I SA/Wa 107/20

I SA/Wa 107/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Mariola Kowalska.
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 415/21 - Wyrok NSA z 2024-05-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 129  ust. 5  pkt  3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 97  ust. 1  pkt 4.  art. 107  par.  3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 200,  art. 205  par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Mariola Kowalska WSA Łukasz Trochym (spr.) Protokolant referent stażysta Katarzyna Bińczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2020 r. sprawy ze skargi B. W. i M. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz B. W. i M. W. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał
w mocy decyzję Starosty [...][...] z [...] maja 2019 r., nr [...] odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz B. W. i M. W. za zajęcie nieruchomości na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1982 r., nr [...] zezwalającej Zakładowi [...] [...]-[...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy [...] w celu budowy linii napowietrznej energetycznej [...] kV w relacji [...]-[...] od stanowiska słupa nr [...] "[...]".
W uzasadnieniu powyższej decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wnioskiem z [...] czerwca 2018 r., B. W. i M. W., reprezentowani przez radcę prawnego P. K., wystąpili do Starosty [....][...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U, Z 2018 r., poz. 121 z późn.zm.), za zajęcie nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] oraz [....] z obr. [...], gmina [...], na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1982 r., nr [...].
Zgodnie z wykazem właścicieli lub użytkowników gruntów, przez które przebiega linia elektroenergetyczna [...] kV [...]-[...], stanowiącym załącznik do ww. decyzji z 1982 r., pod poz. nr [...] i [....] jako właściciel lub użytkownik działki [...]
i [...], wpisana została Z. S. c. S., natomiast pod pozycją nr [....] jako właściciel lub użytkownik działki [...] (cz. działki [...]) wpisana została M. J. c. S..
Jak ustalił organ I instancji, w dniu [...] września 1984 r. właścicielami poniżej wskazanych działek byli:
1) działki nr [...] (dawniej działka nr [...], w 2010 r. został dokonany podział na dz. ew. [...], [....], [...]) – Z. S. c. S.;
2) działki nr [...] (dawniej działka nr [...], która odpowiadała części dawniej działki nr [...]) – J.M. c. S. oraz;
3) działki nr [...] (dawniej działka nr [...]) – Z. S. c. S.
Na mocy postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...]-[...] w [...]
z [...] grudnia 1988 r., sygn. akt [....], gospodarstwo rolne wchodzące
w skład spadku po J. M. nabyli z mocy ustawy: siostry A. M., M. K. z d. M., Z. S. z d. M. i brat K. M. każdy po [....] części spadku.
Z kolei na mocy aktu notarialnego, sporządzonego [...] grudnia 1995 r., przed notariuszem B. W., Rep A nr [...], A. M., M. K., Z. S. i B. W. działająca
w imieniu i na rzecz K. M. dokonali zniesienia współwłasności. Z. S. nabyła wówczas własność działki nr [...].
W dniu [...] maja 1997 r. przed notariuszem B. W., sporządzono natomiast umową darowizny, Rep A nr [...], na mocy której Z. S. darowała B. W. i M. W. własność działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...] z obrębu [...], gm. [...].
Decyzją z [...] maja 2019 r., nr [....], Starosta [...][...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz B. i M. W. za zajęcie nieruchomości na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1982 r., nr [...] zezwalającej Zakładowi [...] [...]-[...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy [...] w celu budowy linii napowietrznej energetycznej [...] kV w relacji [...]-[...] od stanowiska słupa nr [...]-[....] "[...]".
Organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do załatwienia sprawy zgodnie
z wnioskiem stron, ponieważ zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o odszkodowanie przysługuje tylko osobie wywłaszczonej. W realiach niniejszej sprawy, organ ustalił, że z roszczeniem tym wystąpili następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości, przy czym są to następcy prawni pod tytułem syngularnym. Zdaniem organ I instancji, uprawnionym do domagania się odszkodowania mogą być osoby, które nabyły tę nieruchomość
w drodze dziedziczenia, a nie osoby, które nabyły prawo do nieruchomości w drodze umowy darowizny po wybudowaniu urządzeń.
Organ I instancji uznał zatem, że prawo do żądania odszkodowania za ograniczenie prawa własności pod budowę ww. linii energetycznej nie zostało przeniesione
w drodze sukcesji uniwersalnej - spadkobrania. Tym samym B. W. i M. W. nie wstąpili w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela.
W ocenie organu I instancji, wnioskodawcy nie są następcami prawnymi wywłaszczonych właścicieli przedmiotowych nieruchomości na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Jedynie wówczas służyłoby im, zdaniem organu, żądanie ustalenia
i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości. Ustalenie, że wnioskodawcy nie są następcami prawnymi pod tytułem ogólnym podmiotu wywłaszczonego, czyni ich żądanie bezzasadnym.
Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, odwołanie B. W. i M. W., reprezentowani przez radcę prawnego P. K., zarzucając organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że prawo do wypłacenia odszkodowania nie przysługuje obecnemu właścicielowi, wnosząc
o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Rozpatrując wniesione odwołanie Wojewoda [...] podniósł, obszernie przywołując w tym zakresie poglądy sądów administracyjnych, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, na podstawie art. 128 ust. 1 ustawy
o gospodarce nieruchomościami jest "osoba wywłaszczona", czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. Poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej,
a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną.
Wojewoda uznał także, że samo przesądzenie charakteru tego żądania (roszczenia), tj. czy przyjmie się tezę o publicznoprawnym, czy cywilnoprawnym charakterze tego żądania, może mieć znaczenie wyłącznie dla rozstrzygnięcia, czy dopuszczalne jest jego przeniesienie także w drodze sukcesji syngularnej.
Organ wyjaśnił następnie, że w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami, brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot. Potwierdza to, zdaniem organu, dominujące orzecznictwo sądowe, w którym wskazuje się, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub też jego następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Nie jest to zatem roszczenie, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać. Konkluzja ta jest uzasadniona charakterem zobowiązania odszkodowawczego. Ponieważ zaś prawo do odszkodowania jest związane z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości, nie może także być przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę.
Wojewoda podniósł następnie, że wobec powyższego, jedynie na gruncie stanowiska o cywilnoprawnym charakterze odszkodowania za wywłaszczenie można w ogóle sensownie rozważać, czy w związku ze zbyciem, przez poprzedniego właściciela, nieruchomości, na której zlokalizowane są urządzenia przesyłowe, doszło do przeniesienia na nabywcę tej nieruchomości także roszczenia o odszkodowanie związanego z ograniczeniami wynikającymi z faktu zrealizowania tego zezwolenia.
W ocenie organu brak jest dostatecznych podstaw do uznania takiego roszczenia za prawo związane z własnością nieruchomości. A zatem roszczenie to nie dzieli losu prawnego nieruchomości, co oznacza, że przeniesienie prawa własności nieruchomości nie skutkuje "automatycznie" przejściem na nabywcę tej nieruchomości także roszczenia o odszkodowanie za ww. wywłaszczenie. Do wywołania takiego skutku niezbędne byłoby przynajmniej wyraźne zastrzeżenie (klauzula) w umowie przenoszącej własność tej nieruchomości, ewentualnie odrębna umowa cesji roszczenia.
Organ odwoławczy, po przeanalizowaniu treści aktu notarialnego z [...] maja 1997 r. nie odnalazł w jego treści zapisu o przejściu na nabywcę tej nieruchomości roszczenia o odszkodowanie za ww. wywłaszczenie – w postaci wyraźnego zastrzeżenia (klauzuli), ewentualnie na podstawie odrębnej umowy cesji roszczenia, dla nieruchomości stanowiących obecne działki ewidencyjne: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] z obrębu [...] miasta [...].
Z powyższych względów Wojewoda [...] uznał, że zaskarżoną decyzję Starosty [...][...] jako prawidłową należy utrzymać w mocy.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody [....] z [...] października 2019 r. wywiedli B. W. i M. W., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając decyzje organu odwoławczego w całości
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto skarżący wnieśli o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z dokumentów załączonych do skargi na okoliczności wskazane w jej uzasadnieniu.
