I SA/SZ 9/23

I SA/Sz 9/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska
Bolesław Stachura
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art.38 par 1, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a  par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] maja 2023 r. sprawy ze skargi F. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. znak [...] [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia z [...] września 2022 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia na wniosek firma A postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej
(KW nr [...]).
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Organ I instancji początkowo prowadził postępowanie egzekucyjne wobec
firma B (dłużnik główny, zobowiązany) na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości podatkowe w podatku od towarów
i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 r., ustalone decyzją
Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. [...] Zaległości podatkowe zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej (wpis hipoteki [...] r.). Egzekucja prowadzona wobec spółki okazała się bezskuteczna i została umorzona. W związku z tym, organ I instancji skierował pozew przeciwko firma A, od której Sąd Okręgowy w K. na mocy wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt. [...] zasądził na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. kwotę [...]zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od kwoty [...]zł od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty [...]zł od dnia [...] września 2018 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną w przypadku egzekucji w zakresie kwoty głównej, do jej ograniczenia do egzekucji z prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu położoną przy ul. [...] w Z. oraz prawa własności posadowionych na tejże nieruchomości budynków, tj. przedmiotów hipoteki wpisanej na rzecz powoda ujętej
w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D.
nr [...] Wyrok jest prawomocny od [...] marca 2021 r. i został opatrzony [...] marca 2021 r. klauzulą wykonalności.
Następnie, organ I instancji [...] kwietnia 2021 r. wystawił tytuły wykonawcze
o numerach: [...] obejmujące zaległości podatkowe
w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 r. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość objętą ww. księgą wieczystą. Przedmiotem egzekucji była baza paliwowa z lat 70-tych. Aktualnie właścicielem nieruchomości jest firma A, która
ją kupiła [...] r.
Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, w piśmie z [...] czerwca 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ I instancji z majątku spółki w postaci prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej z uwagi na przedawnienie zaległości w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 roku. Następnie, pismem z [...] lipca 2022 r. pełnomocnik spółki złożył wniosek o wyłączenie ww. przedmiotu spod egzekucji, zawieszenie postępowania egzekucyjnego i niepodejmowanie dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do ww. przedmiotu do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia tego majątku spod egzekucji. Wniosek uzasadnił przedawnieniem zaległości we wskazanym podatku.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że nie zachodzi żadna przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, w tym przedawnienie zobowiązania podatkowego. Spółka wniosła zażalenie, które zostało przekazane organowi odwoławczemu do rozpoznania. Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] [...] uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Natomiast, postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. nr
[...] organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania
w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku firma A
w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej zabudowanej
(KW nr [...]), zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym
na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych, dotyczących zaległości zobowiązanej
firma B wystawionych przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. . W uzasadnianiu wskazał, że wniosek
z art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2021 roku, poz. 479 - zwanej dalej: "u.p.e.a.") został złożony
po terminie oraz dodał, że do organu odwoławczego przekazano sprawę, w której prowadzono postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie.
Spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 61a k.p.a., art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm. - zwanej dalej: "O.p.") w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 70 § 1-7 O.p.
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał,
że nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożony po upływie 14-dniowego, ustawowego terminu. Organ stwierdził,
że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym,
a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także
nie prowadzi postępowania administracyjnego przed wydaniem postanowienia prowadzącego do wyjaśnienia sprawy. Organ jest zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania tylko w przypadkach oczywistych, z przyczyn podmiotowych
lub przedmiotowych.
Następnie, organ wyjaśnił, że zobowiązana otrzymała zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia [...] czerwca 2021 r., zaś od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy, zaczął biec ustawowy, 14-dniowy termin
na wystąpienie z żądaniem wyłączania przedmiotu spod egzekucji. Termin
na skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 38 u.p.e.a. upłynął w 2021 r. Podaniem z dnia [...] lipca 2022 r. spółka wniosła o wyłącznie spod egzekucji ww. nieruchomości. W tej sytuacji wniosek jest spóźniony i jako taki niedopuszczalny, dlatego też słusznie organ egzekucyjny zastosował art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie spółka zaskarżyła ww. postanowienie w całości i zarzuciła nw. uchybienia, wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji. Ponadto zażądała zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Spółka zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
- art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że 14 - dniowy termin przewidziany w tym przepisie, ma charakter formalnoprawny, podczas gdy jest
on materialnoprawny, a w związku z tym uchybienie terminu do złożenia wniosku o wyjęcie spod egzekucji nie może skutkować rozstrzygnięciem formalnym (odmową rozpoznania wniosku czy umorzeniem postępowania),
a rozstrzygnięciem merytorycznym, które dopiero daje możliwość skorzystania wnioskodawcy z wszystkich przysługującym jemu praw w tym postępowaniu
np. przewidziany przez art. 40 u.p.e.a.,
- art. 61 a § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku, w sytuacji takiej uniemożliwia skarżącemu skorzystanie z uprawnień przewidzianych przez art. 40 u.p.e.a. i następne,
- art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji, w której art. 70 § 8 O.p. jest niezgodny i sprzeczny
z art. 64 ust 2 Konstytucji RP, w konsekwencji czego organ nie może skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p. i egzekwować zaległości
bez ograniczenia czasowego, które to przedawnienie w sprawie nastąpiło,
- art. 70 § 1 - 7 O.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1 - 7 O.p., a zatem roszczenie względem firma A uległo przedawnieniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie. Ponadto dodał, że skarżąca nie skorzystała z możliwości przywrócenia uchybionego terminu. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 70 O.p., organ wskazał, że w kwestii braku przedawnienia egzekwowanego obowiązku wypowiedział się w postanowieniu z dnia 21 listopada
2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie
o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji majątku
w postaci użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, zajętego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Stosownie do art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni
od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Zgodnie zaś z art. 38 § 1a u.p.e.a., do żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, złożonego po upływie terminu, o którym mowa w § 1, przepisu art. 17 § 1c nie stosuje się.
