I SA/Go 320/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie WielkopolskimGorzów Wielkopolski2024-12-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
środki unijnefundusze europejskieocena projektuprotestskarżącyzarząd województwanaruszenie prawapostępowanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o nieuwzględnieniu protestu w sprawie oceny projektu unijnego, stwierdzając naruszenie prawa i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Skarżąca E.P. wniosła skargę na informację o nieuwzględnieniu protestu dotyczącego oceny jej projektu unijnego "Popyt na certyfikat - edycja IV". Zarzuciła organowi naruszenie przepisów ustawy wdrożeniowej poprzez nierzetelną i dowolną ocenę wniosku w kilku kryteriach, w tym premiującym dotyczącym zatrudnienia osoby z niepełnosprawnością. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona z naruszeniem prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał skargę E.P. na informację Zarządu Województwa o nieuwzględnieniu protestu w sprawie oceny projektu unijnego "Popyt na certyfikat - edycja IV". Skarżąca kwestionowała ocenę swojego wniosku o dofinansowanie, wskazując na błędy w ocenie formalno-merytorycznej w kilku kryteriach, w tym obniżenie punktacji w kryteriach dotyczących opisu projektu, grupy docelowej, potencjału wnioskodawcy, budżetu oraz kryterium premiującego związanego z zatrudnieniem osoby z niepełnosprawnością. Organ rozpatrujący protest nie uwzględnił zarzutów skarżącej, powielając argumentację oceniających. Sąd administracyjny, analizując sprawę, stwierdził naruszenie przepisów ustawy wdrożeniowej oraz zasad rzetelności i przejrzystości postępowania. W szczególności sąd wskazał na nieprawidłowe odniesienie się organu do zarzutów protestu, błędną interpretację kryteriów oceny oraz brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji. Sąd uznał, że naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Zarząd Województwa. Zasądzono również koszty postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organ rozpatrujący protest nie odniósł się w sposób wyczerpujący do zarzutów skarżącej, błędnie interpretował kryteria oceny i nie uzasadnił wystarczająco swoich decyzji, naruszając tym samym zasady rzetelności i przejrzystości postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

ustawa wdrożeniowa art. 45 § ust. 1

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

Właściwa instytucja przeprowadza postępowanie w zakresie wyboru projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny.

ustawa wdrożeniowa art. 73 § ust. 8 pkt 1

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

W wyniku rozpoznania skargi sąd może uwzględnić skargę, stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę właściwej instytucji w celu ponownego rozpatrzenia.

Dz.U. 2022 poz 1079 art. 45 § usr. 1

Dz.U. 2022 poz 1079 art. 73 § ust. 8

Pomocnicze

ustawa wdrożeniowa art. 45 § ust. 2

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

Właściwa instytucja zapewnia równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania oraz równe traktowanie wnioskodawców.

ustawa wdrożeniowa art. 69 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

Informacja o wyniku rozpatrzenia protestu zawiera treść rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem.

ustawa wdrożeniowa art. 43

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

ustawa wdrożeniowa art. 64 § ust. 2 pkt 4

Ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027

Protest zawiera wskazanie kryteriów wyboru projektów, z którymi wnioskodawca się nie zgadza, wraz z uzasadnieniem.

p.p.s.a. art. 3 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 art. 53 § ust. 1 lit. d)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 art. 54

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2013 art. 4 § ust. 5

Zasada proporcjonalności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nierzetelna i dowolna ocena wniosku w zakresie kryteriów merytorycznych. Brak rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku, w tym kryterium premiującego nr 3. Naruszenie zasady równego dostępu do pomocy, braku rzetelności, przejrzystości i bezstronności. Lakoniczne ustosunkowanie się do protestu przez organ. Błędne przyjęcie, że kadra zarządzająca wynagradzana w kosztach pośrednich nie stanowi personelu projektu. Wadliwa ocena budżetu projektu w zakresie doradztwa zdalnego.

Odrzucone argumenty

Zarzut dotyczący przyjętego wymiaru godzin doradztwa w budżecie projektu (uznany za częściowo niezasadny).

Godne uwagi sformułowania

ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy zasady rzetelności, przejrzystości i bezstronności brak rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji nie można uznać za zgodne z zasadami wskazanymi w art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej

Skład orzekający

Dariusz Skupień

przewodniczący sprawozdawca

Alina Rzepecka

członek

Damian Bronowicki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad oceny projektów unijnych, wymogów rzetelności, przejrzystości i bezstronności postępowania, a także oceny kryteriów premiujących i budżetu projektu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki oceny projektów w ramach Regionalnego Programu Fundusze Europejskie dla L. na lata 2021-2027, ale zasady ogólne mogą mieć zastosowanie do innych programów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z oceną projektów unijnych i potencjalnymi nieprawidłowościami w procesie przyznawania funduszy, co jest istotne dla wielu beneficjentów i instytucji.

