I SA/SZ 8/24

I SA/Sz 8/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Elżbieta Dziel /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 18
art. 494 par 1 i 2,
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 762
par 3 ust. 1 pkt 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań  związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, 8 par 1, art. 11, 80, 107 par 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par 3, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1935
par 14 ust. 1 pkt lit. c
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.),, Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 listopada 2023 r. nr 9016-2023-227/M-8110 w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia 15 września 2023 r. nr. BP303.6480.101.2023; II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej K. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR (organ) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla Powiatu [...] (organ I instancji) z 15 września 2023 r. odmawiającą K. [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. (spółka) przyznania pomocy dla rolników, działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że spółka 19 czerwca 2023 r. wniosła o przyznanie pomocy dla rolników, działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. Do wniosku spółka dołączyła faktury dotyczące sprzedaży rzepaku oraz jęczmienia.
Jednak, zdaniem organu, spółka nie złożyła wniosku obszarowego w 2022 r. Dlatego należało odmówić przyznania wnioskowanej pomocy.
Odnosząc się do oczekiwań, argumentów spółki, organ nawiązał do § 3 ust. 1 pkt 1 - pkt 4, § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz.U.2023.762 ze zm. - rozporządzenie RM) i stwierdził, że zgodnie z zasadą praworządności organ administracji działa na podstawie i w granicach prawa. Zatem może wydać decyzję tylko w przypadkach określonych we właściwych przepisach. Spółka nie spełniła jednego z warunków przyznania wnioskowanej pomocy. Posiada odrębne numery: producentów i gospodarstw rolnych, NIP oraz REGON niż spółka przejęta - G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. (spółka G. ). Wobec tego, w ocenie organu, ściśle rzecz biorąc, spółka nie złożyła wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich w 2022 r.
Dlatego, jak podsumował organ, spółka nie była uprawniona do skorzystania z wnioskowanej pomocy przewidzianej w rozporządzeniu RM.
Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzuciła naruszenie:
- art. 494 ustawy Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2024.18 ze zm. - K.s.h.), art. 138 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.), § 3, § 7 rozporządzenia RM przez pominięcie sukcesji uniwersalnej, na mocy której spółka wstąpiła w prawa i obowiązki spółki GK, a w związku z tym była uprawniona do otrzymania wnioskowanej pomocy finansowej;
- art 107 § 1, § 3, art. 11, art. 8, art. 138 § 1 K.p.a., art. 494 K.s.h., § 3, § 7 rozporządzenia RM ze względu na: niewyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonej decyzji, brak analizy stanu faktycznego, brak uzasadnienia prawnego decyzji w zakresie sukcesji uniwersalnej;
- art. 80, art. 77 § 1, art. 7, art. 138 § 1 K.p.a., art. 494 K.s.h., § 3, § 7 rozporządzenia RM, polegające na niewyjaśnieniu następstwa prawnego spółek;
- art. 7, art. 11, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 K.p.a., art. 494 K.s.h., § 3, § 7 rozporządzenia RM z powodu niestarannego, niepełnego uzasadnienia decyzji w zakresie następstwa prawnego spółek;
- art. 15 K.p.a., bowiem organ nie rozpatrzył istoty sprawy w instancji odwoławczej.
W następstwie powyższych zarzutów spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z 15 września 2023 r. oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze spółka wykazywała, że w drodze sukcesji uniwersalnej wstąpiła w prawa i obowiązki spółki G. . Oznacza to, że była uprawniona do otrzymania wnioskowanej pomocy finansowej.
W ocenie spółki, organ nie wyjaśnił dlaczego nie uwzględnił sukcesji uniwersalnej uregulowanej w art. 494 K.s.h., wynikającej z połączenia się spółek przez przejęcie.
W przekonaniu spółki, fakt, że uzyskała inne numery: ewidencyjny producenta rolnego, NIP, REGON niż przejęta spółka G. nie ma żadnego znaczenia. Kluczowa jest bowiem okoliczność, że przejęta spółka G. złożyła w 2022 r. odpowiedni wniosek o przyznanie płatności, a spółka w rezultacie przejęcia jest następcą prawnym spółki przejętej.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawiane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga spółki zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu oraz decyzja organu I instancji z 15 września 2023 r. nie są zgodne z prawem.
Spór spółki z organami koncentrował się na zagadnieniu, czy dla zaistnienia przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy ma znaczenie następstwo prawne uregulowane w art. 494 § 1, § 2 K.s.h.
Organy bowiem zgodnie przyjęły, że spółka nie spełniła warunku z § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM niezbędnego do przyznania wnioskowanej pomocy, bowiem w 2022 r. nie złożyła wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organy podkreśliły przy tym, że spółka uzyskała odrębne numery: ewidencji producentów i gospodarstw rolnych, NIP oraz Regon niż przejęta spółka G. .
Z kolei spółka zwracała uwagę na następstwo prawne wynikające z art. 494 § 1, § 2 K.s.h.
W sprawie poza sporem pozostawała okoliczność, że na podstawie uchwały z 1 czerwca 2022 r. spółka jako spółka przejmująca przejęła spółkę G. jako spółkę przejmowaną w trybie art. 492 § 1 pkt 1 K.s.h. (łączenie przez przejęcie). Wynika to z Krajowego Rejestru Sądowego.
Przypomnieć należy, że stosownie do § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM pomoc przyznaje się rolnikowi, który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię wymienionych upraw.
Natomiast w myśl art. 492 § 1 pkt 1 K.s.h. połączenie spółek może być dokonane przez przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca przyznaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie się przez przejęcie).
Stosownie zaś do art. 494 § 1 K.s.h. spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki.
Następnie według art. 494 § 2 K.s.h. na spółkę przejmującą albo spółkę nowo zawiązaną przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej.
W świetle powyższego należy zgodzić się ze spółką co do tego, że sukcesja praw i obowiązków przewidziana w art. 494 § 1, § 2 K.s.h. przemawia za jej prawem do skutecznego powołania się na czynności dokonane przez przejętą spółkę G. . W tej materii organ nie przedstawił żadnych argumentów faktycznych i prawnych, uzasadniających odejście od stosowania art. 494 § 1, § 2 K.s.h. w związku z § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że zwroty "wstępuje we (...) wszystkie prawa i obowiązki" oraz "przechodzą (...) w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi" wskazują jednoznacznie, że art. 494 K.s.h. wprowadza - dla opisania skutków prawnych połączenia - zasadę sukcesji uniwersalnej. Jest to mechanizm następstwa prawnego pod tytułem ogólnym, a następstwo prawne występuje nie tylko w sferze prawa prywatnego, lecz także publicznego, a zwłaszcza administracyjnego. Dotyczy zarówno płaszczyzny materialnoprawnej, jak i procesowej. Unormowanie zawarte w art. 494 § 2 K.s.h. w sposób wyraźny rozszerza zasadę sukcesji uniwersalnej na materialne stosunki administracyjnoprawne (por. szerzej Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. A. Kidyba, do art. 494 K.s.h. dostępny w elektronicznym systemie LEX). Na spółkę przejmującą albo nowo zawiązaną przechodzą zasadniczo wszystkie prawa i obowiązki administracyjne (por. orzeczenia sygn.: II OSK 282/06, II GSK 2568/15, II GSK 1414/16 dostępne w elektronicznym systemie LEX).
Wymaga podkreślenia, że żaden przepis prawa nie jest oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym - jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa należącej do systemu prawa polskiego. Przy wykładni danego przepisu prawa należy brać pod uwagę również jego relacje w stosunku do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna). Tylko bowiem realizacja tej dyrektywy wykładni prawa, określanej jako argumentum a rubrica, gwarantuje zupełne i niesprzeczne odczytanie danej instytucji prawa z przepisów prawa (por. uchwały sygn.: II FPS 6/12, II FPS 3/11, II FPS 1/12). Wprawdzie prawo prywatne (cywilne i handlowe) i prawo administracyjne stanowią dwie odrębne gałęzie prawa normujące odmienne stosunki prawne, jednak obie te gałęzie stanowią część systemu prawa, który z założenia powinien być spójny i zupełny oraz stanowić uporządkowany zbiór norm prawnych. Pomiędzy normami prawnymi w systemie prawa zachodzą związki treściowe takiego typu, że istnieją logiczne powiązania pomiędzy normami, tzn. treść jednej normy co do zasady pozostaje w zgodzie z treścią innej normy, a ponadto pojęcia stosowane przez ustawodawcę w przepisach zawierających elementy norm prawnych odznaczają się względną jednolitością terminologiczną (por. T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek: Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 131). Uwzględniając ogólną zasadę spójności systemu prawa, należy zauważyć, że czynność prawna uregulowana przepisami prawa prywatnego kształtuje stosunki w sferze publicznej. Nie można pomijać tych systemowych powiązań (por. szerzej też L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 71 i nast.).
Organy, przyjmując zasadniczo odmienne stanowisko, nie przedstawiły żadnego uzasadnienia. Takie postępowanie stanowi o arbitralności organów, która istotnie narusza art. 10a ust. 1, ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2023.1199 - ustawa o ARiMR), art. 6, art. 8 § 1, art. 11, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.
W myśl art. 107 § 3 K.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W piśmiennictwie z zakresu teorii prawa (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 306 - 307) podkreśla się, że uzasadnienie decyzji:
1) spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta;
2) daje podstawę kontroli poprawności decyzji;
3) może odgrywać rolę perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może się toczyć w trybie odwoławczym;
4) pełni inne rozmaite dalsze funkcje (wpływa na kształtowanie praktyki precedensowej i przewidywalności decyzji oraz na kształtowanie się postaw oceniających wśród organów orzekających), może wreszcie stanowić materiał, który uwzględniony przez prawodawcę będzie wpływał na zmiany stanu prawnego;
5) pełni funkcję opisową, gdy ma odpowiadać procesowi podjęcia decyzji przez organ orzekający.
W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania ustanowioną w art. 11 K.p.a. oraz z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli.
Fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się system prawny, jest konstytucyjna zasada równości obywateli wobec prawa. Musi być ona przestrzegana na gruncie wszystkich dziedzin prawa. W sferze prawa administracyjnego oznacza, że w takim samym stanie faktycznym powinny zapadać decyzje administracyjne tej samej treści. "Jeżeli strona postępowania administracyjnego twierdzi, że zasada równości wobec prawa jest w jej sprawie naruszona, organ administracji ma obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające dla ustalenia, czy istotnie zarzut taki jest zasadny, to jest – czy w sprawach, na które powołuje się strona, rzeczywiście zapadały decyzje o odmiennej treści i czy rzeczywiście były to sprawy, w których występowała analogiczna sytuacja faktyczna i prawna. W każdym takim wypadku do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa organ administracji powinien się ustosunkować w uzasadnieniu decyzji. Tylko w taki sposób można bowiem pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa (...)." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1161/84, ONSA 1984/2, poz. 97, z glosą J. Borkowskiego i z glosą A. Jaroszyńskiego, OSPiKA 1986/3, poz. 48).
"Zarówno bowiem z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 8, 9 i 11 k.p.a.), jak i z treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, że strona powinna wiedzieć, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydano decyzję w sprawie" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1208/84).
"Elementem składowym decyzji jest uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie jest więc niezbędnym elementem decyzji administracyjnej i stanowi integralną jej część." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 47/82, PiP 1985/1, s. 147, z glosą J. Borkowskiego).
"Artykuł 107 k.p.a. zalicza do części składowych decyzji administracyjnej m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 178/83, ONSA 1983/1, poz. 51, z glosą J. Zimmermanna, NP 1984/5, s. 153).
W doktrynie trafnie podkreśla się, że stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, iż "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie." (por. J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 488).
"Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.
W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.
Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe.
Wszelkie niejasności, które ujawnią się przy zestawieniu podstawy faktycznej decyzji z materiałem procesowym, muszą budzić uzasadnioną wątpliwość, czy ustalenie podstawy faktycznej nastąpiło prawidłowo."
"Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. SA 910/80, ONSA 1981/1, poz. 7, z glosami A. Zielińskiego, OSPiKA 1982/5–6, poz. 57, Z. Żukowskiego, OSPiKA 1983/2, poz. 21).
"Organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. IV SA 385/87).
"Uzasadnienie prawne decyzji polega na wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa co polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i przytoczeniu obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej decyzji, czyli na wytłumaczeniu się, dlaczego właściwy organ orzekający zastosował określony przepis rozstrzygając sprawę, względnie też dlaczego daną wykładnię przyjął, skoro strona przedstawiła wykładnię odmienną." (por. szerzej opracowanie komentatorskie do art. 107 K.p.a., M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, dostępne w systemie elektronicznym LEX).
W świetle powyższego, utrwalonego dorobku orzecznictwa sądowego i doktryny, należy ocenić, że uzasadnienie kontrolowanej decyzji organu i uzasadnienie decyzji organu I instancji z 15 września 2023 r. nie spełniają ustawowych standardów.
W konsekwencji powyższych rozważań sąd ocenia, że organy dowolnie pominęły kluczowy aspekt sprawy dotyczący następstwa prawnego przewidzianego w art. 494 § 1, § 2 K.s.h.
Jednocześnie organ błędnie tłumaczył w odpowiedzi na skargę, że rozporządzenie RM nie przewiduje następstwa prawnego oczekiwanego przez spółkę. Jak to zostało wywiedzione wyżej, rzecz w tym, czy przepisy prawa w analizowanej sytuacji wyłączają stosowanie art. 494 § 1, § 2 K.s.h., czego organy nie wykazały.
W dalszym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko prawne sądu.
Z tych powodów zaskarżona decyzja organu oraz decyzja organu I instancji z 15 września 2023 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.).
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935).
Obejmują one wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) i opłatę od pełnomocnictwa ([...] zł).