I SA/Sz 936/21

I SA/Sz 936/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Marzena Kowalewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zo,  art. 31zq
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 9, art. 79a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] .
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 t. j., dalej: "ustawa o COVID") utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2021 r. znak [...], którą odmówiono D. S. (dalej: "Skarżąca") zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacenia składek, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.
Dalej organ wskazał, że dnia [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] umorzono postępowanie w sprawie. [...] sierpnia 2020 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] września 2020 r.
nr [...]/643747/2020, Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2021 r.
W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 876/20 uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję poprzedzającą. Sąd wskazał, że pomiędzy decyzją I i II instancji zaistniała istotna sprzeczność. Akceptując rozstrzygnięcie pierwszej instancji umarzające postepowanie jako bezprzedmiotowe, w decyzji II instancji organ w istocie zaprzeczył prawidłowości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, albowiem zbadał sprawę co do meritum i uznał że nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania zwolnienia, co oznacza, że jednak przedmiot postępowania istniał, a zatem nie było ono bezprzedmiotowe. Skoro organ nie uznał, że postępowanie było bezprzedmiotowe, a jedynie iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania zwolnienia, to nie był uprawniony do utrzymywania zaskarżonej decyzji w mocy, a co najwyżej mógł rozważyć uchylenie zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy o ile uznał, że materiał dowodowy jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Sąd nadto zauważył, iż zaskarżona decyzja w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia prawnego. Uchylając ww decyzji Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał organowi, o ile nie uzna, że jednak istnieją przesłanki do przyznania stronie zwolnienia, rozważyć czy postępowanie w sprawie uznaje za bezprzedmiotowe czy też strona nie spełnia przesłanek do uzyskania zwolnienia - co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i być spójne z rozstrzygnięciem decyzji. Decyzja nadto winna odpowiadać wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. i zawierać wymagane tym przepisem, stosowne uzasadnienie faktyczne i uzasadnienie prawne.
W dniu [...] lipca 2021 r. Zakład wydał ponownie decyzję znak [...], którą odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Wnioskiem z [...] lipca 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując, że decyzja o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. jest bardzo krzywdzącą ponieważ dokumenty rozliczeniowe w 2020 r. musiały być złożone dwukrotnie "z przyczyn zmian w systemie ZUS". W złożonym wniosku przyznała, że przez przeoczenie nie złożyła deklaracji za luty 2020 r. ale wpłaty dokonała w poprawnej wysokości. Podniosła również kwestię niepoinformowania przez ZUS o braku deklaracji za powyższy okres.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z przepisami u.s.u.s. płatnik składek opłacający składkę wyłącznie za siebie przesyła deklarację rozliczeniową oraz opłaca składki za dany miesiąc do 10 dnia następnego miesiąca (art. 47 ust. 2 u.s.u..s). Jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, na jego koncie utworzy się dokument systemowy (tzw. klon) z podstawą wymiaru składek w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej (art. 48 ust. 1 u.s.u.s.). 1 lutego 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550) - ustawa o tzw. "małym ZUS plus".
Przepisy te mają zastosowanie do osób, których:
- przychody z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczyły 120 000 złotych jeśli prowadziły działalność przez cały poprzedni rok, bądź
- przychody z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczyły proporcjonalnie pomniejszonej kwoty - jeśli prowadziły działalność przez część poprzedniego roku (w trakcie roku rozpoczęły, zakończyły lub zawiesiły prowadzenie działalności) - art. 18 c ust. 1 i 7 u.s.u.s. Zgodnie z wprowadzonymi zmianami od 1 lutego 2020 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę uzależniona jest od dochodu z tej działalności w poprzednim roku kalendarzowym (przed zmianą podstawa wymiaru składek uzależniona była od przychodu).
Kwestię składania dokumentów rozliczeniowych przez osobę, która spełniła ustawowe warunki do korzystania z obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne, reguluje art. 18 c, ust. 9 u.s.u.s.
Organ wskazał, że przed lutym 2020 roku Skarżąca korzystała z przepisów dotyczących osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę. Z tego tytułu była zobowiązana do złożenia za styczeń każdego roku deklarację ZUS DRA cz. II w komplecie z deklaracją ZUS DRA. Wyjątkowo za luty 2020 r., w związku z wejściem w życie nowych przepisów (tzw. mały ZUS plus) zmieniających m.in. zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, Skarżąca winna złożyć wymieniony komplet dokumentów rozliczeniowych jeszcze raz.
Dalej Organ wskazał, że Skarżąca przyznała, nie złożyła w terminie do 10 marca 2020 r. wymaganych dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r., w tym deklaracji ZUS DRA cz. II. z identyfikatorem deklaracji 40, co spowodowało, że na koncie nie utworzyły się systemowe "klony" dokumentów rozliczeniowych.
Zgodnie zaś z art. 31zq ustawy o COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Tymczasem w przypadku Skarżącej Zakład odnotował wpływ prawidłowych dokumentów rozliczeniowych dopiero w dniu 1 września 2020 r. Tym samym Organ uznał, że warunek do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie został spełniony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca podniosła, że utrzymanie w mocy powyższej decyzji jest dla niej krzywdzące ponieważ wyjątkowo w 2020 r. powinna złożyć informację DRA2 dwa razy w związku z wejściem w życie nowych przepisów "mały ZUS PLUS". Dokumenty rozliczeniowe za luty 2020 r. nie zostały przesłane w terminie co spowodowało wg Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak systemowych klonów na koncie ale wpłaty dokonywane były w obowiązującym terminie. Gdy do Zus wpłynęła wpłata za miesiąc luty 2020 nikt nie zakwestionował tego, że nie ma do czego przypisać wpłaty za ten okres skoro nie było deklaracji rozliczeniowej. Ponadto Skarżąca informacyjnie podała, że o tym, że brakuje dokumentów rozliczeniowych informacje otrzymała dopiero pod koniec sierpnia 2020r.
Podniosła także, że skoro złożyła dokumenty rozliczeniowe po terminie i nie należy jej się zwolnienie pomimo tego, że nie ma obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych co miesiąc, ponieważ nie zatrudnia pracowników i dokumenty klonują się a tylko ze względu na to, że Zus zmieniał dwukrotnie zasady korzystania z "małego ZUS PLUS" w roku 2020 , -dlaczego inni płatnicy zostali zwolnieni z opłacania składek Zus za te same okresy a deklaracje rozliczeniowe złożyli po obowiązującym terminie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "P.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2021 r., odmawiającą Skarżącej zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo oraz art. 31zq ust. 1- 4 ustawy o COVID-19, Organ stwierdził, że Skarżąca w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczyła poprawnych dokumentów rozliczeniowych i w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia.
Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres (...)
Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy o COVID-19:
- za marzec, kwiecień i maj 2020 r., (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);
- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...) chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).
Podkreślić przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Należało to podkreślić, ponieważ o uchyleniu obu decyzji Zakładu przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu Organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącą (3 kwietnia) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) minęło trzy miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, Organ nie udzielił Stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących (poprawnych) dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Potem zaś wydał decyzję odmowną.
Zwrócić również należy uwagę, że w niniejszym postępowaniu Skarżąca występowała bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.
Podkreślić również należy, że w skardze, Skarżąca wskazuje, że przyczyną nie złożenia dokumentów rozliczeniowych nie była zła wola Strony, lecz brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował jej ZUS. Organ zaś przy rozpoznaniu wniosku w zaskarżonej decyzji wskazał, że nie odnotowano na koncie Skarżącej deklaracji rozliczeniowej za miesiąc marzec, kwiecień, maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., wpływ prawidłowych deklaracji rozliczeniowych odnotowano dnia 1 września 2020 r.
Mając świadomość obciążenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających
z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie Skarżącej prawa, która niewątpliwie uzyskałaby w sytuacji, gdyby Zakład stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., Organ nie poinformował Strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji Stronie, nie wezwał Strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby Strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że Organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącą, że bez złożenia brakujących dokumentów Jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Stronie zasygnalizowany przez Organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie Jej wniosku.
Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do Zakładu już [...] kwietnia 2020 r., było więc wystarczająco dużo czasu by Organ zweryfikował, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., Organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Doszło tym samym do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).
Tymczasem z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Organy przed wydaniem decyzji odmownej nie wyjaśniły Stronie przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącej. Organ zaniechał powyższych czynności, mimo iż - jak już wskazano wyżej - miał wystarczająco dużo czasu, aby zgodnie z obowiązującą procedurą, podjąć w sprawie właściwe działania.
Naruszenie przepisów art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez Nią dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy Jej prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło Skarżącą prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. O tym, że Skarżąca była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy o tym stanowisko zawarte w skardze i to, że spełniła wymogi jak tylko o nich się dowiedziała. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedziała o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożyła. Niestety Skarżąca uzyskała informację za późno – bo w decyzji odmawiającej wnioskowanego zwolnienia.
Wobec tego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że naruszenie art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt zaś, że doszło do złożenia wymaganych dokumentów – na co wskazał Organ dnia [...] września 2020 r. czyni zbędnym stawiania zarzutu naruszenia przez Organ obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19.
Powyższe uchybienia spowodowały konieczność uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji. W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2021 r.
Rozpoznając ponownie sprawę, Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów (które jak wskazał Organ wpłynęły do Organu 1 września 2020 r.), jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli Skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącą. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, i art. 79a § 1 k.p.a. Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania Organu, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a § 1 w zw. z art. 9 k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem Organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez Organ administracyjny art. 79a § 1 k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej (wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 496/21). Taka ocena działań organu musi być dokonana w niniejszej sprawie wobec wpływu do Organu – jak wskazał Organ – wymaganych deklaracji dnia 1 września 2020 r.