I SA/SZ 798/22

I SA/Sz 798/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel /przewodniczący/
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 2 i 9, art. 28 ust. 1-3a, art. 30, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1 i 2, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia 2 września 2022 r., nr [...], wydaną wobec K. S.
(dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ", "Zakład") na podstawie:
1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 t.j.; dalej "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne za okres: 09.2005-04.2006, 09.2006-03.2007, 05.2007, 07.2007-06.2011, 08.2011-09.2011, 11.2011-12.2011, 02.2012-04.2012, 08.2012-11.2015, 04.2016-10.2016, 05.2017 - w łącznej kwocie [...]zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04.2005, 09.2005-01.2006, 03.2006, 09.2006-02.2007, 07.2007-06.2011, 08.2011-04.2012, 08.2012-11.2015, 04.2016-10.2016, 04.2017-05.2017 - w łącznej kwocie [...]zł;
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 11.2006-02.2007, 09.2007-05.2008, 12.2008-12.2009, 04.2010-09.2010, 12.2010, 09.2011-11.2015, 04.2016-10.2016 - w łącznej kwocie [...]zł;
2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 t.j.; dalej: "rozporządzenie") odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne za okres: 09.2005-04.2006, 09.2006-03.2007, 05.2007, 07.2007-06.2011, 08.2011-09.2011, 11.2011-12.2011, 02.2012-04.2012, 08.2012-11.2015, 04.2016-10.2016, 05.2017 - w łącznej kwocie [...]zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04.2005, 09.2005-01.2006, 03.2006, 09.2006-02.2007, 07.2007-06.2011, 08.2011-04.2012, 08.2012-11.2015, 04.2016-10.2016, 04.2017-05.2017 - w łącznej kwocie [...]zł;
c) Fundusz Pracy za okres: 11.2006-02.2007, 09.2007-05.2008, 12.2008-12.2009, 04.2010-09.2010, 12.2010, 09.2011-11.2015, 04.2016-10.2016 - w łącznej kwocie [...]zł.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
K. S. pismem z 30 maja 2022 r. zwróciła się do Zakładu z wnioskiem
o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek (wskazanych w piśmie Organu
z 6 maja 2022 r.), ewentualnie o wskazanie planu ratalnego spłat z uwzględnieniem sytuacji osobistej i majątkowej Wnioskodawczyni, z uwagi na trudną sytuację finansową i rodzinną. Strona argumentowała, że nie posiada środków finansowych ani żadnych innych składników majątkowych, które mogłaby zbyć celem uregulowania należności. Wnioskodawczyni wskazała, że próba spłaty zaległych składek doprowadziłaby
do sytuacji, w której zostałaby wraz z rodziną pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych i podstawowych potrzeb życiowych. Strona podkreśliła, że aktualnie
jej możliwości zarobkowe są praktycznie zerowe i zaznaczyła, że zadłużenie względem Zakładu powstało z przyczyn od niej niezależnych oraz przez nią niezawinionych, a spowodowanych losowymi zdarzeniami, na które nie miała wpływu.
Decyzją z dnia 5 lipca 2022 r., nr [...], Zakład odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W piśmie z 7 lipca 2022 r. Strona doprecyzowała, że wnosi o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek, a w załączonym do pisma formularzu "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej" wskazała, że korzysta z pomocy finansowej męża, oraz że dzięki niemu jest w stanie regulować należności. Wnioskodawczyni podała także, że obecnie cierpi na zapalenie stawów oraz problemy kardiologiczne. Nadto w przypadku braku umorzenia Strona zaproponowała spłatę należności po [...] zł miesięcznie.
W piśmie z 13 lipca 2022 r. Strona wniosła o nierozpoznawanie wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu zaległych składek do czasu zakończenia postępowania w sprawie umorzenia należności.
Opisaną na wstępie decyzją Organ odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek, które to powstały w związku z niewywiązywaniem się przez Stronę z obowiązku opłacania składek w okresie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej (Strona prowadziła działalność gospodarczą do 15 maja 2017 r.).
W uzasadnieniu Zakład przytoczył dotychczasowy przebieg zdarzeń oraz wskazał, że w aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty: wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z 30 maja 2022 r. (wpływ do Zakładu: 2 czerwca 2022 r.); pełnomocnictwo; pismo o umorzenie całości zadłużenia z 7 lipca 2022 r. (wpływ:
11 lipca 2022 r.); oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 7 lipca 2022 r.
oraz załącznik o posiadanych nieruchomościach (wpływ: 11 lipca 2022 r.); wniosek o nierozpoznawanie wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu zaległych składek do czasu zakończenia postępowania w sprawie umorzenia należności z 13 lipca 2022 r. (wpływ: 18 lipca 2022 r.).
Organ wskazał także, że Zakład dokonał własnych ustaleń na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz informacji z: CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
W dalszej części uzasadnienia Organ dokonał oceny sprawy w kontekście biegu terminu przedawnienia zaległości i zawieszenia tego biegu w zakresie poszczególnych okresów składkowych. Powołując się na art. 24 ust. 5b u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551), Organ stwierdził, że należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu,
gdyż w stosunku w stosunku do zaległości Strony bieg terminu przedawnienia uległ zawieszaniu w następujących okresach:
- należności za okres 02.2005-04.2010 - wysłanie upomnienia z 3.06.2010 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 11.08.2010 r. do nadal;
- należności za okres 05.2010-06.2011 - wysłanie upomnień z 9.08.2010 r.
oraz 26.07.2011 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego
od 25.10.2011 r. do nadal;
- należności za okres 07.2011-08.2011 - wysłanie upomnienia z 7.10.2011 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 25.10.2011 r. do nadal;
- należności za okres 09.2011-04.2012 - wysłanie upomnienia z 18.05.2012 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 4.06.2012 r. do nadal;
- należności za okres 05.2012-07.2012 - wysłanie upomnienia z 6.09.2012 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 15.10.2012 r. do nadal;
- należności za okres 02.2013-06.2013 - wysłanie upomnień z 12.07.2013 r.
oraz 31.07.2013 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego
od 14.08.2013 r. do nadal;
- należności za okres 08.2012-01.2013 - wysłanie upomnienia z 11.09.2013 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 23.09.2013 r. do nadal;
- należności za okres 07.2013 - wysłanie upomnienia z 30.08.2013 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 23.09.2013 r. do nadal;
- należności za okres 08.2013 - wysłanie upomnienia z 23.09.2013 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 15.10.2013 r. do nadal;
- należności za okres 09.2013 - wysłanie upomnienia z 25.10.2013 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 16.02.2018 r. do nadal;
- należności za okres 10.2013-11.2015 - wysłanie upomnienia z 3.02.2016 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 18.02.2016 r. do nadal;
- należności za okres 04.2016-10.2016 - wysłanie upomnienia z 2.12.2016 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 14.12.2016 r. do nadal;
- należności za okres 04.2017-05.2017 wysłanie upomnienia z 6.02.2018 r., następnie wdrożenie postępowania egzekucyjnego od 20.02.2018 r. do nadal;
- od 31.10.2013 r., tj. złożenia wniosku o abolicję, do 2.09.2015 r., tj. wydanie decyzji odmawiającej umorzenia.
Przechodząc do meritum Zakład wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że:
1) Strona oświadczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem
- K. S., jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez współmałżonka w wysokości [...] zł; Strona nie posiada dochodów z innych źródeł.