Zaskarżonej decyzji zarzucili natomiast naruszenie następujących przepisów:
1) art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez bezpodstawne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku ustalenia odszkodowania należnego osobom będącym właścicielami nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności lub spadkobiercom tych właścicieli (tj. w przypadku istnienia sukcesji uniwersalnej);
2) art. 7 i 77 kpa poprzez błędne uznanie, że skarżąca B. W. nie jest spadkobiercą osób, które były właścicielami nieruchomości w dacie wydania decyzji administracyjnej przez Naczelnika Gminy [...] w dniu [...] września 1982 r.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżąca B. W. jest spadkobiercą wraz ze swoją siostrą K.S.po zmarłej w dniu [...] sierpnia 2006 r.
w [...] Z.S. zd. M. (matce B. W.
i K.S.). Jednocześnie wskazano, że drugą z właścicielek działki
w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] była J. M. Z akt postępowania wynika natomiast, że spadek po J. M. nabyła na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...][...] z dnia [...] grudnia 1988 r. (sygn. akt: [...]) m. in. Z. S. W sprawie stwierdzenia nabycia spadku po Z.S. zd. M. toczy się obecnie postępowania spadkowe przed Sądem Rejonowym dla [...][...] w [...] (sygn. akt: [...]).
W tej sytuacji w ocenie skarżących, B. W. jest następca prawnym Z. S. i J. M. (które były właścicielkami nieruchomości w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1982 r.) na podstawie sukcesji uniwersalnej co powoduje, że nawet przy przyjęciu wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji Wojewody [...], brak jest podstaw prawnych do odmowy wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących.
Następnie, powołując się m. in na poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 23/16, wyrok z 27 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3158/17, wyrok z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09), skarżący podnieśli, że roszczenia odszkodowawcze przysługuje nie tylko właścicielowi nieruchomości w chwili zajęcia nieruchomości na cele budowy linii elektroenergetycznej. Jeżeli bowiem roszczenie odszkodowawcze nie uległo przedawnieniu, nie ma przeszkód, aby odszkodowania mógł dochodzić następca prawny osoby, będącej właścicielem nieruchomości w chwili wydania decyzji o jej zajęciu pod budowę linii elektroenergetycznej. Tak więc jeżeli jednak roszczenia te nie zostały dotychczas zgłoszone, a nieruchomość została zbyta na rzecz innego podmiotu, to wtedy nabywca tej nieruchomości może zgłosić takie roszczenie. Skarżący zwrócili bowiem uwagę, że zgodnie z zaprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiskiem, możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przez następców prawnych właścicieli na zasadzie sukcesji syngularnej jest jedną z podstawowych zasad, które w orzecznictwie NSA wywodzone są z konstytucyjnej zasady ochrony własności oraz możliwości wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem.
Końcowo skarżący podnieśli, że poprzednicy prawni wnioskodawczyni B. W. nie wystąpili z wnioskiem o odszkodowanie z tytułu posadowienia na nieruchomości napowietrznej linii przesyłowej oraz odszkodowanie takie nie zostało im przyznane i wypłacone. Oznacza to, zdaniem skarżących, że obecny następca prawny właścicieli nieruchomości, ma pełne prawo do wystąpienia z wnioskiem
o odszkodowanie z tego tytułu na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy
o gospodarce nieruchomościami.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Uczestnika postępowania – Polskie [...][...] S.A. z siedzibą
w [...]-[...] wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że roszczenie o odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości, o jakim mowa
w treści art. 128 ust. 1 i 4 u.n.g., jest roszczeniem o charakterze publicznoprawnym. Powyższe oznacza, zdaniem uczestnika, że roszczenie to nie przechodzi na następców prawnych podmiotu wywłaszczonego, ani w trybie sukcesji uniwersalnej, ani w trybie sukcesji singularnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 1 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 352//17).
Po rozpatrzeniu zgłoszonego przez skarżących wniosku z [...] lutego 2020 r.
o zawieszenie niniejszego postępowania sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 5 sierpnia 2020 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Na rozprawie w dniu 11 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowił dopuścić uzupełniający dowodów z dokumentów załączonych do skargi, tj. wniosku B. W. o stwierdzenie nabycia spadku po Z. S. oraz odpisu skróconego aktu zgonu Z.S. Pełnomocnik skarżących oświadczył
w trakcie rozprawy, że na dzień [...] października 2020 r. została wyznaczony termin rozprawy w sprawie spadkowej po Z.S.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie argumenty w niej wskazane zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie stanowił art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", zgodnie
z którym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z kolei stosownie do art. 128 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie za wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc osobie która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości.
Nie budzi obecnie wątpliwości w orzecznictwie sądowym, że przepis art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), stanowiący podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1982 r., nr [....], odpowiada w swej treści art. 124 ust. 1 u.g.n. Przepisy obu przywołanych ustaw przewidują bowiem odszkodowanie za: straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 albo szkody powstałe wskutek zdarzeń, o jakich mowa w art. 120 i 124-126. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania
z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, gdyż odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1, jak i art. 128 ust. 4 tej ustawy. Co prawda ustawa rozróżnia pozbawienie praw (art. 129 ust. 5 pkt 3), wywłaszczenie (art. 128 ust. 1), zdarzenia, o których mowa w art. 120 i 124 - 126 (art. 128 ust. 4), wreszcie ograniczenie sposobu korzystania
z nieruchomości (art. 124 ust. 1), to jednak sformułowanie "pozbawienie praw" nie oznacza tylko całkowitego pozbawienia prawa własności, a mieści w sobie również ograniczenie wynikających z niego uprawnień. W konsekwencji, jeśli mimo obowiązku ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia praw (ograniczenia prawa własności) tego nie uczyniono pod rządami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2035/13).
Podkreślenia przy tym wymaga, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do także do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie u.g.n., a zatem także do obecnie kontrolowanej sprawy administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kutego 2018 r., sygn. akt I OSK 908/16).
Decyzja Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1982 r., nr [...] zezwalającej Zakładowi [...] [....]-[...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy [...] w celu budowy linii napowietrznej energetycznej [...] kV w relacji [...]-[...] od stanowiska słupa nr [...] "[...]", została skierowane do Z.S. Tak więc w dacie ograniczenia prawa własności skarżący nie byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości, której własność nabyli dopiero w 1997 r. Słusznie bowiem organy obu instancji wskazały, że własność działek nr [...], nr [...], nr [...] skarżący nabyli w drodze sukcesji syngularnej, tj. na podstawie sporządzonej w dniu [...] maja 1997 r. przed notariuszem B. W., umowy darowizny, Rep A nr [...].
Uszło jednak uwadze organów obu instancji, że B. W. jest potencjalnym następcą prawnym Z.S., która w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] września 1982 r. była właścicielką większości spornych działek (obecne działki nr [...], [...] oraz [...]). Z kolei własność aktualnej działki nr [....] Z.S. nabyła w 1995 r. jako spadkobierca po J. M. Ma to o tyle istotne znaczenie, że w przypadku potwierdzenia faktu spadkobrania przez B. W. po Z.S. (postępowanie sądowe w tej sprawie toczy się obecnie przed Sądem Rejonowym dla [...]-[...] w [...] pod sygn. akt [...]), skarżąca B. W. będzie uprawiona do żądania odszkodowania, albowiem wstąpiła w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym pogląd judykatury, zgodnie z którym prawo takie przysługuje również spadkobiercom osoby wywłaszczone – na podstawie sukcesji uniwersalnej. Sądowi znane są co prawda odmienne poglądy w powyższej kwestii, chociażby te zaprezentowane przez uczestnika postępowania. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 u.g.n. roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone. Zaspokojenie tych osób wyklucza dopuszczalność zgłoszenia roszczenia w przyszłości przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania. Jeżeli jednak roszczenia nie zostały dotychczas zgłoszone,
a właścicielem nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej został następca prawny to może on zgłosić takie roszczenie. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem, że żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku
z ograniczeniem praw do nieruchomości przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej i to bez względu na to, czy przyjmie się tezę o publicznoprawym, czy cywilnoprawnym charakterze tego żądania (por. wyroki NSA: z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1735/17;
z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 972/17; oraz z 20 listopada 2019 r., sygn. akt
I OSK 2930/18).
