I SA/Sz 796/24

I SA/Sz 796/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Bolesław Stachura
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 107 par. 3 w zw z. art. 126, art. 124 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 34 ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2024 r. nr 390000/71/130/2024-RED-E-5 w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr 390000/71/97/2024-RED-E-5.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z 31 października 2024 r., nr 390000/71/130/2024-RED-E-5, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2024.572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83c ust. 1a oraz art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.2024.497 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") w zw. art. 34 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U.2023.2505; dalej: "u.p.e.a."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "wierzyciel", "organ") utrzymał w mocy wydane wobec P. K. (dalej: "zobowiązany", "skarżący") postanowienie własne z 16 sierpnia 2024 r., 390000/71/97/2024-RED-E-5, oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]
Z przedstawionego przez organ stanu faktycznego wynika, że 12 lipca 2021 r. zobowiązany zawarł z Zakładem umowę nr [...] o rozłożeniu nieopłaconych należności z tytułu składek na raty, obejmującą nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w okresie od marca 2018 r. do stycznia 2021 r. (nieopłacone należności z tytułu składek objęte powołaną umową wygasły poprzez ich opłacenie przez zobowiązanego ostatnią wpłatą z 15 kwietnia 2024 r.).
Po rozliczeniu należącego do zobowiązanego konta płatnika składek Zakład stwierdził niedopłatę. W związku z tym – mając na uwadze art. 34 ust. 2 u.s.u.s. –
22 lutego 2024 r. Zakład wystawił upomnienia od nr UP UPM39024007989 do nr UP UPM39024007991, wzywające zobowiązanego do zapłaty nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych) od października 2023 r. do stycznia 2024 r., a także na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od listopada 2023 r. do stycznia 2024 r. wraz z należnymi odsetkami oraz kosztami upomnień – w terminie 7 dni od daty ich doręczenia, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Upomnienia doręczono 29 lutego 2024 r.
W związku z bezskutecznym upływem 7-dniowego terminu do wykonania ww. obowiązku, w dniu 25 czerwca 2024 r. Zakład wystawił tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...], obejmujące wskazane należności z tytułu składek. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono 28 czerwca 2024 r.
Pismem z 2 lipca 2024 r., na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a., zobowiązany zgłosił do Zakładu, jako wierzyciela, zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych do zarzutów potwierdzeń zapłaty nieopłaconych należności z tytułu składek mających stanowić o wygaśnięciu dochodzonego obowiązku. W uzasadnieniu zobowiązany podniósł, że 28 czerwca 2024 r. otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, którym objęto należności z tytułu składek powstałe w miesiącach od października 2023 r. do marca 2024 r. Wskazał, że w ww. okresie spłacał należności w ratach w ramach układu ratalnego, który został zakończony w marcu 2024 r. Podniósł także, że wszystkie należności w tym okresie były opłacone regularnie, zgodnie ze złożonymi deklaracjami rozliczeniowymi. Deklaracje te nie były zmienione w wyniku postępowań kontrolnych, wobec czego nie mogła tym sposobem powstać jakakolwiek zaległość z tytułu składek. Zobowiązany wskazał, że egzekucja należności jest bezprzedmiotowa i bezprawna, bowiem dotyczy zobowiązań opłaconych w terminie.
Do pisma zobowiązany załączył sześć wydruków potwierdzenia wykonania przelewu krajowego kwoty po [...] zł z: 12 października 2023 r., 13 listopada 2023 r., 11 grudnia 2023 r., 12 stycznia 2024 r., 12 lutego 2024 r., z 11 marca 2024 r., dotyczących spłaty umowy z 12 lipca 2021 r. o rozłożeniu nieopłaconych należności z tytułu składek na raty (układu ratalnego), oraz wydruki potwierdzenia wykonania przelewu krajowego z: 16 października 2023 r. za wrzesień 2023 r. na kwotę [...]zł, 15 listopada 2023 r. za październik 2023 r. na kwotę [...]zł, 15 grudnia 2023 r. za listopad 2023 r. na kwotę [...]zł, 15 stycznia 2024 r. za grudzień 2023 r. na kwotę [...]zł, 15 lutego 2024 r. za styczeń 2024 r. na kwotę [...]zł oraz 15 marca 2024 r. za luty 2024 r. na kwotę [...]zł.
Postanowieniem z 16 sierpnia 2024 r. wierzyciel oddalił zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty nieistnienia obowiązku oraz wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części – dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z 25 czerwca 2024 r.
Pismem z 26 sierpnia 2024 r. zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie, wskazując na naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. oraz art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. i wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany wskazał, że w okresie od 12 lipca 2021 r. do 14 marca 2024 r. wykonywał umowę nr [...] o rozłożeniu nieopłaconych należności z tytułu składek na raty. Podniósł, że warunkiem umowy było brak innych zaległości w dniu jej zawarcia, a także że umową objęto całość nieopłaconych należności z tytułu składek. Wskazał, że opłacił w całości wszystkie raty wynikające z umowy,
a także w czasie jej trwania regularnie opłacał bieżące składki. Zobowiązany podniósł również, że w zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono mu, iż nieopłacone należności za okres od marca 2018 r do stycznia 2021 r. wygasły poprzez ich opłacenie w ramach wykonanej umowy. Pomimo tego, po wykonaniu umowy, została wobec niego wszczęta egzekucja dotycząca składek w okresie od października 2023 r. do marca 2024 r. czy też do stycznia 2024 r. Zobowiązany podał, że wnosząc zarzuty przedłożył dowody uiszczenia (opłacenia) składek za wskazane okresy oraz zakwestionował zapisy rozliczeniowe na koncie płatnika składek, podnosząc, że domniemanie w oparciu
o art. 34 u.s.u.s. o zapisach na koncie nie jest domniemaniem absolutnym.
Zobowiązany wskazał także, że po otrzymaniu zapisów na koncie płatnika składek wniósł reklamację co do ich zapisu, jednakże organ rentowy nie był w stanie merytorycznie wykazać zapisów poszczególnych, w szczególności w okolicznościach przyznanych w postanowieniu o wykonaniu umowy w zakresie należności za okres od marca 2018 r. do stycznia 2021 r. Podniósł również, że organ rentowy zaprzecza jednym ciągiem logicznym sam sobie, powołując, że zobowiązania do stycznia 2021 r. wygasły a kolejno i że powstały od sierpnia 2020 r. Zobowiązany wskazał, że organ egzekucyjny, który zarazem jest wierzycielem, winien stosować przepisy k.p.a. i nie może opierać się na zapisach ewidencji w sytuacji, gdy są one ewidentnie błędne i pozostają w sprzeczności z faktami prawnymi opisanymi przez sam organ.
Zakład, po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej zażaleniem zobowiązanego, utrzymał w mocy postanowienie z 16 sierpnia 2024 r.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, na wstępie organ wyjaśnił, że ustalenia faktyczne w niniejszym postępowaniu mogą dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie – niemieszczących się w zakresie art. 33 § 2 pkt 1- 6 u.p.e.a. – kwestii związanych z formalną oceną działań wierzyciela, jak i organu egzekucyjnego, zwłaszcza odnoszących się do toku odrębnie prowadzonych i zakończonych postępowań administracyjnych, w tym dotyczących ustalenia lub określenia obowiązku czy przyznanej ulgi w spłacie (podstaw jej udzielenia, przebiegu jej realizacji czy wygaśnięcia bądź rozwiązania umowy o rozłożeniu nieopłaconych należności z tytułu składek). Organ wskazał także, że zarzut w sprawie egzekucji i wniesione tym sposobem w jego ramach zażalenie nie jest postępowaniem w sprawie skarg na działanie organu oraz jego pracowników, w tym również w sprawie powołanego niewłaściwego rozpoznania odrębnych wniosków (powołane w zażaleniu złożenie reklamacji co do zapisów na koncie płatnika). W oparciu o podniesiony sformalizowany zarzut oraz dowody (zarówno przedłożone przez zobowiązanego, jak i ujawnione z urzędu przez wierzyciela) badany jest tym samym wyłącznie fakt istnienia i wygaśnięcie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wystawionymi i skierowanymi do egzekucji administracyjnymi tytułami wykonawczymi.
Zakład podtrzymał swoje stanowisko w kwestii oddalenia zgłoszonych zarzutów.
Odnośnie do zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) organ wyjaśnił, że nieistnienia obowiązku nie można utożsamiać z jego wygaśnięciem i wskazał, że zobowiązany jako płatnik składek prowadzący działalność zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jest ustawowo obowiązany do opłacania – w terminie i w pełnej wysokości – składek na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych), ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składania dokumentów zgłoszeniowo-rozliczeniowych. Tym samym obowiązek opłacenia składek za miesiące wskazane administracyjnymi tytułami wykonawczymi powstał i istniał, został bowiem ustalony złożonymi deklaracjami stanowiącymi podstawę po doręczeniu upomnień będących podstawą wystawienia zaskarżonych tytułów.
W kwestii zarzutu wygaśnięcia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.) organ przywołał argumentację oraz dokumenty przedstawione przez zobowiązanego co do prawidłowego i terminowego opłacania składek zarówno objętych umową o rozłożenie na raty, jak i bieżących w okresie jej obowiązywania, i wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż powołane wpłaty wpłynęły na należące do zobowiązanego konto płatnika składek, jednakże nie doprowadziły do wygaśnięcia obowiązku w całości, w tym obowiązku, który kolejno określono doręczonymi upomnieniami, a następnie objęto wystawionymi 25 czerwca 2024 r. tytułami wykonawczymi. Powołana przez zobowiązanego umowa z 12 lipca 2021 r. obejmująca nieopłacone należności od marca 2018 r. do stycznia 2021 r. wygasła po dokonaniu ostatniej wpłaty 15 kwietnia 2024 r. Okoliczność spłaty należności objętych umową (zawierających się w okresie od marca 2018 r. do stycznia 2021 r.) nie dowodzi, że została ona spłacona zgodnie z harmonogramem, a także o opłaceniu bieżących należności, w tym istniejących w dacie jej wygaśnięcia, tj. należności od października 2023 r. do stycznia 2024 r. Jeszcze przed wygaśnięciem umowy, 22 lutego 2024 r. Zakład wystawił upomnienia wzywające do zapłaty nieopłaconych należności z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami oraz kosztami upomnień. Nieopłacone należności z tytułu składek ustalone stanem rozliczeniowym konta płatnika składek, określone doręczonym upomnieniem, nie wygasły zatem w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Zakład wyjaśnił także, że dokonane przez zobowiązanego wpłaty zostały rozliczone w odrębnym postępowaniu, zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów u.s.u.s. oraz wydanego w oparciu o jej delegację z art. 49 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczenia składek do których poboru obowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U.2022.1771) nie zostały rozliczone zgodnie z wolą zobowiązanego na należności zawierające się w opisie przelewów, ale zostały rozliczone na należności o najwcześniejszym terminie wymagalności zawierające się w okresie od sierpnia 2020 r. do października 2023 r. (w tym składki, odsetki, a także powstałe koszty upomnienia) ujawnione w dniu wpłaty na koncie płatnika, a kolejno niedopłaty poszczególnych funduszy począwszy od października 2023 r. do stycznia 2024 r. objęto wystawionymi upomnieniami oraz administracyjnymi tytułami wykonawczymi.
Organ podał też, że pismem z 9 lutego 2024 r., znak: 390000/71/464/2024/UWN, Zakład poinformował zobowiązanego, że nie opłacił on 30 raty układu ratalnego (termin płatności raty 12 grudnia 2023 r.) i składki bieżącej za październik 2023 r. oraz
wskazał ustalone na koncie zaległości za okres 11-12/2020 oraz za okres 10-12/2023 r. Kolejnym pismem z 6 maja 2024 r., znak: 390000/71/1808/2024/ROZ, zobowiązanego poinformowano o niedopłacie za okres 03/2023-03/2024, która była wynikiem opłacania w niepełnej wysokości bądź po terminie składek bieżących, jaki i rat wynikających z zawartego układu ratalnego.
Organ wyjaśnił również, że wygaśnięcie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi badane jest wyłącznie w oparciu o stan konta płatnika składek oraz przedłożone przez niego dowody. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są bowiem środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Jak każdy środek dowodowy podlega on przy tym ocenie i może zostać obalony przeciwdowodem. Jednakże przedłożone przez zobowiązanego dowody i powołane okoliczności nie doprowadziły do wykazania zarówno nieistnienia, jak wygaśnięcia nieopłaconych należności z tytułu składek dochodzonych egzekucyjnie.
Pismem z 27 listopada 2024 r. zobowiązany złożył skargę na postanowienie wierzyciela, wnosząc o:
1) umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], i zwrot pobranych należności wraz z kosztami postępowania;
2) przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach potwierdzeń zapłaty;
3) wyznaczenie rozprawy.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów:
- art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a.;
- art. 29 ust. 3 i 5 u.s.u.s.;
- art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 10 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 1 u.p.e.a.
W uzasadnieniu skargi zobowiązany ponownie przywołał okoliczności sprawy oraz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zarzutach i zażaleniu, co do tego, że w jego przypadku nie mogły powstać jakiekolwiek zaległości w opłacaniu składek a egzekucja ich jest bezprzedmiotowa i dotyczy zobowiązań, które zostały przez niego uregulowane (wygasły). Skarżący zakwestionował powołany w postanowieniach stan faktyczny, odnoszący się do zaliczenia dokonanych wpłat na inne zakresowo należności zarzucając jego błędne uzasadnienie. Podniósł, że nie wykazano, kiedy powstała niedopłata, która to uzasadniała zarachowanie dokonanych wpłat w sposób odmienny od realizowanej umowy o ich rozłożeniu na raty, a tym samym naliczenia dodatkowych kosztów i opłat skutkujących powstaniem zobowiązania.