2) z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu wynika,
że Wnioskodawczyni oraz jej małżonek nie posiadają żadnego tytułu
do ubezpieczenia;
3) zadeklarowany dochód rodziny wynosi [...] zł; rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki z tytułu: opłat eksploatacyjnych ([...] zł); ochrony zdrowia ([...] zł); innych
- [...] zł (w tym ubezpieczenie domu [...] zł rocznie, tj. ok. [...] zł na miesiąc); Strona wskazała, że posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli z tytułu podatków (za 2022 r. w wysokości [...] zł rocznie, a miesięczna rata wynosi
[...] zł) oraz że reguluje zobowiązania w formie dowolnych wpłat;
4) Strona oświadczyła, że nie posiada pojazdów a informacja ta została potwierdzona w CEPiK;
5) Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada wierzytelności i jest współwłaścicielem trzech nieruchomości: nieruchomości zabudowanej (1/2 udziału) położonej w miejscowości Ł., nr KW [...]; nieruchomości (38/684 udziału) położonej w miejscowości S.,
nr KW [...]; nieruchomości o pow. [...] ha, nr KW [...];
6) Organ ustalił, że w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych Strona figuruje jako współwłaściciel nieruchomości na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej:
- gruntów ornych o pow. [...] ha w miejscowości S., nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- gruntów ornych o pow. [...] ha w miejscowości S., nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- nieruchomości o pow. [...] ha w miejscowości Ł., nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- drogi o pow. [...] ha (57/684 udziału) w miejscowości S., nr KW [...]; inny wierzyciel zabezpieczył swoje należności wpisem hipoteki.
- Nadto Strona posiada nieruchomość gruntową (1/2 udziału) o pow. [...] ha w miejscowości D., gm. W., nr KW [...]; Zakład oraz inny wierzyciel zabezpieczył swoje należności wpisem hipoteki.
Dalej, odwołując się do art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., Organ przeanalizował materiał dowodowy w tym zakresie i stwierdził, że Strona nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Zakład uznał, że wobec Strony nie zachodziły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a określone kolejno w:
- art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż przesłanka ta nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ w stosunku do Strony
nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne;
- art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., gdyż prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; Organ wyjaśnił przy tym, że od 11 sierpnia 2010 r. należności
były sukcesywnie kierowane przez Dyrektora Oddziału ZUS w S.
do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna - ostatnie wpłaty egzekucyjne są z 7 czerwca 2022 r. oraz 22 czerwca 2022 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Organ wskazał również, że jak wynika z pisma Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad
w S. z 9 sierpnia 2022 r., w związku z decyzją odszkodowawczą Wojewody [...] za nieruchomość [...] (KW [...]),
po uprawomocnieniu się decyzji, środki z tytułu odszkodowania zostaną przekazane
do Zakładu jako wierzyciela hipotecznego.
Zdaniem Organu, w sprawie nie zachodziła również żadna z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.
Analizując sprawę pod kątem wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Organ wskazał na dane dotyczące Strony oraz jej sytuacji majątkowej i rodzinnej i zauważył, że Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, dochód rodziny wynosi [...] zł netto, a stałe wydatki związane z utrzymaniem łącznie stanowią [...] zł. Po opłaceniu ww. wydatków pozostaje kwota [...]zł, z której rodzina finansuje pozostałe potrzeby życiowe oraz spłaca zobowiązania z tytułu podatku w wysokości [...] zł. Zestawiając te dane z kwotą minimum socjalnego w 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.362,46 zł, tj. 1.181,23 zł na osobę, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2022 r.), Organ stwierdził, że sytuacja finansowa Strony nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, oraz że brak jest podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna Strony ma charakter definitywny.
Organ stwierdził także brak zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wskazał, że rodzina Strony posiada dochód wystarczający
na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a Wnioskodawczyni, mimo powoływania się na problemy zdrowotne, nie przedłożyła żadnych dokumentów
na tę okoliczność i nie wykazała, że owe problemy zdrowotne ograniczają jej możliwość uzyskiwania dochodów i perspektywy zawodowe.
Zakład uznał także, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia, opisane
w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, albowiem Strona zaprzestała już prowadzenia gospodarczej.
Organ wskazał ponadto, że podstawy do umorzenia należności nie mogły stanowić akcentowane przez Stronę - niezawinione przez nią - okoliczności powstania zadłużenia względem Zakładu, oraz że odmawiając uwzględnienia wniosku Strony przedłożył interes społeczny jako nadrzędny.