Sąd administracyjny uchyla decyzję w sprawie oceny projektu unijnego: kluczowe błędy w procesie przyznawania funduszy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Go 320/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka
Damian Bronowicki
Dariusz Skupień /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Stwierdzono, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1079
art. 45 usr. 1, art. 73 ust. 8
Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędzia WSA Damian Bronowicki Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E.P. na informację Zarządu Województwa [...] z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu 1. Stwierdza, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Zarząd Województwa [...]. 2. Zasądza od Zarządu Województwa [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
E.P. (skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika pismem z dnia [...]
2024 r. wniosła skargę na informację o nieuwzględnienie protestu przez Zarząd Województwa (organ, instytucja zarządzająca, IZ ) w związku z negatywną weryfikacją wniosku o dofinansowanie projektu "Popyt na certyfikat -edycja IV" nr [...] złożonego w ramach naboru nr [...] ogłoszonego w ramach Regionalnego Programu Fundusze Europejskie dla L. na lata 2021-2027.
Do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie sprawy. Skarżąca złożyła wniosek o dofinansowanie ww. projektu. W wyniku przeprowadzonej przez Komisję Oceny Projektów weryfikacji projekt otrzymał [...] punktów jednak alokacja przewidziana w konkursie nie pozwala na wybranie go do dofinansowania. Jednocześnie z karty oceny formalno-merytorycznej wynikało,
że skarżącej obniżono punktację w kryterium 1,2,3 i 4 oraz nie przyznano punktów
w kryterium premiującym nr 3 pomimo spełnienia jej zdaniem wymogów tego kryterium.
Wnioskodawczyni we wniesionym proteście zakwestionowała ocenę projektu w części D. i E. Karty Oceny Formalno-Merytorycznej wniosku: I. W części D.
w ramach kryteriów:
1. Kryterium nr 1 "Opis projektu w kontekście właściwego celu szczegółowego [...] Ryzyko nieosiągnięcia założeń projektu: skarżąca podkreśliła, że oceniający nr I przyznał w tym kryterium maksymalną liczbę punktów, natomiast oceniający nr II przyznał w tym kryterium [...] punktów na [...] możliwych przy czym jeden punkt odjął w części dotyczącej adekwatności i założonej do osiągnięcia wartości wskaźników pomiaru celów oraz źródeł weryfikacji/pozyskania danych do pomiaru wskaźników i częstotliwości pomiaru.
2. Kryterium nr 2 " Grupy docelowe", – oceniający nr I obniżył punktacje o 1 pkt w części dotyczącej opisu i uzasadnienia grupy docelowej z punktu widzenia istotnych cech projektu, ponadto odjął także jeden punkt w części dotyczącej opisu sposobu rekrutacji uczestników/uczestniczek projektu. Z kolei oceniający nr II odjął w tym kryterium w części dotyczącej opisu i uzasadnienia grupy docelowej z punktu widzenia istotnych cech projektu 2 punkty. Nadto oceniający dwukrotnie odjął punkty za te same uchybienia, co jest działaniem niedopuszczalnym i niezgodnym z zasadami oceny formalno-prawnej, albowiem odjął 3 punkty w kryterium 1 formułując taki sam zarzut jak w kryterium 2, w którym to kryterium po raz kolejny odjął 2 punkty.
3. Kryterium nr 3 " Kryterium Merytoryczne" – sposób realizacji projektu oraz potencjał i doświadczenie wnioskodawcy i partnerów. Oceniający nr I odjął 3 punkty
w części dotyczącej potencjału kadrowego wnioskodawcy i partnerów
4. Kryterium nr 4 "Budżet projektu":- "racjonalność i efektywność budżetu projektu jako planu finansowego całego przedsięwzięcia oraz zgodność wydatków
ze standardami i cenami rynkowymi określonymi w regulaminie wyboru projektów
w sposób konkurencyjny" – oceniający nr I obniżył o 2 pkt, oceniający nr II o 2 pkt.
5. W części E. w ramach kryterium premiującego nr 3, o brzmieniu "Wnioskodawca zapewni, że do realizacji projektu zostanie zatrudniona co najmniej
1 osoba z niepełnosprawnością w wymiarze co najmniej 1/2 etatu przez co najmniej połowę okresu realizacji projektu" – obaj oceniający przyznali 0 pkt na 4 pkt.
W informacji z dnia [...] 2024 r. o nieuwzględnieniu protestu organ odniósł się do zakwestionowanych przez wnioskodawczynię kryteriów.
W ramach kryterium 1podpunkt: "Adekwatność i założenia do osiągnięcia wartości wskaźników pomiaru celów oraz źródła weryfikacji danych do pomiaru wskaźników i częstotliwości pomiaru. Według organu oceniający nr II słusznie wskazał, że błędnie wpisano faktura vat, rachunek co skutkowało obniżeniem punktacji. Podkreślono, że w momencie, kiedy oceniający stwierdzi, że dane uchybienie ma wpływ na ocenę w różnych częściach karty oceny formalnomerytorycznej, ma obowiązek odzwierciedlić ten fakt w odpowiednich obszarach KOF-M. Dalej organ wskazał, że obniżenie punktacji w tym obszarze było działaniem właściwym, w związku z tym nie uwzględniono protestu w tym zakresie.
W ramach kryterium nr 2 "Grupy docelowe" organ podkreślił, że ponowna analiza wniosku wykazała, że skarżąca zamiast deklaracji "korzystały już ze wsparcia i wykorzystały obowiązujące limity dofinansowania usług rozwojowych w działaniu [...], zamieścił błędna deklarację "nie korzystały już ze wsparcia i wykorzystały obowiązujące limity dofinansowania usług rozwojowych w działaniu [...]. Z uwagi na powyższe uchybienie nie uwzględniono protestu w tym zakresie.
W punkcie opis sposobu rekrutacji uczestników/uczestniczek projektu, organ podkreślił, że w tej części wniosku powinna się znaleźć informacja w jaki sposób skarżąca zrekrutuje uczestników projektu, w tym zapewni dostępność dla osób
z niepełnosprawnościami, zdaniem organu wniosek skarżącej nie zawierał takich informacji.
W ramach kryterium 3 w punkcie "Potencjał wnioskodawcy i partnerów",
w podpunkcie "Opis potencjału kadrowego wnioskodawcy i partnerów ( o ile dotyczy)
i sposobu jego wykorzystania w ramach projektu (kluczowych osób, które zostaną zaangażowane do realizacji projektu oraz ich planowane] funkcji w projekcie".
W ocenie organu wykazany we wniosku potencjał kadrowy zawiera uchybienia. W tym przypadku nie zawarto wymiaru czasu pani koordynator, pani kierownika ds. wsparcia merytorycznego oraz pana specjalisty ds. rozliczeń i monitoringu. Zdaniem organu stanowisko oceniającego było prawidłowe a zapisy zamieszczone we wniosku powinny być precyzyjne i jednoznaczne, tak aby oceniający nie musieli się domyślać , a jedynie zapoznawać się z informacjami zawartymi w przedstawionej aplikacji.
W zakresie kryterium nr 4 "Budżet projektu." W punkcie "Racjonalność i efektywność budżetu projektu jako planu finansowego całego przedsięwzięcia oraz zgodność wydatków ze standardem i cenami rynkowymi określonymi w regulaminie wyboru projektów w sposób konkurencyjny." Organ podał, że wnioskodawca każdy zaplanowany wydatek powinien szczegółowo uzasadnić, tak aby oceniający nie mieli wątpliwości, czy jest niezbędny do realizacji projektu. Obowiązek racjonalnego i efektywnego dysponowania środkami publicznymi leży po stronie wnioskodawcy, a Instytucja Zarządzająca jest zobowiązana zbadać czy wnioskodawca planuje prawidłowo dysponować środkami publicznymi już na etapie oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie. Ponowna analiza wniosku wykazała, iż niezrozumiały jest przyjęty wymiar godzin doradztwa z uczestnikiem projektu w wysokości 4 godzin
na uczestnika projektu, w sytuacji gdy do projektu rekrutowane będą osoby dorosłe, które z własnej inicjatywy chcą podnosić swoje umiejętności/kompetencje lub nabyć kwalifikacje. Ponadto, doradztwo ma być realizowane także w formie zdalnej, co jest absurdalne z uwagi na brak osobistego kontaktu z uczestnikami projektu. Z uwagi
na powyższe uwagi, nie uwzględniono protestu w tym zakresie.
W zakresie kryterium premiującego nr 3 "Wnioskodawca zapewni, że do realizacji projektu zostanie zatrudniona co najmniej 1 osoba z niepełnosprawnością, w wymiarze co najmniej ½ etatu, przez co najmniej połowę okresu realizacji projektu." Organ wskazał, że wnioskodawca zaplanował zatrudnienie OzN w kadrze zarządzającej, wynagradzanej w ramach kosztów pośrednich. Według organu taka kadra nie stanowi personelu projektu. Kryterium premiujące nr 3 jest przyznawane tylko w przypadku, gdy jeśli OzN jest personelem projektu, czyli osobą zaangażowaną do merytorycznych zadań w projekcie, zatrudnioną na umowę o pracę w ramach kosztów bezpośrednich. Nie uwzględniono protestu w tym zakresie. W podsumowaniu instytucja rozpatrująca protest podała, że projekt w wyniku procedury odwoławczej, otrzymuje w sumie [...] punktu, co sytuuje go na [...] miejscu listy projektów wybranych do dofinansowania, jednak poniżej progu umożliwiającego dofinansowanie w ramach kwoty przeznaczonej na nabór. Tym samym organ nie uwzględnił protestu.
W skardze wniesionej do tut. sądu skarżąca rozstrzygnięciu IZ zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej poprzez brak rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku skarżącej w zakresie następujących kryteriów merytorycznych punktowych:
- nr 1 "Opis projektu w kontekście właściwego celu szczegółowego [...] Ryzyko nieosiągnięcia założeń projektu (kryterium nr 1),- nr 2 "Grupy docelowe"
( kryterium 2), - nr 3 "Sposób realizacji projektu oraz potencjał i doświadczenie wnioskodawcy i partnerów (kryterium nr 3), - nr 4 "Budżet projektu" (kryterium nr 4),
2) art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej poprzez brak rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku Skarżącej, a nadto ocenę dowolną, polegającą na błędnym przyjęciu,
że Skarżąca nie spełniła: - kryterium premiującego nr 3 "Wnioskodawca zapewni,
że do realizacji projektu zostanie zatrudniona co najmniej 1 osoba
z niepełnosprawnością, w wymiarze co najmniej 1/2 etatu, przez co najmniej połowę okresu realizacji projektu" (kryterium premiujące), a tym samym naruszenie zasady równego dostępu do pomocy wszystkich beneficjentów w ramach programu, braku rzetelności, przejrzystości, i bezstronności, w tym naruszenia zasady niedyskryminowania w rozpoznaniu protestu przez Komisję Odwoławczą (KO), polegającym na bezrefleksyjnym powieleniu argumentów Oceniających i nie dostrzeżeniu ewidentnych uchybień, poczynionych w ramach oceny wniosku, a także poprzez dowolną ocenę wniosku przez Organ i przyjmowanie dla uzasadnienia swojego stanowiska rozszerzonych kryteriów, które nie znajdowały się w Regulaminie wyboru projektów nr [...] dla Działania 6.08 Edukacja dorosłych (dalej "Regulamin"), a także pominięcie i nierozpoznanie części zarzutów Skarżącej bezpodstawną gradację rangi i wagi stwierdzonych uchybień, nieuzasadnione odejmowanie punktacji w ramach tych kryteriów, a tym samym brak obiektywnej oceny wniosku przez KO i brak prawidłowej subsumpcji;
3) naruszenie art. 69 ust. 3 ustawy wdrożeniowej poprzez nierzetelne i lakoniczne ustosunkowanie się do protestu, z naruszeniem zasad równego dostępu i przejrzystości reguł stosowanych przy ocenie projektu, w tym brak konkretnego odniesienia się do zarzutów protestu, a jedynie bezrefleksyjne powielenie stanowiska Oceniających;
4) naruszenie Rozdziału 3, Podrozdziału 3.8. pkt 17 Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021-2027 w zw. z Podrozdziałem 3.10 Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021-2027 w zw. z art. 53 ust. 1 lit. d) w zw. z art. 54 Rozporządzenia PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. poprzez błędne przyjęcie, że kadra zarządzająca wynagradzana w kosztach pośrednich nie stanowi personelu projektu i brak przyznania w kryterium premiującym nr 3 punktów pomimo spełnienia tego kryterium;
5) naruszenie art. 4 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 poprzez naruszenie przewidzianej tam zasady proporcjonalności;
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył,
co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
W niniejszej sprawie taką ustawą szczególną są przepisy ustawy z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich
w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. z 2022 r. poz. 1079, z późn. zm.; dalej: ustawa wdrożeniowa). Stosowanie do art. 73 ust. 8 pkt 1-3 ustawy wdrożeniowej,
w wyniku rozpoznania skargi sąd może: 1) uwzględnić skargę, stwierdzając, że:
a) ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę właściwej instytucji w celu ponownego rozpatrzenia podjętego przez nią rozstrzygnięcia
w przedmiocie nieuwzględnienia protestu, o którym mowa w art. 69 ust. 1 pkt 2, albo w przedmiocie negatywnej ponownej oceny, o której mowa w art. 69 ust. 4 pkt 2,
b) pozostawienie protestu bez rozpatrzenia było nieuzasadnione, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia właściwej instytucji, która pozostawiła protest bez rozpatrzenia; 2) oddalić skargę w przypadku jej nieuwzględnienia; 3) umorzyć postępowanie w sprawie, jeżeli jest ono bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 43 ustawy wdrożeniowej, wybrany do dofinansowania może zostać wyłącznie projekt spełniający kryteria wyboru projektów. Według natomiast art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej właściwa instytucja przeprowadza postępowanie w zakresie wyboru projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny. Właściwa instytucja zapewnia równy dostęp do 6 informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinasowania oraz równe traktowanie wnioskodawców (art. 45 ust. 2 ustawy wdrożeniowej). W orzecznictwie akcentuje się, że zasady powyższe mają charakter normatywny i stanowią gwarancję równego traktowania wszystkich potencjalnych beneficjentów pomocy unijnej, znajdując umocowanie w zasadzie równego dostępu do pomocy, wywodzonej z traktatowej zasady równości (wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1549/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Owo minimum gwarancji procesowych odnosi się zarówno do kwestii walidacyjnych, tj. określonych przez instytucję zarządzającą wymogów kwalifikowania projektów, jak i do oceny projektu, na każdym etapie procedury konkursowej. Innymi słowy, m.in. wybór projektu do dofinansowania powinien być dokonany w sposób przejrzysty, bezstronny oraz rzetelny ( wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt I GSK 421/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasada przejrzystości reguł oceny projektów ma charakter instrumentalny w relacji do zasady równości, realizuje się przede wszystkim w obowiązku powszechnie dostępnej i pełnej informacji o trybie i warunkach wyboru projektów. Rzetelność związana jest natomiast z ustanowieniem jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodności postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz wszechstronnym uzasadnieniem wyboru (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3435/16 i z 22 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 339/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się natomiast do zbadania, czy dokonana ocena projektu nie narusza powyższych reguł. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do weryfikacji merytorycznej wniosku (projektu). Kontrola powinna zmierzać w szczególności
do oceny, czy argumentacja oceniającego oraz zarządu w zaskarżonym rozstrzygnięciu protestu nie jest dowolna, to znaczy mieści się w granicach logicznego rozumowania, jest spójna, wyczerpująca (kompletna), odpowiada generalnym standardom prawa, zasadom doświadczenia życiowego, pozostaje w związku z dokumentacją konkursową i ustalonymi kryteriami w sposób jasny, nie budzący wątpliwości, prezentując przesłanki wyboru - dokonanej oceny, przyznanej punktacji. Nadto sąd administracyjny rozpoznając skargę na wydane rozstrzygnięcie, posiada jedynie kompetencję do badania pod kątem legalności tylko tego rozstrzygnięcia.
Nie może odnosić się do generalnych założeń całego postępowania konkursowego, zasad jego przeprowadzania, a także sposobu sformułowania kryteriów oceny przedłożonych przez strony projektów. Tylko naruszenie prawa procesowego lub materialnego, które mogły mieć wpływ na wynik oceny, może skutkować uchyleniem określonego aktu (wyrok WSA w Kielcach z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 353/24, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy dokonywaniu kontroli działania organu dokonującego oceny projektu sąd nie dokonuje ponownej oceny projektu lecz uprawniony jest do kontroli dokonanej i sporządzonej oceny w kontekście przestrzegania kryteriów tej oceny. Sąd, jak wyżej wskazano, jedynie kontroluje ocenę dokonywaną przez organ w kontekście przestrzegania reguł równości, przejrzystości, bezstronności czy rzetelności w ramach postępowania konkursowego.
W szczególności kontroli sądu podlega uzasadnienie rozstrzygnięcia protestu, które winno wskazywać na przyczyny nieuwzględnienia stanowiska strony. Dlatego też
w orzecznictwie akcentowany jest pogląd, zgodnie z którym zarzut naruszenia art. 45 ustawy wdrożeniowej uznać należy za uzasadniony w przypadku nieprecyzyjnego
i niejednoznacznego ustalenia kryteriów wyboru, dowolności przy dokonywaniu oceny, tak w kontekście ustalonych kryteriów wyboru, jak i okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę oraz braku dokonania wyczerpującej oceny i przedstawienia jej uzasadnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 lutego 2018 r., III SA/ Łd 1072/17; wyrok WSA w Kielcach z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 353/24).
W sprawach, w których przedmiotem jest ocena projektu, dokonywana w oparciu o przepisy ustawy wdrożeniowej, poza powszechnie obowiązującymi przepisami prawa unijnego i krajowego, wzorzec kontroli stanowią również, a nawet przede wszystkim, postanowienia systemu realizacji programu operacyjnego w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 2 ustawy wdrożeniowej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy system realizacji programu operacyjnego zawiera warunki i procedury obowiązujące instytucje uczestniczące w realizacji programów operacyjnych, obejmujące w szczególności zarządzanie, monitorowanie, sprawozdawczość, kontrolę i ewaluację oraz sposób koordynacji działań podejmowanych przez instytucje. Podstawę systemu realizacji programu operacyjnego mogą stanowić w szczególności przepisy prawa powszechnie obowiązującego, wytyczne, szczegółowy opis osi priorytetowych programu operacyjnego, opis systemu zarządzania i kontroli oraz instrukcje wykonawcze zawierające procedury działania właściwych instytucji (art. 6 ust. 2 ustawy). Z uwagi na fakt, że w świetle ostatniego z powołanych przepisów katalog dokumentów mogących wejść w skład systemu realizacji jest otwarty, na system ten składają się różnego rodzaju dokumenty, w tym regulamin konkursu, określający - w myśl art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy wdrożeniowej - kryteria wyboru projektów. Dlatego też zgodnie z art. 50 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 54 ust. 1 ustawy wdrożeniowej projekt podlega ocenie pod względem spełnienia kryteriów wyboru projektów, a właściwa instytucja przeprowadza konkurs na podstawie określonego przez siebie regulaminu. Powyższe oznacza, że uczestnik konkursu obowiązany jest bezwzględnie podporządkować się regulaminowi postępowania konkursowego, ale również właściwa instytucja winna dokonać wyboru projektów do dofinansowania kierując się zapisami Regulaminu konkursu w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny. W ocenie Sądu postępowanie Instytucji Zarządzającej powyższych wymogów nie spełniło.
Stosownie do pkt 3.1. "Przebieg naboru" - Regulaminu wyboru projektów w sposób konkurencyjny nr [...] w ramach Działania 06.08 Edukacja dorosłych Priorytetu 6 Fundusze Europejskie na wsparcie obywateli Regionalnego Programu Fundusze Europejskie dla L. 2021-2027 (dalej: Regulamin) ocenie formalno-merytorycznej podlegają wszystkie projekty złożone w odpowiedzi na niniejszy nabór. Ocena formalno-merytoryczna przeprowadzana jest wg Kryteriów wyboru projektów dla poszczególnych priorytetów i działań [...] finansowanych z EFS przyjętych przez Komitet Monitorujący (KM) [...], które zostały przedstawione w załączniku nr 5a i 5b do niniejszego Regulaminu wyboru projektów. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że treść obu wyżej wymienionych dokumentów, wraz z regulaminem, jest podstawą oceny formalno-merytorycznej wniosków w ramach prowadzonego konkursu. Zatem dokona ocena wniosku bez wyjaśnienia na podstawie jakich przepisów czy dokumentów ją sformułowano oraz powiązania tego stwierdzenia z kryterium oceny, jest nieuprawnione i niezgodne z zasadami rzetelności i przejrzystości. Wskazać należy, że stosownie do art. 64 ust. 2 pkt 4 ustawy wdrożeniowej protest zawiera wskazanie kryteriów wyboru projektów,
z których oceną wnioskodawca się nie zgadza, wraz z uzasadnieniem. Z kolei art. 69 ust. 1 pkt 1) tej ustawy stanowi, że właściwa instytucja, o której mowa w art. 66, informuje wnioskodawcę o wyniku rozpatrzenia jego protestu. Informacja ta zawiera
w szczególności treść rozstrzygnięcia polegającego na uwzględnieniu albo nieuwzględnieniu protestu, wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z językowym rozumieniem słowo rozpatrzyć oznacza "wnikliwie rozważyć coś, zaznajomić się z czymś, zanalizować" ("Wielki słownik języka polskiego" pod redakcją 10 S. Dubusza, PWN, Warszawa 2018, Tom r-t, s. 178). Dlatego też obowiązkiem instytucji rozpatrującej protest jest odniesienie się do jego zarzutów i ich uzasadnienia.
Rację należy przyznać skarżącej odnośnie pierwszego z kwestionowanych przez nią kryteriów. Stosownie do treści załącznika nr 5a, w ramach oceny opisu projektu
w kontekście właściwego celu szczegółowego sprawdzana jest również "adekwatność i założona do osiągnięcia wartość wskaźników pomiaru celów oraz źródła weryfikacji/pozyskania danych do pomiaru wskaźników i częstotliwości pomiaru. Zgodnie z pkt 4.9.2. Regulaminu przykładami dokumentów monitorujących
i potwierdzających osiągnięcie wskaźników są dokumenty wymienione w tabelach nr 1 i 2. W pkt 8 tabeli nr 2 podano, że dla liczby obiektów dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami takim dokumentem może być "np. protokół zdawczo
– odbiorczy, umowy z wykonawcami". Treść regulaminu jednoznacznie zatem wskazuje, że wymienione w nim dokumenty, potwierdzające osiągnięcie wskaźników, są jedynie przykładowe a nie wyłącznie dopuszczalne. Zatem wnioskodawca może posłużyć się innymi. Równocześnie na str. 7 wniosku o dofinansowanie wskazano,
że dla pomiaru wskaźnika wnioskodawca wykorzysta "dokument księgowy potwierdzający poniesienie wydatków, np. faktura VAT, rachunek wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym i wpisem do ewidencji środków trwałych, umowa z wykonawcą" a zatem także dokumentem wymienionym w Regulaminie. Z uwagi na powyższe, uznanie przez organ, że skarżąca "błędnie wpisała faktura vat, rachunek" i obniżenie liczbę przyznanych punktów, jest nieprawidłowe. Dokonana ocena jest sprzeczna
z treścią Regulaminu.
Zasadny jest również zarzut dotyczący Kryterium 3 podpunkt 2 "Potencjał wnioskodawcy i partnerów: opis potencjału kadrowego wnioskodawcy i partnerów (o ile dotyczy) i sposobu jego wykorzystania w ramach projektu (kluczowych osób, które zostaną zaangażowane do realizacji projektu oraz ich planowanej funkcji w projekcie)". W zaskarżonej informacji stwierdzono m.in., że "Ponowna analiza wniosku wykazała, iż w wypadku potencjału kadrowego nie zawarto wymiaru czasu pracy pani koordynator projektu, pani kierownik ds. wsparcia merytorycznego projektu, asystenta kierownika ds. wsparcia merytorycznego, specjalisty ds. rozliczeń i monitoringu". Jednak Instytucja Zarządzająca w żaden sposób nie odniosła się do treści protestu, w którym wskazano, że doszło do naruszenie przez oceniającego nr I Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021-2027, podkreślając, że skoro kadra projektu co wynika z wytycznych rozliczna jest w ramach kosztów pośrednich to skarżąca nie miała obowiązku wskazywania szacunkowego wymiaru czasu pracy w/w personelu. Na stronie 24 złożonego wniosku o dofinansowanie projektu opisano sposób zarządzania projektem. Brak wskazanego rozstrzygnięcia uniemożliwia jakąkolwiek merytoryczną ocenę sporządzonej w tym zakresie informacji. Ponadto podkreślić należy, że w wypadku stwierdzenia nieprawidłowości skutkującej obniżeniem ilości przyznanych punktów, obowiązkiem osoby dokonującej oceny jest nie tylko wskazanie danej nieprawidłowości i jej skonfrontowanie z treścią odpowiedniego kryterium wyboru ale także wyjaśnienie przyczyn, dla których odjęto taką a nie inną liczbę punktów.
Także w przypadku zaskarżonego kryterium 2 dotyczącego "Grupy docelowe", wskazać, należy, że IZ nie ustosunkowała się do treści zawartych we wniesionym proteście, w którym podkreślono, że oceniający nr I naruszył treść Regulaminu konkursu str. 35 zgodnie, z którym " Operator odmawia zakwalifikowania do wsparcia osobom dorosłym, które korzystały już ze wsparcia i wykorzystały obowiązujące limity dofinansowania usług rozwojowych".
Natomiast w zakresie dotyczącym zarzutu odnoszącego się do sposobu rekrutacji uczestników projektu to podkreślić należy, że w złożonym proteście skarżąca podniosła, że w części projektu 005 dotyczącej spełnienie zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, jej zdaniem wskazała sposób rekrutacji osób z niepełnosprawnościami. W tym zakresie nie można jednak podzielić stanowiska skarżącej, albowiem w części wniosku o dofinansowanie odnoszącej się do opisu rekrutacji uczestników projektu ( str.28-29 wniosku), brak jest informacji w jaki sposób skarżąca zrekrutuje uczestników projektu, w tym osób z niepełnosprawnościami.
Z treści zaskarżonej informacji nie wynikają również przyczyny, dla których stwierdzono, że wniosek skarżącej nie spełnił kryterium premiującego nr 3 "Wnioskodawca zapewni, że do realizacji projektu zostanie zatrudniona co najmniej
1 osoba z niepełnosprawnością, w wymiarze co najmniej 1/2 etatu, przez co najmniej połowę okresu realizacji projektu". Zgodnie z uchwałą nr [...] Komitetu monitorującego Program Fundusze Europejskie 2021-2027 z dnia [...] lutego 2024 r. w sprawie zatwierdzenia kryteriów dostępu i premiujących weryfikowanych na etapie oceny formalno-merytorycznej dla Działania 6.8 Edukacja dorosłych, typ I Aktywni na rynku pracy – uczenie się dorosłych – odpowiedź na wyzwania cywilizacji poprzez upowszechnienie idei uczenia się przez całe życie w celu zwiększenia uczestnictwa osób dorosłych w procesie kształcenia, dostosowanie zakresu i formy oferty kształcenia do potrzeb i wymogów rynku, w tym wsparcie kompetencji językowych i cyfrowych (załącznik nr 5b do regulaminu), weryfikacja spełnienia kryterium będzie odbywała się na podstawie zapisów we wniosku o dofinansowanie projektu i uzasadnienia, które jednoznacznie wskaże, że projekt spełnia konkretne kryterium premiujące. W uzasadnieniu dla kryterium, Wnioskodawca powinien zawrzeć informacje potwierdzające fakt, że projekt spełnia dane kryterium premiujące – nie można wpisać tylko zapisu deklaratywnego "projekt spełnia kryterium premiujące nr x". Zdaniem organu "wnioskodawca zaplanował zatrudnienie OzN w kadrze zarządzającej, wynagradzanej w ramach kosztów pośrednich. Taka kadra nie stanowi personelu projektu. Instytucja rozpatrująca protest przypomina, iż kryterium premiujące nr 3 jest przyznawane tylko w przypadku, gdy jeśli OzN jest personelem projektu, czyli osobą zaangażowaną do merytorycznych zadań w projekcie, zatrudnioną na umowę o pracę w ramach kosztów bezpośrednich.". Raz jeszcze należy przypomnieć, że obowiązkiem organu jest przejrzyste i rzetelne rozpatrzenie protestu. Organ ma wyjaśnić w sposób jasny i czytelny dla wnioskodawcy przyczyny dla których uznał, że wniosek nie spełnia danego kryterium. Swoje twierdzenia musi oprzeć na przepisach prawa wchodzących skład systemu realizacji programu operacyjnego. Dlatego też stwierdzenie, że kadra zarządzająca wynagradzana w ramach kosztów pośrednich nie stanowi personelu projektu, bez wskazania odpowiednich przepisów, nie można uznać za zgodne z zasadami wskazanymi w art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej. Organ również w tym wypadku zupełnie pominął treść uzasadnienia protestu.
Z tożsamych przyczyn za częściowo zasadny należy uznać zarzut dotyczący wadliwej oceny wniosku o dofinansowanie projektu w zakresie kryterium 4 Budżet projektu: racjonalność i efektywność budżetu projektu jako planu finansowego całego przedsięwzięcia oraz zgodność wydatków ze standardem i cenami rynkowymi określonymi w regulaminie wyboru projektów w sposób konkurencyjny. Organ potwierdził stanowisko oceniających odnośnie przyjętego wymiaru godzin doradztwa oraz zdalnej formy doradztwa. Nie wyjaśnił natomiast dlaczego realizowanie doradztwa w formie zdalnej uznał za "absurdalne", z uwagi na brak osobistego kontaktu z uczestnikami projektu. Uzasadnienia takiego nie zawierają również karty ocen formalno-merytorycznych. Zaznaczyć należy, że Oceniający 1 przyznał mniejszą liczbę punktów wyłącznie z uwagi na przyjęty wymiar godzin. Z kolei Oceniający 2 wskazał jedynie, że realizowanie doradztwa w formie zdalnej "jest dla oceniającego nieracjonalne z uwagi na brak osobistego kontaktu z UP jako preferowanej formy kontaktu oraz brak możliwości weryfikacji czy faktycznie doradztwo takie zostało przeprowadzone". Tymczasem zgodnie z wnioskiem (strona 14), możliwa będzie realizacja UR (usługi rozwojowej) w formie stacjonarnej oraz zdalnej w czasie rzeczywistym. Uczestnik projektu w przypadku usługi zdalnej w czasie rzeczywistym zobowiązany będzie do złożenia oświadczenia dotyczącego dostępu do platformy szkoleniowej. Brak ww. oświadczenia skutkować będzie uznanie kosztów danej UR za niekwalifikowane. Powyższe oznacza, że dokonana ocena oraz informacja o wyniku rozpatrzeniu protestu pomijają treść wniosku oraz nie uzasadniają przyczyn obniżenia liczby przyznanych punktów. Nie wyjaśniają bowiem dlaczego mieszany charakter usługi rozwojowej (kontakt zdalny lub osobisty) jest niezgodny z treścią Regulaminu, jego załączników lub samego programu.
Ponadto IZ nie odniosła się do zarzutu skarżącej dotyczącego błędnego przyjęcia przez II oceniającego, że doradztwo zawodowe (zdefiniowane przez tego oceniającego na podstawie Wikipedii) nie pokrywa się z doradztwem, które skarżąca opisała we wniosku.
Na uwzględnienie nie zasługuje natomiast zarzut dotyczący tego kryterium
w zakresie przyjętego wymiaru godzin doradztwa. Co prawda uzasadnienie zaskarżonej informacji jest niezwykle skąpe, jednak odwołuje się do uwag oceniających. W kartach ocen formalno-merytorycznych wskazano bowiem prawidłowo przyczyny, dla których uznano, że przyjęty we wniosku wymiar godzin doradztwa tj. 4h na uczestnika projektu jest zbyt duży. Przedstawione na kartach ocen okoliczności, takie jak wiek potencjalnych uczestników projektu, ich uczestnictwo w projekcie z własnej inicjatywy, charakter świadczonych usług czy cel całego programu, mają niewątpliwie wpływ na wymiar koniecznego wsparcia, a tym samym racjonalność wydatków, będących istotnym elementem przedmiotowego kryterium. Dokonana ocena ma charakter uznaniowy jednak nie można uznać jej za dowolną. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia zarówno przepisów Regulaminu jak i zasad wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy wdrożeniowej. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik oceny. W trakcie ponownego rozpatrywania podjętego rozstrzygnięcia organ uwzględni treść niniejszego orzeczenia.
Sąd wskazuje również, stosownie do § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy
i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1003), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 54 § 5 p.p.s.a., akta sprawy prowadzone w postaci papierowej przekazuje się jako zbiór kolejno ponumerowanych kart połączonych za pomocą środków, które nie degradują struktury fizycznej dokumentu. Wskazane przepisy mają umożliwić sądowi wypełnienie zadania kontroli legalności wydanych w sprawie decyzji, która sprawowana jest w oparciu o akta sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), co do kompletności których nie powinno być wątpliwości i które powinny obrazować kolejne czynności formalne i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Zapobiega to nie tylko wątpliwościom co do kompletności akt sprawy ale też ryzyku zagubienia poszczególnych dokumentów w ich skład wchodzących. Jest oczywiste, że w świetle art. 54 § 2 ww. ustawy akta sprawy powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne wykonywane przez podmioty prowadzące postępowanie w sprawie. Zatem, akta administracyjne powinny być kompletne, uporządkowane, ułożone w porządku chronologicznym, ponumerowane oraz spięte i wyposażone w spis treści - tak aby umożliwić Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. Powinny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych, a szczególnie związanych z doręczaniem pism, pokwitowań sądowych, kopert z pieczęciami, a w razie złożenia pisma bezpośrednio do podmiotu adnotacji urzędowej potwierdzającej datę i okoliczność osobistego złożenia pisma (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz – Roman Hauser, Marek Wierzbowski Wyd. C.H.BECK 2015 str. 330). Przekazane przez organ akta nie spełniają powyższych wymagań. Zostały przekazane do sądu w formie luźnych kartek, które nie były uporządkowane chronologicznie i ponumerowane. Niektóre dokumenty nie zawierają podpisów. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 73 ust. 8 ustawy wdrożeniowej Sąd uwzględnił skargę, stwierdzając, że: ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę właściwej instytucji w celu ponownego rozpatrzenia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI