I SA/WA 1019/20

I SA/Wa 1019/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2014/21 - Wyrok NSA z 2023-10-20
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 87 ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Dziecka na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2020 r. nr [...], na podstawie art. 1 ust. 2,3, art. 2,4,5, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), dalej "ustawa", § 1 i 4 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r. poz 1177), dalej "rozporządzenie" i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. 2., dalej "kpa", odmówiono przyznania J. S., dalej "uprawniona", świadczenia wychowawczego, na rzecz D. S., A. S., A. S. od [...] października 2019 r. do [...] października 2019 r.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją Nr [...] z [...] września 2019 r. odmówił J. S. przyznania świadczenia wychowawczego na synów D., A. i A. za wyżej wskazany okres. Od powyższej decyzji J. S. wniosła odwołanie. Decyzją Samorządowego Kolegiom Odwoławczego w [...] Nr [...] z dnia [...] października 2019 r., uchylono tę decyzję organu I instancji.
Rozpatrując sprawę ponowię organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wychowawczego.
Organ ustalił, że J. S. [...] lipca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: D., A., A. na okres 2019/2021. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemcem jest każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Niniejsza decyzja dotyczy okresu, w którym uprawniona nie posiadała obywatelstwa polskiego.
Organ wskazał art. 1 ust. 2 lit. d ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z którego wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom m .in.: posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 ww. ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W związku z powyższym, cudzoziemcy, mają prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli spełniają warunki określone w ww. ustawie.
Po analizie akt sprawy, mając na uwadze okoliczność, że Uprawniona w dniu składania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy tj. [...] czerwca 2018 r. przebywała na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy ważnego do dnia [...] sierpnia 2018 r., a także fakt, że w dniu składania wniosku nie była małżonką obywatela polskiego organ pismem z dnia [...] lipca 2019 r., na podstawie art. 19 ust. 2 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i § 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1177), wezwał Ją do dostarczenia karty pobytu i decyzji o udzieleniu zezwolenie na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub innego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który uprawnia do wykonywania pracy, gdyż poprzednie zezwolenie Wojewody [...] na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wygasło Jej z dniem [...] sierpnia 2018 r. W dniu [...] lipca 2019 r. wpłynęła kserokopię paszportu j z informacją, iż wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony [...] czerwca 2018 r. do Wojewody [...] oraz Jej oświadczenie, że może legalnie przebywać na terenie Polski i wykonywać pracę. Paszport J. S. wydany przez [...], wskazywał na jej brak obywatelstwa. Wydział Spraw Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], poinformował, że decyzją [...] z [...] marca 2019 r. Wojewoda [...] odmówił udzielenia J. S. zezwolenia na pobył czasowy, od której to decyzji złożyła odwołanie. W związku z powyższym J. S. w tym stanie faktycznym przebywa legalnie na terytorium RP, jednakże nie może legalnie świadczyć pracy.
[...] grudnia 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo z Wydziału Spraw Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] [...], w którym zostało wskazane, że Uprawniona w dniu składania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy tj. [...] czerwca 2018 r. przebywała na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ważnego do dnia [...] sierpnia 2018 r. Natomiast [...] kwietnia 2018 r. Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwód między małżonkami. W związku z powyższym w dniu składania wniosku, tj. w dniu [...] czerwca 2018 r. nie była ona małżonką obywatela polskiego. Wskazane zostało również, że Wojewoda [...] nie posiada wiedzy czy postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobył czasowy zakończyło się decyzją ostateczną wskazując, że postępowanie odwoławcze w ww. sprawie toczy się przed organem II instancji, tj. Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców. [...] stycznia 2019 r. Uprawniona dostarczyła do Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Akt Nadania Obywatelstwa Polskiego z [...] listopada 2018 r. ( postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Nr [...]).
Z uwagi na fakt, iż J. S. nabyła obywatelstwo polskie nabyła też prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci od [...] listopada 2019 r. do [...] maja 2021 r.
Mając na uwadze powyższe, do wyjaśnienia nadal pozostało ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] października 2019 r. [...] października 2019 r.
Zgodnie z przepisem art. 87 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 2 lub art. 206 ast. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach lub na podstawie umieszczonego w dokumencie podróży odcisku stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie pkt 1-4.
Zgodnie zaś z ww. art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna.
Natomiast z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 1-4 ustawy jest zwolniony cudzoziemiec:
1. posiadający w Rzeczypospolitej Polskiej zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 144, art, 151 ust. 1, art. 151b ust. 1, art, 158 ust. 2 pkt 1 lub 2, art. 161 ust. 2, art. 176 lub art, 186 ust. 1 pkt 3, 4 lub 7 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub posiadający wizę krajową w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych;
2. będący małżonkiem obywatela polskiego lub cudzoziemca, o którym mowa w pkt 1 i ust. 1 pkt 1-6, posiadający zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone w związku z zawarciem związku małżeńskiego,
3. będący zstępnym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8 lit. B. obywatela polskiego lub cudzoziemca, o którym mowa w pkt 1 i 2 oraz ust. 1 pkt 1-6, posiadający zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
4. posiadający zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone na podstawie art. 159 ust. 1 lub art. 161 b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
Mając jednak na uwadze to, że w piśmie [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nie znalazła się informacja w zakresie art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, organ uznał, że zachodzi konieczność wyjaśnienia sprawy w przedmiotowym zakresie i zwrócił się do J. S. o złożenie wyjaśnień, pod groźbą nie uwzględnienia ich w toczącym się postępowaniu tj. tego czy bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1 482 z późn. zm.).
Pełnomocnik J. S. nic odpowiadając na pytanie w przedmiocie art 87 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r, o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy podała, że całkowicie pominięto fakt, że strona od początku powoływała się na inną podstawę prawną, mającą uzasadniać nie tylko legalność czasowego jej pobytu w czasie poprzedzającym wniesienie wniosku o świadczenie wychowawcze, ale również zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Przed złożeniem wniosku o pobyt czasowy J. S. była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy małżonka obywatela polskiego przebywając na terytorium RP na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w związku z zawarciem związku małżeńskiego z obywatelem RP, tym samym spełnia przesłankę z art. 87 ust. 2 pkt. 5 powołanej ustawy i była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, przebywała bowiem na podstawie umieszczonego w dokumencie podróży, w oparciu o art. 108 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, odcisku stempla oraz bezpośrednio przed złożeniem wniosku o kolejny pobyt czasowy była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
W niniejszej sprawie ustalono, że J. S. w dniu składania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy przebywała na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach ważnego do [...] sierpnia 2018 r. (pismo z Wydziału Spraw Cudzoziemców Nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. oraz decyzja Wojewody [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. udzielająca zezwolenia na pobyt czasowy do dnia [...] sierpnia 2018 r.). Ustalono jednocześnie, że w dniu składania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, tj. w dniu [...] czerwca 2018 r. nie była już małżonką obywatela polskiego. Wyrokiem z [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwód. Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się [...] kwietnia 2018 r., tak więc bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy J. S. nie była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Skarżąca nie wniosła odwołania od wyżej opisanej decyzji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł natomiast Rzecznik Praw Obywatelskich.
Zaskarżył decyzję w całości.
Zarzucił, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy, a polegającym na:
-ograniczeniu się do wykładni językowej art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i niedokonaniu wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, skutkiem czego zignorowano okoliczność, że choć - formalnie rzecz biorąc - o świadczenie wychowawcze ubiegają się rodzice lub opiekunowie (tu: J. S.), zaspokaja ono potrzeby dziecka, celem zaś, dla którego ustawodawca zdecydował się wprowadzić to świadczenie do polskiemu porządku prawnego jest przyznanie rodzinom pomocy finansowej służącej dobru dziecka (tu: małoletnich D., A. i A.),
co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia:
a) art. 32 Konstytucji, wyrażającego nakaz równego traktowania przez władze publiczne podmiotów podobnych (tu: małoletnich obywateli polskich), przy zastosowaniu nieuzasadnionego i nieadekwatnego kryterium różnicującego (tu: obywatelstwa i statusu pobytowego rodzica dziecka, jako osoby formalnie zwracającej się o przyznanie świadczenia),
b) art. 18 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, zapewniających rodzinie oraz macierzyństwu ochronę i opiekę państwa oraz nakazujących władzom publicznym zapewnienie szczególnej pomocy rodzinom, które znajdują się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej,
c) art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w zw. z art. 2 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka, w zw. z art. 9 oraz art. 91 ust. 1 i 2, w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji, zakazujących dyskryminacji dzieci w zakresie realizacji ich praw konwencyjnych.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 1267, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W świetle art. 50 § 1, 52 § 2 i 53 § 2 P.p.s.a. Rzecznik Praw Obywatelskich może wnieść skargę na decyzję organu, bez wyczerpania środków zaskarżenia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie strona (jej pełnomocnik) otrzymała odpis decyzji organu I instancji [...] lutego 2020 r. Skarga została wniesiona za pośrednictwem organu pismem z [...] kwietnia 2020 r. (identyczna data nadania). Oznacza to, że Skarżący Rzecznik Praw Obywatelskich, dalej "RPO" dochował terminu ustawowego do wniesienia skargi.
Przedmiotem oceny organów było prawo do przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie przepisów ustawy z 11 grudnia 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powodem odmowy było ustalenie, że
J. S., nie była w dacie składania wniosku, małżonką obywatela polskiego w związku z czym bezpośrednio przed złożeniem wniosku, nie była zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy o promocji i zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Zgodnie z przepisem art. 87 ust. 2 pkt 5 tej ustawy z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę zwolniony jest cudzoziemiec przebywający na terenie R.P. na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 2 lub art. 206 ust 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach lub na podstawie umieszczonego na dokumencie podróży odciska stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie pkt 1-4.
RPO nie kwestionuje ustaleń dokonanych przez organ I instancji co do nie spełniania przez J. S. ww. warunku. Skarga natomiast zasadza się na twierdzeniu, że organ dokonał błędnej, wyłącznie językowej, wykładni art. 4 ust. 2 ustawy, nie dokonał wykładni systemowej i celowościowej na skutek czego doszło do nierównego traktowania przez władze publiczne małoletnich obywateli polskich co stanowi wyraz ich dyskryminacji.
Jak się przyjmuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i dorobku doktryny dokonywanie wykładni ma na celu ustalenie sensu i znaczenia normy prawnej. Wykładnia systemowa i funkcjonalna pełnią wobec wykładni językowej funkcję pomocniczą. Przeważająca część przedstawicieli doktryny uważa, że jeżeli wykładnia językowa pozwala na sformułowanie jednoznaczny tez, stosowanie kolejnych wykładni jest zbyteczne.
Sąd w tym składzie ten pogląd podziela. Wykładnia funkcjonalna, określana też mianem celowościowej lub teleologicznej polega na takim odczytaniu normy, by była ona zgodna z celem dla którego ta norma powstała. W przypadku wykładni naczelną zasadę pełni zasada clara non sunt interpretanda, zgodnie z którą, to co jest zrozumiałe i jasne nie wymaga interpretacji. Zgodnie z tą zasadą, w sytuacji gdy wykładnia językowa pozwala na jednoznaczne ustalenie znaczenia normy prawnej nie ma konieczności sięgania do pozostałych sposobów wykładni. Stosowanie pozostałych sposobów wykładni to przecież nic innego jak sięgnięcie do innych norm zawartych w innych aktach normatywnych, czy skonfrontowanie badanej normy z całym systemem prawa (wykładnia systemowa) albo zbadanie normy pod kątem celów jakim ma służyć (wykładnia celowościowa) - (por. W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Kraków 2006, s. 430).
Sądowi znane są wyroki NSA z których wynika że przy odkodowywaniu treści normy prawnej powinno się sięgać nie tylko do wykładni językowej ale i pozostałych (np. ostatnio wydany wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 93/08). Jednocześnie zwraca uwagę, że np. w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2001 r., T 33/01 (OTK-B 2002, nr 1, poz. 47), tenże wyraził pogląd, iż "w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu należy wybrać taką wykładnię, która w najpełniejszy sposób umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych". Podkreślono jednak, że zasada wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją nie może prowadzić do podważania jednoznacznego rezultatu wykładni językowej.
RPO nie kwestionuje, że w normie art. 1 ust. 2 ustawy mamy następujący zapis:
"Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje:
1) obywatelom polskim;
2) cudzoziemcom (...).
Wykładnia literalna treści tej normy jasno wskazuje, że ustawodawca jako podmioty uprawnione do uzyskania świadczenia wychowawczego wskazał obywateli polskich i cudzoziemców a tych drugich pod określonymi warunkami. Należy oczywiście podzielić pogląd, że celem ustawy jest zapewnienie osobom wymienionym w tej ustawie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dzieci (art. 4). Nie można także zapominać, że to nie każdy z rodziców czy opiekunów ma prawo do tego rodzaju świadczenia. Świadczenie jest bowiem jedno. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłacane będzie temu, kto pierwszy złoży wniosek. Jak wskazano w projekcie ustawy w przypadku gdy rodzice nie zamieszkują wspólnie, a dziecko mieszka u jednego z rodziców przez pierwszą część miesiąca, a u drugiego z rodziców przez drugą część miesiąca, wówczas świadczenie wychowawcze będzie dzielone pomiędzy rodziców proporcjonalnie do czasu, w którym dziecko u danego rodzica zamieszkuje. Z kolei jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką znajduje się dziecko.
Jak wskazano w projekcie ustawy "Istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji było objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia". Oznacza to, że zamiarem ustawodawcy nie było przyznanie świadczenia wszystkim rodzicom dzieci (obywatelstwa polskiego lub innego) ale jak największej grupie. Jasne jest w świetle tej regulacji, że rodzicom obywatelstwa polskiego zawsze natomiast innym z pewnymi wyjątkami.
Sąd nie podziela koncepcji RPO, że skoro świadczenie służy zaspokajaniu potrzeb dziecka to jest to wystarczającym argumentem za przyjęciem tezy o konieczności przyznania świadczenia każdemu, więc i cudzoziemce, tylko z tego powodu, że dzieci mają obywatelstwo polskie.
Ustawodawca nie uzależnił możliwości przyznania świadczenia od obywatelstwa dziecka. Z woli ustawodawcy to kryterium nie może być zatem brane pod uwagę przez organy rozstrzygające o przyznaniu świadczenia i przez sądy powołane do oceny legalności działania tych organów.
Każdemu dziecku, które zamieszkuje z rodzicem lub opiekunem na terenie Polski, pod warunkiem, że ci są albo obywatelami polskimi albo cudzoziemcami spełniającymi pozostałe kryteria ustawowe, przysługuje to świadczenie. W takiej sytuacji gdy ustawodawca nie wskazuje jako warunku sine qua non – obywatelstwa dziecka – nie ma podstaw aby dokonywać takiej jak zaprezentowana przez RPO wykładni tej ustawy.
Sądowi znane jest orzecznictwo powstałe na gruncie ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (D.U. 2020, poz. 111, dalej "uśr"). Jednakże nie podziela koncepcji, w której to organy i sądy, w sytuacji w której ustawodawca jasno wskazał kryteria przyznania świadczenia, nie uzależniając ich od obywatelstwa dziecka, mógłby dokonać wykładni prawa stojącej w sprzeczności z treścią norm stanowiących podstawę orzekania. Tego rodzaju wykładnia zastosowana w stosunku do jednego z podmiotów stawiałaby go w lepszej sytuacji niż te podmioty w stosunku do których zastosowano jasno brzmiące normy. Takie działanie stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji R.P.
W związku z tym Sąd nie podziela wywodów skargi że doszło do naruszenia zasad konstytucyjnych wyrażonych w art. 18 i 71 ust. 1 zd. 2. Art. 18 dotyczy ochrony małżeństwa a to wygasło na skutek wyroku rozwodowego. Z kolei art. 71 zd. 2 wyrażający postulat ochrony matki dziecka, istotnie chroni matkę i przewiduje pomoc państwa jednakże w granicach ustawowych. Oznacza to, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i ustawodawca, może je ograniczyć – co ma miejsce w tym wypadku.
Rzecznik Praw Obywatelskich formując zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 zd. 1 Konstytucji R.P: "Rzeczypospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka", w nawiązaniu do art. 2 ust 2 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 9, 91 ust. 1 i 2 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji (związanie umowami międzynarodowymi) ujął go jako nieprzestrzeganie zasady niedyskryminacji dzieci. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, o czym była mowa wyżej, nie mamy do czynienia z dyskryminacją dzieci. Opisywane świadczenie ma służyć dzieciom, ale z woli ustawodawcy należy się tym dzieciom, których rodzice spełniają ustawowe kryteria. Nie należy się więc wszystkim dzieciom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawodawca władny jest konstruować normy prawne, w których ustanawia zasady przyznawania pomocowych środków publicznych na rzecz dzieci w zależności od jasno sformułowanych kryteriów dotyczących sytuacji prawnej ich rodziców, a w tym na podstawie kryterium obywatelstwa rodziców. Zasadność stosowania tego kryterium jako metoda dyferencjacji sytuacji prawnej podmiotów w zakresie dostępu do świadczeń socjalnych nie budzi wątpliwości. Nie należy przy tym zapominać, że ustawodawca ustanawiając kryteria dostępności pomocy socjalnej dysponuje środkami publicznymi, pochodzącymi z różnych form opodatkowania. Stosowanie kryterium obywatelstwa w tym kontekście nie jest kontrowersyjne.