Skarżąca, pismem z 20 października 2022 r., wniosła do tutejszego Sądu skargę na ww. decyzję Zakładu wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 w zw. z ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie,
że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności
z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. oraz że nie zachodzi przesłanka pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas
gdy przedstawione kwestie rodzinne, majątkowe i zdrowotne uzasadniają w sposób dostateczny możliwość umorzenia zaległości;
2) obrazę przepisów prawa materialnego, mającą wpływ na wynik sprawy,
a to art. 28 ust. 3a u.s.u.s poprzez sprzeczne z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznanie, że Skarżąca nie wykazała, że ze względu na jej stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy biorąc pod uwagę łączną wysokość składki - prawie [...] zł, nie jest możliwe jej uiszczenie
bez zachwiania podstawami egzystencji Skarżącej;
3) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a to art. 7,
77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a."), poprzez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i niepoddanie go gruntownej analizie, podczas gdy w świetle ww. przepisów Organ był do tego zobowiązany;
4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 78 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przejawiające się w pominięciu sytuacji majątkowej karżącej oraz aktualnej sytuacji gospodarczej.
W uzasadnieniu Skarżąca uszczegółowiła stawiane zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, a do skargi nie przedłożono żadnych nowych dowodów, nie powołano żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę decyzji przez Organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j. ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem z 17 lutego 2023 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału
I wyznaczyła posiedzenie niejawne w ww. trybie na dzień 22 marca 2023 r., o czym powiadomiono pełnomocnik Skarżącej pismem z 20 lutego 2023 r. doręczonym
13 marca 2023 r. i pełnomocnik Organu pismem z 20 lutego 2023 r. doręczonym
tego samego dnia. W pismach tych wskazano, że strona może złożyć pismo procesowe zawierające argumentację uzupełniającą uzasadnienie skargi bądź motywy usprawiedliwiające żądanie jej oddalenia, tak aby korespondencja wpłynęła do Sądu
do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia. Strony nie skorzystały
z powyższego uprawnienia.
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych,
przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 t.j.; dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W razie niestwierdzenia ww. naruszeń, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Sporna w sprawie jest kwestia spełnienia przez Skarżącą przesłanek do uzyskania ulgi w postaci umorzenia ww. zaległych składek wraz z odsetkami i kosztami upomnień.
Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 k.c. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie
od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających
na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.
Stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być
w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Sąd wskazuje ponadto, że sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Oznacza to,
że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia,
o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania
się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS,
a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok WSA w Olsztynie
z 8 marca 2023 r., I SA/Ol 522/22). Jednocześnie podkreślić należy, że przepis
art. 30 u.s.u.s. odnosi się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i jako taki musi być interpretowany w sposób ścisły. Zgodnie z tym przepisem pojęcie składki nie może być utożsamiane z pojęciem należności z tytułu składek, które jest pojęciem szerszym i zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia
oraz dodatkową opłatę. Wykluczenie stosowania unormowań w zakresie umarzania dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. ZUS może zatem umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części w stosunku do pozostałych elementów należności z tytułu składek, to jest odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłat, nawet jeżeli podstawę
do ich naliczenia stanowiłyby składki finansowane przez ubezpieczonych. Wynika
to także z art. 24 ust. 9 u.s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata są finansowane w całości ze środków własnych płatnika (por. wyrok: WSA w Poznaniu z 10 października 2018,
III SA/Po 227/18; NSA z dnia 9 września 2008 r., II GSK 322/08; Komentarz
do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wantoch -Rekowski. Opublikowano LEX 2015). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy uznać
za prawidłowe objęcie zaskarżoną decyzją również pozostałych elementów należności
z tytułu składek pomimo, że podstawę do ich naliczenia stanowiły składki finansowane przez ubezpieczonych.
Z zestawienia opisanych sytuacji wynika, że ZUS może zrezygnować
z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji
jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek
z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Reasumując - umorzenie należności na podstawie
art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. jest możliwe jedynie wówczas, gdy ziści się jedna z przesłanek "całkowitej nieściągalności" (por. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., I GSK 1697/22).
O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
i Fundusz Emerytur Pomostowych (stosownie do art. 32 u.s.u.s.) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 t.j.; dalej: "rozporządzenie"), w którym w § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że - ze względu
na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,
w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności
(pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).
Sąd wskazuje ponadto, że z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte
w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte
w § 3 ust.1 ww. rozporządzenia. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s.
oraz w § 3 rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.
