I SA/Sz 659/24

I SA/Sz 659/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200 w zw. z art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr 9016-2024-273/M-8110 w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. D. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu S. ("organ I instancji") z 13 grudnia 2022 r. nr BP13.8110.2724.2022.RG/DM w sprawie odmowy udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu A. D. ("strona", "wnioskodawca" lub "skarżący"), w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.
Jak podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i 136 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – K.p.a.), w związku z § 13zp ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2015 r. poz. 187 ze zm. – rozporządzenie ARiMR).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, 29 czerwca 2022 r. skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Do wniosku dołączył: kalkulację z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie spowodowanych suszą w roku 2021 z datą wygenerowania 2021-10-16, polisę ubezpieczenia nr [...] za okres ubezpieczenia od 29 marca do 11 października 2021 r. wraz z potwierdzeniem transakcji opłaty składki oraz polisę ubezpieczenia nr [...] za okres ubezpieczenia 4 kwietnia do 15 listopada 2021 r. wraz z potwierdzeniem transakcji opłaty składki.
29 listopada 2022 r. wnioskodawcę wezwano telefonicznie do złożenia wyjaśnień w zakresie przedstawionej kalkulacji szacowania suszy. Wezwanie dotyczyło zagajników o krótkiej rotacji zadeklarowanych na powierzchni 48,45 ha. 2 grudnia 2022 r. wystosowano do wnioskodawcy pisemne wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie szacowania strat w zagajnikach o krótkiej rotacji na użytkach rolnych (zagajnik topola czarna na powierzchni: 8,86 ha, 23,40 ha, 3,53 ha, 1,43 ha, 2,76 ha, 8,47 ha dotyczące pozycji 9-14 z Informacji o uprawach i szkodach w wyniku suszy). W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył dokumenty z aplikacji suszowej z kampanii 2021. Dodatkowo poinformował, że złożył do Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie zapytanie dotyczące problemów z zaliczeniem uprawy JPO_Z do szkody suszowej.
Organ I instancji wydał wymienioną decyzję z 13 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania pomocy. W ocenie organu I instancji kalkulacja z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w 2021 r. została błędnie sporządzona. Nie powinna obejmować powierzchni 48,45 ha, na której znajdują się zagajniki o krótkiej rotacji ponieważ zgodnie z przepisami i wytycznymi jest to obszar niekwalifikujący się do przyznania pomocy.
Decyzją z 3 sierpnia 2023 r. nr 9016-2023-154/M-8110 organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu i instancji.
Wyrokiem z 18 stycznia 2024 r. I SA/Sz 525/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję organu II instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się ze stanowiskiem wnioskodawcy zawartym w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie.
Organ wskazał, że na podstawie wniosku obszarowego za 2021 r. ustalono, iż powierzchnia działek rolnych zadeklarowana do jednolitej płatności obszarowej wynosi 195,10 ha. Jednocześnie strona zgłosiła powierzchnię 48,45 ha jako zagajniki o krótkiej rotacji na użytkach rolnych - zagajnik topola czarna. Z analizy przedłożonej kalkulacji szacowania szkód wynika, że całkowita powierzchnia upraw rolnych w danym sezonie wegetacyjnym, z których w danym roku przewidywany jest zbiór plonu w gospodarstwie rolnym to 195,10 ha, w tym: powierzchnia upraw rolnych w dniu wystąpienia szkód w wyłączeniem wieloletnich użytków zielonych 147,29 ha oraz powierzchnia upraw rolnych dotkniętych suszą 176,60 ha. Wyliczenie: 195,10 ha - 18,50 ha (pozostałe uprawy i nieużytki: ugór i borówka wysoka) = 176,60 ha.
Według organu strona zgłosiła jako obszar dotknięty suszą również obszar 48,45 ha zgłoszony do płatności obszarowych za 2021 r. jako zagajnik o krótkiej rotacji na użytkach rolnych – topola czarna w czwartym roku wzrostu.
Organ przywołał treść art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U 2022 poz. 1775 ze zm. – u.p.s.w.b.) art. 4 ust. 1 lit. e, lit. g, lit. k rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013, str. 608, ze zm. - rozporządzenie 1307/2013), z których wynika – jak wywiódł organ, że użytki rolne oznaczają m.in. uprawy trwałe, a do upraw trwałych należy zaliczyć upraw niepodlegające płodozmianowi, inne niż trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe, które zajmują grunty przez okres pięciu lat lub dłużej i dalej powtarzające się plony, w tym szkółki i zagajniki o krótkiej rotacji.