Zwrócić należy także uwagę, na powołane przez RPO orzecznictwo sądowe (np. wyrok NSA z 14 marca 2018 r., I OSK 1164/16, czy wyrok WSA z 7 listopada 2017, I SA/WA 938/17), przedstawiające tezę (na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych), że organy pozbawiły pomocy socjalnej dziecko wyłącznie z uwagi na odmienną narodowość/obywatelstwo rodzica. Teza natomiast wyroku NSA jest zupełnie inna, a mianowicie taka, że uprawnienie do uzyskania świadczenia wychowawczego cudzoziemcowi legitymującemu się kartą pobytu uprawnionemu do wykonywania pracy na terytorium Polski jest niezależne od tego czy uprawnienie to zostało ujawnione w karcie pobytu. W stanie faktycznym tamtej sprawy cudzoziemka nie miała ujawnionej w karcie pobytu informacji o możliwości pracy w sytuacji, w której legitymowała się statusem osoby, której udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Poza tym, wbrew wywodom skargi, mimo, że uregulowania ustawy o świadczeniach socjalnych są podobne do uregulowań omawianej ustawy, to jednak nie może umknąć uwadze, że zasiłki rodzinne przyznawane są podmiotom (rodzinom) znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej natomiast świadczenie wychowawcze przyznawane jest bez względu na dochody rodziny. Inny jest zatem cel tych świadczeń choć niewątpliwie oba służą polepszeniu sytuacji finansowej rodziny. Istotnie obowiązkiem państwa jest pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej i temu służą świadczenia socjalne, które jednak uzależnione są zazwyczaj od dochodów rodziny. Świadczenie wychowawcze przyznawane jest bez względu na te dochody, a więc po równo ubogim i bogatym. Taka jest wola ustawodawcy.
Należy w tym wypadku przypomnieć o monteskiuszowskiej zasadzie trójpodziału władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Zgodnie z nią władza ustawodawcza ma wyłączność w tworzeniu prawa a sądy niezależność w jego stosowaniu. Organy te są względem siebie niezależne, a niezależność ta polega na nie wkraczaniu w swe prerogatywy. Dlatego, w ocenie sądu nie ma podstaw, aby w sytuacji w której ustawodawca w taki a nie inny sposób określił krąg podmiotów uprawnionych do pobierania świadczenia wychowawczego, sąd dokonując wykładni tak ustanowionego prawa, de facto wkraczał za pomocą wykładni celowościowej w kompetencje ustawodawcy.
Wydając wyrok w tej sprawie Sąd miał na względzie przywołane przez Rzecznika Praw Obywatelskich normy konstytucyjne, ale wziął też pod uwagą jej przepis zawarty w art. 10. Ustanowiona tam zasada trójpodziału władz stanowi fundament państwa prawnego. Zgodnie z tą zasadą władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza powinny działać w granicach konstytucyjnie przyznanych im uprawnień. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcia o istnieniu, zakresie i kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskiwania publicznych świadczeń socjalnych należą do władzy ustawodawczej. Skoro ta formułuje jasne i dające się wprost wywieść z treści norm prawnych, na podstawie ich językowego rozumienia, normy dotyczące rozdziału środków publicznych, przy czym stosuje jasne kryteria udzielanej pomocy, kierując ją do określonych podmiotów, to wykroczeniem poza konstytucyjnie przyznaną sądom i trybunałom władzę byłoby dokonywanie wykładni prawa w ten sposób, że wola ustawodawcy zostałaby odczytana jednoznacznie sprzecznie z jej jasną treścią. W ten sposób doszłoby do podważenia fundamentów państwa prawnego poprzez przejęcie przez sądy roli ustawodawcy.
Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, objęcie Warszawy strefą zagrożenia, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).
-----------------------
3