Choć z zacytowanych przepisów bezspornie wynika, że inicjatorem postępowania
o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności składkowych jest zobowiązany, który powinien wykazać określone w tym przepisie warunki udzielenia umorzenia, to jednakże nie zwalnia to ZUS z obowiązku działania w zakresie pełnej
i wnikliwej oceny materiału dowodowego, zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie ZUS, choć uznaniowe, nie może mieć bowiem charakteru dowolnego, lecz powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom
art. 107 § 3 K.p.a. Z kolei, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność
jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów K.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżony akt pod względem jego zgodności tak z przepisami K.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi
w u.s.u.s. i ww. rozporządzeniu, oraz w oparciu o akta sprawy, sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Nie budzi wątpliwości sądu, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób prawidłowy. Organ szczegółowo przeanalizował sprawę w kontekście przepisów dotyczących przedawnienia a ponadto ustalenia w tym zakresie nie są kwestionowane przez Skarżącą, a także dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek uprawniających organ
do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji
nie pozostawia wątpliwości co do faktów, które organ uznał za udowodnione.
W rozpatrywanej sprawie organ ustalił i przyjął, na podstawie oświadczenia samej Skarżącej, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, dochód rodziny wynosi [...] zł netto, a stałe wydatki związane z utrzymaniem łącznie stanowią
[...] zł (opłaty eksploatacyjne - [...] zł; ochrona zdrowia - [...] zł; inne - [...] zł).
Po opłaceniu ww. wydatków Skarżącej i jej współmałżonkowi pozostaje do dyspozycji kwota [...]zł, z której rodzina finansuje pozostałe potrzeby życiowe oraz spłaca zobowiązania z tytułu podatku w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ zestawił
również ww. dane z kwotą minimum socjalnego w 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.362,46 zł, tj. 1.181,23 zł na osobę, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2022 r.). Organ ustalił przy tym,
na podstawie oświadczenia Skarżącej i czynności dokonanych z urzędu, że Skarżąca posiada nieruchomości, tj.:
1) zgodnie ze złożonym oświadczeniem jest współwłaścicielem trzech nieruchomości:
- zabudowanej, położonej w miejscowości Ł., nr KW [...] (1/2 udziału);
- położonej w miejscowości S., nr KW [...] (38/684 udziału);
- o pow. [...] ha, nr KW [...];
2) na podstawie ustaleń organu w oparciu o Bazę Danych Ksiąg Wieczystych Skarżąca figuruje jako współwłaściciel nieruchomości na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej:
- gruntów ornych o pow. [...] ha w miejscowości S.,
nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- gruntów ornych o pow. [...] ha w miejscowości S.,
nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- nieruchomości o pow. [...] ha w miejscowości Ł.,
nr KW [...]; Zakład dokonał wpisu hipoteki;
- drogi o pow. [...] ha (57/684 udziału) w miejscowości S.,
nr KW [...]; inny wierzyciel zabezpieczył swoje należności wpisem hipoteki.
Nadto Skarżąca posiada nieruchomość gruntową (1/2 udziału) o pow. [...] ha w miejscowości D., gm. W., nr KW [...], przy czym Zakład
oraz inny wierzyciel zabezpieczył swoje należności wpisem hipoteki. Organ potwierdził również w CEPiK, że Skarżąca nie posiada pojazdów a ponadto ustalił, że jak wynika
z pisma Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad w S. z 9 sierpnia 2022 r., w związku z decyzją odszkodowawczą Wojewody [...] za nieruchomość [...] (KW [...]), po uprawomocnieniu się decyzji, środki z tytułu odszkodowania zostaną przekazane do Zakładu jako wierzyciela hipotecznego.
Powyższych ustaleń Skarżąca nie kwestionuje.
