I SA/SZ 799/25
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził bezskuteczność czynności Prezesa ZUS, uznając, że organ nie wydał decyzji administracyjnej w odpowiedzi na wniosek o stwierdzenie nieważności, a jedynie pismo, co narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS dotyczących wymiaru składek, zarzucając ich wydanie z rażącym naruszeniem przepisów KPA i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności skierowanie ich do ubezpieczonych zamiast do płatnika składek. Organ odpowiedział pismem, uznając wniosek za nieuzasadniony i nie wydając decyzji administracyjnej. WSA w Szczecinie stwierdził bezskuteczność tej czynności, uznając, że organ nie przeprowadził właściwego postępowania administracyjnego, a jedynie wydał pismo, które nie spełnia wymogów decyzji.
Spółka z o.o. Sp. k. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z lutego 2025 r. w przedmiocie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Spółka argumentowała, że decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów KPA i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ skierowano je do ubezpieczonych, a nie do płatnika składek, który jest zobowiązany do rozliczania i opłacania składek. Organ poinformował spółkę pismem z marca 2025 r., że wniosek jest nieuzasadniony, ponieważ nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności, a decyzje wobec ubezpieczonych wydaje się na podstawie odmiennych stanów faktycznych. Spółka zaskarżyła to pismo do WSA w Szczecinie, uznając je za "quasi-decyzję" i zarzucając naruszenie przepisów KPA, w tym art. 156 § 1 pkt 4 (skierowanie do podmiotu niebędącego stroną), art. 62 (niezasadne wszczęcie odrębnych postępowań) oraz art. 158 § 1 (niepodjęcie rozstrzygnięcia w formie decyzji). WSA w Szczecinie, po zmianie kwalifikacji przedmiotu zaskarżenia przez NSA, stwierdził bezskuteczność czynności Prezesa ZUS. Sąd uznał, że organ nie wydał decyzji administracyjnej ani postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, a jedynie pismo, które nie spełnia wymogów formalnych decyzji. W związku z tym, sąd uznał, że organ nie przeprowadził właściwego postępowania administracyjnego, a zarzuty dotyczące podstaw nieważności były przedwczesne. Sąd zobowiązał organ do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem stanowiska sądu.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, pismo organu, które nie spełnia wymogów formalnych decyzji administracyjnej, nie może być uznane za skuteczne rozstrzygnięcie i powinno być traktowane jako czynność bezskuteczna lub naruszająca prawa strony.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pismo Prezesa ZUS z dnia 13 marca 2025 r. nie posiada cech decyzji administracyjnej ani nawet "quasi-decyzji", ponieważ nie zawiera obligatoryjnych elementów wskazanych w art. 107 § 1 KPA. Organ nie przeprowadził właściwego postępowania administracyjnego, a jedynie wydał pismo, które nie wywołuje skutków prawnych przewidzianych dla decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
inne
Przepisy (12)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4, § 3 § 1, § 3 § 2, 2a i 3, § 4 i § 5
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 4-7 i 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61 § § 1, § 3 i 61a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 1 zd. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.s.u.s. art. 4 § ust. 2 lit. a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 46 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie wydał decyzji administracyjnej, a jedynie pismo, które nie spełnia wymogów formalnych. Organ nie przeprowadził właściwego postępowania administracyjnego w odpowiedzi na wniosek o stwierdzenie nieważności.
Godne uwagi sformułowania
"quasi-decyzja" pismo o nieokreślonym charakterze prawnym akt pozbawiony jakiegokolwiek skutku prawnego swoistego zawieszenia postępowania w stanie faktycznej i prawnej niepewności
Skład orzekający
Anna Sokołowska
przewodniczący
Alicja Polańska
sprawozdawca
Bolesław Stachura
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów KPA dotyczących formy rozstrzygnięć organów administracji publicznej oraz postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku wydania decyzji administracyjnej przez organ.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie formalnych wymogów przez organy administracji i jakie mogą być konsekwencje ich niedopełnienia dla stron postępowania. Podkreśla znaczenie decyzji administracyjnej jako podstawy ochrony prawnej.
