I SA/SZ 806/24

I SA/Sz 806/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art.56,107
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Dz.U. 2020 poz 818
art.5
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Zienkowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami za zwłokę oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zarząd Województwa [...] (organ) utrzymał w mocy decyzję organu z [...] kwietnia 2024 r. orzekającą o obowiązku S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej w S. (spółka) zwrotu dofinansowania w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości przewidzianej dla zaległości podatkowych.
W podstawie prawnej tej treści rozstrzygnięcia organ nawiązał do:
- art. 9 ust 1 pkt 2 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (Dz.U.2020.818 ze zm. - u.z.r.p.);
- art. 207 ust. 12 a pkt 1 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2024.1530 ze zm. - u.f.p.);
- art. 41 ust. 2 pkt 4, art. 46 ust. 2a ustawy o samorządzie województwa (Dz.U.2024.566 ze zm.);
- art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.).
Na kanwie tych unormowań prawnych organ stwierdził, że spółka w ramach przeprowadzonego postępowania ofertowego dotyczącego zakupu liofilizatora produkcyjnego dopuściła się naruszenia, polegającego na określeniu dyskryminacyjnych warunków udziału w postępowaniu. Żądała bowiem posiadania autoryzowanego serwisu producenta na terenie Polski. W ten sposób spółka zastosowała nieuzasadnione preferencje krajowe, co prowadziło do ograniczenia konkurencji.
Wobec tego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rozwoju w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień w brzmieniu obowiązującym do 3 sierpnia 2020 r. (Dz.U.2018.971 ze zm. - rozporządzenie z 29 stycznia 2016 r.) nałożono korektę finansową w wysokości 25% (poz. 12 załącznika do rozporządzenia z 29 stycznia 2016 r.).
Spółka wpłaciła [...] zł (w tym [...] zł to środki podlegające zwrotowi, [...] zł odsetki liczone jak dla zaległości podatkowych). Tym samym spółka wykonała obowiązek zwrotu dofinansowania z odsetkami.
W dalszej kolejności organ tłumaczył, że spółka [...] września 2020 r. zawarła z IZ RPO WZ umowę na realizację projektu w ramach Osi Priorytetowej 1 "Gospodarka, Innowacje, Nowoczesne technologie" Działania 1.5 "Inwestycje przedsiębiorstw wspierające rozwój regionalnych specjalizacji oraz inteligentnych specjalizacji". Dodatkowo [...] sierpnia 2021 r. oraz [...] lipca 2023 r. strony sporządziły aneksy do umowy z [...] września 2020 r.
Zgodnie z umową IZ RPO WZ zobowiązała się do dofinansowania części wydatków kwalifikowalnych poniesionych na realizację projektu, zaś spółka do realizacji projektu z należytą starannością, w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz krajowego, regulaminem konkursu i wytycznymi.
W tym kontekście organ zwrócił uwagę na Wytyczne Ministra Rozwoju i Finansów w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014 - 2020 z 19 lipca 2017 r. (wytyczne) oraz Zasady w zakresie udzielania zamówień w projektach realizowanych w ramach RPO WZ (zasady). Wytyczne stanowią zbiór informacji niezbędnych do prawidłowego udzielania zamówień w związku z projektami realizowanymi w ramach RPO WZ. Określają między innymi sposób przeprowadzenia i dokumentowania procedury udzielania określonego zamówienia. W związku z tym, że wartość projektu przekraczała [...] zł netto, spółka miała obowiązek respektować zasadę konkurencyjności (pkt 1 lit. a rozdział 6.5.2 wytycznych).
Ponadto zgodnie z pkt 8 rozdziału 6.5.2 wytycznych warunki udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia oraz opis sposobu dokonywania oceny ich spełniania, o ile zostaną zawarte w zapytaniu ofertowym, określane są w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia, zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Nie można formułować warunków przewyższających wymagania wystarczające do należytego wykonania zamówienia.
