I SA/Sz 75/22

I SA/Sz 75/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 888
art. 6q
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 67a par 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę.
Uzasadnienie
W piśmie z dnia 23 kwietnia 2021 r. (wpływ do organu w dniu 28 kwietnia 2021 r.) J. D. (zwany dalej: "Wnioskodawcą", "Stroną", "Skarżącym") zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...]zł, płatnej do 15 kwietnia 2021 r. Uzasadniając złożony wniosek, powołał się na swoją bardzo ciężką sytuacją materialną i finansową. Wskazał, że pracował do końca maja 2020 r., ale z powodu epidemii koronawirusa nie przedłużono z nim umowy. Od 1 czerwca 2020 r. korzystał z pomocy MGOPS w B. . W miesiącu kwietniu nie przyznano mu zasiłku okresowego ani celowego na żywność.
Organ I instancji decyzją z dnia 8 lipca 2021 r. znak ŚR.3139.1.2021.AJ odmówił Wnioskodawcy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie [...]zł płatnej do 15 kwietnia 2021 r., z nieruchomości [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z dokumentacją Wnioskodawca, który został skierowany do wykonywania prac społecznie użytecznych od miesiąca marca, odmówił ich wykonywania. Konsekwencją tej odmowy było nieudzielenie mu przez MGOPS w B. zasiłku okresowego i celowego w kwietniu 2021 roku.
Dalej organ podał, że w toku postępowania wezwał Wnioskodawcę
o przedstawienie szeregu stosownych zaświadczeń i innych dokumentów.
MGOPS w B. w piśmie z dnia 24 maja 2021 r. potwierdził fakt nieotrzymania przez Stronę świadczeń z ośrodka w kwietniu 2021 r. oraz potwierdził, że osoba wspólnie z nim zamieszkująca pobiera zasiłek rodzinny na dziecko w kwocie [...]zł miesięcznie.
Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Skarżący wskazał, że wszystkie dokumenty o które zwraca się organ znajdują się w MGOPS w B. i tam organ winien się zwrócić.
Organ ustalił, że sytuacja majątkowa Wnioskującego (zgodnie z oświadczeniem z dnia 17 maja 2021 r. złożonym w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości) była następująca: pobierał on zasiłek okresowy w wysokości
[...] zł (w miesiącu kwietniu 2021 roku nie został mu przyznany), inne dochody Wnioskującego i osób z nim zamieszkujących (łącznie 3 osoby) stanowiło świadczenie "500 plus" na dziecko oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie, które pobierała partnerka Wnioskodawcy. Zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy ponosił on stałe wydatki z tytułu utrzymania domu w następujących wysokościach: około [...] zł kwartalnie za podatek od nieruchomości, około [...] zł za energię elektryczną, około [...] zł za gaz, około [...] zł za wodę, [...] zł za wywóz odpadów, [...] zł za telefon. Wnioskujący posiadał mieszkanie własnościowe o powierzchni [...] m2. Organ nadmienił, że Wnioskodawca nie wskazał w oświadczeniu, że posiadał ruchomości, tj. samochód [...] (we wcześniejszych oświadczeniach wskazywał, że posiadał samochód), co mogło budzić wątpliwości co do danych zawartych
w oświadczeniu (Wnioskodawca w piśmie z dnia 1 czerwca 2021 r. poinformował, że jego sytuacja majątkowa nie uległa zmianie). Nie wskazał również, że od czerwca 2021 roku osoba z nim zamieszkująca podjęła prace społeczno-użyteczne, co stanowiło dodatkowy dochód rodziny.
Wobec powyższego, organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu raty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, płatnej do dnia 15 kwietnia 2021 r.
Następnie organ powołując się na art. 6q ustawy z dnia 13 września
1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2021 r. poz. 888 – zwanej dalej: "u.u.c.p.g.") oraz art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.; zwanej dalej: "O.p."), wskazał,
że Wnioskodawca zwracał się o udzielenie ulgi podatkowej w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi do organu, po raz ósmy w ciągu ostatniego roku. Trzy wnioski zostały przez organ rozpatrzone pozytywnie - umorzono zaległości, Organ odmówił natomiast umorzenia zaległości z tytułu czterech kolejnych rat opłaty.