“Organ wydał pismo zamiast decyzji? Sąd stwierdza bezskuteczność!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I SA/Sz 799/25 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2025-12-17 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-10-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Alicja Polańska /sprawozdawca/ Anna Sokołowska /przewodniczący/ Bolesław Stachura Symbol z opisem 6539 Inne o symbolu podstawowym 653 Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Inne Treść wyniku Stwierdzono bezskuteczność czynności Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 775 art. 107 § 1 pkt 4-7 i 9, art. 157 § 2 w zw. z art. 61 § 1, § 3 i 61a § 1, art. 61 § 1 , § 3, art. 61a, art. 157 § 2 , art. 28, art. 156 § 1 , art. 158 § 1 zd. 1 , Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Dz.U. 2024 poz 497 art. 4 ust 2 lit. a w zw. z art. 46 ust. 1, Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. 2024 poz 935 art. 3 § 2 pkt 4, art. 3 § 1, art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5, art. 146 § 1 w zw. z art. 134 § 1, Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Kalisiak po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w [...] na [...] Inne z dnia [...] marca 2025 r. w przedmiocie ustalenia wymiaru składek za ubezpieczenie społeczne stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności. Uzasadnienie S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w S. zaskarżyła czynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia [...] marca 2025 r. w przedmiocie ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiot zaskarżenia ustalony na etapie rejestracji sprawy przez Przewodniczącego Wydziału II jako skarga w przedmiocie "żądanie stwierdzenia nieważności decyzji" został zmieniony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 września 2025 r. sygn. akt I GZ 314/25 na skargę w przedmiocie "ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Z akt sprawy wynika następujący przebieg postępowania: W dniu [...] marca 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek spółki o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2025 r. o numerach od [...] do [...] w przedmiocie wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne wobec pracowników u spółki jako płatnika składek w związku z uzyskaniem przychodu z tytułu umów o świadczenie usług, do których odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, zawartych z płatnikiem składek. W uzasadnieniu pisma spółka wskazała, że ww. decyzje organ wydał z rażącym naruszeniem przepisów art. 159 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.); dalej: "k.p.a." w zb. z art. 4 ust 2 lit. a w zw. z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.". Według spółki istota naruszenia polegała na skierowaniu decyzji do ubezpieczonych, zamiast do płatnika składek, który jest podmiotem zobowiązanym do rozliczania i opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne. Pismem z dnia 13 marca 2025 r. organ poinformował spółkę, że w świetle obowiązujących przepisów ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalenia wymiaru składek. Organ podkreślił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w przepisie k.p.a., który spóła powołała w piśmie. Organ wyjaśnił również, że decyzje wobec ubezpieczonych wydaje się na podstawie odmiennych stanów faktycznych opisanych w protokole kontroli związanych z okresem zatrudnienia, zgłoszenia do ubezpieczeń, a także przychodami osiąganymi przez poszczególnych ubezpieczonych. W konsekwencji organ uznał wniosek spółki za nieuzasadniony. Końcowo, organ powołując przepis art. 62 k.p.a., podkreślił, że z regulacji tej nie wynika bezwzględny obowiązek prowadzenia jednego postępowania przez organ, co podlega uznaniu organu. Spółka złożyła do tut. sądu pismo z dnia [...] kwietnia 2025 r. zatytułowane "skarga na decyzję w przedmiocie żądanie stwierdzenia nieważności decyzji". Z treści pisma wynika, że spółka uznała pismo organu z dnia [...] marca 2025 r. za "quasi-decyzję" i w całości je zaskarżyła. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zb. z art. 4 ust. 2 lit. a w zw. z art. 46 ust. 1 u.s.u.s. poprzez skierowanie decyzji do ubezpieczonych, zamiast do płatnika składek, który jest podmiotem zobowiązanym do rozliczania i opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, bowiem to płatnik składek, a nie ubezpieczony, jest zobowiązany do obliczania, potrącania i przekazywania składek do ZUS, natomiast art. 46 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że płatnik składek jest odpowiedzialny za ich prawidłowe obliczenie oraz terminowe uiszczenie, tym samym, wyłącznie płatnik może być adresatem decyzji dotyczącej zobowiązań składkowych, a wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny być rozstrzygane w odniesieniu do jego obowiązków, a nadto podmiotem kontrolowanym oraz wobec, którego prowadzono postępowanie była spółka, a nie poszczególni pracownicy (ubezpieczeni), zatem, organ rażąco naruszył powyższe przepisy poprzez: wydanie decyzji bezpośrednio wobec ubezpieczonych, pomimo że postępowanie kontrolne prowadzone było w stosunku do płatnika składek, czyli spółki; w ten sposób doszło do nieuprawnionego rozszerzenia kręgu stron postępowania administracyjnego, co jest sprzeczne z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., który przewiduje nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub skierowanej do podmiotu, który nie był stroną postępowania, a naruszenie to ma charakter rażący, ponieważ poprzez skierowanie decyzji do ubezpieczonych, ZUS w sposób istotny naruszył ich prawa, obciążając ich obowiązkami, które zgodnie z prawem ciążą na płatniku składek, co w konsekwencji powoduje, że wydana decyzja jest obarczona wadą nieważności, co uzasadnia także jej uchylenie; 2) art. 62 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. polegającego na niezasadnym wszczęciu [...] odrębnych postępowań administracyjnych wobec poszczególnych ubezpieczonych, zamiast wszczęcia jednego, wspólnego postępowania wobec płatnika składek - podmiotu kontrolowanego, którego działanie stanowiło rzeczywiste źródło wątpliwości co do tytułu ubezpieczenia; 3) art. 158 § 1 w zw. z art. 107 § 1 pkt 4-7 i pkt 9 k.p.a. poprzez niepodjęcie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, pomimo złożenia przez stronę wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, co skutkowało wydaniem pisma, które nie wywołuje skutków prawnych przewidzianych dla decyzji administracyjnej i nie zawiera obligatoryjnych elementów przewidzianych w art. 107 § 1 pkt 4-7 i 9 k.p.a., tj.: ustalenia stanu faktycznego, oceny dowodów, uzasadnienia prawnego, pouczenia o środkach zaskarżenia, a w konsekwencji organ naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś wydane pismo powinno zostać uznane za bezskuteczne, względnie za bezczynność organu lub inne działanie z zakresu administracji publicznej naruszające prawa strony. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podkreśliła, że w sprawie organ nie wydał decyzji administracyjnej, lecz sporządził pismo o nieokreślonym charakterze prawnym, które pozoruje rozstrzygnięcie sprawy, a w rzeczywistości stanowi akt pozbawiony jakiegokolwiek skutku prawnego w rozumieniu k.p.a. Dokument przypominający tzw. "quasi-decyzję", nie zawiera elementów obligatoryjnych wskazanych w art. 107 § 1 pkt 4-7 i 9 k.p.a. Takie działanie organu narusza fundamentalne gwarancje procesowe strony i pozbawia ją możliwości skutecznej ochrony jej interesu prawnego, w tym prawa do wniesienia odwołania czy skargi do sądu administracyjnego. W rezultacie dochodzi do swoistego zawieszenia postępowania w stanie faktycznej i prawnej niepewności, przy jednoczesnym formalnym wrażeniu, że organ udzielił odpowiedzi na wniosek strony. Tymczasem, w rzeczywistości strona pozostaje bez aktu rozstrzygającego i bez drogi prawnej do jego zaskarżenia. Takie działanie organu ma poważne konsekwencje nie tylko prawne, lecz także instytucjonalne i społeczne. Strona zostaje pozbawiona ochrony procesowej przysługującej jej na mocy Konstytucji RP i przepisów k.p.a., co stanowi poważne naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa i zasady zaufania obywatela do organów państwa. Tego rodzaju "quasi-decyzje" podważają wiarygodność i rzetelność organu nie tylko na etapie bieżącego postępowania, ale rzutują również na ocenę jego wcześniejszego działania. Strona, której odmówiono decyzji formalnej, może zasadnie powziąć wątpliwość, czy wcześniejsze czynności organu - w tym ocena materiału dowodowego, prowadzenie postępowania wyjaśniającego, a nawet wcześniejsze rozstrzygnięcia również były prowadzone z należytą starannością i poszanowaniem prawa. W efekcie dochodzi do utraty zaufania do całokształtu działalności organu administracji publicznej, co pozostaje w sprzeczności z art. 8 § 1 k.p.a., stanowiącym, że organy administracji publicznej działają w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej. Skarżąca stwierdziła, że pismo to powinno zostać uznane za bezskuteczne, a brak decyzji potraktowany jako bezczynność organu lub inne działanie z zakresu administracji publicznej naruszające prawa strony w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o: odrzucenie skargi, przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawartych w aktach postępowania i zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Według organu w sprawie spółce nie przysługiwała skarga na decyzję w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ nie wydano jakiejkolwiek decyzji