I SA/Sz 83/24

I SA/Sz 83/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zt ust. 1 - ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 8, art.11, art, 15, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi S. U. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję D. Z. O. R. A. R. i M. R. z dnia 30 listopada 2023 r. nr 9016-2023-212/M-8110 w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla P. P. i Miasta S. z siedzibą w S. z dnia 12 lipca 2023 r., nr BP309.8110.348.2023.JB.RDM, II. zasądza od D. Z. O. R. A. R. i M. R. na rzecz S. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (organ) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu P. i Miasta S. z siedzibą w S. (organ I instancji) z [...] r. odmawiającą "S. U." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. (spółka) udzielenia pomocy finansowej przewidzianej dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanego agresją F. R. wobec [...].
W podstawie prawnej organ wymienił art. 138 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.) oraz § 13zt ust. 1 - ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2015.187 ze zm. - rozporządzenie z 27 stycznia 2015 r.).
W uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że spółka 30 czerwca 2023 r. złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanego agresją [...] wobec [...]. Do wniosku spółka dołączyła faktury z tytułu sprzedaży jęczmienia z 22 lutego 2023 r., 15 marca 2023 r., 10 kwietnia 2023 r., 15 maja 2023 r., 15 stycznia 2023 r oraz dokumenty - zatytułowane wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów - wystawione: 28 lutego 2023 r., 31 stycznia 2023 r., 1 lutego 2023 r., 2 grudnia 2022 r., 31 stycznia 2023 r., 2 lutego 2023 r., 3 lutego 2023 r., 6 lutego 2023 r., 7 lutego 2023 r., 8 lutego 2023 r., 9 lutego 2023 r., 10 lutego 2023 r., 17 lutego 2023 r., 20 lutego 2023 r.
Następnie 5 lipca 2023 r. wpłynęła zmiana wymienionego wniosku.
Organ I instancji mocą decyzji z [...] r. nie uwzględnił wniosku spółki o przyznanie pomocy finansowej przewidzianej dla producenta rolnego, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanego agresją [...] wobec [...], bowiem dokumenty nazwane wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów nie spełniały definicji faktury. Natomiast faktury, które spółka złożyła, nie dokumentowały sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy.
Rozpatrując sprawę w instancji odwoławczej, organ zgodził się z argumentami i stanowiskiem organu I instancji. Zauważył przy tym, że spółka przedstawiła wraz z odwołaniem dokumenty, potwierdzające wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów. Natomiast, pomimo wezwania ze strony organu, nie złożyła faktur, dokumentujących sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy.
W dalszej kolejności organ nawiązał do § 13zt ust. 1, ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. i stwierdził, że brak faktur, potwierdzających sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 14 kwietnia 2023 r., wyklucza przyznanie spółce wnioskowanej pomocy.
Zdaniem organu, w świetle obowiązujących przepisów prawa nie było możliwe uwzględnienie dokumentów "wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów" i przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej na ich podstawie, skoro spółka miała obowiązek dołączyć do wniosku kopie faktur lub ich duplikaty, potwierdzające sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy.
Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzuciła naruszenie:
- art. 80 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2023.1199 - ustawa o ARiMR) przez pominięcie wyjaśnień spółki i uznanie, że spółka dołączyła do wniosku nieprawidłowe dokumenty (w zakresie adresu kupującego oraz rejestracji kupującego w niemieckim rejestrze handlowym);
- art. 81a K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR z powodu rozstrzygnięcia na niekorzyść spółki wątpliwości co do stanu faktycznego, związanych z przebiegiem transakcji, nabywcy towaru, które dały się usunąć w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;
- art. 11 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR, bowiem uzasadnienie decyzji nie zawiera precyzyjnego omówienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia z jednoczesnym ustosunkowaniem się do wszystkich argumentów spółki;
- art. 15 K.p.a., 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR ze względu na bezkrytyczną akceptację ustaleń organu I instancji, ograniczenie się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji, nieustalenie stanu faktycznego w sposób niezależny od organu I instancji;
- art. 6, art. 8 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR polegające na ocenie transakcji za organ podatkowy (w zakresie zasadności stosowania stawki podatku od towarów i usług (VAT) 0 %);
- § 13zt ust. 1 pkt 3a, ust. 2, ust. 5 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r., art. 106e ust. 1 pkt 1-15, art. 24 ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U.2024.361 - ustawa o VAT) w rezultacie błędnego stwierdzenia, że dokumenty złożone przez spółkę nazwane "Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów", które zawierały wszystkie elementy wymagane dla faktury, nie były wystarczające na potrzeby przyznania spółce wnioskowanej pomocy finansowej.