Z dokonanych ustaleń wynika również, że w stosunku do Skarżącej nie było prowadzone ani postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, wobec czego organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Trafnie także uznano, że w sprawie nie znajduje również zastosowania
art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nadto, zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a to oznacza, że również przesłanka z art. 28 ust. 3
pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem
w sprawie nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 u.s.u.s. Jak bowiem wskazał organ, a których to okoliczności Skarżąca nie kwestionuje, wierzytelności objęte zaskarżoną decyzją są przedmiotem skutecznej egzekucji prowadzonej w stosunku do Skarżącej zaś ostatnie wpłaty (na dzień wydania zaskarżonej decyzji) w łącznej kwocie [...]zł pochodziły z 7 czerwca 2022 r. oraz 22 czerwca 2022 r. Ponadto, organ wskazał, że jak wynika z pisma Generalnej Dyrekcji Dróg
i Autostrad w S. z 9 sierpnia 2022 r., w związku z decyzją odszkodowawczą Wojewody [...] za nieruchomość [...] (KW [...]), po uprawomocnieniu się decyzji, środki z tytułu odszkodowania zostaną przekazane do Zakładu jako wierzyciela hipotecznego – okoliczności w tym zakresie również nie są przez Skarżącą kwestionowane. A zatem z uwagi na będącą
w toku, skuteczną egzekucję prowadzoną w stosunku do Skarżącej w zakresie wierzytelności objętych zaskarżoną decyzją stanowisko organu o braku spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 u.s.u.s. okazało się zasadne.
Zasadnie również organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi okoliczność opisana
w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą
jedynie do 15 maja 2017 r. i nie wystąpiła równocześnie przesłanka braku majątku – Skarżąca posiada ww. majątek a prowadzona w stosunku do jego składników egzekucja jest w toku oraz pozostaje skuteczna.
Wobec tego, uprawnione było przyjęcie przez organ, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do Skarżącej nie było podstaw do umorzenia należności z powodu całkowitej ich nieściągalności.
Organ rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia, a przedstawiona w tym zakresie analiza i stanowisko organu nie naruszają prawa.
Odnosząc się do przesłanki przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ w przekonujący sposób wyjaśnił, że Skarżąca nie wykazała jednoznacznie, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Podkreślić przy tym należy, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika,
iż organ, na podstawie danych wskazanych przez samą Skarżącą oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącej, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ ustalił, przyjmując dane wskazane przez Skarżącą w złożonym oświadczeniu, że jedynym źródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego Skarżącej jest dochód współmałżonka w wysokości [...] zł netto a deklarowane przez Skarżącą miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie stanowią łączną kwotę [...]zł (opłaty eksploatacyjne - [...] zł; ochrona zdrowia - [...] zł; inne - [...] zł). Po opłaceniu
ww. wydatków Skarżącej i jej współmałżonkowi pozostaje do dyspozycji kwota
[...] zł, z której rodzina finansuje pozostałe potrzeby życiowe oraz spłaca zobowiązania z tytułu podatku w wysokości [...] zł miesięcznie.
Organ zestawił również uzyskiwany i zadeklarowany przez Skarżącą ww. dochód zestawiając te dane z kwotą minimum socjalnego w 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.362,46 zł, tj. 1.181,23 zł na osobę, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2022 r.) prawidłowo stwierdzając,
że dochód gospodarstwa domowego Skarżącej kwoty te przewyższa, sytuacja finansowa Skarżącej nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych i brak jest podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna Skarżącej ma charakter definitywny. Co istotne w sprawie, organ ani nie pominął,
ani nie zbagatelizował powoływanych przez Skarżącą zobowiązań, odnosząc
się do złożonych oświadczeń i przedstawionych argumentów, i wyjaśniając, dlaczego
nie mogą one stanowić uzasadnienia dla przyznania wnioskowanej ulgi jak i wskazując, że w stosunku do Skarżącej nie występują trudności w terminowym wywiązywaniu
się z podstawowych i bieżących opłat.
Mając powyższe na uwadze Sąd wskazuje, że względy społeczne, cel jakiemu wskazane zobowiązania publicznoprawne służą, wymagają, aby zobowiązania te były realizowane, a płatnik nie był pochopnie z nich zwalniany. ZUS nie może definitywnie rezygnować z dochodzenia swoich należności, kierując się wyłącznie subiektywnym przekonaniem płatnika o zbędności ich regulowania z powodu związanych z tym uciążliwości nieuzasadniających przyznania ulgi w tym zakresie. Instytucja umorzenia
nie może być wykorzystywana do poprawy sytuacji majątkowej czy zabezpieczania interesów płatnika, kosztem ZUS. Prawidłowo również wskazał organ, że przesłanka
§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny, co w rozpoznawanej sprawie
- z uwagi na dochód i posiadany przez Skarżącą majątek - nie miało miejsca.
