I SA/Sz 673/22

I SA/Sz 673/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska
Marzena Kowalewska /przewodniczący sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 17 § 1, art. 38, art. 44, art. 18, art. 8, art. 8a i art. 10 § 4, art. 9 i art. 10 § 1-3, art. 168a,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61a § 1 i § 2 , art. 61a § 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] marca 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S.
utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z [...] marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku K. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł.
Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego postanowienia, Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ egzekucyjny",
"organ I instancji") pełniąc rolę organu egzekucyjnego prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku E. s.c. T. B., K. K. (dalej: "Spółka") na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej: "wierzyciel").
Organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] grudnia 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Spółki
w ING Banku Śląskim S.A.
W dniu [...] lutego 2022 r. bank przekazał na rachunek organu egzekucyjnego kwotę [...]zł, a następnie środki te zostały rozliczone przez pracowników tego organu i przekazane wierzycielowi.
Pismem z [...] lutego 2022 r. Strona złożyła do organu egzekucyjnego żądanie wyłączenia spod egzekucji kwoty [...]zł. W uzasadnieniu powołała
się na art. 38 i art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) – dalej: "u.p.e.a.
Strona wyjaśniła, że [...] lutego 2022 r. przekazała omyłkowo na rachunek bankowy Spółki kwotę [...]zł (tytułem faktury [...] wystawionej dla E. K. K. przez C. s.c.). Strona zwróciła uwagę, że tego samego dnia drogą mailową zwróciła się do Spółki o zwrot niezasadnie przekazanej kwoty. W odpowiedzi z [...] lutego 2022 r. Spółka poinformowała Stronę, że nie może dokonać zwrotu przedmiotowej kwoty, ponieważ rachunek bankowy, na który wpłynęły pieniądze został zajęty przez organ egzekucyjny.
Postanowieniem z [...] marca 2022 r., nr j.w. organ I instancji odmówił
wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał przepisy
art. 17 § 1, art. 38 § 1 oraz art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a."
i art. 61a § 1 i § 2 ustawy z dnia 18 lutego 2020 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a.".
Strona po wydaniu przez organ I instancji postanowienia odmownego wniosła na nie zażalenie, w którym zawnioskowała o uchylenie rozstrzygnięcia i ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku z [...] lutego 2022 r.
Strona podniosła, że organ I instancji powołał się na przepis art. 44 u.p.e.a.,
a jej zdaniem nie sposób z takim uzasadnieniem się zgodzić. W ocenie Strony przepis ten nie znajduje w sprawie zastosowania.
Strona stwierdziła, że gdyby przyjąć założenie organu I instancji, to przepis
art. 38 § 1 u.p.e.a. byłby przepisem martwym. W opinii Strony nie sposób uznać, że zajęcie przez organ egzekucyjny środków finansowych na rachunku bankowym Spółki, jest w istocie wykonaniem prawa majątkowego, o którym mowa w art. 44 u.p.e.a.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r., nr j.w. organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] marca 2022 r. W uzasadnieniu wskazał
na treść art. 61a § 1 k.p.a., a także na art. 18 u.p.e.a. oraz art. 38 i art. 44 u.p.e.a. W rozwinięciu argumentacji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, a w dalszej kolejności przytoczył brzmienie przepisów art. 38 i art. 44 u.p.e.a.
Organ wyjaśnił, że przepis art. 38 u.p.e.a. rzeczywiście przewiduje możliwość żądania wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych przez osobę, która nie jest zobowiązanym. Zwrócił jednak uwagę na przepis art. 44 u.p.e.a., który nakłada ograniczenie, zgodnie z którym można zgłosić takie żądanie wyłącznie do momentu przeprowadzenia egzekucji przez wykonanie prawa majątkowego.
Organ II instancji wyjaśnił, że [...] grudnia 2021 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącą do Spółki.
Bank [...] lutego 2022 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego przedmiotową kwotę, natomiast [...] lutego 2022 środki te zostały rozliczone i przekazane
na rzecz wierzyciela. Organ II instancji podkreślił, że wniosek Strony złożony został dopiero [...] lutego 2022 r., a zatem 9 dni po wykonaniu prawa majątkowego.
Zdaniem organu II instancji z dniem [...] lutego 2022 r. prawo majątkowe zostało wykonane i odniosło nieodwracalne skutki prawne, tj. z dniem, w którym środki zostały rozliczone i przekazane wierzycielowi. W tych okolicznościach dysponentem kwoty objętej wnioskiem stał się wierzyciel i nie jest nim organ egzekucyjny.
W opinii organu II instancji złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji po wykonaniu prawa majątkowego, powoduje że wniosek taki nie może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu.
Końcowo organ II instancji wskazał, że organ I instancji słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji przedmiotowych środków pieniężnych. W tych okolicznościach Strona wskutek wykonania rzeczonego prawa majątkowego straciła legitymację procesową i nie jest podmiotem uprawnionym do zgłoszenia żądania w trybie art. 38 u.p.e.a.
Strona wniosła skargę na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 144 k.p.a, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, chociaż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do podjęcia takiego rozstrzygnięcia;
2) art. 44 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie.
Skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreśliła,
że w sprawie od momentu zajęcia środków na rachunku bankowym do czasu ich przekazania do organu podatkowego (organu egzekucyjnego – uwaga Sądu) minął jeden dzień roboczy. W takiej sytuacji nie ma fizycznej możliwości skorzystania z przysługującego prawa przez osobę nie będącą zobowiązanym, szczególnie jeśli się weźmie pod uwagę fakt, że organ egzekucyjny informuje zobowiązanego dopiero po czynności zajęcia środków na rachunku bankowym. Nie sposób więc uznać, że zajęcie środków finansowych na rachunku bankowym zobowiązanego przez organ egzekucyjny i przekazanie ich do organu podatkowego będącego tą samą instytucją
jest w istocie wykonaniem prawa majątkowego, o którym mowa w art. 44 u.p.e.a.,
a który to przepis miał w swej istocie chronić prawa osób trzecich.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i przedstawił argumenty za stanowiskiem prezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana
w trybie uproszczonym na podstawie regulacji zawartej w art. 119 pkt 3
ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa
może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie
albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę
co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Spór w sprawie dotyczy odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych przez Skarżącą na rachunek bankowy zobowiązanej Spółki, zajęty przez organ egzekucyjny, w związku z prowadzonym przeciwko Spółce postępowaniem egzekucyjnym.
Skarżąca w żądaniu z dnia [...] lutego 2022 r. podniosła, że w dniu [...] lutego 2022 r. dokonała omyłkowej wpłaty na rachunek bankowy Spółki, który jak się okazało jest zajęty w związku z toczącym się przeciwko Spółce postępowaniem egzekucyjnym. Po otrzymaniu informacji od Spółki, że środki nie mogą zostać zwrócone, w związku z tym, że nie dysponuje nimi Spółka, ale organ egzekucyjny, Skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem w trybie art. 38 u.p.e.a.
Organ egzekucyjny natomiast wyjaśniał, że przedmiotowe środki bank
[...] lutego 2022 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego, a następnie
[...] lutego 2022 r rozliczył i przekazane je wierzycielowi. Tym samym uznał, że z dniem [...] lutego 2022 r. doszło do wykonania prawa majątkowego i w konsekwencji Skarżąca utraciła legitymację do żądania wyłączenia przedmiotowej kwoty spod egzekucji.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego
zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych
przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd wskazuje, że druga z przesłanek, o których jest mowa w art. 61a § 1 k.p.a., czyli zaistnienie innej uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania, zaistniała w niniejszej sprawie. Przyczyna, o której tu mowa to taka sytuacja, która w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Należy zgodzić się z organem, że taką przyczyną jest w szczególności wystąpienie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
Przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. stanowi, że kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu
dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej
do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.
Zgodnie z art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
Wyjaśnić należy, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego dotyczyć może jedynie tych składników, które podlegają egzekucji (czyli nie zostały spod niej wyłączone na mocy art. 8, art. 8a i art. 10 § 4 u.p.e.a. oraz art. 9 i art. 10 § 1-3 u.p.e.a.). Zobowiązany odpowiada za ciążące
na nim zobowiązania całym swoim majątkiem i tylko w takim zakresie, w jakim przepisy prawa wyłączają możliwość dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego, pewne składniki jego majątku nie mogą być przedmiotem
egzekucji. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. W konsekwencji zajął środki pieniężne znajdujące się na ww. rachunku, czyli przedmiotową kwotę wpłaconą przez Skarżącą. Organ egzekucyjny, zajmując określone środki pieniężne przyjął, że stanowią one majątek zobowiązanej Spółki.
Nie budzi wątpliwości uprawnienie Skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych. Uprawnienie to wynika wprost z przepisu art. 38 u.p.e.a.
Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że przedmiotowa kwota została przez Skarżącą wpłacona na rachunek bankowy zobowiązanej Spółki [...] lutego 2022 r.
Ponadto, nie są sporne daty dotyczące kolejnych czynności, które w sprawie zostały przeprowadzone, tj.: przekazania przez bank środków z zajętego rachunku bankowego na rachunek bankowy organu egzekucyjnego –[...] lutego 2022 r., ale również rozliczenia i przekazania środków przez organ egzekucyjny wierzycielowi – [...] lutego 2022 r. Bezsporna jest także kwota o wyłączenie spod egzekucji, której wnioskuje Skarżąca w żądaniu z dnia [...] lutego 2022 r., czyli [...] zł.
W sprawie rozstrzygnięcia wymaga, czy prawidłowo organy uznały, że Skarżąca nie mogła skutecznie zainicjować postępowanie o wyłączenie przedmiotowej kwoty
spod egzekucji. Innymi słowy, czy w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 44 u.p.e.a. (jak twierdzą organy), czyli że w wyniku przekazania środków wierzycielowi doszło
do wykonania prawa majątkowego, co w konsekwencji uniemożliwiło zgodne z przepisami prawa wszczęcie postępowania o wyłączenie spod egzekucji ww. kwoty.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, po analizie stanu faktycznego,
materiału dowodowego sprawy oraz przepisów prawa, stwierdza że do uwzględnienia skargi nie mogły doprowadzić podniesione w niej zarzuty naruszenia 138 § 1 pkt 1
w zw. 144 k.p.a oraz art. 44 u.p.e.a.
Zdaniem Sądu w bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy, złożenie przez Skarżącą na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. wniosku o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych na zajęty rachunek bankowy zobowiązanej Spółki było spóźnione. Okoliczność tę potwierdza wprost powołany w skardze art. 44 u.p.e.a.
Zgodnie z tym przepisem żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
Sąd stwierdza, że w związku z tym, iż przedmiotowe środki pieniężne zostały przekazane wierzycielowi, więc wykorzystano je do zaspokojenia uprawnionego wierzyciela, doszło do wykonania prawa majątkowego. Zaistniała, więc przesłanka tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1810/14;
wyrok WSA w Białymstoku z 7 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 588/20).
Z powoływanego przepisu art. 44 in fine u.p.e.a. wynika zatem, że z uwagi
na to, iż wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, a zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa byłoby bezskuteczne. W sprawie postępowanie administracyjne w ww. przedmiocie jest niedopuszczalne, z powodu wykonania prawa majątkowego. W opinii Sądu niewątpliwie z momentem przeniesienia prawa majątkowego na wierzyciela prawo to zostało wykonane i żądanie nie mogło być zgłoszone. Przeniesienie to w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Co więcej, nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego,
co do czego Skarżąca nie formułuje żadnych zarzutów. Złożenie żądania w takiej sytuacji musi być zakwalifikowane jako niedopuszczalne, co stanowi "inną uzasadnioną przyczynę", o jakiej mowa w art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3078/21; wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 listopada 2021 r.,
sygn. akt I SA/Bd 568/21).
Sąd zwraca dodatkowo uwagę, że tego rodzaju rozwiązanie prawne zostało potwierdzone w art. 168a u.p.e.a. Regulacja art. 168a u.p.e.a. stanowi, że osoba,
która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, może
dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów
Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę
(por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1810/14; wyrok WSA w Łodzi
z 7 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1074/11).
Podsumowując Sąd stwierdza, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że wykonaniem prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 u.p.e.a. jest definitywne zaspokojenie wierzyciela (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 204/13). Stanowisko to Sąd rozpoznający sprawę podziela, skoro więc niezaprzeczone w skardze definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela w obszarze wymienionej kwoty [...]zł stanowi też (w tym zakresie) wykonanie prawa majątkowego (prawa własności [...] zł), co stanowi i co wyżej wykazano, przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku skutecznie wszczynającego postępowanie o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a.
W rezultacie organ zasadnie uznał, że nie jest możliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku Skarżącej o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji i słusznie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania
w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych wpłaconych na rachunek bankowy Spółki.
W rozpatrywanej sprawie spełniona została przesłanka przedmiotowa
wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie, ponieważ przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania
w sprawie (por. wyrok SN z 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15;
wyrok NSA z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie
z 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18).
Sąd ponownie wskazuje, że wyżej opisywana sytuacja zaistniała w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, gdyż art. 44 u.p.e.a. wyklucza w rozpatrywanym przypadku możliwość wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl., a orzeczenie Sądu Najwyższego dostępne jest w internetowej bazie orzeczeń http://www.sn.pl/orzecznictwo.