W następstwie formułowanych zarzutów spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z [...] r. oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze spółka wykazywała, że dokonywała wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów na rzecz V. P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka V.), która posługiwała się niemieckim numerem identyfikacji podatkowej. Przepisy prawa podatkowego obligują bowiem podatnika do rejestracji w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej na potrzeby dokonywania transakcji na terytorium tego innego państwa. S. nabywała od skarżącej spółki towar z dostawą do [...]. S. V. nie musiała być przy tym podmiotem ujawnionym w niemieckim rejestrze handlowym, czy posiadać siedzibę w innym kraju członkowskim.
Zdaniem spółki, faktura WDT potwierdza transakcje. Różni się od tradycyjnych faktur, ponieważ zawiera dodatkowe informacje (numer VAT UE podatnika, który sprzedaje towar, numer identyfikacyjny odbiorcy towaru).
Spółka akcentowała, że faktury WDT dołączone do wniosku o przyznanie pomocy finansowej zawierały wszystkie formalne elementy wymagane dla faktury zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 1 - pkt 15, art. 24 ustawy o VAT. Ponadto, co do zasady, ewentualne formalne uchybienia w treści faktury pozostają bez wpływu na rozliczenie VAT z tytułu dokonanych transakcji.
Spółka stwierdziła również, że przepisy ustawy o VAT nie wymagają dla faktur zastosowania nazwy "faktura". O tym, czy dokument stanowi fakturę w rozumieniu ustawy o VAT przesądza treść, nie zaś nazwa dokumentu.
W przekonaniu spółki, dla potrzeb udzielenia wnioskowanego wsparcia zbędne było rozważanie przez organ przesłanek stawki VAT 0 %.
Spółka wywodziła, że organ powołał się na weryfikację jej kontrahenta - spółki V. zarówno w polskim, jak i niemieckim rejestrze handlowym, ale nie zweryfikował numeru VAT UE dla transakcji wewnątrzwspólnotowych w ramach systemu VIES na oficjalnych stronach internetowych.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga spółki zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu oraz decyzja organu I instancji z [...] r. nie są zgodne z prawem.
Stosownie do § 13zt ust. 1 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. w 2023 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;
3) który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją [...] wobec [...];
3a) który dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
4) który złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r.
W myśl § 13zt ust. 2 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana:
1) na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej;
2) w wysokości ustalonej zgodnie z ust. 6 i 7.
Według § 13zt ust. 3 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. wniosek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, składa się raz do dnia 30 czerwca 2023 r.
Następnie § 13zt ust. 4 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. stanowi, że wniosek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, zawiera:
1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
2) numer identyfikacyjny producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL - numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
4) oświadczenie producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, że:
a) poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją [...] wobec [...],
b) dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
Z kolei § 13zt ust. 5 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. przewiduje, że do wniosku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, dołącza się kopie faktur VAT lub ich duplikaty potwierdzające sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
Jak wynika z lektury uzasadnień kontrolowanych decyzji organu i organu I instancji z [...] r., organy odmówiły przyznania spółce wnioskowanej pomocy wyłącznie z tym uzasadnieniem, że nie złożyła kopii faktur, których wymaga § 13zt ust. 5 rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. Jednak na obecnym etapie kontrolowanego postępowania administracyjnego tej treści stanowisko organów nosi znamiona arbitralności, a tym samym dowolności.
Przede wszystkim organy nie wyjaśniły, z jakich konkretnych przyczyn faktycznych i prawnych dokument nazwany "Wewnątrzwspólnotowa dostawa towaru" nie może być uznany za fakturę w rozumieniu ustawy o VAT i § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r.