Nadto, jak prawidłowo wskazał organ, w sprawie nie zaszły wynikające
z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić Skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. W badanej sprawie klęska żywiołowa lub nadzwyczajne wydarzenie nie były powodem ani powstania zaległości,
ani wyrejestrowania działalności Skarżącej. Sąd zauważa, że Skarżąca w złożonym wniosku wskazywała na zdarzenia losowe, które były źródłem postania należności objętych zaskarżoną decyzją, to jednakże podkreślić należy, że okoliczności
tych Skarżąca nie wykazała. A zatem zadłużenie powstało na skutek nieopłacania przez Skarżącą w ustawowym terminie płatności należności objętych zaskarżona decyzją
w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zobowiązania te dotyczą poszczególnych okresów od września 2005 r. do maja 2017 r., a działalność gospodarczą Skarżąca zakończyła z dniem 15 maja 2017 r.
Organ zasadnie również stwierdził, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca niewątpliwie bowiem nie powołała się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałyby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast, wskazując na swój zły stan zdrowia, Skarżąca
nie przedłożyła jednocześnie ani orzeczenia o niezdolności do pracy ze względu na swoją sytuację zdrowotną, ani jakichkolwiek innych dokumentów potwierdzających podnoszone w tym zakresie okoliczności. Skarżąca ograniczyła się w tym zakresie do złożenia oświadczenia, że cierpi na zapalenie stawów oraz ma problemy kardiologiczne.
Jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności zaś spełnienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała w jakikolwiek sposób.
Zaznaczyć również należy, że nawet w sytuacji spełnienia którejś z przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia nie oznacza to automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki można odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych jeżeli przeciwko takiemu umorzeniu przemawiałby ważny interes publiczny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012 r., II GSK 203/11 – Lex
nr 1137911; wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r., III SA/Wa 495/06 – Lex
nr 213825 i z 13 grudnia 2006r., III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).
Powyższe, w ocenie sądu, uprawniało organ do przyjęcia, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że sytuacja, w jakiej znajduje się Skarżąca, odpowiada wymogom określonym w rozporządzeniu
Natomiast Skarżąca, formułując zarzuty skargi co do prawidłowości ustaleń
i oceny organów w zakresie spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanej ulgi,
nie dostrzega, że to na niej jako na osobie ubiegającej się o przyznanie ulgi spoczywał zasadniczy obowiązek wyczerpującego wykazania i udokumentowania okoliczności, mających dowodzić zasadności złożonego wniosku. Stąd negatywne skutki braku przedłożenia, przedłożenia niepełnej czy niezaktualizowanej dokumentacji,
bądź złożenia samych oświadczeń, obciążają, co do zasady Skarżącą. Sąd ponownie jednak wskazuje, co zaznaczono już w powyższej części niniejszego uzasadnienia,
że fakt, iż inicjatorem postępowania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności składkowych jest zobowiązany, który powinien wykazać określone w tym przepisie warunki udzielenia umorzenia, to jednakże nie zwalnia to ZUS z obowiązku działania w zakresie pełnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego, zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie ZUS powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto zgodnie z art. 78 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1) zaś organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2).
Z kolei, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające
z przepisów K.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.
Według Sądu, organ - wbrew zarzutom skargi w tym zakresie, nie naruszył powyższy reguł postępowania. Jak bowiem wynika z akt sprawy pismem z 6 czerwca 2022 r. organ szczegółowo poinformował Skarżącą o regulacjach prawnych obowiązujących w zakresie wnioskowanej ulgi wraz z ich przytoczeniem, pouczył
o przysługujących Skarżącej uprawnieniach w prowadzonym postępowaniu,
w tym o sposobie potwierdzenia danych zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym
i majątkowym poprzez załączenie do ww. oświadczenia dokumentów obrazujących sytuację materialną ("dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenie o stanie zdrowia oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie) jak i prawie
do zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień oraz – przed wydaniem decyzji
– do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ w ww. piśmie wyznaczył również Skarżącej termin do uzupełnienia wniosku
o dodatkowe dokumenty a ponadto poinformował Skarżącą, że brak przedłożenia wskazanych w tym piśmie dokumentów we wskazanym terminie skutkował będzie rozpatrzeniem wniosku Skarżącej wyłącznie na podstawie posiadanych przez organ informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik sprawy. Pismo powyższe doręczono pełnomocnik Skarżącej 23 czerwca 2022 r. Skarżąca miała zatem pełną wiedzę o przesłankach warunkujących pozytywne rozpatrzenie jej wniosku, uprawnieniach przysługujących jej w toku postępowania jak i dokumentach, które należało złożyć w jego toku oraz skutkach braku ich przedłożenia organowi.
Pomimo powyższego, jak wynika z akt sprawy, Skarżąca w toku postępowania przedłożyła jedynie wypełniony formularz Oświadczenia o stanie rodzinnym
i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, do którego załączyła spis trzech nieruchomości, do której przysługują
jej wskazane prawa. Skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów na poparcie swoich twierdzeń jak i nie zgłaszała wniosków dowodowych w tym zakresie. Ponadto, pomimo poinformowania Skarżącej (pismem z 29 lipca 2022 r., doręczonym pełnomocnik Skarżącej) o terminie rozpatrzenia sprawy i prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszony żądań, również z tych uprawnień Skarżącą nie skorzystała.
Sąd zauważa również, że organ w toku postępowania dokonał ustaleń z urzędu
w zakresie m.in. istnienia i wysokości należności Skarżącej, prowadzenia przez
nią działalności gospodarczej i składników majątku Skarżącej, w tym w zakresie posiadanych nieruchomości i wierzytelności, a ustaleń w tym zakresie Skarżąca
nie kwestionuje.
Sąd uznał zatem, że organ nie uchybił zasadom postępowania, w tym wskazanym w zarzutach skargi art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 K.p.a., uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności jaki i dokonał ich prawidłowej oceny,
tj. nie naruszającej zasad wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Wbrew jednak oczekiwaniom Skarżącej, wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności, stwierdzając ostatecznie, że sytuacja Skarżącej nie nosi znamion ubóstwa oraz że brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja materialna
Skarżącej ma charakter stały a tym samym nie jest wystarczającym argumentem
do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. Wnioski
te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Nie budzą też zastrzeżeń z punktu widzenia zasad logiki
i doświadczenia życiowego.
W przypadku, gdy Skarżąca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe
z mężem, którego dochód zgodnie z oświadczeniem Skarżącej wynosi [...] zł netto, w ramach którego Skarżącą i jej mąż są jest w stanie bez potrzeby korzystania z pomocy instytucji państwowych lub osób trzecich, ponosić koszty swojego utrzymania
i zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, Skarżącą dysponuje majątkiem
w postaci nieruchomości i wierzytelności z których możliwa jest skuteczna egzekucja należności publicznoprawnych nie można przyjąć jak tego oczekuje Skarżąca,
że znajduje się w tak szczególnej sytuacji, która przemawiałaby za uznaniem,
że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności. W tych warunkach przyznanie Skarżącej wnioskowanej ulgi byłoby nieuprawnione i nie pozostawałoby w zgodzie
z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.
Podkreślić przy tym należy, że umorzenie zaległości wobec ZUS jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnych, np. gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec organu
(vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10 listopada 2010 r.,
I SA/Łd 858/10, LEX nr 751728). a taka sytuacja - jak zasadnie wykazał organ
- w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.
Nadto, wskazać należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności,
w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, Skarżąca może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia należności będzie rozstrzygana przez organ. Sąd zauważa ponadto, że jak wynika z akt sprawy, Skarżącą zainicjowała postępowanie w sprawie rozłożenia na raty należności objętych zaskarżona decyzją wnosząc jednakże o jego "nierozpoznawanie" do czasu zakończenia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, sąd uznał, że organy nie naruszyły ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym wskazanych w zarzutach skargi, i oddalił skargę na odstawie
art. 151 P.p.s.a.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).