I SA/SZ 63/25

I SA/Sz 63/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 17, 17c, 18art. 33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.138, 141,144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie W. Z. z dnia 20 grudnia 2024 r. nr FB-4.3151.279.2024.JC/AZ w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, II. zasądza od W. Z. na rzecz M. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda (organ), po rozpatrzeniu wniosku M. S. (zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie zarzutu - oddalił zarzut zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej.
W podstawie prawnej organ wymienił art. 17 § 1, § 1a, art. 34 § 2 pkt 1, art. 33 § 2 pkt 6, art. 124 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2025.132 - u.p.e.a.) oraz art. 124, art. 127 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.).
Organ uzasadniał, że zobowiązany złożył zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wojewodę 28 sierpnia 2024 r. nr: [...], [...], dotyczących należności pieniężnej w łącznej wysokości [...] zł. Egzekwowana należność to grzywna w celu przymuszenia nałożona postanowieniem z 6 listopada 2023 r. i opłaty za wydanie tego postanowienia. Grzywna jest konsekwencją niewykonania przez zobowiązanego obowiązku o charakterze niepieniężnym w postaci obowiązkowego szczepienia ochronnego dziecka. Zobowiązany wywiódł zarzut z przesłanki zawartej w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.
Organ, po rozpatrzeniu zarzutu zobowiązanego, postanowieniem z 21 listopada 2024 r. oddalił zarzut. Zobowiązany został pouczony o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od daty otrzymania postanowienia.
Zobowiązany 2 grudnia 2024 r. nadał w placówce pocztowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Następnie organ tłumaczył, że w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym w postaci wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (PPIS) występuje jako wierzyciel, a Wojewoda jako organ egzekucyjny.
W przypadku zaś dochodzenia należności pieniężnej, wynikającej z nałożonej na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia, Wojewoda jest wierzycielem, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. organem egzekucyjnym.
Organ motywował, że w toku egzekucji świadczenia niepieniężnego została nałożona na zobowiązanego grzywna w celu przymuszenia oraz opłata za wydanie postanowienie w przedmiocie środka egzekucyjnego w postaci grzywny.
W myśl art. 124 u.p.e.a. grzywny nałożone w celu przymuszenia nieuiszczone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych.
Zobowiązany, pomimo pisemnego wezwania, nie zapłacił omawianych należności pieniężnych. W konsekwencji organ 28 sierpnia 2024 r. wystawił tytuły wykonawcze i skierował je do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w celu przymusowej realizacji.
W dalszej kolejności organ nawiązał do art. 34 § 2 u.p.e.a. i stwierdził, że zarzut zobowiązanego został rozpatrzony postanowieniem z 21 listopada 2024 r. i w efekcie oddalony. Zdaniem organu, nie ma podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w postanowieniu z 21 listopada 2024 r.
Zobowiązany (skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu.
Zarzucił naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 lit. c u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. przez egzekwowanie grzywny nałożonej na zobowiązanego na podstawie przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.)
W takiej sytuacji, zdaniem skarżącego, postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązku wykonania świadczenia niepieniężnego podlegało umorzeniu, zaś postanowienie o nałożeniu grzywny w konsekwencji uchyleniu.
W świetle powyższego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie postanowień organu wydanych 20 grudnia 2024 r. i 21 listopada 2024 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Zdaniem skarżącego, obowiązek szczepienia ochronnego dziecka nie miał podstaw prawnych. Obowiązek ten wynikał bowiem z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Natomiast Trybunał Konstytucyjny mocą wyroku z 9 maja 2023 r. uznał taką podstawę prawną obowiązku szczepień ochronnych za niezgodną ze standardami konstytucyjnymi.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu zostało wydane w warunkach nieważności.
Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że sąd uwzględnił skargę z przyczyn istotnie innych niż te, na które powoływał się skarżący.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (wyłączenia od stosowania art. 134 § 1 P.p.s.a. nie dotyczą kontrolowanego postanowienia).
Oznacza to, że sąd jest zobowiązany skontrolować legalność zaskarżonego postanowienie niezależnie od zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze.
Realizując obowiązek nałożony na sąd mocą art. 134 § 1 P.p.s.a., trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (§ 1).
Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (§ 2).
W egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, przepisów § 1 i 2 nie stosuje się. Przepis art. 17a stosuje się (§ 3).
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (§ 4).
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części (§ 5).
W myśl art. 34 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (§ 1).
Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia (§ 2).
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (§ 3).
Stosownie zaś do art. 17 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia (§ 1).
O ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia (§ 1a).
Do zażaleń na postanowienia wydane w pierwszej instancji przez organy sprawujące nadzór w rozumieniu przepisów art. 23 albo Szefa Krajowej Administracji Skarbowej stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia (§ 1b).
Organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na postanowienie przysługuje zażalenie (§ 1c).
Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ odwoławczy może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia (§ 2).
Według art. 17c u.p.e.a. organ egzekucyjny doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu albo przez pracownika obsługującego organ (§ 1).
W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (§ 2).
W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny doręcza pisma przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (§ 3).
Następnie art. 18.u.p.e.a. przewiduje, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej:
1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy,
2) w postępowaniu egzekucyjnym
- przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Według art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Natomiast art. 138.K.p.a mówi o tym, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze (§ 1).
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (§ 2).
W art. 141 K.p.a. ustawodawca przyjął, że na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (§ 1).
Zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie (§ 2).
Ponadto art. 144 K.p.a. zawiera regułę, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
W tym stanie prawnym organ rozpatrywał zażalenie na postanowienie z 21 listopada 2024 r., o którym wprost mowa jest w art. 34 § 2, § 3, art. 17 § 1, § 1a u.p.e.a. Do takiego zażalenia jedynie odpowiednio miał zastosowanie art. 127 § 3 K.p.a. który stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Jednak nawet przy odpowiednim stosowaniu art. 127 § 3 K.p.a. organ nadal rozpatrywał zażalenie, wprost zgodnie z art. art. 34 § 2, § 3, art. 17 § 1, § 1a u.p.e.a. Odpowiednie stosowanie art. 127 § 3 K.p.a. nie zmieniało charakteru prawnego środka zaskarżenia w postaci wyłącznie zażalenia.
Jeśli zatem w wyniku rozpatrzenia zażalenia organ chciał zaaprobować swoje postanowienie z 21 listopada 2024 r., to w takiej sytuacji miał obowiązek utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, wprost zgodnie z brzmieniem art. 138 § 1 pkt 1, art. art. 144 K.p.a., art. 34 § 2, § 3, art. 17 § 1, § 1a, art. 18 pkt 2 u.p.e.a.
Natomiast organ sprzecznie z literalnym brzmieniem art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 K.p.a., art. 34 § 2, § 3, art. 17 § 1, § 1a, art. 18 pkt 2 u.p.e.a. ponownie oddalił zarzut zobowiązanego, postępując jak wierzyciel, orzekający w pierwszej instancji, a nie jak organ, rozpatrujący zażalenie na postanowienie wierzyciela.
W ten sposób organ rażąco naruszył prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 z uwzględnieniem art. 126 K.p.a.
Z powodów omówionych wyżej sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (597 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.).
Obejmują one wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) wraz z opłatą od pełnomocnictwa (17 zł).