Dalej organ wyjaśnił, że zagajnik o krótkiej rotacji zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. k rozporządzenia nr 1307/2013 oznacza obszar obsadzony określonymi przez państwa członkowskie gatunkami drzew objętymi kodami CN 0602 90 41, do których należą zdrewniałe uprawy wieloletnie, których korzenie lub podstawy gdy pozostają w glebie po zbiorach, wraz z nowymi pędami wschodzącymi w następnym sezonie, o maksymami cyklu zbioru, który ma zostać określony przez państwa członkowie.
Według organu zgodnie z przepisami krajowymi zagajniki o krótkiej rotacji tworzą jednolite gatunkowo uprawy drzew z rodzajów: wierzba (inna niż do wyplatania), topola, brzoza o powierzchni co najmniej 0,10 ha, o ile zbiór plonu odbywa się w określonym cyklu.
Dalej organ odwołał się do zapisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2015 r. w sprawie gatunków drzew, których uprawa stanowi zagajnik o krótkiej rotacji, oraz maksymalnego cyklu zbioru dla każdego z tych gatunków drzew (Dz.U 2015, poz. 339) wydanego na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 1 u.p.s.w.b. Jak wskazał organ obejmuje ono m.in. gatunki z rodzaju topola (Populus sp.) – maksymalny czas zbioru 10 lat.
Dalej zaś organ odwołał się do wytycznych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla Komisji powołanych przez Wojewodę dotyczących zasad szacowania szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę lub suszę w środku trwałym z dnia 28 maja 2021 r. wskazujących, że w przypadku szacowania szkód w uprawach rolnych dopuszcza się szacowanie szkód w sadzie, lub innej plantacji roślin wieloletnich, których okres użytkowania jest dłuższy niż 5 lat, z wyłączeniem plantacji truskawek, plantacji choinek oraz roślin na cele energetyczne. Organ ocenił, że skoro plon z powierzchni 48,45 ha - zagajniki o krótkiej rotacji - topola czarna przewidywany jest w okresie maksymalnym 8 lat, to kalkulacja została sporządzona niepoprawnie i nie może stanowić podstawy przyznania pomocy.
Organ zwrócił uwagę, że wystąpił do Dyrektora Wydziału Infrastruktury, Rolnictwa i Rozwoju Regionalnego Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie z prośbą o udzielenie informacji, na jakim etapie jest sprawa w związku ze skierowanym zapytaniem do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczącym skorygowania szkody za pośrednictwem Aplikacji publicznej. W odpowiedzi na zapytanie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi udzieliło odpowiedzi, że "producent rolny ma prawo do wielokrotnego uzupełniania strat w poszczególnych uprawach w miarę ich obejmowania suszą wskazaną przez System Monitoringu Suszy Rolniczej kolejnych upraw rolnych i wprowadzania innych zmian we wniosku- do czasu potwierdzenia ostatniego zgłoszenia poprzez podpisanie wniosku o szacowanie strat Profilem Zaufanym. Podpisanie wniosku uruchamia proces generowania protokołu strat w gospodarstwie rolnym lub kalkulacji i uniemożliwia dokonanie dalszych zgłoszeń lub dokonywanie zmian. Producent rolny wypełniając wniosek kilkukrotnie otrzymuje informację, że do podpisaniu wniosku nie będzie możliwości dokonania korekt.(...). Obowiązujące przepisy prawa, nie przewidują ponownej weryfikacji zgłaszanych poprzez producentów rolnych strat w uprawach rolnych powstałych w wyniku wystąpienia suszy czy też korekty wniosku."
Organ ocenił, że przedstawiona wraz z wnioskiem kalkulacja z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w 2021 r. nie została sporządzona poprawnie i nie mogła stanowić podstawy przyznania wnioskowanej pomocy. Zawiera bowiem zagajniki o krótkiej rotacji - topola czarna na powierzchni 48,45 ha, co miało wpływ na wysokość oszacowania szkód, procent średniej rocznej produkcji praż powierzchnie upraw dotkniętych susza w ramach całego gospodarstwa. Nie została również złożona korekta kalkulacji. Słusznie zatem organ I instancji odmówił stronie pomocy finansowej, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.
Skarżący zaskarżył powyższą decyzję organu do Sądu, w skardze podniósł następujące zarzuty:
1. Wyrokiem WSA w Szczecinie z 18 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 525/23 stwierdzono naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., według którego uzasadnienie prawne decyzji powinno w szczególności zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
- w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest wyjaśnienia prawnego istotnej rozbieżności w argumentacji organu: organ drugiej instancji cytując na s.7 uzasadnienia skarżonej decyzji wypowiedź Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi twierdzi, iż "Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują ponownej weryfikacji zgłaszanych przez producentów rolnych strat w uprawach rolnych powstałych w wyniku wystąpienia suszy czy też korekty wniosku". Organ odwoławczy z nieznanych przyczyn pominął przy tym istotną argumentacją, zawartą na s. 9 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, iż "organ w dniu 02.12.2022 r." - po upływie przeszło roku od daty złożenia wniosku w październiku 2021 r. - "wezwał Stronę w terminie 7 dni do przedstawienia prawidłowo sporządzonej Kalkulacji z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w roku 2021 w zakresie szacowania strąt w gospodarstwie";
- gdyby - jak nieprawdziwie sugeruje organ drugiej .instancji – przepisy prawa nie przewidywały możliwości ponownej weryfikacji kalkulacji szkód, to Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w S. nie wzywałby skarżącego po przeszło roku do dokonania przedmiotowej czynności;
- ponadto, na s. 10 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji Kierownik Biura Powiatowego ARMiR pisze, iż: "Strona nie przedstawiła zmienionej kalkulacji oszacowania szkód - co także świadczy o nieprawdziwości sugestii organu drugiej instancji, iż rzekomo nie można ponownie dokonać weryfikacji kalkulacji szkód;
- na stronie 6. zaskarżonej decyzji organ częściowo uzupełnia podstawy prawne uzasadniając, że wg rozporządzenia: płatności przysługują do wszelkich "użytków rolnych" gospodarstwa; użytki rolne to między innymi "uprawy trwałe"; uprawy trwałe to między innymi "zagajniki krótkiej rotacji". W świetle prawa organ udowadnia, że zagajnik krótkiej rotacji mieści się w katalogu upraw rolnych. Na tym przytaczanie przepisów prawa się kończy, a rozpoczyna sentencja o "Wytycznych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla Komisji powoływanych przez Wojewodę", które nie zaleca ujmowania zagajników topoli. A zatem, czy Wytyczne stanowią prawo? Dodatkowo co mają wspólnego Wytyczne dla komisji skoro Rząd Polski zrezygnował z powoływania komisji na rzecz opisywanej już wcześniej Aplikacji suszowej? Czy Aplikacja suszowa była przygotowana prawidłowo - w oparciu o przepisy prawa a nie Wytyczne? Czy organ nie skorygował Kalkulacji suszowej dlatego, że nie mógł czy dlatego, że nie ma podstaw prawnych do jej kwestionowania?
2. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a, według którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać podanie przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wskazywanym przez stronę dowodom.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek ustosunkowania się organu do następujących faktów:
- braku merytorycznej odpowiedzi od jakiegokolwiek organu na prośbę skarżącego z 3 listopada 2022 r. skierowaną do Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Infrastruktury, Rolnictwa i Rozwoju Regionalnego w Szczecinie, przekazaną przez Wojewodę pismem z 21 listopada 2022 r. do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W piśmie z 3 listopada 2022 r. skarżący poprosił organ wojewódzki o: a) skorygowanie protokołu suszowego poprzez usunięcie następujących upraw z wniosku suszowego /.../"; lub b) weryfikację zaleceń z ARiMR S. /.../;
- braku merytorycznego ustosunkowania się jakiegokolwiek organu do mojego wyjaśnienia zawartego w końcowej części pisma skarżącego z 3 listopada 2022 r., iż: "jestem tylko producentem rolnym i nie umiem rozwiązać tak trudnych problemów prawnych, z czym zwracam się do Wydziału Infrastruktury, Rolnictwa i Rozwoju Regionalnego";
- braku jakiegokolwiek ustosunkowania się Kierownika Biura Powiatowego ARiMR do wyjaśnienia skarżącego dotyczącego jego nieudolności i trudności z samodzielnym rozwiązaniem przedmiotowego problemu;
3. wymienione uchybienia organu pierwszej i drugiej instancji świadczą o rażącym naruszeniu przez oba w/w organy art. 9 K.p.a., według którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W przypadku skarżącego oba organy przepis ten i wynikający z niego obowiązek całkowicie pominęły i mimo tego wydały niekorzystne dla skarżącego decyzje;
4. opisane w poprzednich punktach skargi zachowanie obu organów rażąco narusza zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., według którego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
5. opisane zachowanie obu organów rażąco narusza zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 K.p.a., według którego (§ 1) organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; (§ 2) organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Zarzut tym bardziej słuszny, że inni rolnicy będący w podobnej sytuacji przedmiotową pomoc otrzymują. Ponowne wydanie decyzji przez organ drugiej instancji na zasadzie "kopiuj i wklej" treści z poprzednich decyzji bez najmniejszej woli rozwiązania problemu narusza zasadę zaufania obywatela do Państwa;
6. naruszenie art. 41 ust.1 i ust.2 lit. c Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U.UE.C.2007.303.1). Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej przyjęta w grudniu 2000 r. w Nicei umieściła w katalogu zawartych w niej praw prawo do dobrej administracji (art. 41). Oznacza to, że prawem i to podstawowym obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów i instytucji Unii zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy wniesionej do danego organu lub instytucji. Prawu temu towarzyszy obowiązek organów i instytucji, a także wszystkich zatrudnionych w nich funkcjonariuszy, właściwego, zgodnego z prawem obywatela załatwienia sprawy. Ust.2 lit c wymienionego przepisu stanowi, że prawo do dobrej administracji obejmuje także obowiązek administracji uzasadniania swoich decyzji. Skarżona decyzja wymogów ani standardów "dobrej administracji" nie spełnia;
7. naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 4 EUROPEJSKIEGO KODEKSU DOBREJ PRAKTYKI ADMINISTRACYJNEJ (dalej KDA) przyjętego przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. Według wymienionego przepisu: urzędnik działa zgodnie z zasadą praworządności, stosuje regulacje i procedury określone w przepisach prawnych Wspólnot; urzędnik zwraca w szczególności uwagę na to, aby .decyzje dotyczące praw lub interesów jednostek posiadały podstawę prawną, a ich treść była zgodna z obowiązującymi przepisami prawnymi. Skarżący wykazał w poprzednich punktach istotne naruszenia prawa w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji i organ drugiej instancji;
8. naruszenie zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 6 KDA. Według ust. 1 wymienionego przepisu: w toku podejmowania decyzji urzędnik zapewni, że przyjęte działania pozostaną proporcjonalne do obranego celu; Urzędnik będzie w szczególności unikać ograniczania praw obywateli lub nakładania na nich obciążeń, jeżeli ograniczenia te lub obciążenia byłyby niewspółmierne do celu prowadzonych działań. W niniejszej sprawie organ drugiej instancji bez merytorycznego odniesienia się do wszystkich przedstawionych przez skarżącego dowodów, niesłusznie utrzymał w mocy niezasadne stanowisko organu pierwszej instancji. Według ust.2 art. 6 KDA: w toku podejmowania decyzji urzędnik zwróci uwagę na sprawiedliwe wyważanie praw osób prywatnych i ogólnego interesu publicznego, czego w niniejszej sprawie zabrakło;
9. naruszenie zasady wyrażonej w art. 10 ust. 3 KDA. według tej zasady: w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jego działania oraz dotyczącą pożądanego sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W rozpoznawanej sprawie takiego zachowania ze strony urzędników ARiMR także zabrakło;
10. naruszenie obowiązku uzasadniania decyzji wyrażonego w art. 18 ust.1 KDA. Według wymienionego przepisu: w odniesieniu do każdej wydanej przez instytucję decyzji, która może mieć negatywny wpływ na prawa lub interesy jednostki, należy podać powody, na których opiera się wydana decyzja; w tym celu należy jednoznacznie podać istotne fakty i podstawę prawną podjętej decyzji. W niniejszej sprawie tego zabrakło, co zostało wykazane w poprzednich punktach skargi;
11. rażące naruszenie art.7 Konstytucji RP, polegające na niezastosowaniu przepisów prawa wskazanych w poprzednich punktach niniejszej skargi.
W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.
Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji; uznanie kalkulacji z Rządowej Aplikacji Suszowej za prawidłową.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a na skutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona narusza prawo.
Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy posiada okoliczność, iż była ona wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, co zakończyło się wyrokiem o sygn. I SA/Sz 525/23 z 18 stycznia 2024 r. którym uchylono poprzednio wydaną w niniejszej sprawie decyzję organu odwoławczego. Na wskazany wyrok nie złożono skargi kasacyjnej, wskutek czego stał się on prawomocny. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 153 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W ocenie Sądu należy uznać, że "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1513/11, z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 848/11, z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 755/10 oraz z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1865/10). Wskazać też należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie orzeczenia. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15.01.1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Również wskazania co do dalszego postępowania znajdują się w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.).
W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 oraz z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10).
Zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Podsumowując stwierdzić należy, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21.03. 2014 r., I GSK 534/12 ) "przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania."
Rolą Sądu obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję jest zatem weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań poprzednio wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia sądowego.
Wyjaśnić zatem należy, że w wiążącym w badanej sprawie wyroku I SA/Sz 525/23, Sąd wskazał na przepisy regulujące zasady sporządzania uzasadnienia decyzji administracyjnej. Wyjaśnił m.in., że uzasadnienie prawne decyzji polega na wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa co polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i przytoczeniu obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej decyzji, czyli na wytłumaczeniu się, dlaczego właściwy organ orzekający zastosował określony przepis rozstrzygając sprawę, względnie też dlaczego daną wykładnię przyjął, skoro strona przedstawiła wykładnię odmienną (por. szerzej opracowanie komentatorskie do art. 107 K.p.a., M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, dostępne w systemie elektronicznym LEX).
Sąd wskazał też, że organ nie zawarł w uzasadnieniu analizowanej decyzji konkretnych ustaleń faktycznych obrazujących, jakie czynności podjął skarżący, na czym polegał jego błąd, z czego ten błąd wynikał, a następnie jakie czynności miał obowiązek podjąć organ i jakie podjął, dlaczego okazały się one nieskuteczne w tym znaczeniu, że zaistniały przeszkody w uwzględnieniu wniosku skarżącego.
WSA zauważył, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera również analizy, wykładni przepisów prawa, które zdaniem organu należało zastosować w sprawie przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego. W ocenie Sądu organ poprzestał jedynie na zacytowaniu stanowiska Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Tymczasem zdaniem Sądu rozpoznającego obecnie sprawę uzasadnienie kontrolowanej decyzji organu nadal nie spełnia ustawowych standardów.
Sąd stwierdza, że trafnie zauważyła Strona w skardze, iż organ ponownie rozpoznając sprawę wykazał jedynie, że zagajnik krótkiej rotacji mieści się w katalogu upraw rolnych. Organ wyjaśnił bowiem z powołaniem przepisów prawa, że płatności przysługują do wszelkich "użytków rolnych" gospodarstwa; użytki rolne to między innymi "uprawy trwałe"; a uprawy trwałe to między innymi "zagajniki krótkiej rotacji".
Natomiast analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ odwoławczy jako jedyną podstawę zakwestionowania możliwości szacowania szkód w spornych uprawach (przyznania pomocy) powołał w istocie Wytyczne Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla Komisji powołanych przez Wojewodę dotyczących zasad szacowania szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsuniecie się ziemi, lawinę lub suszę w środku trwałym z dnia 28.05.2021 r. - w myśl których w przypadku szacowania szkód w uprawach rolnych dopuszcza się szacowanie szkód w sadzie, lub innej plantacji roślin wieloletnich, których okres użytkowania jest dłuższy niż 5 lat, z wyłączeniem plantacji truskawek, plantacji choinek oraz roślin na cele energetyczne.
Powołując się na powyższe Wytyczne organ uznał, że skoro plon z powierzchni 48,45 ha - zagajniki o krótkiej rotacji - topola czarna, przewidywany jest w okresie maksymalnym 8 lat, to w ocenie organu kalkulacja została sporządzona niepoprawnie i nie może stanowić podstawy przyznania pomocy.
Tymczasem Sąd zauważa, że Wytyczne Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie stanowią w polskim porządku prawnym źródeł prawa. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
Organ w ocenie Sądu nadal nie przedstawił ani podstaw prawnych ani uzasadnienia prawnego (w rozumieniu art. 107 § 3 kpa zgodnie z którym uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa), wobec których uznał, że kalkulacja została błędnie sporządzona i że nie powinna ona obejmować powierzchni 48,45 ha, na której znajdują się zagajniki o krótkiej rotacji. Tym samym ponownie, wbrew wyrokowi I SA/Sz 525/23 organ nie przedstawił uzasadnienia prawnego, ani nie wskazał żadnych podstaw prawnych z których wynikałaby niedopuszczalność oszacowania szkód w spornych uprawach (że jest to obszar niekwalifikujący się do przyznania pomocy).
Ponownie rozpoznając sprawę organ będąc, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu, uwzględni że decyzja winna zawierać właściwą podstawę prawną jak i prawidłowe uzasadnienie prawne.
Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty te, złożył się wpis od skargi w wysokości 200 zł.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).