Organ ustalił, że w rozpatrywanej sprawie spółka opublikowała w bazie konkurencyjności (systemie informatycznym, służącym realizacji zasady konkurencyjności) ogłoszenie numer [...] dotyczące dostawy liofilizatora produkcyjnego wyposażonego w moduł testowy. W zapytaniu ofertowym z [...] marca 2019 r. sformułowała między innymi wymóg posiadania autoryzowanego serwisu producenta wskazanego urządzenia na terenie Polski, co potwierdzać miało dołączone do oferty świadectwo producenta. Spółka wymagała ponadto przedstawienia minimum jednej referencji w postaci oświadczenia oferenta, potwierdzającego fakt realizacji minimum jednego zamówienia lub dostawy o charakterze podobnym w ciągu ostatnich 60 miesięcy poprzedzających datę złożenia oferty. Oświadczenie miało zawierać wyszczególnienie podmiotu zamawiającego, na rzecz którego zamówienie to zostało wykonane wraz z jego zakresem z podaniem informacji kontaktowych umożliwiających weryfikację oświadczenia. Przy wyborze oferty decydowało jedynie kryterium ceny. Jednocześnie spółka przewidziała możliwość zadawania pytań.
Organ zaznaczył, że [...] kwietnia 2019 r. jeden z potencjalnych wykonawców zainteresowany udziałem w omawianym postępowaniu ofertowym - Z. spółka kapitałowa niemieckiego prawa handlowego - skorzystał z powyższego uprawnienia i pytał, czy spółka, uwzględniając niewielką odległość od Polski, zaakceptowałaby serwis znajdujący się na terenie Niemiec. Spółka udzieliła odpowiedzi negatywnej. Stwierdziła, że jej dział produkcji sformułował warunek, aby dostawca liofilizatora posiadał serwis na terenie Polski, a wobec tego nie uwzględni ofert, które nie spełniają tego wymogu.
W odpowiedzi na ogłoszenie spółki wpłynęła jedna oferta od firmy D. W. K., z którą spółka [...] maja 2019 r. zawarła umowę sprzedaży. Umowa ta obejmowała dostarczenie, montaż i uruchomienie liofilizatora produkcyjnego z modułem testowym.
Na kanwie tych okoliczności organ nawiązał do wytycznych i wywodził, że warunki udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia muszą zostać określone w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia, zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Prawidłowe określenie warunków i wymogów w ogłoszeniu o zamówienie wymaga więc zachowania niezbędnej równowagi między interesem zamawiającego, polegającym na gwarancji należytego wykonania zamówienia, a interesem potencjalnych wykonawców, który wyraża się w ich usprawiedliwionym oczekiwaniu, że wobec nadmiernych wymagań, nie zostaną oni wykluczeni z postępowania albo wręcz zniechęceni do udziału w nim, a tym samym, że nie zostaną pozbawieni prawa równej szansy ubiegania się o dostęp do zamówienia finansowanego ze środków publicznych. Beneficjent powinien również zadbać o to, aby warunek udziału w postępowaniu ofertowym nie uniemożliwiał uczestnictwa w nim potencjalnemu wykonawcy zdolnemu do wykonania zamówienia. Celem zakazu formułowania warunków dyskryminacyjnych w postępowaniu o udzielenie zamówienia jest bowiem dopuszczenie do udziału w nim każdemu wykonawcy zdolnemu do wykonania jego przedmiotu. Zamawiający powinien zatem dokonać oceny, czy przyjęty przez niego poziom sformułowanych wymagań nie ogranicza w sposób nieuzasadniony dostępu do udziału w postępowaniu wykonawcom zdolnym do zrealizowania zamówienia.
Zdaniem organu, w realiach rozpatrywanej sprawy spółka sformułowała warunek udziału w postępowaniu ofertowym, który nie gwarantował uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Miał charakter dyskryminujący. Posiadanie autoryzowanego serwisu producenta na terenie Polski pełniło bowiem rolę dodatkowego warunku dopuszczającego do udziału w postępowaniu ofertowym, a zawężenie lokalizacji serwisu producenta wyłącznie do terytorium Polski stanowiło zarówno potencjalne, jak i rzeczywiste (por. pytanie niemieckiej spółki) ograniczenie kręgu potencjalnych podmiotów zdolnych do wykonania przedmiotu zamówienia. Spółka nie określiła tego warunku przez wyznaczenie pożądanego przez nią czasu reakcji serwisowej, wykonania naprawy. Tym samym oferent posiadający zdolności techniczne i organizacyjne do sprawnej i szybkiej naprawy wymienionego urządzenia miał zablokowany dostęp do analizowanego postępowania ofertowego. Ponadto, wbrew twierdzeniom spółki, także serwisant z siedzibą w Polsce musi sprowadzać części lub narzędzia, a ewentualny transport maszyny do innego państwa Unii Europejskiej nie jest obarczony większym ryzykiem i kosztami w porównaniu z transportem krajowym, biorąc pod uwagę ujednolicony system transportu wewnątrzwspólnotowego. S., gdzie znajduje się zakład produkcyjny spółki, położony jest blisko granicy z Niemcami.