rozstrzygającej kwestię stwierdzenia nieważności. Ponadto organ podał argumenty dotyczące postępowania organu przed wydaniem decyzji objętych wnioskiem skarżącej o stwierdzenie nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do brzmienia art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Na podstawie art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne (pkt 1); postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 4). W skardze skarżąca zaskarżyła pismo Prezesa ZUS z dnia 13 marca 2025 r., które w jej opinii stanowi "quasi-decyzję" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Skarżąca w uzasadnieniu jednego z zarzutów skargi wskazuje, że organ nie podjął rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, pomimo złożenia żądania z dnia 3 marca 2025 r. o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych w przedmiocie wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne wobec pracowników spółki jako płatnika składek w związku z uzyskaniem przychodu z tytułu umów o świadczenie usług, do których odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, zawartych z płatnikiem składek. Według skarżącej pismo organu z dnia 13 marca 2025 r. nie wywołuje skutków prawnych przewidzianych dla decyzji administracyjnej, ponieważ nie zawiera obligatoryjnych elementów przewidzianych w art. 107 § 1 pkt 4-7 i 9 k.p.a. Natomiast organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, stwierdzając, że w sprawie skarga nie przysługuje. Organ podkreślił, że objęte skargą pismo, to jedynie odpowiedź na żądanie z dnia 3 marca 2025 r., w którym wyjaśnił, że - w jego opinii - nie zaistniały w sprawie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w żądaniu. Jak już wskazano, skarga została pierwotnie zarejestrowana jako skarga na pismo Prezesa ZUS z dnia 13 marca 2025 r. w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast, rozpoznając zażalenie skarżącej na postanowienie tut. sądu z dnia 6 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Sz 310/25 w przedmiocie odrzucenia skargi, Naczelny Sąd Administracyjny zmienił przedmiot zaskarżenia (w tym i symbol sprawy). Zgodnie z sentencją postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2025 r. sygn. akt I GZ 314/25 (uchylającego ww. postanowienie tut. sądu) skarga została wniesiona na czynność Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2025 r. w przedmiocie ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji sąd, na podstawie związania ww. kwalifikacją, przeprowadził postępowanie w zakresie kontroli czynności Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2025 r. pod względem jej zgodności z prawem. Analiza materiału dowodowego sprawy, a w tym szczególnie treści i charakteru zaskarżonego pisma Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2025 r., nie pozwoliła na zakwalifikowanie skargi, jako skargi na decyzję, "quasi-decyzję", czy też pismo. Nie ulega wątpliwości, że pismo nie ma takich cech, które pozwalałyby zakwalifikować je jako decyzję administracyjną, tym bardziej jako decyzję w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Według sądu, skutki czynności Prezesa ZUS badać należy przez pryzmat przepisów art. 157 § 2 w zw. z art. 61 § 1, § 3 i 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Na podstawie art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Przepis art. 61a k.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio (§ 1). Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie (§ 2). Wskazać należy, że przepis art. 61a § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności (o ile nie są one wszczynane z urzędu) na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. Stosownie do tej regulacji, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istota sprawy wymaga, aby analiza ww. przepisów ograniczyła się do kwestii wszczęcia postępowania administracyjnego i czynności jakie organ powinien podjąć po złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją procesową służącą do usunięcia z obrotu prawnego decyzji administracyjnych dotkniętych ciężkimi, kwalifikowanymi wadami prawnymi określonym w art. 156 § 1 k.p.a. Jest zatem instytucją o szczególnym charakterze, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest kolejną instancją odwoławczą, ale odrębnym postępowaniem o charakterze nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest wyłącznie zbadanie czy w sprawie zaistniały określone przesłanki nieważnościowe. Postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym na wniosek wymaga jednak od organu w pierwszej kolejności ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym to postępowanie wystąpiła strona postępowania, czyli podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia obliguje organ właściwy do jego rozpatrzenia do ustalenia, czy pod względem podmiotowym taki wniosek kwalifikuje się do merytorycznego rozpoznania. Taka konieczność wynika z art. 157 § 2 w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. Nadto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej uważa się za wszczęte z chwilą złożenia wniosku, więc organ nie ma uprawnienia do wydania odrębnego rozstrzygnięcia dotyczącego wszczęcia postępowania. W tym zakresie, wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności następuje na zasadzie ogólnej, uregulowanej w dziale II, rozdziale 1 k.p.a. Tym samym, stosownie do art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Jednakże, organowi służy uprawnienie do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, jeżeli stwierdzi, że żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn (art. 61a § 1 k.p.a.). Przywołana regulacja znajdzie zastosowanie również przy rozpoznawaniu wniosku o wszczęcie postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast, wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji otwiera następną fazę postępowania, tj. postępowanie wyjaśniające, którego celem jest wydanie decyzji administracyjnej. Zgodnie także z art. 158 § 1 zd. 1 k.p.a., rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Decyzja w sprawie nieważności decyzji wydawana jest na podstawie powołanego przepisu po merytorycznym zbadaniu przesłanek nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ prowadzący postępowanie wydaje wówczas decyzję o stwierdzeniu nieważności, odmowie stwierdzenia nieważności lub stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. Decyzje te mogą zapaść dopiero w toczącym się już postępowaniu nieważnościowym (por. wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1400/97, LEX nr 47895). Według sądu pismo skarżącej z dnia 3 marca 2025 r. skierowane do organu administracji publicznej stanowiło wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego. W konsekwencji postępowanie organu powinno znaleźć oparcie w przepisach prawa regulujących postępowanie administracyjne. Tak się jednak w sprawie nie stało, ponieważ organ skierował do strony zwykłe pismo. Organ w jego treści podał informację, że w świetle obowiązujących przepisów, ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalenia wymiaru składek. Decyzje wobec ubezpieczonych wydaje się na podstawie odmiennych stanów faktycznych opisanych w protokole kontroli związanych z okresem zatrudnienia, zgłoszeniem do ubezpieczeń, a także przychodami osiąganymi przez poszczególnych ubezpieczonych. W piśmie organ stwierdził również, że wniosek skarżącej w zakresie stwierdzenia nieważności wymienionych decyzji, należało uznać za nieuzasadniony. Według sądu w sprawie nie została wydana i doręczona decyzja ani o stwierdzeniu nieważności decyzji, ani o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji. Pismo organu z dnia [...] marca 2025 r. nie posiada cech niezbędnych dla uznania go za decyzję administracyjną, czy nawet "quasi-decyzję", jak określa je skarżąca. Nadto organ nie przeprowadził postępowania zgodnego z przepisami postępowania administracyjnego, nie potraktował pisma z dnia 3 marca 2025 r. za pismo wszczynające postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a w konsekwencji nie doszło do właściwego zakończenia takiego postępowania. Według sądu, prawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne teoretycznie mogło zostać zakończone wydaniem postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., czyli postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jednak po stwierdzeniu istnienia faktycznej podstawy wymienionej w ww. przepisie. Jednakże, w przypadku stwierdzenia, że do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61a § 1 k.p.a.) nie ma podstawy, organ powinien sprawę merytorycznie rozpoznać w ramach postępowania nieważnościowego. Postępowanie takie powinno zakończyć się wydaniem decyzji o stwierdzeniu nieważności, odmowie stwierdzenia nieważności lub stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zatem, w ocenie sądu, rozstrzyganie o trafności zarzutów skargi (nr 1 i nr 2), czyli naruszeniu przepisów art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zb. z art. 4 ust. 2 lit. a w zw. z art. 46 ust. 1 u.s.u.s. i art. 62 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a., okazało się przedwczesne. W istocie dotyczą one bowiem podstawy nieważnościowej, która z uzasadnionych, ww. powodów, powinna stanowić element analizy organu na etapie rozstrzygania merytorycznego sprawy. Sąd w sprawie zajmował się jedynie oceną naruszenia przepisów postępowania poprzedzających rozpoznanie nieważnościowe sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd - na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę