I SA/Sz 97/23

I SA/Sz 97/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8 par. 1, art, 11, art. 61a par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 38 par. 1, art. 44, art. 68a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi K.. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 12 grudnia 2022 r. nr 3201-IEE2.711.133.2022.2; 3201-IEE2.4.711.127.2022.2634 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 24 października 2022 r. nr 3219- SEE.711.1473.2022.4; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. na rzecz strony skarżącej K.B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z 12 grudnia 2022 r., nr [...]; [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z 24 października 2022 r., nr [...], którym odmówiono K. B. wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych.
Postanowienie organu II instancji zostało podjęte na podstawie art. 138 § 1 pkt 1
i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 t.j. ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") oraz z powołaniem się na art. 61a § 1 k.p.a. i art. 38 § 1 oraz art. 44 u.p.e.a., w następującym stanie sprawy.
Pismem z 3 października 2022 r. K. B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") złożyła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. (dalej: "organ I instancji", "organ egzekucyjny") wniosek o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł oraz zwrot tych środków na rachunek bankowy. Strona wyjaśniła,
że przekazała kwotę [...]zł na rachunek bankowy R. Ł.
w Banku [...], a kwota ta została przelana celem wycofania własnych środków
z rachunku prowadzonego w [...] Bank. Wskazała także, że nie posiadała wiedzy, iż rachunek bankowy R. Ł. został zajęty przez organ egzekucyjny.
Postanowieniem z 24 października 2022 r., nr [...], organ I instancji odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł. Powołując się na treść art. 38 i art. 44 u.p.e.a., wyjaśnił, że poprzez przekazanie ww. kwoty przez bank na rachunek organu egzekucyjnego prawo majątkowe zostało wykonane, przez co nie ma możliwości zgłoszenia żądania o wyłączenie środków pieniężnych spod egzekucji.
Pismem z 4 listopada 2022 r. Strona złożyła zażalenie na postanowienie organu
I instancji, zaznaczając, że organ błędnie uznał, iż w zaistniałej sytuacji są podstawy,
aby przyjąć, że w przypadku, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania. Według Strony, zaistnienie przestanki wynikającej z art. 44 K.p.a. stanowi ewentualną podstawę odmowy uwzględnienia wniosku,
a nie odmowy wszczęcia postępowania. Na poparcie swojego stanowiska Strona przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2014 r., II FSK 1304/12, w którym orzeczono, że wypowiedź organu egzekucyjnego w oparciu o przepis
art. 44 u.p.e.a. stanowi mimo wszystko odmowę uwzględnienia wniosku,
a nie stwierdzenie jego bezprzedmiotowości.
Opisanym na wstępie postanowieniem z 12 grudnia 2022 r. organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, stwierdzając, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował w sprawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., wyjaśniając przy tym z jakich powodów odmówił wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przywołał brzmienie art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 38 § 1 i art. 44 u.p.e.a., i wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż środki, które wpłynęły od Strony
na rachunek bankowy R. Ł. zostały przekazane przez Bank [...] (dłużnik zajętej wierzytelności) na rachunek bankowy organu egzekucyjnego w dniu 3 października 2022 r., tj. przed zgłoszeniem przez Stronę
ww. wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Słusznie zatem organ I instancji stwierdził,
że na dzień wpływu wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty [...]zł, egzekucja w zakresie żądanej kwoty została już zrealizowana. Organ II instancji wyjaśnił przy tym, że przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej dochodzonej
w postępowaniu egzekucyjnym, jednoznacznie potwierdza uznanie zajęcia wierzytelności, oraz że zgodnie z art. 68a u.p.e.a. wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, chyba że wpłata ta nie podlega przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela.
Odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 sierpnia
2016 r., II FSK 1810/14, i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z 18 czerwca 2019 r., I SA/Sz 78/19, organ II instancji stwierdził ostatecznie,
że zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji
z art. 44 u.p.e.a. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji złożony został już po wykonaniu tego prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, organ II instancji uznał,
że złożenie przez Stronę wniosku o wyłączenie spod egzekucji przekazanej na zajęty rachunek bankowy kwoty okazało się spóźnione i z tego względu merytoryczne badanie zgłoszonego żądania w trybie art. 38 u.p.e.a. nie mogło odnieść skutku. Skoro zatem stwierdzono formalną przeszkodę uwzględnienia wniosku, to zastosowanie znajduje przepis art. 61a K.p.a.
Organ II instancji wyjaśnił także, że wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, które spowodowały, iż postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 44 u.p.e.a. Osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną
w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.
W odniesieniu do przywołanego w zażaleniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2014 r., I FSK 1304/12, organ II instancji wskazał,
że orzeczenie to ten nie ma przełożenia na niniejszą sprawę, gdyż zakresem kontroli Sądu w sprawie, której dotyczy wyrok, było istnienie przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w związku z art. 105 K.p.a., a nie jest to przepis, w oparciu o który zostało wydane zaskarżone postanowienie.
Pismem z 12 stycznia 2023 r. Skarżąca złożyła skargę na postanowienie organu II instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie
co do istoty sprawy, a także o zasądzenie od organu II instancji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie,
że złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji po wykonaniu prawa majątkowego stanowi podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie stawianych zarzutów, w tym wskazała, że działanie organu II instancji w istocie pozbawia ja możliwości wystąpienia z powództwem cywilnym na podstawie art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, gdyż Skarżąca nie dysponuje postanowieniem administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiającego wyłączenia przedmiotu spod egzekucji, podczas gdy dokument ten stanowi niezbędny załącznik ww. powództwa.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym
na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Jak stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane
w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował bowiem sprawę do kategorii, o jakich stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia
z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie
go z obrotu prawnego w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a.
Z akt sprawy wynika bowiem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku R. Ł.. W toku tego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z 21 stycznia 2022 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego dla R. Ł. przez Bank [...] Jak wynika
z akt sprawy, tj. zawiadomienia o ww. zajęciu (k. 40 akt administracyjnych):
- wierzycielami egzekwowanej wierzytelności byli Prezydent Miasta S., Gmina N. oraz Prezydent Miasta O. ;
- egzekwowane wierzytelności objęte były trzema tytułami wykonawczymi zaś razem dochodzone wierzytelności wynosiły: [...] zł.
Ponadto z akt sprawy, tj. pisma Banku [...] z 21 stycznia 2022 r. (k. 4 akt administracyjnych) wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomił Urząd Skarbowy w Ś. o przeszkodzie w realizacji ww. zajęcia. Jak bowiem wskazano w piśmie z 21 stycznia 2022 r. wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego
dla R. Ł. została zajęta 26 lipca 2021 r. przez Komornika Sądowego w Ś. w ramach postępowania egzekucyjnego o sygn. akt
KM [...] a kwota wskazana w tym zajęciu wynosiła [...] zł.
Wierzyciel zajętej wierzytelności 3 października 2022 r. zrealizował powyższe zajęcie z 21 stycznia 2022 r. przekazując na rachunek bankowy Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. - kwotę w łącznej wysokości [...] zł.
W tym samym dniu, tj. 3 października 2022 r. Skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł
oraz zwrot tych środków na rachunek bankowy. Strona wyjaśniła, że przekazała kwotę [...]zł na rachunek bankowy R. Ł. w Banku [...]
a kwota ta została przelana celem wycofania własnych środków z konta prowadzonego w [...] Bank. Wskazała także, że nie posiadała wiedzy, iż konto R. Ł. zostało zajęte przez organ egzekucyjny.
Jak ponadto wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. (po realizacji ww. zajęcia i złożeniu przez Stronę ww. wniosku) pismem z 20 października 2022 r. zwrócił się do dłużnika zajętej wierzytelności – w związku z przekazaniem
ww. kwoty w ramach zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej "dotyczących KM [...]"
o przesłanie oświadczenia "z jakimi komornikami sądowymi organami egzekucyjnymi wystąpił zbieg obu egzekucji". Jak wynikał z pisma ww. banku z 25 października 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika dokonali Komornik Sądowy
przy Sądzie Rejonowym w Ś. (KM [...]), Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w S. ([...]) i Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w S. 9KM [...]).
Sąd wskazuje ponadto, że w aktach sprawy znajdują się "Wezwania
do przekazania adnotacji" z 26 października 2022 r., które Naczelnik Urzędu Skarbowego, po realizacji ww. zajęcia, skierował do wskazanych przez bank organów egzekucyjnych. W pismach tych organ poinformował o zajęciu ww. składnika majątkowego jako pierwszy i swojej właściwości do prowadzenia egzekucji z niego
na podstawie art. 62 § 1 u.p.e.a. wzywając jednocześnie do przekazania na podstawie art. 62d § 2a u.p.e.a. adnotacji wystawionej na ww. zobowiązanego celem dalszego prowadzenia egzekucji, pod rygorem nieprzystąpienia do prowadzenia łącznie egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego.
Na podstawie 61a § 1 K.p.a. organ I instancji postanowieniem z 24 października 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank [...] zaś organ odwoławczy zaskarżonym do tutejszego Sądu
ww. postanowieniem z 12 grudnia 2022 r. utrzymał to postanowienie w mocy.
W skardze strona zarzuciła naruszenia art. 61a § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a., albowiem w ocenie Skarżącej organ błędnie uznał, że złożenie wniosku
o wyłączenie spod egzekucji po wykonaniu prawa majątkowego, wbrew stanowisku organów, stanowi podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
W sprawie rozstrzygnięcia zatem wymaga zatem, czy prawidłowo organy uznały, że Skarżąca nie mogła skutecznie zainicjować postępowania o wyłączenie przedmiotowej kwoty spod egzekucji. Innymi słowy, czy w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 61a § 1 K.p.a. i 44 u.p.e.a. w zw. z art. 68a i art. 18 u.p.e.a. (jak twierdzą organy), czyli że w wyniku przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności środków pieniężnych organowi egzekucyjnemu doszło do wykonania prawa majątkowego,
co w konsekwencji uniemożliwiło zgodne z przepisami prawa wszczęcie postępowania
o wyłączenie spod egzekucji ww. kwoty i stanowiło spełnienie przedmiotowej przesłanki z art. 61a § 1 K.p.a.
Mając na uwadze ww. istotę sporu Sąd wskazuje zatem, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., w myśl którego,
gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może
być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną
z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Wynika z tego, że podstawą
do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 K.p.a., wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przesłanki o charakterze przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie istotne jest wystąpienie przesłanki przedmiotowej. Przesłanka przedmiotowa wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z dnia 9 września 2015 r., III UK 16/15; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18).
W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej,
w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd wskazuje ponadto, że przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. stanowi, że kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej
do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.
Zgodnie zaś z art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
Wyjaśnić należy, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego dotyczyć może jedynie tych składników, które podlegają egzekucji (czyli nie zostały spod niej wyłączone na mocy art. 8, art. 8a i art. 10 § 4 u.p.e.a. oraz art. 9 i art. 10 § 1-3 u.p.e.a.). Zobowiązany odpowiada za ciążące na nim zobowiązania całym swoim majątkiem i tylko w takim zakresie, w jakim przepisy prawa wyłączają możliwość dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego, pewne składniki jego majątku nie mogą być przedmiotem egzekucji. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności
z rachunku bankowego. W konsekwencji zajął środki pieniężne znajdujące
się na ww. rachunku bankowym dłużnika, czyli przedmiotową kwotę wpłaconą
na rachunek bankowy dłużnika przez Skarżącą. Organ egzekucyjny, zajmując określone środki pieniężne przyjął, że stanowią one majątek zobowiązanego.