W podsumowaniu organ przyjął, że spółka, wyłączając możliwość posiadania autoryzowanego serwisu producenta na terenie kraju innego niż Polska, uniemożliwiła udział w postępowaniu ofertowym wykonawcom, posiadającym pożądane zdolności zarówno szybkiej reakcji serwisowej, jak i sprawnego wykonania usługi.
Niezależnie od powyższego organ zwrócił uwagę, że spółka nie dołączyła do zapytania ofertowego wzorca umowy, jaka miała zostać zawarta z wybranym wykonawcą. Tymczasem z wzorca umowy można byłoby odczytać warunki świadczenia usługi serwisu, poznać przyczyny stawiania warunku lokalizacji w Polsce autoryzowanego serwisu.
Co więcej, z umowy zawartej z wybranym wykonawcą [...] maja 2019 r. nie wynika, aby kwestia serwisu na terenie kraju miała istotne znaczenie. Zgodnie z § 4 ust. 3 tej mowy sprzedający lub działający w jego imieniu bądź w imieniu producenta do usuwania wszelkich zgłoszonych usterek i wad liofilizatora miał przystąpić w ciągu 48 godzin od wpłynięcia zgłoszenia. Zatem dostawca urządzenia nie musi posiadać autoryzowanego serwisu urządzenia na terenie Polski. Wystarczy, że ma umowę z podmiotem wyznaczonym przez producenta, który świadczy usługi serwisowe na terenie kraju (serwisem funkcjonującym w jego imieniu), czego nie mogli wiedzieć potencjalni zainteresowani zamówieniem oferenci po przeczytaniu opisu przedmiotu zamówienia, bez znajomości wzorca umowy. Oznacza to, że w momencie przystąpienia do postępowania ofertowego określony podmiot mógł zadeklarować nawiązanie współpracy z autoryzowanym serwisem w Polsce, który działałby w jego imieniu.
W ocenie organu, w świetle zapisów umowy sprzedaży z [...] maja 2019 r. nie jest też uzasadnione niedopuszczenie do postępowania o udzielenie zamówienia ofert tych dostawców, którzy nie mają autoryzowanego serwisu na terenie Polski, ale deklarują możliwość jego wykonywania we wskazanym kraju. Spółka czas reakcji serwisowej wyznaczyła na 48 godzin, co pozwala podmiotom z dowolnego państwa europejskiego dotrzeć do zakładu produkcyjnego i przystąpić do przeprowadzenia usługi serwisu. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 4 analizowanej umowy usterki i wady miały być usuwane w terminie nie dłuższym niż 14 dni. Czas ten mógł ulec wydłużeniu w przypadku konieczności sprowadzenia od producenta istotnych podzespołów, nie dłużej niż do 30 dni. Tak więc konieczność dokonania sprawnej usługi serwisowej nie była dla spółki kwestią kluczową.
W związku z tym, że spółka określiła dyskryminacyjny warunek udziału w postępowaniu należało zastosować korektę finansową według poz. 12 załącznika do rozporządzenia z 29 stycznia 2016 r. w wysokości 25%, Chociaż została przewidziana możliwość obniżenia korekty finansowej do 10% lub 5%, to jednak organ doszedł do przekonania, że waga i stopień szkodliwości dla budżetu Unii Europejskiej wykluczały skorzystanie z tego uprawnienia. Co najmniej jeden podmiot bezpośrednio zainteresowany udziałem w postępowaniu ofertowym, a posiadający serwis w bezpośrednim sąsiedztwie Polski, zmuszony został do rezygnacji ze złożenia oferty. Nie można wykluczyć, że zakwestionowany warunek posiadania serwisu producenta wyłącznie w Polsce doprowadził do sytuacji, w której potencjalni wykonawcy zrezygnowali ze złożenia oferty.
Organ zaznaczył, że postępowanie ofertowe zostało wszczęte [...] marca 2019 r., a wobec tego należało zastosować rozporządzenie w brzmieniu obowiązującym od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2020 r.
Na zakończenie organ stwierdził, że w zaistniałym stanie sprawy spółka, stosując nieuzasadnione, nieproporcjonalne kryterium, naruszyła pkt 8 rozdziału 6.5.2 wytycznych, art. 44 ust. 3 i art. 184 u.f.p.
Według organu, takie postępowanie spółki szkodliwie wpłynęło na budżet Unii Europejskiej, a tym samym stanowiło nieprawidłowość indywidualną w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320 ze zm. - rozporządzenie 1303/2013).
Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzuciła naruszenie:
- art. 44 ust. 3, art.184 ust. 1 u.f.p., § 16 ust. 1 umowy z [...] września 2020 r. o realizację projektu z powodu uznania, że warunek posiadania autoryzowanego serwisu na terytorium Polski narusza konkurencyjność;
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, dowolnym i nieudowodnionym założeniu, że zakwestionowany warunek nie był konieczny oraz na braku stosownej wiedzy organu.
Na podstawie formułowanych zarzutów spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu z [...] kwietnia 2024 r., jak również o zasądzenie kosztów "postępowania administracyjnego i postępowania sądowego".
W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze spółka argumentowała, że warunek posiadania autoryzowanego serwisu na terenie Polski nie może być uznany za dyskryminację ze względu na preferencje krajowe, ponieważ posiadanie autoryzowanego serwisu nie wymusza ani posiadania zakładu czy przedstawiciela, ani posiadania doświadczenia lub kwalifikacji w danym regionie ani nawet sprzętu w danym kraju lub regionie. Autoryzowany serwis nie musi być serwisem oferenta, co wynika z charakteru pojęcia "autoryzowanego serwisu". Oferent powinien jedynie zapewnić, że w razie awarii na terenie Polski jest serwis, który jest w stanie w sposób profesjonalny i we współpracy z producentem zapewnić serwisowanie urządzenia (w szczególności z zastosowaniem odpowiedniej wiedzy i oryginalnych części).
W związku z tym, że na terenie Polski działają serwisy zajmujące się naprawą liofilizatorów, każdy podmiot ma możliwość autoryzacji dowolnego serwisu i nawiązania współpracy.
Organ przyjął, że dopiero po zapoznaniu się z treścią umowy było jasne, że warunek posiadania autoryzowanego serwisu jest możliwy do spełnienia dla szerokiego grona. Jeśli warunek nie był zrozumiały dla jakiegokolwiek z potencjalnych oferentów, to mogli zadawać spółce pytania dotyczące nawiązania współpracy z serwisem. Nie można zatem niewiedzy organu przypisywać potencjalnym oferentom, profesjonalnym podmiotom. Żaden z potencjalnych oferentów nie wyrażał woli posiadania autoryzowanego serwisu na terenie Polski.
W swojej argumentacji spółka powołała się na orzeczenie w sprawie sygn. I GSK 1506/18.
W dalszej kolejności spółka motywowała, że organ subiektywnie ocenił jej potrzeby i decyzje biznesowe, które opierają się na doświadczeniu w branży.
Spółka konsekwentnie wykazywała, że:
"• liofilizacja to kluczowy element w procesie technologicznym, finalizujący proces produkcji uśpionych (liofilizowanych) bakterii, a jednocześnie wkład biomasy do liofilizatora jest wkładem bardzo dużej wartości (finansowej), w związku z czym w przypadku jakiejkolwiek awarii liofilizatora ryzyko poniesienia strat jest największe i najbardziej dotkliwe (w kontekście wszystkich innych etapów produkcji probiotyków);
• postawienie warunku posiadania autoryzowanego serwisu na terenie Polski jest absolutnie niezbędne w świetle doświadczeń wynikających ze współpracy Skarżącego z różnymi producentami/dostawcami urządzeń technologicznych i ich serwisami, a doświadczenia te jednoznacznie wskazują na to, że współpraca z nawet bardzo solidnymi dostawcami, w tym np. z Niemiec, ale nie posiadającymi serwisu na terenie Polski obarczona jest zbyt dużym ryzykiem w praktyce, co naraża Skarżącego na znaczące straty w kontekście etapu procesu produkcyjnego, do którego służy liofilizator;
• wszelkie zapewnienia i postanowienia umowne, dotyczące teoretycznego czasu reakcji serwisu w przypadku producentów/dostawców posiadających serwis poza terenem Polski bywają niewykonalne w przypadku faktycznych awarii, wymagających szybkiego i skutecznego działania, a w różnych przypadkach, których Skarżący doświadczył, działanie serwisów zlokalizowanych i dostępnych poza granicami kraju następowało ze znacznym opóźnieniem czasowym, co generuje straty finansowe i straty w materiałach. W szczególności należy wskazać, że niemalże każda osoba na terenie Europy jest w stanie dotrzeć do Szczecina w przeciągu 12 czy 24 godzin z dowolnego miejsca chociażby poprzez podróż samolotem, co nie oznacza, że doprowadziłoby to do skutecznego serwisowania sprzętu, które jest kluczowe."
Spółka zaznaczyła, że posiadanie autoryzowanego serwisu wiąże się z posiadaniem na terenie Polski chociaż podstawowych części i narzędzi, które serwisant może przewieźć na miejsce serwisowania bez konieczności oczekiwania na takie podstawowe części. Znacząco skraca to czas napraw i umożliwia sprawne funkcjonowanie całego zakładu produkcyjnego. Transport części z zagranicy bądź transport urządzenia poza granice Polski zawsze będzie obciążony większym ryzykiem oraz większymi kosztami niż transport na terenie kraju, nawet w przypadku nieco dłuższego dystansu krajowego, co jest oczywistym i powszechnym faktem. Wobec tego posiadanie autoryzowanego serwisu na terenie Polski niemalże w każdym przypadku zmniejsza koszty i czas oczekiwania na serwis, co jest wysoce istotne.
Pandemia pokazała, że zamknięcie granic wewnątrz Unii Europejskiej może się zdarzyć. Poza tym w ostatnim czasie z różnych względów ponownie pojawiają się utrudnienia przy przekraczaniu granic.
W konsekwencji brak spornego warunku zdecydowanie mógł powodować szkody dla spółki.
Natomiast ewentualne zastrzeganie wysokich kar umownych nie zrekompensuje braku odpowiedniej reakcji serwisu. Przeciwnie, wysokie kary umowne mogą zniechęcić potencjalnych oferentów i również stanowić dyskryminację ze względu na wielkość przedsiębiorstwa oferenta, gdyż większe przedsiębiorstwa nie będą się obawiać wysokich kar, podczas gdy dla tych mniejszych nawet nieznaczne opóźnienie mogłoby się wiązać z nadmiernym obciążeniem finansowym niekoniecznie adekwatnym do skali naruszenia.
W świetle powyższego spółka działała adekwatnie do sytuacji biznesowej. Eliminowała zbędne ryzyko. Jednocześnie spółka zwróciła uwagę, że organ nie zasięgnął opinii ekspertów, a swoje założenia poczynił na podstawie własnych wyobrażeń o działalności spółki.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga spółki nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu jest zgodna z prawem.
W pierwszej kolejności zakwestionowany przez organ warunek wyłonienia przez spółkę wykonawcy usługi, dotyczący serwisu na terenie Polski, należy postrzegać z perspektywy zasad przyjętych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/32 ze zm. - TFUE).
Zgodnie z art. 56 TFUE ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Unii są zakazane w odniesieniu do obywateli Państw Członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w Państwie Członkowskim innym niż Państwo odbiorcy świadczenia.
Wobec tego art. 56 TFUE zakazuje ograniczeń w świadczeniu usług w odniesieniu do obywateli państw członkowskich UE mających swe przedsiębiorstwo w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie odbiorcy świadczenia. Osoba świadcząca usługę może, z pewnymi wyjątkami (art. 51, 52 i 346 TFUE), przejściowo wykonywać swoją działalność w państwie członkowskim świadczenia usługi na tych samych warunkach jak te, które to państwo członkowskie nakłada na swoich obywateli.
Z kolei w myśl art. 107 ust. 1 TFUE z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.
Konsekwentnie zatem w pkt 6.5.2.8 wytycznych przyjęto, że warunki udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia oraz opis sposobu dokonywania oceny ich spełniania, o ile zostaną zawarte w zapytaniu ofertowym, o którym mowa w pkt 11 lit. a, określane są w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia, zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Nie można formułować warunków przewyższających wymagania wystarczające do należytego wykonania zamówienia.
Tej treści reguła kwalifikowalności wydatków została powtórzona w kolejnych Wytycznych Ministra Inwestycji i Rozwoju z 22 sierpnia 2019 r. w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020.
Instytucję wytycznych, według których należy oceniać między innymi sporne w sprawie kryterium kwalifikowalności wydatków, przewiduje art. 5 u.z.r.p. Przepis ten stanowi, że minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego wykonujący zadania państwa członkowskiego, w celu zapewnienia zgodności sposobu realizacji programów operacyjnych z prawem Unii Europejskiej w zakresie wdrażania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności oraz spełniania wymagań określanych przez Komisję Europejską w tym zakresie, a także w celu zapewnienia jednolitości sposobu realizacji programów operacyjnych i prawidłowości realizacji zadań i obowiązków określonych ustawą, może wydać wytyczne dotyczące:
1) ewaluacji programów operacyjnych;
2) trybu i zakresu sprawozdawczości oraz monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych;
3) kontroli realizacji programów operacyjnych;
4) trybu dokonywania wyboru projektów;
5) kwalifikowalności wydatków w ramach programów operacyjnych;
6) warunków certyfikacji oraz przygotowania prognoz wniosków o płatność do Komisji Europejskiej w ramach programów operacyjnych;
7) korekt finansowych w ramach programów operacyjnych;
8) warunków gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej;
9) systemu informacji i promocji w zakresie programów operacyjnych;
10) wykorzystania środków pomocy technicznej;
11) innych kwestii związanych z realizacją i zamknięciem programów operacyjnych (art. 5 ust. 1).
Wytyczne mogą dotyczyć wszystkich programów operacyjnych lub wybranych programów operacyjnych i są skierowane do instytucji uczestniczących w ich realizacji (art. 5 ust. 2).
Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego wykonujący zadania państwa członkowskiego:
1) podaje do publicznej wiadomości, w szczególności na swojej stronie internetowej lub portalu, wytyczne oraz ich zmiany, a także termin, od którego wytyczne lub ich zmiany są stosowane;
2) ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" komunikat o adresie strony internetowej oraz portalu, na których zostaną zamieszczone wytyczne oraz ich zmiany, a także o terminie, od którego wytyczne lub ich zmiany są stosowane. (art. 5 ust. 5).
W świetle powyższego prawnego kontekstu unijnego i krajowego należy w pełni zgodzić się z organem, że spółka w sposób nieuprawniony ograniczyła krąg potencjalnych wykonawców usługi serwisowej, formułując kryterium posiadania autoryzowanego serwisu producenta na terenie Polski. Takie postępowanie spółki nie tylko naruszyło obowiązujące wytyczne, ale przede wszystkim podlegało zakwestionowaniu przez organ z uwagi na obowiązek monitorowania prawidłowego rozdysponowani środków unijnych, w zgodzie między innymi z art. 56 i art. 107 ust. 1 TFUE.
Tymczasem spółka z jednej strony korzystała ze środków unijnych, a z drugiej strony zadysponowała nimi z naruszeniem interesów (równych praw, porównywalnej pozycji na płaszczyźnie konkurencyjności) przedsiębiorców z innych państw Unii Europejskiej. Przede wszystkim spółka pominęła, że działa w ramach rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, który jest rynkiem jednolitym, funkcjonującym zgodnie z regułą swobodnego przepływu towarów, usług, kapitału i osób, a więc wszyscy jego uczestnicy mają swobodę między innymi w sferze prowadzenia działalności. Jednocześnie zarówno od państw członkowskich Unii Europejskiej, jak również od przedsiębiorców każdego z tych państw należy wymagać podejmowania takich działań, które nie tylko są zgodne z istotą i celami jednolitego rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, ale także zmierzają do wzmocnienia i poszerzenia zakresu tej jednolitości. Tymczasem sporny warunek zastosowany przez spółkę jest nie do pogodzenia z podstawowymi standardami kształtującymi funkcjonowanie rynku wewnętrznego Unii Europejskiej.