Organ nie zaprzeczył, że Wnioskodawca znajdował się w trudnej sytuacji materialnej (dochód stanowiły środki z pomocy społecznej), dlatego w roku 2020 r. wydał trzy decyzje o umorzeniu zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Następnie organ odniósł się do ważnego interesu podatnika jak i do przesłanki interesu publicznego. Organ wyjaśnił, że opłata za odpady jest świadczeniem wzajemnym - właściciel nieruchomości zobowiązany jest do ponoszenia opłaty
za odpady, w zamian za co gmina organizuje odbiór od niego tych odpadów. W interesie powszechnym jest to, by wszystkie podmioty, wobec których prowadzi się zbiórkę odpadów, wywiązywały się z obowiązku ponoszenia za to opłat i by ewentualne zwolnienia z tego obowiązku miały miejsce tylko wyjątkowo i to z ważnych przyczyn.
Wnioskodawca natomiast instytucję umorzenia zaległości podatkowych traktował jak kolejny zasiłek społeczny. W sytuacji gdy w kwietniu 2021 roku nie uzyskał zasiłku celowego i okresowego, zwracał się automatycznie o umorzenie zaległości w opłacie
za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Nie przedstawiał przy tym żadnych dowodów, które wskazywałyby na jego wyjątkowo trudną sytuację. Ponadto zataił przed organem fakt podjęcia pracy przez jego partnerkę i nierzetelnie wypełnił oświadczenie
o stanie majątkowym. Wnioskodawca nie starał się, aby udokumentować swoją sytuację materialną i życiową, tylko cały ciężar dowodowy scedował na organ, który nie był uprawniony do pozyskania od instytucji dokumentów w jego imieniu.
W ocenie organu opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości [...] zł miesięcznie, mogła być pokryta ze środków, jakimi dysponował Wnioskodawca bez uszczerbku dla jego utrzymania. Organ nadmienił, że w dniu 23 czerwca 2021 r. Strona dokonała wpłaty w wysokości [...] zł z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za ratę płatną do 15 czerwca 2021 r. Sytuacja, w której znajdowała się Strona nie uprzywilejowywała jej w stosunku do innych osób, które znalazły się
w podobnej sytuacji.
Organ dodał, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, musi być traktowane jako przywilej, a nie zaś jako prawo. Organ podatkowy jest zobowiązany do równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
Jak wskazał organ, Wnioskodawca jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy, ale jego sytuacja w każdej chwili mogła ulec zmianie, tak jak w przypadku jego partnerki, która od czerwca 2021 r. wykonywała prace społeczno-użyteczne. Fakt ten potwierdzał tylko, że stanowisko organu było zasadne, a umorzenie zaległości byłoby przedwczesne. Ponadto Wnioskodawca może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej, co zagwarantowałoby, że należności wobec gminy zostałyby uregulowane.
Trudna sytuacja materialna sama w sobie nie może być uznana
za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika. Przyznanie ulg w spłacie zaległości podatkowych jest instytucją wyjątkową. Zasadą jest płacenie podatków przez każdego podatnika w terminie i w pełnej wysokości.
Ponadto organ zaznaczył, że decyzje podejmowane przez organy na podstawie art. z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. mieszczą się w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Wskazuje na to użyty przez ustawodawcę zwrot "może". Organ może więc, ale nie musi, umorzyć zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (zwane dalej: "Kolegium", "organem odwoławczym") po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 15 listopada
2021 r. znak SKO.414.1949.2021 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawą wydanej decyzji był przepis art. 67a § 1 pkt 3 Op. Następnie wyjaśnił czego wymaga wykazanie "ważnego interesu podatnika". Organ wskazał także, iż podjęcie decyzji
w omawianym trybie należało wyłącznie do kompetencji organu pierwszej instancji,
a Kolegium nie miało w tej sprawie kompetencji merytorycznych, tzn. nie mogło rozstrzygnąć czy udzielić ulgi, czy też nie. Zadaniem organu odwoławczego było jedynie ustalić czy zaskarżona decyzja odpowiadała prawu, głównie pod względem formalnym.
Po zbadaniu sprawy i zapoznaniu się z materiałem dowodowym organ II instancji stwierdził, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji miało oparcie w materiale dowodowym i uwzględniało okoliczności sprawy, a to oznaczało, że zasługiwało na aprobatę. Kolegium podzieliło utrwalone stanowisko judykatury oraz piśmiennictwa wyrażane
na gruncie art. 67a § 1 Op., że interpretacja tego przepisu i jego prawidłowe zastosowanie musi uwzględniać fakt, że przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych
ma charakter uznaniowy. Zatem nawet ustalenie istnienia przesłanek, o których mowa
w art. 67a § 1 pkt 3 Op., nie wiąże organu podatkowego, to znaczy, że organ podatkowy nie musi podjąć korzystnej dla podatnika decyzji.
Organ odwoławczy wskazał także, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jest opłatą o charakterze przymusowym, bezzwrotnym, odpłatnym, jednostronnie ustalanym i pobieranym przez władze publiczne z tytułu określonych czynności urzędowych oraz usług jednostek sektora publicznego. Podatki jak i opłaty
są świadczeniem publicznoprawnym i tylko nader wyjątkowe, nadzwyczajne zdarzenia
w życiu wnioskodawcy pozwalają incydentalnie umorzyć to świadczenie. Taki przypadek nie zachodził w rozpatrywanej sprawie. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji słusznie uznał, że brak było podstaw do przyjęcia, iż Strona znalazła się nagle w złej sytuacji finansowej, która uzasadniała zastosowanie wobec niej ulgi. Zgromadzony
w prowadzonym postępowaniu materiał dowodowy pozwolił w sposób wyczerpujący
i wnikliwy ocenić tę sytuację.
Odnosząc się do trudnej sytuacji Skarżącego, Kolegium wskazało, że istotna była okoliczność otrzymania propozycji prac społecznie użytecznych, na które partnerka Wnioskodawcy zgodziła się, a sam Skarżący odmówił wykonania prac. W ocenie Kolegium, choć sytuacja ekonomiczna strony jest trudna to jednak organ I instancji doszedł do poprawnych konkluzji. Sytuacja Skarżącego była niewątpliwie trudna, jednakże nie wystąpiły w jego życiu zdarzenia, które zagroziły jego egzystencji. Opłata ta nie miała charakteru nagłego, gdyż Skarżący wiedział, że opłata jest periodyczna (okresowa). Organ stwierdził, że podnoszona okoliczność braku pracy, miała charakter przemijający, ponieważ nastąpiła liberalizacja obostrzeń związanych z COVID - 19. Absencja w aktywności zawodowej Skarżącego trwała od czerwca 2020 r., jednakże w okresie letnim, jesiennym na terenach wiejskich (czyli takich na jakich zamieszkiwał) rolnicy poszukują pracowników do prac sezonowych. Skarżący w bardzo ogólny sposób wyjaśnił brak pracy, nie wykazał czy jego starania o pracę skupiały się wyłącznie na pracach określonego rodzaju, itp. Ponadto nie wyjaśnił czy próbował znaleźć dorywczą pracę, która pozwoliłaby uregulować sporną opłatę oraz poprawić byt rodziny. Egzystencja Skarżącego - jak i jego rodziny - zabezpieczona została pomocą ze środków socjalnych. W ocenie Kolegium powoływanie się na bliżej nieokreślony stopień niepełnosprawności, nie pozbawiło go możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, choćby dorywczej. Skarżący sam wręcz stwierdził, iż poszukuje pracy. Organ dodał, że okolicznością nadzwyczajną nie jest fakt ponoszenia codziennych kosztów utrzymania domu. Sporna opłata jest świadczeniem publicznoprawnym i tylko nader wyjątkowe, nadzwyczajne zdarzenia w życiu właściciela nieruchomości pozwalają incydentalnie umorzyć to świadczenie. Ten przypadek, pomimo trudności ekonomicznych, nie zachodził w rozpatrywanej sprawie. Z obowiązku ponoszenia opłaty nie zwalnia wiek, choroby, niepełnosprawność, itp.
Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji dopatrywał się w uprzednich decyzjach przesłanek do umorzenia i udzielał Skarżącemu ulg, wobec czego wydawać się mogło, że Wnioskodawca uczynił z tego sposób na pozbycie się obowiązku ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Nie było to działanie prawidłowe, bowiem umorzenie owej opłaty rzutuje na budżet gminy, zuboża go kosztem pozostałych osób składających się na ten budżet, a to właśnie z tej opłaty gmina musi zorganizować system odbioru odpadów komunalnych. Gmina nie "zarabia" na tej opłacie, a jest ona wyliczona w taki sposób, by to mieszkańcy danej gminy ponieśli je w całości. Wobec powyższego organ stwierdził, iż argumentacja Skarżącego wykazywała,
iż złożony wniosek miał charakter subiektywny. Ponadto zauważył, że Skarżący wielokrotnie, w różnych sprawach przedstawiał tę samą argumentację w postępowaniu odwoławczym.
Kolegium zaznaczyło, iż umarzano już trzy raty zaległej opłaty, zaś sam Skarżący nie wykazał staranności, aby poprawić swoją sytuację materialną, oczekując wyłącznie na pomoc gminy.
Konkludując, Kolegium uznało, że Skarżący - co prawda - spełniał jedną z przesłanek z art. 67a O.p. tj. ważnego interesu podatnika, lecz rozstrzygnięcie organu nie nosiło znamion dowolności i zostało szczegółowo uzasadnione. W sprawie nie wystąpiła także przesłanka interesu publicznego. Przyznanie po raz kolejny Stronie ulgi najdalej idącej (umorzenie) w spłacie spornej opłaty byłoby wyłomem od zasadny powszechności ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Organ odwoławczy zaaprobował rozstrzygnięcie Burmistrza zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, stwierdzając przy tym, że w niniejszej sprawie nie uchybiono obowiązkom wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, określonym w art. 122 i art. 187 § 1 O.p., a poprawność tej oceny (art. 191 O.p.) nie budziła zastrzeżeń w świetle przesłanek unormowanych w przepisie art. 67a § 1 O.p.
Strona w pismem z dnia 17 grudnia 2022 r. złożyła skargę, którą uzupełniła w piśmie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, z dnia 2 sierpnia 2022 r. Skarżący wniósł o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji z uwagi
na obrazę art. 67a § 1 O.p. i przyjęcie, że w sprawie nie występują przesłanki
w postaci ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, przemawiające
za umorzeniem zaległości podatkowych;
- połączenie spraw o sygnaturach I SA/Sz 75/22 oraz I SA/Sz 76/22 - w celu ich łącznego rozpoznania;
- na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenie uzupełniającego dowodu
z dokumentów w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżącego oraz 3 podań o przyjęcie do pracy, złożonych przez niego i jego partnerkę w 2021 roku;
- na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego
Skarżącego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pisma Skarżący szczegółowo uzasadnił zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia 17 sierpnia 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, gdyż brak było zgody wszystkich stron postępowania na rozpoznanie sprawy na rozprawie odmiejscowionej.
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, dalej: "p.u.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna i z tych względów podlega oddaleniu.
Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Wskazać należy, że z art. 6c ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U z 2019 r. poz. 2010 ze zm., dalej: "u.c.p.g.") wynika, iż gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Z kolei, zgodnie z art. 6h u.c.p.g. właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obowiązek uiszczenia opłaty wynika z faktu samego zamieszkiwania na określonej nieruchomości i nie wyłącza go indywidualne zagospodarowanie surowców wtórnych przez zobowiązanego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2013 r. (sygn. akt: K 17/12) nie dopatrzył się sprzeczności z Konstytucją przepisów u.c.p.g., które stanowią podstawę prawną nałożenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stwierdził, że opłata ta ma charakter daniny publicznej, a więc jest świadczeniem pieniężnym ustalanym jednostronnie, przymusowym, stanowiącym dochód publiczny i podlegającym egzekucji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt: II FSK 2080/16).
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w badanej sprawie stanowił art. 67a § 1 pkt 3 o.p. stosownie do którego, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową: "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny".
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że organy miały kompetencje do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, co zresztą nie podlega sporowi. Na podstawie art. 6 ust. 12 u.c.p.g. do opłat za gospodarowanie odpadami stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W dziale tym mieści się przepis art. 67a § 1 pkt 3 o.p., stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Zgodnie z art. 67a § 1 o.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:
1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Decyzje w przedmiocie ulg w spłacie zaległości jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA 7 lutego 2001 r., sygn. akt: I SA/Gd 1507/00, wyrok NSA z 15 lipca 2008 r., sygn. akt: II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., sygn. akt: II FSK 2148/11).
W postępowaniu w przedmiocie ulgi podatkowej wyróżnia się dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Oznacza to, że organ nie może udzielić ulgi w spłacie, jeżeli nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 67a § 1 o.p. (ważny interes podatnika/strony, interes publiczny). Postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki z art. 67a o.p. Etap ten służy wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanek, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Art. 67a § 1 o.p. nie określa kryteriów wyboru opcji decyzji (udzielenie lub odmowa udzielenia ulgi w spłacie zaległości). Użyte w tym przepisie pojęcie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru ustalonego alternatywnego rozwiązania co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Wymaga jednak podkreślenia, że umorzenie zaległości podatkowych (z tytułu opłat) jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie takich należności, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku.
Istnienia ważnego interesu zobowiązanego, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o potrzebie umorzenia należności. Przyjmuje się, że przez ważny interes wnioskodawcy należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Umorzenie należności uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które zobowiązany nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. O istnieniu ważnego interesu świadczy m.in. utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Zawsze więc, w każdej sprawie, wszczętej na wniosek podatnika w trybie art. 67a o.p., przesłanka ważnego interesu wymaga od organu ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpiłyby w wyniku realizacji zobowiązania przez zobowiązanego. Ważnym jest podkreślenie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek zgromadzenia i zaprezentowania organowi, do którego zwraca się z wnioskiem o umorzenie zaległości, wszelkich danych jakie on sam uznaje za niezbędne dla wykazania swej sytuacji oraz zaprezentowania danych i dokumentów, o jakie zwróci się w tym postępowaniu organ podatkowy.
Przesłankę "interesu publicznego" charakteryzuje natomiast pogląd wyrażony w wyroku NSA z 12 lutego 2003 r., sygn. akt: III SA 1838/01, w którym interes ten określono jako "dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp.". Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia gminy, a w rezultacie jej mieszkańców, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulgi nie udzielać. Unika się w ten sposób obniżenia potencjalnych wpływów - w tym przypadku z opłat za gospodarowanie odpadami - jak i nie wprowadza się różnic w traktowaniu poszczególnych zobowiązanych, w szczególności zaś nie premiuje się tych osób, które zaniechały regulowania opłaty (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., sygn. akt: II FSK 1351/11).
Przesłanka "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 o.p. powinna być jednak oceniania wielopłaszczyznowo, tj. nie tylko z punktu widzenia interesu fiskalnego, ale także z uwzględnieniem następstw odmowy udzielenia ulgi zarówno w sferze życia społecznego, jak i indywidualnego (por. wyroki NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt: II FSK 3139/13 oraz z 3 lipca 2017 r., sygn. akt: I FSK 1026/06). W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 o.p. wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007r., sygn. akt: I FSK 477/06).
W zaskarżonej decyzji Kolegium nie zaprzeczyło, że sytuacja Skarżącego jest "niewątpliwie trudna". Jednak wg organu nie wystąpiły w życiu Skarżącego nadzwyczajne zdarzenia, które zagroziły jego egzystencji. Zdaniem organu okolicznością tą nie jest w szczególności konieczność uregulowania przedmiotowej opłaty, która to opłata nie ma "charakteru nagłego", jest periodyczna (okresowa) i opiewa na stosunkowo niewielką kwotę [...]zł.
Odnosząc się do akcentowanej przez Wnioskodawcę okoliczności braku pracy, zasadnie organ wyjaśnił, że w trakcie postępowania przed organami Skarżący jedynie bardzo ogólnie wyjaśnił brak pracy, nie wskazywał jakiej pracy szuka, oraz czy próbował znaleźć pracę dorywczą. Nie ulega wątpliwości, że egzystencja Skarżącego jak i jego rodziny jest zabezpieczona ze środków socjalnych, a powoływanie się na bliżej nieokreślony stopień niepełnosprawności, nie pozbawiało Skarżącego możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, choćby dorywczej. Co więcej sam Skarżący stwierdził, że poszukuje pracy, co oznacza, że niepełnosprawność nie eliminuje go z rynku pracy. Zasadnie organ zwrócił także uwagę, że twierdzenia o poszukiwaniu pracy przez Skarżącego i jego partnerkę nie zostały w trakcie postępowania poparte dowodowo.
Podkreślić należy, że Skarżącemu uprzednio udzielono już wnioskowanej ulgi, tj. umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, których termin płatności przypadał na 15 czerwca 2020 r., 15 lipca 2020 r. oraz 15 sierpnia 2020 r. W tej sytuacji Sąd podziela stanowisko organu, że Wnioskodawca poprzez składanie kolejnych wniosków chce pozbyć się obowiązku ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tymczasem, umorzenie tej opłaty skarżącemu rzutuje na budżet gminy i zuboża go kosztem pozostałych osób składających się na ten budżet. W rezultacie, Sąd podziela stanowisko organów, co do braku podstaw do umorzenia zaległości.
Raz jeszcze podkreślić trzeba, że z brzmienia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 o.p., wynika wprost, że podatnik, aby uzyskać zamierzony skutek w postaci umorzenia zaległości ma obowiązek uzasadnić wniosek. Powinien zatem wskazać, co w praktyce rodzi problemy, okoliczności, które jego zdaniem uzasadniają wystąpienie przesłanek do udzielenia ulgi i że znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadnia przyznanie takiej ulgi. Oznacza to, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę, gdyż tylko ona posiada w tym zakresie stosowną wiedzę. W interesie Skarżącego leżało więc podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach – już na etapie postępowania przed organami.
Zdaniem Sądu, Strona nie ujawniła w pełni swojej sytuacji życiowej, a nadto trafnie organy wykazały iż umorzenie zaległości objętej wnioskiem stałoby w sprzeczności z interesem publicznym. Mając na uwadze powyższe, a nadto już trzykrotne skorzystanie przez Skarżącego z wnioskowanej, stwierdzić należy, że odmowa umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi była zasadna.
Sąd uznał nadto za zasadne nie uwzględnić wniosków dowodowych zgłoszonych w piśmie z dnia 2 sierpnia 2022 roku. Wyjaśnić bowiem należy, że sąd administracyjny w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy organu administracji publicznej, którego działanie lub zaniechanie zostało zaskarżone do Sądu. Oznacza to, że podstawą orzekania przez sąd jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach. Organ tymczasem prawidłowo orzekł na podstawie zebranych dokumentów, a z okoliczności sprawy nie wynika, aby przedłożone Sądowi dokumenty nie mogły być w trakcie postępowania o udzielenie ulgi przedłożone organom, tym bardziej iż organ I instancji wzywał Stronę m.in. do przedłożenia orzeczenia o posiadanym stopniu niepełnosprawności. Postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zastępować postępowania przed organem. Jedynym wyjątkiem i podstawą dopuszczenia dowodu w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd w myśl tego przepisu może bowiem z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem załączone do wskazanego pisma z dnia 2 sierpnia 2022 roku dokumenty nie były niezbędne do "wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie" albowiem wątpliwości takich nie było. Fakt złożenia przez Stronę w lutym 2021 r. jednego podania o przyjęcie do pracy oraz złożenia dwóch podań o pracę w styczniu 2021 r. przez jego partnerkę, jak i orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności – którego nie przedłożył w toku postępowania mimo wezwania organu nie może bowiem zmienić oceny prawidłowości wydanej decyzji dotyczącej umorzenia zaległości w kwocie [...]zł której termin płatności upływał 15 kwietnia 2021 r.
Reasumując, Sąd w sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani naruszenia przepisów prawa materialnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie mógł w wyroku uwzględnić wniosku pełnomocnika Strony o zasądzenie na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. kosztów zastępstwa procesowego Skarżącego według norm przepisanych. Regulacja powyższa dotyczy bowiem zwrotu od organu kosztów poniesionych przez Stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru i to tylko w przypadku gdy skarga została uwzględniona (art. 200 p.p.s.a.) Skarga tymczasem w badanej sprawie została oddalona, a Strona była reprezentowana w badanej sprawie przez pełnomocnika z urzędu (adwokata), któremu to (nie zaś Stronie) przysługiwało wynagrodzenie na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Do przepisów tych należy zaliczyć Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.), w tym jego § 3 który stanowi, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Wniosek taki do dnia wydania wyroku, jak i dotychczas nie został przed Sądem złożony.
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.