I SA/Wa 1063/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-02-15
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościuwłaszczeniewznowienie postępowaniak.p.a.legitymacja procesowaksięgi wieczysteinteres prawny

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska odmawiające wznowienia postępowania uwłaszczeniowego, uznając, że skarżący nie posiadał legitymacji procesowej.

Skarżący domagał się wznowienia postępowania zakończonego decyzją o nieodpłatnym nabyciu z mocy prawa przez park narodowy prawa użytkowania wieczystego gruntu. Jako podstawę wznowienia wskazał pominięcie strony (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżący nie posiadał legitymacji procesowej do wznowienia postępowania, ponieważ nie wykazał tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień 1 stycznia 2012 r., który był datą nabycia z mocy prawa. Sąd podkreślił, że organy administracji nie są uprawnione do weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska, które utrzymało w mocy postanowienie Wojewody o odmowie wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Skarżący domagał się wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 15 kwietnia 2020 r., na mocy której park narodowy nabył z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa oraz własność budynków. Jako podstawę wznowienia wskazał pominięcie strony (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Organy administracji uznały, że skarżący nie posiadał legitymacji procesowej do wznowienia postępowania, ponieważ nie wykazał tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień 1 stycznia 2012 r., który był datą nabycia z mocy prawa. Podkreślono, że naruszenie praw osób trzecich, o którym mowa w ustawie, dotyczy praw ujawnionych przed tą datą. Skarżący wywodził swój interes prawny z faktu zgłoszenia roszczenia o zasiedzenie oraz posiadania nieruchomości. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów, wskazując, że instytucja wznowienia postępowania administracyjnego wymaga od wnioskodawcy posiadania przymiotu strony. W ocenie Sądu, skarżącemu oczywisty brak było interesu prawnego, gdyż nawet gdyby decyzja uwłaszczeniowa została uchylona, jego sytuacja prawna nie uległaby zmianie, ponieważ stronami takiego postępowania są Skarb Państwa i park narodowy, a inny podmiot może być stroną jedynie po wykazaniu tytułu prawnorzeczowego. Sąd podkreślił również, że organy administracji nie są uprawnione do weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej, a jedynie sądy powszechne mogą dokonywać takiej oceny w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej. W związku z tym, że skarżący nie posiadał tytułu prawnorzeczowego, nie mógł być stroną postępowania uwłaszczeniowego, a tym samym nie mógł skutecznie domagać się jego wznowienia. Sąd oddalił również zarzut naruszenia art. 152 § 1 k.p.a. dotyczący odmowy wstrzymania wykonania decyzji, wskazując, że nie można wstrzymać wykonania decyzji, gdy postępowanie wznowieniowe nie zostało wszczęte.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, podmiot taki nie posiada legitymacji procesowej do wznowienia postępowania, jeśli jego interes prawny nie wynika z tytułu prawnorzeczowego lub innych praw ujawnionych przed datą uwłaszczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dla wznowienia postępowania uwłaszczeniowego konieczne jest wykazanie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień nabycia z mocy prawa (1 stycznia 2012 r.) lub innych praw ujawnionych przed tą datą. Brak takiego tytułu oznacza oczywisty brak interesu prawnego i legitymacji procesowej do wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody art. 7 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw

Z dniem 1 stycznia 2012 r. parki narodowe nabywają z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oddanych dotychczas w trwały zarząd oraz własność budynków na nich posadowionych.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania - pominięcie strony.

k.p.a. art. 149 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ orzeka o odmowie wznowienia postępowania, jeżeli z oczywistych względów wniosek nie może być uwzględniony (np. brak przymiotu strony).

k.p.a. art. 151

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa oddalenia skargi.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego.

u.k.w.h. art. 1 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Stan prawny nieruchomości determinowany jest stanem ujawnionym w księdze wieczystej.

u.k.w.h. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego w przedmiocie skargi.

Pomocnicze

ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody art. 7 § ust. 4

Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw

Nabycie praw, o których mowa w ust. 1 pkt 1, nie może naruszać praw osób trzecich.

k.p.a. art. 152 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wstrzymanie wykonania decyzji.

u.k.w.h. art. 10 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Możliwość żądania usunięcia niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze a rzeczywistym stanem prawnym.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Tryb uproszczony rozpoznawania sprawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie wykazał tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień 1 stycznia 2012 r., co oznacza brak legitymacji procesowej do wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Organy administracji nie są uprawnione do weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej. Odmowa wznowienia postępowania uniemożliwia wstrzymanie wykonania decyzji w ramach tej procedury.