Pismem procesowym z 19 grudnia 2024 r. wierzyciel udzielił odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie jako niezasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2022.2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Zgodnie z brzmieniem art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W takim przypadku, stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art.120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianego postanowienia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., II FSK 1665/06). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie). Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W myśl zaś art.135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W wyniku przeprowadzonej kontroli postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu niniejszej sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i skontrolowaniu zaskarżonego postanowienia według powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), która to w art. 18 przewiduje, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym, mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Konsekwentnie, z uwagi na treść przepisu art. 18 u.p.e.a.:
1. Wierzyciel/organ egzekucyjny w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego winien stosować się do ogólnych zasad przewidzianych w k.p.a., w tym do: 1) zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa; 3) zasady prawdy obiektywnej uregulowanej w art. 7 k.p.a., stanowiącym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a znajdującej rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) zasady zaufania zapisanej w art. 8 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; 4) zasady przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
2. Rozstrzygnięcia podejmowane przez wierzyciela i organ egzekucyjny powinny odpowiadać wymogom stawianym przepisami k.p.a.
Zgodnie z brzmieniem art. 124 § 2 k.p.a., postanowienie, na które przysługuje zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz które zostało wydane na skutek zażalenia na postanowienie, powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. W związku z przewidzianym w art. 126 k.p.a. odesłaniem m.in. do art. 107 § 2-5 k.p.a., uzasadnienie postanowienia powinno spełniać takie same wymagania, jak uzasadnienie decyzji. W judykaturze podkreśla się, że uzasadnienie stanowi integralną część postanowienia i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część tego aktu. Nie czyni zatem zadość wymogom stawianym uzasadnieniu postanowienia przez art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. powtórzenie samej treści przepisu, na którym oparto rozstrzygnięcie (zob. np. wyrok WSA w Gdańsku
z 11 grudnia 2008 r., III SA/Gd 306/08). Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie jest istotne z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Motywy postanowienia powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Zadaniem uzasadnienia faktycznego jest wskazanie faktów i dowodów, które legły u podstaw wydania postanowienia. W rezultacie, uzasadnienie powinno zawierać ustosunkowanie się do tych faktów i dowodów, które przemawiają za podjętym rozstrzygnięciem, lecz także do tej części faktów i dowodów, którym organ administracji nie przyznał mocy dowodowej przy wydawaniu postanowienia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 września 2023 r., II SA/Gl 693/23). Jest to element decydujący o przekonaniu strony co do trafności i słuszności przyjętego rozstrzygnięcia. Konsekwentnie też przyjmuje się, że zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Takie działanie organu pozostaje w sprzeczności także z wyrażonymi w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. zasadami: praworządności, prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 kwietnia 2021 r., II SA/Po 891/20). Stąd też wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy powinny być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (zob. wyrok WSA w Lublinie z 23 listopada 2023 r., II SA/Lu 675/23). Uzasadnienie postanowienia powinno zatem stwarzać możliwość kontroli przez stronę, organ wyższego stopnia, a także sąd administracyjny prawidłowości toku rozumowania organu wydającego postanowienie i motywów rozstrzygnięcia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że powyższemu zadaniu organ nie sprostał, albowiem uzasadnienia wydanych przez niego postanowień z 16 sierpnia 2024 r. i 31 października 2024 r. są dotknięte brakiem, który uniemożliwia merytoryczna kontrolę rozstrzygnięć.
W sprawie niesporne jest, że w dniu 12 lipca 2021 r. skarżący zwarł z Zakładem umowę nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w ogólnej kwocie [...]zł obejmującej nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w okresie od marca 2018 r. do stycznia 2021 r. Strony umowy ustaliły harmonogram spłat (33 miesięczne raty z terminem płatności od 12 lipca 2021 r. do 12 marca 2024 r.). Skarżący wskazywał i nadal wskazuje, że umową tą objęto wszystkie spoczywające na nim zaległości, Zakład zaś w żadnym z postanowień okoliczności tej nie zakwestionował. Skarżący konsekwentnie twierdzi również, że prawidłowo wywiązywał się z terminów i kwot płatności wynikających z ww. umowy oraz regulował bieżące kwoty składek, zgodnie ze złożonymi deklaracjami rozliczeniowymi (które nie zostały skorygowane w wyniku postępowań kontrolnych), na dowód czego przedstawił 13 (opisanych wcześniej) potwierdzeń wykonania przelewu krajowego. W związku z tym skarżący nie wie, jak w takim stanie rzeczy mogła powstać zaległość z tytułu składek, skutkująca wszczęciem wobec niego postępowania egzekucyjnego.