Jak z kolei stanowi art. 68a u.p.e.a. wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, chyba że wpłata ta nie podlega przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela.
Nie budzi wątpliwości uprawnienie Skarżącej do wystąpienia z wnioskiem
o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych. Uprawnienie to nie było kwestionowane przez organy i wynika wprost z przepisu art. 38 u.p.e.a. Spełniona została zatem podmiotowa przesłanka z art. 61a § 1 K.p.a. Bezsporne bowiem jest w niniejszej sprawie, że przedmiotowa kwota została przez Skarżącą wpłacona na rachunek bankowy zobowiązanego 30 września 2022 r. i 1 października 2022 r. Ponadto nie jest sporna data dotycząca kolejnej czynności, która w sprawie została przeprowadzone, tj.: przekazania przez bank środków z zajętego rachunku bankowego na rachunek bankowy organu egzekucyjnego – 3 października 2022 r. Bezsporna jest również kwota o wyłączenie spod egzekucji, której wnioskuje Skarżąca w żądaniu z 3 października 2022 r.,
czyli [...] zł.
Sąd wskazuje, że druga z przesłanek, o których jest mowa w art. 61a § 1 K.p.a., czyli zaistnienie innej uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania, wbrew zarzutom skargi, mogła – co do zasady - zaistnieć
w rozpoznawanej sprawie. Przyczyna, o której tu mowa to bowiem taka sytuacja, która
w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Należy zatem
co do zasady zgodzić się z organem, że taką przyczyną jest w szczególności wystąpienie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub – co w rozpoznawanej sprawie istotne - wykonanie prawa majątkowego. A zatem w ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej wykładni
art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a., uznając, że w sytuacji zgłoszenia
przez Skarżącą wniosku o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł po przeprowadzeniu egzekucji przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego w sprawie zaistniałaby ww. przesłanka uniemożliwiająca wszczęcie postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy nie poczyniły jednakże zupełnych ustaleń faktycznych w zakresie odnoszącym się do spełnienia przedmiotowej przesłanki z art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 i art. 68a u.p.e.a. Sąd zauważa bowiem, że w sprawie brak ustaleń faktycznych w zakresie rozliczenia i przekazania środków przez organ egzekucyjny wierzycielowi, w miejsce których to ustaleń organy ograniczyły się jedynie do przywołania treści art. 68a u.p.e.a. dodatkowo bez wykazania spełnienia wszystkich jego przesłanek.
Odnosząc się do powyższego Sąd wskazuje zatem, że zdaniem Sądu niewątpliwie złożenie przez Skarżącą na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. wniosku o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych na zajęty rachunek bankowy zobowiązanego było dokonane po realizacji przez ww. bank zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, tj. po przekazaniu środków pieniężnych z rachunku bankowego zobowiązanego na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Skarżąca w treści złożonego wniosku wprost bowiem przyznaje, że w dniu 3 października 2022 r. środki pieniężne wpłacone przez Skarżącą na rachunek bankowy R. Ł. "zostały automatycznie przelane na konto Urzędu Skarbowego". Z treści wniosku Skarżącej wnika zatem, że niewątpliwie wniosek Skarżącej złożony został, choć w tym samym dniu co realizacja zajęcie przez dłużnika zajętej wierzytelności, tj. 3 października 2022 r., to jednak już po realizacji ww. zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności poprzez przekazanie środków pieniężnych z rachunku bankowego dłużnika na rachunek bankowy organu egzekucyjnego.
Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy
lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Z kolei zgodnie ze wskazanym już art. 68a u.p.e.a. wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, chyba że wpłata
ta nie podlega przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela. Na ten właśnie przepis powołał się organ wykazując przesłankę wykonania prawa majątkowego, o której stanowi art. 44 u.p.e.a.
Sąd zauważa jednak, że zarówno z akt sprawy jak i z postanowień organów
nie wynika natomiast ani czy ww. wpłata podlegała przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela, a zatem czy spełnione w rozpoznawanej sprawie zostały przesłanki
art. 44 u.p.e.a., ani też czy w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka braku podlegania przekazania wierzycielowi ww. wpłaty. w zw. z art. 68a u.p.e.a., który
to przepis przytoczyły organy wykazując spełnienie przesłanek normy art. 44 u.p.e.a.
Sąd podkreśla bowiem, że w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny prowadził egzekucję na rzecz wierzycieli, którymi byli Prezydent Miasta S., Gmina N. oraz Prezydent Miasta O. zaś egzekwowane wierzytelności objęte były trzema tytułami wykonawczymi
a łącznie dochodzone wierzytelności wynosiły: [...] zł. W ramach prowadzonej egzekucji 21 stycznia 2022 r. Naczelnik US dokonał zajęcia wierzytelności
z ww. rachunku bankowego zobowiązanego. Z kolei – jak wskazał dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z 21 stycznia 2022 r. (k. 4 akt administracyjnych) - zaistniała przeszkoda w realizacji ww. zajęcia, albowiem wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego dla R. Ł. została zajęta 26 lipca 2021 r. przez Komornika Sądowego w Ś. w ramach postępowania egzekucyjnego
o sygn. akt KM [...] a kwota wskazana w tym zajęciu wynosiła [...] zł. Ponadto jak wynika z pisma ww. banku z 25 października 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika dokonali również [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym
w Ś. (KM [...]), Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w S. ([...]) i Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w S. 9KM [...]). Naczelnik US w Ś. po realizacji ww. zajęcia zwrócił się do tych organów egzekucyjnych z "Wezwaniem
do przekazania adnotacji" (pisma z 26 października 2022 r.), w którym wskazał,
że jako pierwszy dokonał zajęcie ww. wierzytelności w związku z czym jest właściwym do prowadzenia z niej egzekucji. Przy czym z akt sprawy wynika, co już powyżej wskazano, że ww. wierzytelność została zajęta już 26 lipca 2021 r. przez Komornika Sądowego w Ś. w ramach postępowania egzekucyjnego o sygn. akt
KM [...] a kwota wskazana w tym zajęciu wynosiła [...] zł – a zatem przed dokonaniem zajęcia przez Naczelnika US w Ś. pismem z 21 stycznia 2022 r.
Na podstawie powyższego nie sposób jednak ustalić, czy w sprawie doszło ostatecznie do zaspokojenia wierzycieli ww. postępowań egzekucyjnych z kwoty uzyskanej przez Naczelnika US w Ś. z realizacji ww. zajęcia rachunku bankowego dłużnika – a zatem czy spełnione zostały przesłanki tak art. 44 up.e.a.
jak i wskazywanego przez organy art. 68a u.p.e.a., a tym samym czy ziściła
się przesłanka przedmiotowa art. 61a § 1 K.p.a. Również w uzasadnieniu
tak zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego je postanowienia organu
I instancji powyższe nie zostało wyjaśnione w jakimkolwiek zakresie. Organy uznały bowiem, że sam fakt realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i przekazanie znajdujących się na nim środków pieniężnych organowi egzekucyjnemu sam w sobie stanowi o spełnieniu przesłanki
z art. art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 i art. 68a u.p.e.a., z czym nie można się jednak zgodzić mając na uwadze treść powyższych przepisów, w tym art. 68a u.p.e.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności
do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, chyba że wpłata ta nie podlega przekazaniu przez organ egzekucyjny do wierzyciela. Sąd wskazuje zatem, że brak ustaleń faktycznych
w zakresie zaspokojenia wierzyciela ze środków pochodzących z realizacji ww. zajęcia uniemożliwia de facto kontrolę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia tak przez sąd jaki stronę postępowania.
Sąd nie może zatem uznać czy środki pieniężne zostały przekazane wierzycielowi, więc czy wykorzystano je do zaspokojenia uprawnionego wierzyciela i czy doszło tym samym do wykonania prawa majątkowego a zatem czy zgodnie z twierdzeniem organów zaistniała w rozpoznawanej sprawie przesłanka tamującą możliwość zgłoszenia
i rozpoznania wniosku o wyłączenie spod egzekucji.
W rezultacie organy niezasadnie bo przedwcześnie uznały, że nie jest możliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku Skarżącej o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji i przedwcześnie na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych przez Skarżącą na rachunek bankowy R. Ł..
W tym miejscu podkreślić należy, że stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie można również zapominać o przepisie art. 80 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dodatkowo organ jest zobowiązany
na podstawie art. 107 § 3 K.p.a. sporządzić uzasadnienie faktyczne decyzji
(w rozpoznawanej sprawie postanowienia), tak aby w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tylko więc kompleksowe, rzetelne zebranie materiału dowodowego, jego należyte udokumentowanie i wszechstronna ocena – mogą świadczyć o poprawnym ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w tym jego zupełność, determinuje możliwość prawidłowego procesu subsumpcji.
Dokładne wyjaśnienie kwestii przesądzających o zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącej o wyłączenie spod egzekucji ww. środków pieniężnych w zakresie zaspokojenia wierzyciela/wierzycieli ze środków pochodzących
z realizacji ww. zajęcia pozwoli rozstrzygnąć organom o możliwości prowadzenia postępowania z ww. wniosku Skarżącej z 3 października 2022 r. Sąd podkreśla,
że ustalenie i rozważenie tych okoliczności winno mieć misce w postępowaniu administracyjnym nie zaś sądowoadministracyjnym i znaleźć pełen wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięć organów.
Z powyższych powodów uznać należało, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z istotnym naruszeniem prawa procesowego. Naruszono bowiem zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Naruszono również zasadę zaufania wyrażoną w art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Naruszono również zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Nie wyjaśniono także w pełni stanu faktycznego sprawy co naruszyło
art. 7 K.p.a., w myśl którego w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, art. 77 § 1 K.p.a, zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy jak i art. 80 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Ponadto brak wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia motywów jego rozstrzygnięcia w ww. zakresie narusza przepis art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie
z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd szczególnie podkreśla w tym miejscu, że obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi nie tylko realizację ww. zasady przekonywania, określonej w art. 11 K.p.a.
lecz tylko prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji/postanowienia w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania o stosowną argumentację prawną i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnego rozstrzygnięcia. Sąd zauważa ponadto, że także w odpowiedzi na skargę organ nie może dokonywać brakujących ustaleń faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2006 r., II OSK 450/06, LEX nr 266365, a także T. Woś, Komentarz do art. 54 p.p.s.a., (w:) H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.
Stwierdzone przez Sąd ww. uchybienia w zakresie stosowania przepisów K.p.a.
w zw. z art. 18 u.p.e.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy, bowiem nie wykazano przesłanek pozwalających na zastosowanie w sprawie przepisów stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. art. 44 up.e.a. w zw. z art. 68a u.p.e.a., a tym samym czy ziściła się przesłanka przedmiotowa art. 61a § 1 K.p.a.
Z podanych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone postanowienie wraz
z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.
Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie przedmiotowej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, o której stanowi art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 44 i art. 68a u.p.e.a., zgodnie z przedstawioną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i rozpozna wniosek Skarżącej przez pryzmat dokonanych ustaleń.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego oparte zostało na treści art. 200 P.p.s.a., który statuuje zasadę odpowiedzialności organu
za wynik postępowania, art. 205 § 2 P.p.s.a. i art. 209 P.p.s.a.
Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składa się kwota [...]zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi ustalona na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U.2021.535), kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego ustalona
oraz kwota [...]zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa
(pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej
- Dz.U. Nr 225 poz. 1635 ze zm.).
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).