W doktrynie wskazuje się, że przepis ten nie służy ochronie zobowiązanego, lecz osób trzecich, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Osobą trzecią jest każda osoba nieujęta
w tytule egzekucyjnym jako zobowiązany (C. Kulesza (w:) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 38.). Z brzmienia przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca zakreślił termin na zgłoszenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji, tj. 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa.
Skoro w rozpoznawanej sprawie zawiadomienie o zajęciu nieruchomości
z dnia [...] czerwca 2021 r. zostało wysłane skarżącej na dwa adresy,
tj.: [...] w N. i odebrane [...] lipca 2021 r. przez osobę upoważnioną do odbioru oraz [...] w Z. i odebrane [...] czerwca 2021 r. przez Prezesa Zarządu, to słusznie organy uznały, że skarżąca otrzymała ww. zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, zaś od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy, zaczął biec ustawowy, 14-dniowy termin na wystąpienie z żądaniem wyłączania przedmiotu spod egzekucji. Termin na skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 38 u.p.e.a. upłynął zatem już w 2021 roku. Natomiast, pełnomocnik spółki dopiero w piśmie z [...] lipca 2022 r. złożył wniosek o wyłącznie spod egzekucji ww. majątku (pismo to wpłynęło do urzędu w formie elektronicznej [...] lipca 2022 r., a w formie papierowej wpłynęło [...] lipca 2022 r.). W tej sytuacji, wniosek z [...] lipca 2022 r. słusznie organ uznał za spóźniony i jako taki niedopuszczalny. Zaznaczyć należy, że w sprawie nie został złożony przez skarżącą wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia tego wniosku.
Zauważyć należy, że we wcześniejszym orzecznictwie NSA wskazywano, że termin do zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji ma charakter materialnoprawny. Dlatego też przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. nie było dopuszczalne (wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 348/08, LEX
nr 512824). W nowszej linii orzeczniczej wskazuje się, że właściciel ma prawo żądać wyłączenia nieruchomości spod egzekucji, nawet jeśli wniosek w tej sprawie złożył
za późno, przyjmuje się zatem, że wniosek ma charakter formalny, tak więc podlega przywróceniu (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., II FSK 490/10, LEX nr 895963).
Mając na uwadze powyższe uwagi, sąd doszedł do przekonania,
że uprawnione było zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 61a § 1 k.p.a.
w zw. z art. 18 u.p.e.a., co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że, na mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
W ostatnim przepisie zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia
o odmowie wszczęcia postępowania, którymi są: wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (odmowa wszczęcia postępowania na podstawie tej przesłanki jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie, czyli nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni) oraz istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. (okoliczności te nie zostały skonkretyzowane w k.p.a.). W literaturze (P. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, LEX komentarz do art. 61(a) k.p.a.) i orzecznictwie wskazuje się, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy
i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt
II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie
- po stwierdzeniu, że brak podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn", na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 września 2015 r., II SA/Bk 429/15, LEX nr 1796627).
Należy zatem zgodzić się z organem co do tego, że postanowienie wydane
w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także nie prowadzi postępowania administracyjnego zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. Wobec tego, stwierdzić należy, że w tym postępowaniu organ nie był uprawniony do badania zarzutów
w zakresie przedawnienia egzekwowanego obowiązku podatkowego, na której
to przesłance skarżąca spółka oparła swój wniosek. Podkreślić należy, że do tej kwestii organ obszernie odniósł się w postanowieniu z dnia 21 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego (załączonego do akt administracyjnych sprawy na kartach 107 - 114).
Reasumując, wskazać należy, że organ działając na podstawie art. 61a k.p.a., jest zobligowany odmówić wszczęcia postępowania tylko w przypadkach oczywistych,
z przyczyn podmiotowych (np. podmiot wnoszący żądanie wszczęcia postępowania nie jest stroną) lub przedmiotowych (np. żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw). Zatem - w ocenie sądu - stanowisko organu co do tego, że nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożony po upływie 14-dniowego, ustawowego terminu jest prawidłowe.
W świetle powyższych rozważań sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, dlatego działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.