Sąd, zapoznawszy się z kilkunastostronicowymi uzasadnieniami postanowień Zakładu, stwierdził, że organ nie udzielił odpowiedzi na zgłoszoną przez skarżącego, wątpliwość. Lektura postanowień nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, co dało organowi asumpt do przyjęcia, że skarżący zalega w opłacaniu składek.
Zdaniem Sądu, niewystarczające jest wskazanie przez organ, że pismem
z 9 lutego 2024 r., poinformował zobowiązanego, iż nie opłacił on 30 raty układu ratalnego (termin płatności raty 12 grudnia 2023 r.) i składki bieżącej za październik 2023 r. oraz
wskazał ustalone na koncie zaległości za okres 11-12/2020 oraz za okres 10-12/2023 r., oraz że kolejnym pismem z 6 maja 2024 r. poinformowano zobowiązanego o niedopłacie za okres 03/2023-03/2024, która była wynikiem opłacania w niepełnej wysokości bądź po terminie składek bieżących, jaki i rat wynikających z zawartego układu ratalnego. Niewystarczające jest także wielokrotne powtarzanie zasad rozliczania wpłat zobowiązanego na poczet zaległych składek czy wskazywanie na istotną wartość dowodową informacji zawartych na koncie płatnika składek (art. 34 ust. 2 u.s.u.s.). Ani bowiem wskazane pisma, ani postanowienia nie wyjaśniają, co faktycznie było "źródłem" czy też "punktem wyjścia" do uznania, że na przypisanym skarżącemu koncie płatnika składek istnieje (cyt. z pisma z 9 lutego 2024 r. ): "niedopłata, która nie jest objęta układem ratalnym". Z postanowień nie wynika, czy ujawnienie niedopłaty było następstwem omyłkowego nieujęcia w ww. umowie ratalnej wszystkich ciążących na skarżącym zaległości, czy stwierdzenia, że nie wszystkie deklaracje zostały wprowadzone do systemu informatycznego bądź wykrycia błędów w składanych deklaracjach. Z treści postanowienia z 31 października 2024 r. (str. 6) wyczytać jedynie można, że Zakład wystawił upomnienia (cyt.): "w związku z ujawnionym stanem należności na Pana koncie płatnika składek w oparciu o złożone deklaracje i ujawnione dane zgłoszeniowe". W przypadku tak ogólnikowych wyjaśnień nie sposób też zgodzić się akcentowanym przez organ twierdzeniem, że to na skarżącym spoczywa wyłączny obowiązek wykazania nieprawdziwości albo nieprawidłowości zapisów na jego koncie, celem wykazania nieistnienia czy wygaśnięcia obowiązku.
Niewątpliwie w ramach postępowania zainicjowanego wniesionymi zarzutami wierzyciel nie ma obowiązku wychodzenia poza granice zarzutów, o których mowa
w art. 33 § 2 u.p.e.a. Nie bez znaczenia jest jednak rola jaką w omawianym przypadku pełni Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest nie tylko podmiotem, rozliczającym wykazywane i wpłacane składki, lecz także wierzycielem i organem egzekucyjnym w sytuacji ich nieregulowania. Dysponuje on pełną dokumentacją a przy tym zajmuje pozycję nadrzędną nad ubezpieczonym/płatnikiem. Wobec tego Zakład nie może działać arbitralnie, lecz – kierując się opisanymi na wstępie zasadami – podejmować działania, których następstwem będzie dobrowolne regulowanie należności składkowych przez zobowiązanego.
Jak już wyjaśniono powyżej wydane przez organ postanowienia celu powyższego nie realizują, albowiem – w świetle wskazanego braku – ani skarżący, ani orzekający w sprawie Sąd nie są w stanie przesądzić o prawidłowości toku rozumowania Zakładu i motywów podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Działanie organu jest zatem sprzeczne z zasadami wynikającymi z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. oraz stanowi naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. i art. 107 § 3 w zw. art. 126 k.p.a.
Mając na uwadze wskazane uchybienia przepisom postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w ocenie Sądu, odniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów i złożonych wniosków jest przedwczesne.
W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw.
z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z 16 sierpnia 2024 r.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie – na podstawie art. 153 p.p.s.a. – uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.
Przywoływane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.