W konsekwencji organ trafnie stwierdził, że zakwestionowane kryterium terytorialne, którym posłużyła się spółka na potrzeby wyłonienia wykonawcy usługi w toku realizowania dofinansowanego projektu, niewątpliwie postawiło nieuprawnione bariery przedsiębiorcom z innych państw Unii Europejskiej.
Argumenty, do których nawiązała spółka, odnoszące się do: większego ryzyka, trudności w komunikacji, pokonywania większych odległości czy rzetelności kontrahentów spoza Polski nie mogły podważać legalności rozstrzygnięcia organu. Spółka pominęła w prezentowanym toku rozumowania, że - co do zasady - nie była uprawniona ograniczać się tylko do tych zainteresowanych przedsiębiorców, którzy posiadają autoryzowany serwis producenta na terenie Polski, korzystając z dofinansowania, które ze swej istoty, założenia, ma wzmacniać wewnętrzny rynek Unii Europejskiej, jego jednolitość także z punktu widzenia równości w sferze konkurencji.
Przekonanie, które zaprezentowała spółka, obiektywnie rzecz biorąc, przeczy regułom rządzącym jednolitym rynkiem wewnętrznym Unii Europejskiej i w rezultacie niweczy cele, jakie ten rynek ma za zadanie realizować w dobrze pojętym interesie wspólnoty państw członkowskich.
Wobec tego organ prawidłowo przyjął, że zakwestionowane postępowanie spółki stanowiło nieprawidłowość zdefiniowaną w art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 jako każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Niewątpliwie stwierdzone naruszenie ze strony spółki (zastosowanie dowolnego, nieuprawnionego kryterium wyłonienia wykonawcy usługi) realnie mogło mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii Europejskiej.
W tym stanie sprawy organ adekwatnie zastosował procentową stawkę korekty finansowej dla stwierdzonej nieprawidłowości indywidualnej w wysokości 25% przewidzianą w poz. 12 załącznika do rozporządzenia z 29 stycznia 2016 r. dla określenia dyskryminacyjnych warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia, zawarcia umowy koncesji, kryteriów kwalifikacji, kryteriów selekcji lub kryteriów oceny ofert przez ustalenie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub dokonanie opisu sposobu oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia w sposób nieproporcjonalny do przedmiotu zamówienia lub który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję i równe traktowanie wykonawców; kryteriów oceny ofert w sposób zawężający konkurencję. Dla ścisłości należy odnotować, że w tym zakresie istotny był stan prawny obowiązujący od 22 maja 2018 r. do 4 sierpnia 2020 r. (por. § 2 rozporządzenia Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej Dz.U.2020.1264 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej Dz.U.2020.2371, które kolejno zmieniały rozporządzenie z 29 stycznia 2016 r., według których istotna była data wszczęcia postępowania o dofinansowanie na podstawie umowy).
Trafnie przy tym organ motywował, że obniżenie podstawowej stawki korekty finansowej z 25% do 10% lub 5% było uprawnieniem organu, nie obowiązkiem. W kontekście takiej możliwości w pełni adekwatnie organ odnotował podstawowe znaczenie wagi nieuprawnionego postępowania spółki, rozmiaru potencjalnych negatywnych następstw, uszczupleń dla budżetu Unii Europejskiej, a tym samym istotną szkodliwość z punktu widzenia niezakłóconego funkcjonowania jednolitego rynku wewnętrznego Unii Europejskiej.
W podsumowaniu sąd ocenia, że żaden z zarzutów zawartych w skardze nie podważał legalności kontrolowanej decyzji organu. Stanowisko i argumenty spółki pozostają sprzeczne z prawem unijnym i krajowym omówionym wyżej. W następstwie spółka nieadekwatnie powołała się również na art. 44 ust. 3 u.f.p.
Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm.).