W kontekście przesłanek ustanowionych w § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. organy miały obowiązek rzetelnie i wyczerpująco:
- przeanalizować pojęcia sprzedaży i wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, ustawowy sposób dokumentowania każdej z tych czynności, a następnie adekwatnie odnieść te rozważania do rozwiązań, warunków przewidzianych w rozporządzeniu z 27 stycznia 2015 r.;
- omówić, w jakich sytuacjach i pod jakimi warunkami faktura ewentualnie dotknięta brakami może wywoływać skutki w obrocie prawnym, a kiedy jest to wykluczone.
Jest jeszcze jeden istotny aspekt analizowanej sprawy, w sposób dowolny całkowicie pominięty przez organ.
Organ I instancji w swojej argumentacji dodatkowo zwrócił uwagę na okoliczności, że spółka V. ma siedzibę w S., podobnie jak sprzedająca spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "F. ", a także na brak potwierdzenia dostaw towarów do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Jednak w zakwestionowanych dokumentach figurowała jako sprzedawca, dostawca skarżąca spółka. W ten sposób organ I instancji w istocie rzeczy podważał wiarygodność dokumentów przedstawionych przez spółkę, zgodność tych dokumentów z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń. Tymczasem dokonanie transakcji to jedno zagadnienie, a jej rzetelne udokumentowanie kolejne. Wątpliwości organu I instancji co do istnienia i przebiegu transakcji przedstawionych przez spółkę na potrzeby uzyskania wnioskowanej pomocy, miały pierwszorzędne znaczenie z punktu widzenia wyniku sprawy. W związku z tym wymagały od organu rzetelnej analizy na płaszczyźnie faktów i prawa na etapie prowadzenia postępowania odwoławczego. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r. należy odnosić do rzeczywistych transakcji i dokumentów zgodnych z rzeczywistością.
W myśl art. 107 § 3 K.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W piśmiennictwie z zakresu teorii prawa (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 306–307) podkreśla się, że uzasadnienie decyzji:
1) spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta;
2) daje podstawę kontroli poprawności decyzji;
3) może odgrywać rolę perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może się toczyć w trybie odwoławczym;
4) pełni inne rozmaite dalsze funkcje (wpływa na kształtowanie praktyki precedensowej i przewidywalności decyzji oraz na kształtowanie się postaw oceniających wśród organów orzekających), może wreszcie stanowić materiał, który uwzględniony przez prawodawcę będzie wpływał na zmiany stanu prawnego;
5) pełni funkcję opisową, gdy ma odpowiadać procesowi podjęcia decyzji przez organ orzekający.
W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania ustanowioną w art. 11 K.p.a. oraz z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli.
Fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się system prawny, jest konstytucyjna zasada równości obywateli wobec prawa. Musi być ona przestrzegana na gruncie wszystkich dziedzin prawa. W sferze prawa administracyjnego oznacza, że w takim samym stanie faktycznym powinny zapadać decyzje administracyjne tej samej treści. "Jeżeli strona postępowania administracyjnego twierdzi, że zasada równości wobec prawa jest w jej sprawie naruszona, organ administracji ma obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające dla ustalenia, czy istotnie zarzut taki jest zasadny, to jest – czy w sprawach, na które powołuje się strona, rzeczywiście zapadały decyzje o odmiennej treści i czy rzeczywiście były to sprawy, w których występowała analogiczna sytuacja faktyczna i prawna. W każdym takim wypadku do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa organ administracji powinien się ustosunkować w uzasadnieniu decyzji. Tylko w taki sposób można bowiem pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa (...)." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1161/84, ONSA 1984/2, poz. 97, z glosą J. Borkowskiego i z glosą A. Jaroszyńskiego, OSPiKA 1986/3, poz. 48).
"Zarówno bowiem z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 8, 9 i 11 k.p.a.), jak i z treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, że strona powinna wiedzieć, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydano decyzję w sprawie" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1208/84).
"Elementem składowym decyzji jest uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie jest więc niezbędnym elementem decyzji administracyjnej i stanowi integralną jej część." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 47/82, PiP 1985/1, s. 147, z glosą J. Borkowskiego).
"Artykuł 107 k.p.a. zalicza do części składowych decyzji administracyjnej m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 178/83, ONSA 1983/1, poz. 51, z glosą J. Zimmermanna, NP 1984/5, s. 153).
W doktrynie trafnie podkreśla się, że stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, iż "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie." (por. J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 488).
"Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.
W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.
Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe.
Wszelkie niejasności, które ujawnią się przy zestawieniu podstawy faktycznej decyzji z materiałem procesowym, muszą budzić uzasadnioną wątpliwość, czy ustalenie podstawy faktycznej nastąpiło prawidłowo."
"Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. SA 910/80, ONSA 1981/1, poz. 7, z glosami A. Zielińskiego, OSPiKA 1982/5–6, poz. 57, oraz Z. Żukowskiego, OSPiKA 1983/2, poz. 21).
"Organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. IV SA 385/87).
"Uzasadnienie prawne decyzji polega na wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa co polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i przytoczeniu obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej decyzji, czyli na wytłumaczeniu się, dlaczego właściwy organ orzekający zastosował określony przepis rozstrzygając sprawę, względnie też dlaczego daną wykładnię przyjął, skoro strona przedstawiła wykładnię odmienną." (por. szerzej opracowanie komentatorskie do art. 107 K.p.a., M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, dostępne w systemie elektronicznym LEX).
Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja - także organu odwoławczego - powinna zawierać omówienie materiału dowodowego, ustalenia faktyczne, a w dalszej kolejności prezentować przyjęty sposób wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego rozpatrywanej, indywidualnej sprawy.
Treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, który doprowadził do wydania określonego rozstrzygnięcia. Wyjaśniać przesłanki faktyczne i prawne, jakimi kierował się organ, podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji kończącej postępowanie administracyjne ma stanowić odpowiedź na pytanie "dlaczego", a nie ograniczać się do stwierdzeń, "że". Ponadto w uzasadnieniu podjętej decyzji organ ma obowiązek ustosunkować się do argumentów stron sporu. Rzetelnie i wyczerpująco omówić, które z nich są istotne, a które nie mają wpływu na wynik sprawy i dlaczego, z nawiązaniem przy tym do konkretnych dowodów, faktów z nich wynikających i przepisów prawa.
W świetle powyższego, utrwalonego dorobku orzecznictwa sądowego i doktryny należy ocenić, że uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu i decyzji organu I instancji z [...] r. nie spełniają ustawowych standardów.
Organy nie zawarły w uzasadnieniach analizowanych decyzji konkretnego i wyczerpującego omówienia, jakiej treści zgromadziły dowody, jakie konkretnie ustalenia z nich wynikają, według jakiego toku rozumowania, w jaki sposób przebiegała ocena materiału dowodowego.
Uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu i decyzji organu I instancji z [...] r. nie zawierają również analizy, wykładni przepisów prawa, które rozstrzygają o przyznaniu pomocy wnioskowanej przez spółkę bądź wykluczają przyznanie takiej pomocy.
Organy zasadniczo poprzestały jedynie na zacytowaniu przepisów prawa i przedstawieniu przyjętych przez siebie tez przy zaniechaniu omówienia toku argumentacji faktycznej i prawnej, który doprowadził do wyprowadzenia takich a nie innych wniosków.
W efekcie spółka została pozbawiona możliwości realnej kontroli stanowiska organów zarówno na płaszczycie faktów, jak i prawa.
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności ustanowioną w art. 15 K.p.a. organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Nie może więc ograniczyć się do wybiórczej kontroli decyzji organu I instancji, ale zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę we wszystkich istotnych aspektach faktycznych i prawnych. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy przez organy, nie zaś na kontroli zasadności wybranych argumentów przedstawionych przez organ I instancji.
Stwierdzenie organu, że organ I instancji nie naruszył przepisów materialnych i proceduralnych (s. 5 decyzji organu) byłoby uprawnione dopiero wówczas, gdyby organ samodzielnie ocenił kompletny materiał dowodowy, wyprowadził z niego własne ustalenia faktyczne, przeprowadził własną analizę stanu prawnego i odniósł ją do konkretnych faktów - odrębnie, niezależnie od organu I instancji.
Podstawowe luki w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji organu oraz organu I instancji z [...] r. świadczą o tym, że organy nie rozpoznały istoty sprawy w toku instancji, a więc samodzielnie nie przeanalizowały istotnych dowodów, zwłaszcza tych, którymi już dysponowały. Nie poczyniły samodzielnie niezbędnych ustaleń faktycznych w granicach ustawowej swobody. Nie odtworzyły prawdy obiektywnej. Nie rozważyły również samodzielnie podstawy prawnej przyjętych rozstrzygnięć, sposobu wykładni i zastosowania adekwatnych przepisów prawa, zawierających przesłanki pomocy wnioskowanej przez spółkę. Wszystkie te zaniechania organów, na które wprost wskazuje lektura analizowanych decyzji odniesiona do już zgromadzonego materiału dowodowego i przesłanek spornej pomocy finansowej, bez wątpienia mogły istotnie wpływać na wynik sprawy.
Należy zatem ocenić, że dotychczas organy nie wykonały swoich ustawowych obowiązków, polegających na samodzielnym rozpoznaniu sprawy we wszystkich istotnych aspektach faktycznych i prawnych, odrębnie, niezależnie na etapie postępowania I instancji, a następnie postępowania odwoławczego.
Oznacza to w konsekwencji, że organy stwierdzonymi zaniechaniami istotnie naruszyły art. 10a ust. 1, ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR, art. 6, art. 8 § 1, art. 11, art. 15, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w sposób, który niewątpliwie może wpłynąć na wynik sprawy.
Z punktu widzenia wymienionych ustawowych standardów postępowania i w rezultacie obowiązków organu I instancji oraz organu odwoławczego zasadnicze znaczenie ma kwestia treści, kompletności i wiarygodności zgromadzonego dotąd materiału dowodowego, który organy miały obowiązek samodzielnie ocenić i na tej podstawie wyprowadzić własne stanowisko przede wszystkim na płaszczyźnie faktów, a w dalszej kolejności i konsekwentnie na płaszczyźnie prawa, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w motywach podejmowanych decyzji.
Organy pominęły, że rozpatrzenie istoty sprawy stanowi efekt całego zespołu czynności dowodowych, pełnego i konsekwentnego toku rozumowania, prowadzących do rzetelnego, wnikliwego i wyczerpującego wyjaśnienia, jaki jest stan faktyczny rozpatrywanej sprawy i jakie przepisy znajdują do niego zastosowanie, okazują się adekwatne.
Przy ponownym rozpatrywaniu i rozstrzyganiu sprawy organy uwzględnią stanowisko prawne sądu. Wyczerpująco omówią podstawę faktyczną i prawną podjętych rozstrzygnięć w toku instancji, a więc: jak oceniły poszczególne dowody, jakie wyprowadziły z nich konkretne ustalenia faktyczne, jaką przyjęły wykładnię adekwatnych przepisów prawa i w jaki sposób je zastosowały do odtworzonego stanu faktycznego. Rzetelnie przeanalizują dotychczas zgromadzone dowody, uwzględniając ich pełną treść. Rozważą potrzebę ich uzupełnienia. Na tej podstawie w zgodzie z prawdą obiektywną odtworzą stan faktyczny rozpatrywanej sprawy istotny z punktu widzenia przesłanek przyznania spornej pomocy finansowej. Wnikliwie i bezstronnie rozważą wszystkie argumenty spółki, ich obiektywne znaczenie dla wyniku sprawy, na ile mogą wpływać na przyznanie rozpatrywanej pomocy, a na ile takiego wpływu mieć nie mogą.
Należy przy tym podkreślić, że rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej, zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organów. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów w realizacji tych ustawowych obowiązków; do rozstrzygania sprawy za organy na płaszczyźnie faktów i prawa. Rola sądu polega na kontroli decyzji organów z punktu widzenia przepisów prawa - proceduralnego, materialnego - o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 - P.p.s.a.).
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl oraz w elektronicznym systemie LEX.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu i decyzja organu I instancji z 12 lipca 2023 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 ze zm.).
Obejmują one wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłatę od pełnomocnictwa ([...] zł).