Tym samym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przez bezpodstawne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku ustalenia odszkodowania należnego osobom będącym właścicielami nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności lub spadkobiercom tych właścicieli
(tj. w przypadku istnienia sukcesji uniwersalnej), w sytuacji gdy przywołany przepis wyraźnie stanowi o "osobie wywłaszczonej", nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby przejście prawa do uzyskania odszkodowania nastąpiło
w drodze umowy cywilnoprawnej, w tym umowy darowizny. W orzecznictwie sądowym jest prezentowany pogląd, który skład orzekający w pełni podziela, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego ani też nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Nie będąc obciążeniem "przylegającym" do nieruchomości, roszczenie o zapłatę odszkodowania nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a obowiązek zapłaty odszkodowania nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości (por. wyrok WSA w Białymstoku
z 20 października 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 408/05 oraz WSA w Łodzi
z 8 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 353/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Roszczenia z tytułu obrotu prawnego nie uprawniają zatem do żądania odszkodowania za nieruchomość. Prawo do odszkodowania nie może być bowiem skutecznie przeniesione w drodze umowy przeniesienia własności. Tego rodzaju wykładnia nie narusza art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji. Przy odmiennym rozumowaniu w lepszej sytuacji byłby nabywca nieruchomości niż spadkobierca osoby wywłaszczonej (wyrok WSA w Gliwicach w wyroku z 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 100/18, Lex nr 2478170).
Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej (w przypadku osób fizycznych dokonuje się ona w drodze dziedziczenia), a nie syngularnej jak wywodzą skarżący. W wyniku sukcesji uniwersalnej na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (względnie ograniczenie) prawa własności nieruchomości.
W tym względzie Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że nie można nabycia własności nieruchomości utożsamiać z przejęciem ogółu praw i obowiązków po osobie, której należy się odszkodowanie. Dołączona do akt sprawy umowa darowizny, zawarta w formie aktu notarialnego w dniu [...] maja 1997 r. przed notariuszem B. W., Rep A nr [...], nie może zatem zostać uznana za dokument potwierdzający, że prawa dotyczące roszczenia odszkodawczego przeszły na skarżących. Stosownie do art. 1025 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 poz. 1145 ze zm.) dokumentami potwierdzającymi przejście tego uprawnienia jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz akt poświadczenia dziedziczenia.
Pomimo tego, że w niniejszej sprawie organy miały wiedzę, że B. W. jest córką Z. S., a zatem jest potencjalnym jej spadkobiercą, nie poczyniły na żadnym etapie postępowania jakichkolwiek czynności ustalenia czy strona dysponuję dokumentem potwierdzającym nabycie spadku po osobie uprawnionej do dochodzenia odszkodowania, czym w ocenie Sądu, naruszyły przepisy art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., co powoduję konieczność wyeliminowania decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego.
Podsumowując, organy nie poczyniły w niniejszej sprawie właściwych ustaleń faktycznych w sprawie, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący kwestii spadkobrania po zmarłej Z. S.
Ponownie rozpoznając sprawę w tym zakresie organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ rozważy przede wszystkim zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na wystąpienie w sprawie zagadnienia wstępnego, o którym jest mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a związanego z wynikiem postępowania spadkowego po Z.S. toczącego się przed Sądem Rejonowym dla [...]-[...] w [...]
w sprawie o sygn. akt [...]. Kolejnym obowiązkiem organu będzie, w świetle uzupełnionego materiału dowodowego sprawy oraz stosowanie do treści art. 128
i 129 u.g.n. – ustalić prawidłowy krąg podmiotów uprawionych do uzyskania odszkodowania – co następnie organ szczegółowo wyjaśni w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [....][...] z [...] maja 2019 r.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205
§ 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
(Dz. U. z 2018 r. poz. 265).