Odrzucone argumenty

Skarżący podnosił, że jego interes prawny wynika z faktu posiadania nieruchomości i zgłoszenia roszczenia o zasiedzenie, a nie tylko z tytułu prawnorzeczowego. Skarżący zarzucał naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że stroną może być jedynie podmiot z tytułem prawnorzeczowym. Skarżący zarzucał naruszenie art. 149 § 3 k.p.a. poprzez odmowę wznowienia postępowania, podczas gdy powinny być one przeprowadzone. Skarżący zarzucał naruszenie art. 152 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania decyzji.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji, jak też sądy administracyjne nie są natomiast uprawnione ani powołane do dokonywania weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej na konkretną datę z pominięciem wyłącznej właściwości sądów powszechnych w tym przedmiocie w dacie istotnej dla uwłaszczenia w tym trybie (tj. dniu 1 stycznia 2012 r.) skarżący nie legitymował się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej postępowaniem uwłaszczeniowym w sposób oczywisty nie budzący żądnej wątpliwości, wynika, że wniosek składa podmiot niebędący stroną

Skład orzekający

Bożena Marciniak

sprawozdawca

Łukasz Trochym

członek

Monika Sawa

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron postępowania uwłaszczeniowego oraz ograniczeń w kwestionowaniu stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księgach wieczystych przez organy administracji i sądy administracyjne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nabyciem z mocy prawa użytkowania wieczystego przez parki narodowe na podstawie ustawy z 2011 r. oraz interpretacji przepisów k.p.a. i u.k.w.h. w kontekście wznowienia postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym, w szczególności legitymacji procesowej i roli ksiąg wieczystych, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem nieruchomości i administracyjnym.

Księgi wieczyste nieomylne dla administracji? Sąd wyjaśnia granice postępowania uwłaszczeniowego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1063/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-05-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2062/22 - Wyrok NSA z 2025-10-29
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] w [...] na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] marca 2021 r., nr [...], Minister Klimatu i Środowiska, po rozpatrzeniu zażalenia [...] (dalej jako "[...]" lub "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r., nr [...], o odmowie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] kwietnia 2020 r.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2020 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw, stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2012 r. przez [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], składającego się z działek nr nr [...] o pow. [...] oraz nr [...] o pow. [...], objętych księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], a także prawa własności budynków posadowionych na tych nieruchomościach.
Wnioskiem z [...] lipca 2020 r. [...] wystąpiło o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją wskazując jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (pominięcie strony). Ponadto, wniosło o wstrzymanie wykonania ww. decyzji.
Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2020 r. (pkt 1) oraz wstrzymania wykonania ww. decyzji w trybie art. 152 § 1 k.p.a. (pkt 2). W uzasadnieniu organ podniósł brak legitymacji po stronie wnioskodawcy, co zostało już szczegółowe rozważone z trakcie postępowania zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2020 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło [...] zarzucając naruszenie art. 28 k.p.a., jak również przepisów postępowania. W ocenie [...], organ może badać legitymację podmiotu do bycia stroną zakończonego postępowania dopiero po wznowieniu postępowania (zagadnienie materialne). Wskutek tych okoliczności Wojewoda błędnie odmówił również wstrzymania wykonania decyzji z [...] kwietnia 2020 r.
Postanowieniem z [...] marca 2021 r. Minister Klimatu i Środowiska utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zasadniczo podziela stanowisko [...], że badanie podstaw do uznania za stronę następuje dopiero po wznowieniu postępowania, bowiem badanie tego zagadnienia ma charakter materialnoprawny. Spostrzeżenie to jednak, zdaniem Ministra, traci na aktualności w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie wznowienie postępowania na wniosek [...] ma odpowiedzieć na pytanie, czy strona została pominięta w postępowaniu i czy ta wada rzutuje na treść orzeczenia merytorycznego. Dopiero pozytywna ocena tego zagadnienia może skutkować uchyleniem wadliwej decyzji i wydaniem orzeczenia co do meritum. Legitymacja strony do udziału w postępowaniu wymaga zatem zbadania w kontekście zagadnień materialnoprawnych, chyba że podanie w sposób oczywisty nie pochodzi od strony. W tym aspekcie Minister wskazał, że zarówno Wojewoda [...], jak i Minister rozważali w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2020 r. udział [...] na prawach strony. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, dalsze rozważania w tym zakresie, jak też badanie okoliczności podniesionych w zażaleniu, nie są konieczne. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w dacie 1 stycznia 2012 r., która wynika z regulacji art. 7 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw, [...] nie legitymowało się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotu decyzji z [...] kwietnia 2020 r. Wniesione zaś po tej dacie roszczenia o charakterze cywilnoprawnym (postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w [...] pod sygn. [...]) nie mogą niweczyć powstałego z mocy prawa stanu faktycznego nieruchomości, chyba że (również po tej dacie) ujawniony zostanie inny stan prawny ze skutkiem wstecznym. Jak dotąd Minister takich przesłanek jednak nie odnotował.
W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji mógł oprzeć swoje orzeczenie o zagadnienie oczywistości braku przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją pierwotną i prawidłowo, po rozpoznaniu wniosku o wznowienie opartego o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., orzekł o odmowie wznowienia postępowania.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło [...] zarzucając:
1) naruszenie art. 28 k.p.a. i art. 7 ust. 4 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw, art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a także art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez:
a) błędne i nieuzasadnione uznanie, że stroną postępowania w przedmiocie nabycia przez park narodowy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w oparciu o przepisy powołanej ustawy, oprócz Skarbu Państwa i parku narodowego, może być jedynie podmiot, któremu przysługuje tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, będącej przedmiotem tego postępowania, podczas gdy status strony w niniejszym postępowaniu oceniać należy na podstawie normy ogólnej wynikającej z art. 28 k.p.a., a przepis ten zakłada szerokie rozumienie pojęcia strony w postępowaniu administracyjnym,
b) błędne nieuwzględnienie tego, że gdy decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu odnosi skutek wobec praw i obowiązków innego podmiotu - postępowanie dotyczy również interesu prawnego tego innego podmiotu, a wynik niniejszego postępowania oczywiście wpływa na sytuację prawną [...],
c) błędne nieuwzględnienie tego, że kwestie zdolności administracyjno-prawnej danej osoby w konkretnym postępowaniu administracyjnym powinny być rozważane bardzo wnikliwie, aby pochopnie nie wyeliminować z postępowania administracyjnego osób powołujących się na swój interes prawny w tym właśnie postępowaniu,
d) błędne nieuwzględnienie tego, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe ma obowiązek badać, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich a nieuwzględnienie tych praw skutkuje nieważnością decyzji uwłaszczeniowej, co przemawia za koniecznością szczególnie wnikliwego rozważenia istnienia interesu prawnego [...] w niniejszej sprawie,
e) błędne nieuwzględnienie tego, że przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym wynikać może w szczególności z faktycznego władania nieruchomością i interes prawny [...] wynika również z samego bezspornego i notoryjnie znanego faktu posiadania nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem - nieruchomości [...] - jak właściciel i to od lat 70-tych XIX wieku (biorąc pod uwagę jej wcześniejsze samoistne posiadanie przez [...] przeniesione na [...]) oraz z czynienia nakładów na nieruchomość będącą przedmiotem decyzji uwłaszczeniowej,
f) błędne uznanie, że interes prawny w niniejszej sprawie [...] wywodzi "z faktu wytoczenia procesu Skarbowi Państwa", podczas gdy skarżący wywodzi swój interes prawny z tego, że już przed 1 stycznia 2012 r. z mocy prawa stał się właścicielem nieruchomości będących przedmiotem odwołania, a w nieprocesowym postępowaniu o zasiedzenie prowadzonym przed Sądem Rejonowym w [...] (sygn. akt [...]) okoliczność ta zostanie jedynie deklaratoryjnie potwierdzona przez sąd,
g) błędne uznanie, że [...] nie jest stroną niniejszego postępowania, bowiem nie wykazało swojego tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości wpisem w księdze wieczystej, a treść księgi wieczystej miałaby być wiążąca dla organu, podczas gdy:
- cały szereg praw rzeczowych powstaje niezależnie od wpisu do księgi wieczystej (co więcej powstanie takich praw w wyniku wpisu jest wyjątkiem od zasady), nie można zatem okoliczności istnienia praw i przymiotu strony łączyć jedynie z wpisem w księdze wieczystej,
- żaden przepis k.p.a. nie ogranicza katalogu dowodów, jakimi strona może wykazywać swój interes prawny, a jako dowód służyć może wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w tym zakresie,
- domniemanie prawdziwości wpisu z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest domniemaniem wzruszalnym i w każdym postępowaniu można przeprowadzić dowód, który prowadzi do obalenia wniosku wynikającego z tego domniemania i [...] dowód taki przeprowadziło,
- treść księgi wieczystej jest niejednoznaczna, a w dziale III tej księgi wpisana jest m.in. służebność bezpłatnego użytkowania nieruchomości będących przedmiotem niniejszej sprawy na rzecz [...],
h) wątpliwości w zakresie legitymacji do wzięcia udziału w postępowaniu w charakterze strony należy rozstrzygać na rzecz istnienia takiej legitymacji, pomimo zaś istnienia szeregu dowodów i argumentów na rzecz istnienia legitymacji [...] Minister uznał, że [...] legitymacji nie posiada,
2) naruszenie art. 149 § 3 k.p.a., art. 149 § 1 k.p.a. i 149 § 2 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, podczas gdy brak było podstawy do wydania takiego postanowienia i Wojewoda powinien był wznowić postępowanie (art. 149 § 1 k.p.a.) i przeprowadzić je zarówno co do rzeczywistego istnienia przyczyn wznowienia, jak i co do pozostałych kwestii dotyczących dopuszczalności wznowienia, a także co do istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.),
3) naruszenie 152 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2020 r., pomimo że okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Klimatu i Środowiska wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i odniósł się do odpowiedzi organu na skargę.
Pismem procesowym z [...] lipca 2021 r. uczestnik postępowania [...] wniósł o oddalenie skargi odnosząc się do zawartych w niej zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Postępowanie zakończone zaskarżonym postanowieniem prowadzone było w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Celem tej instytucji jest stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją (postanowieniem), w odniesieniu do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145, art. 145a lub art. 145b ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako "k.p.a.") okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania.
Wszczęcie postępowania wznowieniowego oraz wydawane w jego toku rozstrzygnięcia szczegółowo regulują przepisy k.p.a. Zgodnie z tymi regulacjami postępowanie to może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony, a z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może to nastąpić wyłącznie na wniosek strony (por. art. 147 k.p.a.). Na tę właśnie przesłankę powołał się skarżący we wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z 15 kwietnia 2020 r., którą stwierdzono nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2012 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], składającego się z działek nr [...] o pow. [...] oraz nr [...] o pow. [...] oraz prawa własności budynków posadowionych na tym gruncie.
O tym natomiast kto jest stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga art. 28 k.p.a. Z powołanego przepisu wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji swoich uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie interesu prawnego wymaga jednoznacznego ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych podnosząc, że cechami tego pojęcia są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192).
Złożenie wniosku, w tym wniosku o wznowienie postępowania, obliguje zatem organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (między innymi, również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ winien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji winien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, postępowanie powinien umorzyć z uwagi na brak przymiotu strony u wnioskodawcy.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zachodzi pierwsza z opisanych sytuacji. Prawidłowo bowiem Minister Klimatu i Środowiska oraz Wojewoda [...] ocenili, że wnioskodawcy nie przysługuje w sposób oczywisty przymiot strony w domaganiu się rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją uwłaszczeniową z [...] kwietnia 2020 r. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnym słusznie podnosi się, że stroną postępowania nadzwyczajnego jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji bądź wznowienia postępowania. Sąd w składzie orzekającym podziela utrwalony pogląd orzecznictwa, że niedopuszczalność wznowienia postępowania występuje, między innymi, w przypadku, gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie postępowania w sposób ewidentny, nie budzący żądnej wątpliwości, wynika, że wniosek składa podmiot niebędący stroną. W takiej sytuacji organ orzeka o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1332/09, Lex nr 737704). Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim zasada prostoty i szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 k.p.a.). Jednocześnie pogląd ten nie pozbawia strony środków ochrony procesowej, bowiem odmowa wznowienia postępowania następuje w formie zaskarżalnego postanowienia (art. 149 § 4 k.p.a.).
W niniejszej sprawie objęta wnioskiem o wznowienie postępowania decyzja uwłaszczeniowa z [...] kwietnia 2020 r. została wydana na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 224, poz. 1337). Zgodnie z powołanym przepisem, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1 stycznia 2012 r.) parki narodowe będące państwowymi osobami prawnymi nabywają z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oddanych dotychczas w trwały zarząd parków narodowych będących państwowymi jednostkami budżetowymi oraz własność położonych na tych nieruchomościach budynków i innych urządzeń oraz lokali. Ponadto, stosownie do ust. 4 powołanej normy nabycie praw, o których mowa w ust. 1 pkt 1, nie może naruszać praw osób trzecich.
Zatem stroną postępowania prowadzonego w tym trybie jest Skarb Państwa jako właściciel mienia oraz park narodowy, na którego rzecz wydawana jest decyzja uwłaszczeniowa. Inny podmiot może być stroną takiego postępowania, o ile wykaże, że przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości stanowiącej przedmiot uwłaszczenia.
Jak prawidłowo dostrzegły organy obu instancji, w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że w dacie istotnej dla uwłaszczenia w tym trybie (tj. dniu 1 stycznia 2012 r.) skarżący nie legitymował się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej postępowaniem uwłaszczeniowym. Oczywiste jest, że skarżący takiego tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości nie posiada, a swój interes prawny wywodzi z faktu zgłoszenia w 2018 r. do Sądu Rejonowego w [...] roszczenia o zasiedzenie przedmiotowych nieruchomości, nabycia służebności gruntowej po poprzedniku prawnym oraz posiadania nieruchomości jak właściciel i czynienia na nich nakładów. Jak jednak trafnie wywiodły organy obu instancji, naruszenie praw osób trzecich, o których mowa w art. 7 ust. 4 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. dotyczy wyłącznie praw podmiotowych i roszczeń ujawnionych przed datą uwłaszczenia z mocy prawa (1 stycznia 2012 r.). Ponadto, nabycie służebności gruntowej nie stoi na przeszkodzie w nabyciu przez osobę prawną prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji użytkownik wieczysty musi bowiem znosić to, że innej osobie przysługuje ograniczone prawo rzeczowe polegające na korzystaniu z gruntu właściwym dla natury danego rodzaju służebności.
Skoro zatem skarżącemu nie przysługiwał do przedmiotowych nieruchomości tytuł prawnorzeczowy, kreujący jego status strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z 18 sierpnia 2011 r., to w sposób oczywisty nie legitymował się on także interesem prawnym uprawniającym do wzruszenia wydanej w postępowaniu uwłaszczeniowym decyzji ostatecznej w ramach procedury wznowienia postępowania administracyjnego. W takich okolicznościach faktycznych, nawet w razie uchylenia we wznowionym postępowaniu kwestionowanej decyzji oraz ponownym rozstrzygnięciu o uwłaszczeniu nieruchomości, sytuacja prawna skarżącego nie uległaby zmianie. Jak już bowiem wyżej wskazano, stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. są Skarb Państwa jako właściciel mienia oraz park narodowy, na którego rzecz wydawana jest decyzja uwłaszczeniowa. Inny zaś podmiot może być stroną takiego postępowania, jeśli wykaże przysługujący mu tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętej uwłaszczeniem.
Jak prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, w dacie istotnej dla uwłaszczenia (tj. 1 stycznia 2012 r.) stan prawny spornych nieruchomości determinował stan ujawniony w księdze wieczystej, co wynika z art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), dalej zwanej "ustawą z 6 lipca 1982 r.". Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jedynym sposobem obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wynika to bezpośrednio z art. 10 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Organy administracji, jak też sądy administracyjne nie są natomiast uprawnione ani powołane do dokonywania weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej na konkretną datę z pominięciem wyłącznej właściwości sądów powszechnych w tym przedmiocie. Pogląd ten potwierdza utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 stycznia 2005 r. sygn. akt I OSK 1064/04, 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 579/07 oraz 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 499/11). Jak ewidentnie wynika z treści wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla spornych nieruchomości skarżący nie dysponował jakimkolwiek tytułem prawnorzeczowym do tych nieruchomości (jak też nie dysponuje takim tytułem obecnie). Zachodziła zatem przeszkoda o charakterze podmiotowym uniemożliwiająca uruchomienie z wniosku skarżącego nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej.
Podjęcie zatem w takich uwarunkowaniach faktycznych i prawnych przez Wojewodę [...] postanowienia z [...] lipca 2020 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Ministra Klimatu i Środowiska z [...] marca 2021 r., o odmowie wznowienia postępowania - zważywszy na oczywisty brak interesu prawnego skarżącego w sprawie uwłaszczenia parku narodowego nieruchomościami pozostającymi w trwałym zarządzie tego parku - nie narusza, wbrew zarzutom skargi, art. 28 k.p.a., art. 7 ust. 4 ustawy z 18 sierpnia 2011 r., art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a także art. 149 § 3 k.p.a. w związku z art. 149 § 1 i art. 149 § 2 k.p.a.
Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 152 § 1 k.p.a. W świetle przedstawionej argumentacji prawidłowe jest ustalenie organów poczynione w kontrolowanej sprawie, że nie było podstaw do wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej z [...] kwietnia 2020 r., skoro organy odmówiły wznowienia postępowania zakończonego opisaną na wstępie decyzją z przyczyn podmiotowych (brak u wnioskodawcy przymiotu strony). Przy tym wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania ma również ten skutek, że postępowanie wznowieniowe się nie toczy. Nie można było zatem wstrzymać wykonania decyzji ostatecznej skoro postępowanie wznowieniowe nie zostało wszczęte.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI