I SA/Wr 340/19

I SA/Wr 340/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2019-07-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska
Jadwiga Danuta Mróz
Marta Semiczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
II FSK 2821/19 - Wyrok NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1785
art. 2  ust. 2
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Protokolant: starszy sekretarz sądowy Barbara Głowaczewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skargi "A" L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz strony skarżącej kwotę 400 ( czterysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Nadleśnictwa L. (dalej: strona, skarżąca strona) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w L. z [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. (dalej: organ podatkowy pierwszej instancji) z [...] r.
nr [...] odmawiającą stwierdzenia nadpłat w podatku od nieruchomości za 2018r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że strona, w złożonej 1 lutego 2018 r. deklaracji na podatek od nieruchomości na 2018 r. określiła wysokość tego podatku na kwotę 11 181,00 zł. Do opodatkowania strona wykazała grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, bez względu na sposób zakwalifikowania w ewidencji gruntów i budynków o pow. 12.092 m2, budynki mieszkalne o pow. 154,24 m2, w tym 26,06 m2 kondygnacji o wysokości od 1,40 m do 2,20 m 128,18 m2 kondygnacji o wysokości powyżej 2,20 m, stodołę i szopę o pow. 58,32 m2.
Następnie strona pismem z 2 sierpnia 2018r. wystąpiła o zwrot nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za 2018 r., przesyłając w załączeniu skorygowaną deklarację podatkowaną. Z korekty tej wynika, że jako przedmiot opodatkowania wskazano budynki mieszkalne o pow. 154,24 m2, w tym 26,06 m2 kondygnacji o wysokości od 1,40 m do 2,20 mi 128,18 m2 kondygnacji o wysokości powyżej 2,20 m oraz stodołę i szopę o pow. 58,32 m2. Kwota podatku z tej deklaracji wyniosła 177,00 zł. W uzasadnieniu wskazała, że Strona także stoi na stanowisku, że nieruchomości gruntowe pod liniami energetycznymi obciążane służebnością przesyłu na rzecz przedsiębiorstw energetycznych powinny być opodatkowane podatkiem leśnym. W skorygowanej deklaracji strona wykazała, że kwota podatku od nieruchomości za 2018 r. wynieść powinna 1.374 zł.
W powołanej na wstępie decyzji organ podatkowy pierwszej instancji odmówił stronie skarżącej stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy odwoływał się m in. do treści art. 1a ust. 1 pkt 1, art. 2 ust.1 pkt 1, ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 4, art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1785 ze zm. - dalej: upol) art. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (t.j: Dz. U. z 2017 r., poz. 1821 ze zm.) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych wskazując, że opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Następnie odwołano się do treści umowy z [...] 2013 r. Rep. A nr [...]/2013 ustanowienia służebności przesyłu pomiędzy stroną a spółką energetyczną wskazując, że potwierdza ona, iż grunty pod liniami energetycznymi zostały zajęte przez zakłady energetyczne na prowadzenie działalności gospodarczej. Grunty te od chwili ich zajęcia powinny zatem być opodatkowane podatkiem od nieruchomości, stawką określoną jak dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej bez względu na sposób zakwalifikowania tych gruntów w ewidencji gruntów i budynków.
Następnie, powołując się na art. 75 § 4a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: O.p.), organ pierwszej instancji odmówił stwierdzenia nadpłaty. Wskazał, iż zarówno grunty wskazane jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak i zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2018 r. w deklaracji z 1 lutego 2018 r. ustalono prawidłowo.
W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając naruszenie art. art. 1a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.a upol przez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym, bowiem uznanie, że strona jest posiadaczem gruntów pod liniami energetycznymi powinno prowadzić do wniosku, że te nieruchomości podlegają opodatkowana poddaniem leśnym, a nie podatkiem od nieruchomości. Nie dostrzegł bowiem organ podatkowy, iż ustanowienie służebności przesyłu nie zmienia charakteru gruntu, tzn. nie wyklucza ich z ekosystemu leśnego. Grunty wykorzystywane są jako poletka łowieckie, plantacje choinkowe, remizy, ścieżki dla zwierzyny itp.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze za kluczowe w niniejszej sprawie uznało wyjaśnienie pojęcia "zajęcie gruntów na prowadzenie działalności gospodarczej", które nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Jest to pojęcie węższe niż "związanie z prowadzeniem działalności gospodarczej". Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2016 r. II FSK 1238/14 i II FSK 1156/14, organ odwoławczy stwierdził, że spółka energetyczna prowadzi działalność w zakresie przesyłu, dystrybucji energii elektrycznej, a na gruntach, będących w zarządzie strony, są posadowione linie energetyczne będące własnością tego operatora. Spółka energetyczna korzystała w 2018 r. z gruntów pod liniami energetycznymi na zasadach określonych w umowie o ustanowieniu służebności przesyłu. Ustanowienie służebności przesyłu przesądza o tym, że grunty pod liniami napowietrznymi są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez spółkę energetyczną., która wykorzystuje te grunty w sposób trwały, jako pasy techniczne pod napowietrznymi liniami energetycznymi, wytyczone w związku z przebiegającą linią energetyczną i niezbędne do prowadzenia przesyłu energii elektrycznej. Zdaniem organu odwoławczego, grunty te były nie tylko związane, ale i zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii elektrycznej.
Powołując się na przepisy Kodeku cywilnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że służebność przesyłu (art. 3051 – art. 3054 Kodeksu cywilnego) jest trzecim rodzajem służebności, niebędącej ani służebnością gruntową, ani służebnością osobistą. Celem tej służebności jest umożliwienie przedsiębiorcy właściwego korzystania z urządzeń, których jest właścicielem i które wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa. Organ podatkowy podkreślił, że w art. 1a ust. 1 pkt 3 upol ustawodawca użył sformułowania "grunty (...) związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - grunty (...) będące w posiadaniu przedsiębiorcy (...)". Przy czym pojęcie posiadania dotyczy zarówno posiadania rzeczy - art. 336 Kodeksu cywilnego, jak i posiadania służebności - art. 352 § 1 Kodeksu cywilnego. Jest zatem pojęciem szerszym od posiadania z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a upol, które dotyczy posiadania rzeczy. Z tych powodów, zdaniem organu odwoławczego, nie można przyjąć, że to przedsiębiorstwo przesyłowe było posiadaczem gruntów zajętych przez nie na prowadzenie działalności gospodarczej. Podatnikiem podatku od nieruchomości jest zatem, zgodnie z art. 3 ust. 2 upol skarżąca. Na podstawie zawartej umowy ustanowienia służebności przesyłu nie doszło do przeniesienia posiadania gruntów, będących w zarządzie spółki na przedsiębiorstwo przesyłowe. Jednocześnie są to grunty zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej i stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a upol są opodatkowane najwyższą stawką podatku od nieruchomości.
W skardze strona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzuciła naruszenie
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 2 ust. 2 upol w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) w zw. z ust. 2 i art. 5 ust. 1 lit. a) upol przez ich błędną wykładnię i uznanie, że grunty leśne będące w zarządzie skarżącej są zajęte na prowadzoną działalność gospodarczą przez przedsiębiorstwo energetyczne i podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości według stawek właściwych dla gruntów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą;
- art. 2 ust. 2 upol w zw. z art. 1a ust. 2 pkt 1 upol przez ich błędną wykładnię i uznanie, że grunty leśne będące w zarządzie skarżącej związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą przez przedsiębiorstwo energetyczne na podstawie zawartej umowy o ustanowienie służebności, pomimo, iż prawidłowo przeprowadzone postępowanie i wykładnia przepisów prawa materialnego doprowadziłyby organ do wniosku, że grunty podatnika nie są w całości zajęte na prowadzoną działalność gospodarczą przez przedsiębiorstwo energetyczne.
2) przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 187 § 1 i § 3 w zw. z art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. przez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w tym poprzez brak zebrania i rozpatrzenia kompletnego materiału dowodowego przy uwzględnieniu m.in. ustaleń w zakresie możliwości wykorzystania gruntów leśnych przez stronę skarżącą w ramach prowadzonej działalności leśnej.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że z ogólnej powierzchni gruntów znajdujących się pod liniami energetycznymi skarżąca w korekcie deklaracji nie wykazywała powierzchni jako zajętej na działalność gospodarczą, ponieważ w jej ocenie, powinny one zostać opodatkowane podatkiem leśnym (odpowiednio według klasyfikacji) z uwagi na kontynuację prowadzenia gospodarki leśnej, tj. pomimo ustanowienia służebności przesyłu. Podkreślono, że ustanowienie służebności przesyłu nie zmienia charakteru gruntu, tzn. nie wyklucza ich z ekosystemu leśnego. Wykorzystywane są one jako poletka łowieckie, plantacje choinkowe, remizy, ścieżki dla zwierzyny itp. Na gruntach rolnych prowadzona jest gospodarka rolna. Zdaniem skarżącej organy podatkowe nie dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie dokonały oględzin nieruchomości, swoje twierdzenia opierają wyłącznie o analizę dorobku orzeczniczego w innych, indywidualnych sprawach podatkowych. Odwołano się do treści art. 39a ustawy 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz. U. z 2011 r., nr 12, poz. 59 ze zm.- dalej: ustawa o lasach), podkreślając, że służebność przesyłu musi odbywać się z uwzględnieniem zasad gospodarki leśnej, której pojęcie zostało określone w art. 6 ust. 1 pkt 1 upol, a zasady jej prowadzenia w art. 8 ustawy o lasach. Podkreślono, że wprawdzie sporne grunty zostały obciążone służebnością przesyłu na rzecz przedsiębiorców energetycznych, jednakże odbywa się to z poszanowaniem zasad gospodarki leśnej, czyli prowadzona jest w taki sposób, aby przedsiębiorstwo energetyczne nie burzyło zasad określonych w art. 8 ustawy o lasach, w tym działalności leśnej. Tym samym nie można uznać, że działalność gospodarcza ma walor dominujący. Odwołano się do ustawy z 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o podatku leśnym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1588), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Ustawodawca w powyższej ustawie doprecyzował zasadę, że za grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie uznaje się gruntów leśnych, nad którymi przebiega infrastruktura przesyłowa energii elektrycznej. Powyższa nowelizacja rozwiewa wszelkie wątpliwości i stwierdza, że w odniesieniu do gruntów stanowiących lasy obowiązuje podatek leśny. Dodatkowo skarżąca, odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 131/18 (publ: w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA), wskazała, że w sytuacji, w której wykładnia charakteru dysponowania gruntem pod liniami objęta jest posiadaniem zależnym, to należało, akceptując wykładnię zawartą w ww. wyroku, przyjąć, iż skarżąca nie może być podatnikiem podatku od nieruchomości lecz jest nią przedsiębiorstwo energetyczne.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi w całości i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem sporu między stronami jest w istocie kwestia czy skarżąca jest podatnikiem podatku od nieruchomości z racji zawarcia z przedsiębiorstwem energetycznym umowy służebności przesyłu. Zdaniem skarżącej nie jest ona podatnikiem ww. podatku. Zdaniem organu podatkowego jest takim podatnikiem.
W sprawie tej należy przyznać rację skarżącej, choć nie z przyczyn wskazywanych przez nią w treści skargi.
Na wstępie koniecznym jest zaznaczenie, że analogiczna kwestia była rozstrzygana przez tut. Sąd, który wyrokiem z 14 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 1248/18 uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w całości podziela argumentację przedstawioną w ww. wyroku i przyjmuje ją za własną.
Na wstępie zasadnym, jest wskazanie, że sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP) w granicach określonych w art. 184 Konstytucji RP oznacza obowiązek respektowania zawartej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz art. 8 stanowiącego, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej oraz że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Dokonując wykładni przepisów prawa, sąd powinien zmierzać do osiągnięcia rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zatem zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości zawartych w konstytucji. Taki obowiązek sądu wynika z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Sformułowanie o podległości konstytucji i ustawom oznacza, że rozstrzygając jakąś sprawę, sąd powinien najpierw zbadać, czy nie jest naruszona żadna norma konstytucyjna i tym samym, czy przestrzegana jest wyrażona w art. 8 ust. 1 Konstytucji RP zasada jej nadrzędności, i dokonywać wykładni przepisów ustawy w sposób zgodny z postanowieniami ustawy zasadniczej (por. R. M. Hauser [w:] M. Smolak (red.) Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje, WK 2016, LEX/el.).
Z zasady państwa prawa przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny wyprowadził szereg zasad szczegółowych w tym m.in. zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę pewności prawa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał bowiem, że niedopuszczalne jest takie stanowienie i stosowanie prawa, aby stawało się ono swoistą pułapką dla obywateli (wyrok TK z 31 stycznia 1996 r., K 9/96, OTK 1996/1/38). Prawo winno być tak stanowione, aby obywatel miał możliwość poznania konsekwencji prawnych swojego działania (G. Borkowski, Przyzwoitość legislacji a pułapki podatkowe, Glosa 2001, nr 9, s. 32-35). Rolą ustawodawcy zwłaszcza co się tyczy prawa podatkowego jest zatem bardzo precyzyjne konstruowanie aktów prawnych, aby ich adresat mógł zrozumieć pożądane zachowanie z samej ich treści. W sytuacji zatem, gdy ustawodawca nie dochował należytej staranności w trakcie stanowienia prawa, to wszelkie wątpliwości interpretacyjne winny być rozstrzygane na korzyść podatnika (J. Oniszczuk, Państwo prawne w orzecznictwie TK (zasady państwa prawnego, Warszawa 1996, s. 100-101; por. też A. Mariański, Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika. Zasada prawa podatkowego, Warszawa 2009, s. 53-54).
Zasada in dubio pro tributario ma walor fundamentalny dla wykładni przepisów prawa daninowego, w tym prawa podatkowego. Stanowi ona oczywistą konsekwencję, wyrażonej w art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji RP, zasady nullum tributum sine lege. Przestrzeganie omawianej zasady przez organy podatkowe oraz kontrolujące ich działalność sądy administracyjne jest warunkiem koniecznym zapewnienia podatnikom niezbędnego poziomu bezpieczeństwa prawnego, co niewątpliwie sprzyja budowaniu zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, w tym bardzo newralgicznym obszarze. Tym bardziej, że wspomniana zasada została wyrażona expressis verbis w art. 2a O.p., w myśl której niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Przepis ten ma charakter materialnoprawny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2013 r., SK 18/09, (publ: OTK-A 2013/6/80) stwierdził, że zgodnie z wymogami konstytucyjnymi niejasnych regulacji podatkowych nie wolno interpretować na niekorzyść podatników, a w konsekwencji jeśli takie regulacje okazują się ostatecznie wieloznaczne, to zgodnie z zasadą in dubio pro tributario należy opowiedzieć się za rozwiązaniem uwzględniającym interes podmiotu obowiązanego do świadczeń podatkowych. W wyroku z 13 grudnia 2017 r., SK 48/15, (publ: OTK-A 2018/2) Trybunał Konstytucyjny zauważył, że nieusuwalna wątpliwość dotycząca wykładni przepisu oznacza zatem tylko taką wątpliwość, która pozostaje aktualna po zastosowaniu reguł interpretacji językowej oraz systemowej.
Na konieczność odwołania się do tej zasady wielokrotnie wskazywał w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. Obowiązywanie tej zasady nakazuje, że w razie potrzeby rozstrzygania między różnymi wchodzącymi w grę wariantami interpretacyjnymi organy stosujące prawo powinny wybrać rezultat najbardziej korzystny dla podatnika (por. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 listopada 2014r., sygn. akt II FPS 3/14 i sygn. akt I FPS 4/14; 19 grudnia 2016r., sygn. akt II FPS 4/16, publ: CBOSA).
W literaturze podatkowej wskazuje się, że przedmiot podatku stanowi konstrukcję złożoną. Jest to bowiem sytuacja faktyczna lub prawna, z zaistnieniem której po stronie podatnika przepisy prawa podatkowego wiążą powstanie stosunku prawnopodatkowego (por. m.in. N. Gajl, Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1980, s. 206; K. Ostrowski, Prawo finansowe. Zarys ogólny, Warszawa, 1970, s. 146). Wspomniane stany faktyczne i prawne można odnosić do pewnych "obiektów" czy też "przedmiotów" o charakterze materialnym lub niematerialnym. Tym samym struktura przedmiotu opodatkowania składa się z dwóch, nierozerwalnie ze sobą związanych elementów – określonego zachowania się podmiotu podatkowego, a ponadto obiektu tego zachowania się. To właśnie zachowanie, nie zaś jego "przedmiot", stanowiący punkt odniesienia tego zachowania, traktowane jest często jako właściwy przedmiot podatku (por. M. Kalinowski, Opodatkowanie podziemnych wyrobisk górniczych, Glosa Luty 2003r., s. 32). Przedmiot podatku stanowi jeden z elementów konstrukcyjnych podatków, który współtworzy podatkowy stan faktyczny, uregulowany w normie podatkowej (por. A. Kostecki, Podatkowy stan faktyczny [w:] Studia z zakresu polityki finansowej i prawa finansowego, M. Mazurkiewicz (red.), Wrocław 1992, s. 134). Drugim z elementów współtworzących ten stan jest podmiot podatku. Zatem przedmiot podatku to określona część stanu faktycznego, objętego hipotezą normy podatkowej, którego zaistnienie powoduje zawiązanie się stosunku podatkowoprawnego. Dla wywołania tego skutku podatkowy stan faktyczny musi zaistnieć u osoby mającej cechy określone w hipotezie normy prawnej (por. M. Kalinowski, Opodatkowanie..., s. 32).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 upol podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: (1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; (2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; (3) użytkownikami wieczystymi gruntów; (4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 upol obowiązek podatkowy dotyczący przedmiotów opodatkowania wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - ciąży odpowiednio na jednostkach organizacyjnych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych, faktycznie władających nieruchomościami lub obiektami budowlanymi.
Z ww. przepisów wynika, że uregulowano w nich zdarzenie czy też stan, których zaistnienie u podatnika powoduje powstanie stosunku podatkowoprawnego. Owym zdarzeniem, stanowiącym przedmiot podatku jest bycie właścicielem, użytkownikiem wieczystym, posiadaczem samoistnym, posiadaczem zależnym, zarządcą.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu pięciu sędziów z 19 sierpnia 1996 r., sygn. akt FPK 9/96, ONSA 1996, nr 4, poz. 152, stwierdził, że w przypadku gdy w wyniku umowy cywilnoprawnej zawartej z jednostkami organizacyjnymi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe przekazano w posiadanie zależne nieruchomość stanowiącą własność Skarbu Państwa, obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży, na mocy art. 2 pkt 2 upol, na posiadaczu zależnym (a nie zarządcy). Uzasadniając to stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że czynności związane z zarządzaniem ww. mieniem, opierając się na uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 14 października 1994 r., sygn. akt III CZP 16/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 40, wykonują państwowe jednostki organizacyjne, które działają w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, czego konsekwencją jest to, że każda czynność prawna państwowej jednostki organizacyjnej jest czynnością Skarbu Państwa. Tak więc, zdaniem Sądu Najwyższego, stroną umów cywilnych dotyczących nieruchomości, zawieranych przez te jednostki, jest Skarb Państwa jako właściciel tychże nieruchomości, przez co umowy te należy traktować jako zawarte z właścicielem. Z tych powodów podatnikiem jest posiadacz zależny, a nie zarządca nieruchomości.
Z treści art. 3 ust. 1 pkt 4 upol wynika zatem, że w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa podatnikami są posiadacze zależni, o ile ich posiadanie wynika albo z umowy zawartej z właścicielem albo jest bez tytułu prawnego. Uwzględniając treść art. 3 ust. 2 upol należy zauważyć, że skarżąca jako jednostka organizacyjna Lasów Państwowych faktycznie władająca nieruchomościami będącymi w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe będzie podatnikiem podatku od nieruchomości chyba, że nieruchomości będą w posiadaniu innego podmiotu na mocy umowy lub bez tytułu prawnego.
Należy wskazać, że w zakresie rozważanej problematyki istniały w literaturze o orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego jaki sądów administracyjnych odmienne poglądy.
Pierwszy przyjmował, że zawarcie przez przedsiębiorcę elektroenergetycznego umowy, nawet niekoniecznie ustanawiającej służebność przesyłu, ale przewidującej określone władztwo przedsiębiorstwa nad gruntem zarządzanym przez nadleśnictwo (prawo wejścia na grunt, oczyszczenia go z roślinności), pozwala na przyjęcie, że przedsiębiorca ten stał się posiadaczem zależnym tego gruntu na podstawie umowy, co prowadziło do uznania go za podatnika podatku od nieruchomości na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) upol. Podkreślono przy tym, że zgodnie z art. 305(1) w związku z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego służebność przesyłu polega na obciążeniu nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować, lub którego własność stanowią urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne, prawem do korzystania z nieruchomości obciążonej w określonym zakresie, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Uprawniony ze służebności przesyłu uzyskuje zatem określone władztwo nad cudzą nieruchomością na mocy innego prawa, niż użytkownik, zastawnik, najemca lub dzierżawca, jest więc posiadaczem zależnym tej nieruchomości (art. 336 Kodeksu cywilnego). W konsekwencji, skoro wskazane posiadanie zależne nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa wynika z umowy zawartej z właścicielem (podmiotem z mocy prawa sprawującym zarząd tą nieruchomością), uprawniony ze służebności przesyłu przedsiębiorca elektroenergetyczny jest także posiadaczem tej nieruchomości w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) upol., a zatem podatnikiem obciążającego tę nieruchomość podatku od nieruchomości. Prowadziło to do wniosku, że w odniesieniu do tej nieruchomości podatnikiem nie mogło być nadleśnictwo. Podkreślono, że umowa zawarta między nadleśnictwem i przedsiębiorstwem przesyłowym zawiera element posiadania zależnego i przenosi posiadanie nieruchomości. W konsekwencji czego obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za grunty pod liniami elektroenergetycznymi nie ciąży na nadleśnictwie, lecz na przedsiębiorstwie przesyłowym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1101/07, 17 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1821/09, z 22 września 2011 r., sygn. akt II FSK 548/10, CBOSA). Stanowisko to było kontynuowane również w kolejnych latach (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 231/15; 11 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1498/17; 23 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1524/17; 26 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2714/15; 15 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 1236/16 czy wyrok z 5 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 131/18 – na który powołuje się skarżąca, publ: CBOSA).
Przedstawiony wyżej pogląd jest konsekwencją orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym z samej definicji posiadania (art. 336 Kodeksu cywilnego) wynika, że posiadaczem rzeczy jest nie tylko ten, kto włada nią jak właściciel (posiadacz samoistny), ale także kto włada rzeczą jak użytkownik zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Podkreślono, że Kodeks cywilny zerwał z koncepcją, że przedmiotem posiadania jest prawo do rzeczy, a nie rzecz jako taka. Uznano, że zawarte w art. 336 Kodeksu cywilnego wyliczenie rodzajów posiadania zależnego rzeczy jest przykładowe. Jest nim władanie rzeczą w zakresie ograniczonych praw rzeczowych, tj. użytkowania, zastawu, ale także służebności. Potwierdza to wykładnia językowa art. 352 § 1 Kodeksu cywilnego, który jednoznacznie stanowi, że kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. Zgodnie z zasadami wykładni językowej i systemowej, zawarte w § 2 tego przepisu pojęcie "posiadanie służebności" oznacza zatem władztwo nad rzeczą odpowiadające treści służebności. Do takiego ograniczonego władania rzeczą, a więc z istoty swej posiadania zależnego, stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy. Skoro do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy (art. 252 § 2 Kodeksu cywilnego), przy czym w art. 224-225 i 230 Kodeksu cywilnego mowa jest o "posiadaniu rzeczy", to przepisy te stosuje się także do korzystania przez władającego cudzą rzeczą w zakresie służebności przesyłu (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 24 lipca 2013 r., sygn. akt III CZP 36/13, OSNC 2014/3/24; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2016r. sygn. akt V CSK 549/15, postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2008 r. sygn. akt I CSK 171/08, publ : OSNC 2010/1/15). Co istotne, taki rodzaj interpretacji wpłynął na treść umowy ustanowienia służebności przesyłu z [...] 2013 r. między strona a spółka energetyczną gdzie wysokość wynagrodzenia ustalono jako kompensatę w ograniczeniu w korzystaniu z nieruchomości kwot podatków: leśnego, rolnego i od nieruchomości (§ 6 umowy).
Stanowisko Sądu Najwyższego nie jest jednak jednolite. Sąd ten wyraził bowiem też inny pogląd, zgodnie z którym posiadanie służebności to posiadanie swoiste, gdyż nie łączy się z władztwem nad rzeczą w dosłownym znaczeniu, a podmiot wykonujący służebność korzysta z cudzej rzeczy tylko w oznaczonym zakresie, nierzadko bardzo wąskim, w istocie nie władając nią (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2016r., sygn. akt V CSK 549/15, LEX nr 2080889; podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2007 r., sygn. akt I CSK 64/07, LEX nr 286763). W nauce wyrażane są głosy krytyczne co do możliwości uznania posiadacza służebności przesyłu za posiadacza zależnego (P. Księżak, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2005 r., sygn. akt III CZP 29/05, OSP 2006/3, poz. 35; B. Pawlak, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 8 września 2011 r., sygn. akt III CZP 43/11, Rej. 2013/1, s. 125.). Należy też zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dostrzeżono, iż korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu przybiera taką postać, że nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa właściciela nad nieruchomością obciążoną (wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2010 r., sygn. akt II CSK 444/09, LEX nr 578038; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 24 maja 2013 r., sygn. akt V ACa92/13, LEX nr 1356527; wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2014 r., sygn. akt V CSK 117/13, publ: LEX nr 1478715). Tym samym w piśmiennictwie wskazuje się, że nie można jednak zrównywać faktycznego korzystania z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu z władaniem rzeczą jako posiadacz zależny (por. J. Kozińska [w:] M. Fras (red.), M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352), WKP 2018; LEX/el.
Ten drugi pogląd Sądu Najwyższego znalazł swój wyraz w drugim, odmiennym niż wskazywany na wstępie, stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym celem ustanowienia służebności przesyłu jest umożliwienie przedsiębiorcy właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, wchodzących w skład prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, ale nie oznacza to przeniesienia na tego przedsiębiorcę posiadania gruntu znajdującego się pod napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 3714/14; 9 marca 2017r., sygn. akt II FSK 2224/16, publ: CBOSA). W wyrokach tych odwołano się również do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1156/14, sygn. akt II FSK 1157/14 i sygn. akt II FSK 1238/14 oraz z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1315/14, sygn. akt II FSK 1391/14, sygn. akt II FSK 1392/14 i sygn. akt II FSK 1387/14 (publ: CBOSA).
Przywołane wyżej poglądy zarówno Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazują, że istnieje poważna wątpliwość w zakresie ustalenia podmiotu podatku od nieruchomości. Przepis art. 3 ust. 1 pkt 4 upol nie używa określenia posiadacz zależny. Jednakże niezbędnym jest tutaj odwołanie się do przepisów prawa cywilnego. Skoro zatem sam Sąd Najwyższy ma wątpliwości co do charakteru służebności przesyłu, a w konsekwencji także Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wyraża skrajnie odmienne poglądy, to należy stwierdzić, że mamy do czynienia z takimi wątpliwościami co do treści przepisów prawa podatkowego, które nie da się usunąć ani w drodze wykładni językowej, ani systemowej.
Wątpliwości takie występują nie tylko w odniesieniu do podmiotu podatku od nieruchomości ale także w odniesieniu do przedmiotu tego podatku.
W myśl art. 2 ust. 1 upol opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: (1) grunty; (2) budynki lub ich części; (3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Powołany przepis wskazuje jedynie określone przedmioty w postaci budynku, części budynku, gruntu, części gruntu oraz budowli. Nie reguluje on natomiast zachowania czy też stanu, których zaistnienie u podatnika powodowałoby powstanie stosunku podatkowoprawnego (por. M. Kalinowski, Opodatkowanie..., s. 33).
Z kolei w myśl zaś art. 2 ust. 2 upol opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej.
Zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 4 upol pod pojęciem "działalność gospodarcza" rozumie się działalność, o której mowa w przepisach Prawa działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem ust. 2. W myśl art. 1a ust. 2 pkt 1 upol za działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy nie uważa się działalności rolniczej lub leśnej. Pod pojęciem "działalności rolniczej" rozumie się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwo, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb (art. 1a ust. 1 pkt 6 upol). Pod pojęciem "działalność leśna" rozumie się działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym (art. 1a ust. 1 pkt 7 upol).
Z kolei w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. z 2011 r., poz. 1821 ze zm. – dalej: upl) opodatkowaniu podatkiem leśnym podlegają określone w ustawie lasy, z wyjątkiem lasów zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność leśna. Lasem w rozumieniu ustawy są grunty leśne sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako lasy (art. 1 ust. 2 ustawy o podatku leśnym). Za działalność leśną w rozumieniu ustawy, uważa się działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym (art. 1 ust. 2 upl).
Artykuł 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 617 ze zm.) stanowi, że opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Za działalność rolniczą uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb (art. 2 ust. 2 upr).
Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zakresy zastosowania ww. ustaw w odniesieniu do gruntów są ze sobą skorelowane, tzn. działalność leśna opodatkowana jest podatkiem leśnym; działalność rolna – podatkiem rolnym a działalność gospodarcza – podatkiem od nieruchomości.
Niewątpliwie w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych brak jest definicji gruntów "zajętych" na prowadzenie działalności gospodarczej. Koniecznym jest zatem posiłkowanie się przy interpretacji tego określenia jego językowym znaczeniem. Zgodnie z definicjami zawartymi w Uniwersalnym słowniku języka polskiego (red. Stanisław Dubisz, Tom 5, Warszawa 2003, s. 468), wyraz "zająć", "zajmować" oznacza: zapełnić (zapełniać), wypełnić (wypełniać) sobą lub czymś jakąś przestrzeń lub powierzchnię zaś zwrot "zająć się", "zajmować się" oznacza: zacząć coś robić lub pracować nad czymś, wykonywać jakąś pracę. Wskazana powyżej wykładania językowa w rekonstrukcji terminu "zająć" nie dostarcza odpowiedzi na pytanie, jak należy rozumieć znaczenie terminu "gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej". Wskazać także należy na znaczenie słowa "zająć" zawarte w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego (wydawnictwo internetowe: http://sjp.pwn/doroszewski/.pl), gdzie wyjaśniono, że "zająć" to także: wziąć w użytkowanie, wziąć w posiadanie, zawładnąć czymś, zająć ziemię, grunt pod coś – "obsiać, obsadzić czym grunt, pole".
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że przez zwrot "grunty zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej" należy rozumieć faktyczne wykonanie na gruncie konkretnych czynności, działań powodujących osiągnięcie zamierzonych celów lub konkretnego rezultatu, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 20 stycznia 2009 r. (od sygn. akt III SA/Wa 2129/08 do sygn. akt III SA/Wa 2130/08, publ: CBOSA) czy grunty na których rzeczywiście wykonywane są czynności składające się na prowadzenie działalności gospodarczej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 195/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2015r., sygn. akt II FSK 1708/13, sygn. akt II FSK 1473/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 października 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 642/16, publ; CBOSA). Przy czym w tych ostatnich wyrokach stany faktyczne, które były przedmiotem rozstrzygania dotyczyły tego samego podatnika, który zmieniał działalność rolną na działalność gospodarczą (np. wydobywanie kopalin).
W piśmiennictwie wskazuje się, że "zajęcie" oznacza, że czynności składające się na prowadzenie działalności gospodarczej muszą być wykonywane w sposób trwały i tak, że w zasadzie wykluczają prowadzenie innej działalności, np. rolniczej lub leśnej (L. Etel, "Podatki i opłaty lokalne. Podatek rolny, podatek leśny. Komentarz", Warszawa 2008; L. Etel, R. Dowgier, Opodatkowanie lasów zajętych pod napowietrzne linie energetyczne, Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów nr 1/2014, s. 6 i nast.).
Z kolei w odniesieniu do służebności przesyłu ukształtowała się od 2016 r. niekorzystna dla skarżącej linia orzecznicza, bazująca jedynie na uzasadnionym jedynym zarzucie zawartym w skardze kasacyjnej, a mianowicie naruszeniu art. 2 ust. 2 upol i tym samym nie rozważająca kwestii podmiotowości w podatku od nieruchomości. Uznano w niej bowiem, że sporne grunty są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej przez zakłady energetyczne, która to działalność jest decydująca i dominująca na spornym gruncie oraz co do zasady, wyłącza prowadzenie na nim działalności leśnej (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2016 r., sygn.. akt II FSK 1156/14, sygn. akt II FSK 1157/14 i sygn. akt II FSK 1238/14 oraz z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1315/14, sygn. akt II FSK 1391/14, sygn. akt II FSK 1392/14 i sygn. akt II FSK 1387/14, publ: CBOSA). Podobne stanowisko zawarto w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 3714/14; 9 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 2224/16, odwołując się do wyżej wskazanych orzeczeń i podkreślając, że poczyniono w nich szeroko umotywowane wywody w zakresie negatywnego oddziaływania linii energetycznych wysokiego napięcia na otoczenie, a co za tym idzie braku możliwości prowadzenia na gruncie usytuowanym w pasie technicznym działalności leśnej w zakresie ochrony i zagospodarowania lasu, a także utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych. W świetle powyższego, wyprowadzono wniosek, że grunty pod liniami napowietrznymi zajęte były na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii elektrycznej i konstatacji takiej nie stoi na przeszkodzie możliwość prowadzenia na tych gruntach, w ograniczonym zakresie, określonych czynności w ramach działalności leśnej.
Należy zauważyć, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2016 r, sygn. akt II FSK 1156/14, którym zmieniono wcześniej obowiązujący pogląd i opodatkowano nadleśnictwo podatkiem od nieruchomości dotyczył tego podatku na 2008 r. Podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1315/14. Inne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego odwołujące się do ww. wyroku i wskazujące, że właśnie w nim odniesiono się w sposób kompletny do istoty zagadnienia dotyczyły podatku od nieruchomości na 2009 r. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 3714/14; z 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1391/14, publ: CBOSA); na 2010 r. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z17 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1387/14; z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1238/14, publ: CBOSA), na 2011 r. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2016 r., sygn. akt II FSK 1157/14; z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1392/14,publ: CBOSA).
Powyższa konstatacja jest o tyle istotna, że z dniem 3 marca 2011 r. wprowadzono do ustawy o lasach przepis art. 39a, na mocy art. 1 ustawy z 17 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2011r. Nr 34 poz.170). W myśl art. 39a ust. 1 ustawy o lasach nadleśniczy może za zgodą dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych obciążyć, za wynagrodzeniem, nieruchomości pozostające w zarządzie Lasów Państwowych służebnością drogową lub służebnością przesyłu, z uwzględnieniem zasad gospodarki leśnej. Wynagrodzenie to stanowi własny przychód Lasów Państwowych. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej ustala się w wysokości odpowiadającej wartości podatków i opłat ponoszonych przez Lasy Państwowe od części nieruchomości, z której korzystanie jest ograniczone w związku z obciążeniem tą służebnością (ust. 2). Przedsiębiorca, na rzecz którego ustanowiono służebność przesyłu, jest obowiązany do usuwania drzew, krzewów lub gałęzi zagrażających funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego (ust. 3).
Powyższa regulacja spowodowała kolejne trudności interpretacyjne albowiem żaden przepis ustawy o lasach nie odsyła do Kodeksu cywilnego ani bezpośrednio, ani do odpowiedniego stosowania. Tym samym powstała wątpliwość czy zakres korzystania z nieruchomości obciążonej wyznacza autonomicznie tylko ustawa o lasach, czy też stosuje się w tej kwestii również przepis art. 305 (1) Kodeksu cywilnego.
W literaturze wskazuje się na dwie możliwości rozwiązania tego problemu. Niektórzy autorzy przyjmują, że wobec braku definicji służebności przesyłu w ustawie o lasach znajdą zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego do służebności przesyłu. Tym samym służebność przesyłu według ustawy o lasach i służebność przesyłu według Kodeksu cywilnego to jedna i ta sama służebność, tylko modyfikowana dla potrzeb nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych. Drugi pogląd zauważa, że pomiędzy regulacją kodeksową a regulacją w ustawie o lasach zachodzą na tyle istotne różnice, że można mieć uzasadnione wątpliwości, czy ustawodawcy chodziło o ten sam rodzaj służebności, czy jednak nie chodziło o zupełnie nowy rodzaj służebności (por. P. Lewandowski, Służebność przesyłu w prawie polskim, LEX/el.).
Co istotne z art. 39a ust. 1 ustawy o lasach wynika, że nieruchomość pozostająca w zarządzie lasów państwowych może zostać obciążona służebnością przesyłu, ale powinno to nastąpić z uwzględnieniem zasad gospodarki leśnej. Dotyczy to zarówno lokalizacji nowych urządzeń przesyłowych (co jest zdarzeniem prawnym jednorazowym) ale przede wszystkim ma znaczenie przy wykonywaniu służebności przesyłu (utrzymywaniu tych urządzeń, konserwacji, naprawie, usuwaniu awarii, wymianie urządzeń na nowe itp.). Różnicą, jaką można dostrzec między regulacjami w Kodeksie cywilną a ustawą o lasach jest to, że treść służebności przesyłu, według ustawy o lasach jest kształtowana przez tzw. zasady gospodarki leśnej. Kwestia gospodarki leśnej stanowi jedno z podstawowych zagadnień uregulowanych w ustawie o lasach (rozdział 2 ustawy o lasach). Artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach definiuje gospodarkę leśną jako działalność leśną w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu. Z analizowanego punktu widzenia najistotniejsze znaczenie ma art. 8 ustawy o lasach. W myśl ww. przepisu gospodarkę leśną prowadzi się według następujących zasad: powszechnej ochrony lasów; trwałości utrzymania lasów; ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów; powiększania zasobów leśnych. Odwołanie się przez ustawodawcę do ww. zasad wiąże się z koniecznością uwzględniania zasad ochrony środowiska, przy wykonywaniu ograniczonego prawa rzeczowego. W literaturze wskazuje się, że to pierwszy przypadek w prawie polskim, gdy treść ograniczonego prawa rzeczowego jest bezpośrednio normatywnie związaną z ochroną środowiska (por. B. Rakoczy, Służebność przesyłu w ustawie o lasach, Rejent, nr 7-8/2012r., s. 116).
Co więcej, w art. 39a ust. 3 ustawy o lasach wskazywany jest obowiązek przedsiębiorcy przesyłowego, a nie jego uprawnienie. Obowiązek ten uzależniony jest od zaistnienia jednej przesłanki, jaką jest zagrożenie funkcjonowania urządzeń przesyłowych. Dopuszcza usuwanie drzew, a więc uszczuplenie drzewostanu, ale z uwzględnieniem gospodarki leśnej. Mowa tutaj jedynie o zabiegach koniecznych do prawidłowego funkcjonowania urządzeń. Obowiązuje tym samym zasada minimalizacji (por. B. Rakoczy, Służebność przesyłu w ustawie o lasach, s. 116). Przekroczenie tej granicy skutkuje odpowiedzialnością przedsiębiorcy za szkody w lasach (art. 11 i art. 12 ustawy o lasach). Powyższe zapisy są widoczne właśnie w § 5 ust. 1 umowy ustanowienia służebności przesyłu z dnia [...] 2013 r. – Spółka ma obowiązek kontrolować wysokość drzew i krzewów rosnących bezpośrednio pod linią elektroenergetyczną, a w przypadku przekroczenia przez te drzewa i krzewy wysokości i innych warunków (...) jest zobowiązana do ich usuwania na swój koszt, po pisemnym uzgodnieniu tych czynności ze stroną.
Trudno jest zatem twierdzić w stanie prawnym obowiązującym w 2018 r., że to działalność przedsiębiorstwa energetycznego jest decydująca i dominująca na gruntach będących w zarządzie strony. Zwłaszcza, gdy wyraźnie wynika z § 5 ust. 2 umowy, że skarżąca zastrzega sobie możliwość prowadzenia gospodarki leśnej na gruntach pod liniami elektroenergetycznymi niekolidującej z prowadzoną przez spółkę działalnością przesyłu energii.
Działalność gospodarcza w ramach służebności przesyłu prowadzona jest przez przedsiębiorstwo przesyłowe, która może być wykonywana jedynie w bardzo ograniczonym zakresie, co wprost wynika z treści art. 39a ust. 3 ustawy o lasach oraz z powoływanej umowy. Sam zaś fakt, że przedsiębiorstwo ma dostęp do urządzeń przesyłowych i ma określone obowiązki, nie wyłącza możliwości prowadzenia gospodarki leśnej. Co więcej taka działalność ma być wykonywana w takim zakresie w jakim prowadzi do minimalizacji strat w gospodarce leśnej.
Z powyższego wynika, że mamy do czynienia ze swoistego rodzaju koegzystencją zarówno działalności leśnej nadleśnictwa z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa energetycznego na tych samych gruntach. Takiej zaś sytuacji ustawodawca wyraźnie w ustawach nie przewidział. Wyżej wskazywane przepisy ustaw podatkowych regulują swoje zakresy na zasadzie wyłączności.
Z jednej strony skarżąca musi znosić określone działania przedsiębiorstwa energetycznego oraz powstrzymywać się od działań trwale utrudniających lub zakłócających dostęp do infrastruktury lub zagrażających jej funkcjonowaniu (§ 5 ust. 2 umowy), co nie oznacza, że rezygnuje z prowadzenia działalności leśnej (§ 5 ust. 2 umowy). Z drugiej strony przedsiębiorstwo energetyczne ma obowiązek dokonywać określonych czynności ale jedynie w zakresie koniecznym do prawidłowego funkcjonowania urządzeń (§ 5 ust. 1 umowy) czyli jego zachowanie nie może mieć z istoty rzeczy waloru na tyle dominującego aby wykluczyć prowadzenie gospodarki leśnej .
Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że ustanowienie służebności przesyłu nie zmienia charakteru gruntów i nie wyklucza ich z ekosystemu leśnego zwłaszcza, gdy mamy do czynienia z liniami napowietrznymi. Wykorzystywanie takich terenów jako np. poletek łowieckich, plantacji choinkowych (wycinanych rokrocznie), remiz, ścieżek dla zwierzyny tak naprawdę nie kłóci się z dokonywaniem określonych czynności przez przedsiębiorstwo energetyczne zwłaszcza, że nie są one czynione w sposób permanentny lecz cykliczny, w zależności od potrzeb. Nawet z umowy wynika, że strona ma powstrzymywać się od nasadzeń trwale utrudniających lub zakłócających dostęp do infrastruktury ale nie oznacza to, że jakiekolwiek nasadzenia są wykluczone, zwłaszcza takie, których wysokość nie przekracza określonej wysokości lub ich nasadzenie ma walor czasowy, jak to jest w przypadku choinek.
Zauważyć należy całkowity brak konsekwencji zaistniałej sytuacji albowiem działalność gospodarcza przedsiębiorstwa energetycznego jest na tyle istotna aby uczynić niemożliwą lub bardzo istotnie ograniczoną działalność leśną, co powoduje zastosowanie wobec strony podatku od nieruchomości i to w najwyższych stawkach, zaś to władztwo przedsiębiorstwa energetycznego nad nieruchomościami będącymi w zarządzie skarżącej jest na tyle nieznaczące, że niemożliwym jest opodatkowanie przedsiębiorstwa energetycznego podatkiem od nieruchomości.
Powyższe argumenty skłaniają do stwierdzenia, że również na gruncie przedmiotu podatku doszło do nie dających się usunąć wątpliwości natury interpretacyjnej albowiem mamy w istocie dwa, wzajemnie się wykluczające, poglądy w kwestii rozumienia zwrotu "zajęcia na potrzeby działalności gospodarczej" oraz argument natury słusznościowej obarczający jeden podmiot podatkiem, którego wysokość zależy od działania innego podmiotu i to bez jego dobrowolnej zgody. Konstrukcja opodatkowania podatkiem od nieruchomości, co się tyczy gruntów Skarbu Państwa sprowadza się do opodatkowania podmiotu, który tak naprawdę jest w posiadaniu tej nieruchomości a zatem, gdy właściciel wynajmuje podmiotowi, to nie budzi sprzeciwu sytuacja, gdy najemca jest opodatkowany wyższą stawką podatku, o ile grunty te zajęte są na potrzeby własnej działalności gospodarczej. Również w odniesieniu do gruntów, gdzie właścicielem jest osoby fizyczna, gdy wynajmuje (dobrowolnie) innemu podmiotowi na cele działalności gospodarczej, ta wyższa stawka jest również uzasadniona. Natomiast nie ma podstaw aby w sytuacji, gdy Nadleśnictwo, przymuszone do zawierania tego typu umów, zobowiązane było do zapłaty takiego podatku według stawek jak dla działalności gospodarczej, pomimo, że samo wykonuje na tym gruncie działalność leśną.
Usunięcie wskazywanych wątpliwości nie może odbywać się na zasadzie uznaniowego wyboru podatnika czy to przez organ podatkowy, czy to przez sąd (albo strona albo przedsiębiorstwo energetyczne) w sytuacji, gdy tak naprawdę ustawodawca nie przewidział w sposób precyzyjny podmiotu i przedmiotu podatku w odniesieniu do sytuacji ustanowienia służebności przesyłu czy uznaniowego wyboru podatku, który należy zapłacić raz – podatek leśny raz podatek od nieruchomości.
Takie działanie jest niezgodne z treścią art. 217 Konstytucji RP, zgodnie z którym nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Zakres swobody ustawodawcy podatkowego jest ograniczony koniecznością respektowania zasad państwa prawnego (a zwłaszcza zasad prawidłowej legislacji, w tym ochrony zaufania do państwa i prawa).
Dopiero z dniem 1 stycznia 2019 r. dodano art. 1a ust. 2a pkt 4 upol w myśl, którego do gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie zalicza się: gruntów: a) przez które przebiegają urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 i 1104), wchodzące w skład przedsiębiorstwa przedsiębiorcy prowadzącego działalność telekomunikacyjną, działalność w zakresie przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów lub energii elektrycznej lub zajmującego się transportem wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej, c) zajętych na strefy bezpieczeństwa oraz strefy kontrolowane urządzeń, o których mowa w lit. a, służących do przesyłania lub dystrybucji ropy naftowej, paliw ciekłych lub paliw gazowych, lub transportu wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej, które zostały określone w odrębnych przepisach - chyba że grunty te są jednocześnie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż działalność, o której mowa w lit. a). Powyższa regulacja ostatecznie rozwiązała zaistniałe wątpliwości w rozważanym przedmiocie na korzyść zarówno nadleśnictw, jak i przedsiębiorstw energetycznych.
Warto jest też wskazać, że na moment zawierania umowy o ustanowienie służebności przesyłu (2014 r.) skarżąca mogła mieć uzasadnione przekonanie, że nie podlega podatkowi od nieruchomości z uwagi na ukształtowaną linię orzecznictwa, która zmieniła się dopiero w 2016 r. stąd uzasadnione wątpliwości co do opodatkowania gruntów, na których ustanowiono służebność przesyłu, które wyraziły się w zadeklarowaniu podatku od nieruchomości na 2018 r,. a następnie korekcie tej deklaracji i wystąpieniu o stwierdzenie nadpłaty. Zmiana ukształtowanej linii orzeczniczej w 2016 r. spowodowała istnienie dwóch równorzędnych, skrajnie odmiennych poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego, co już samo w sobie dowodzi o istnieniu istotnych wątpliwości w zakresie wykładni przepisów prawa podatkowego. Co więcej te różnice poglądów wynikają z rozbieżnych poglądów na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego, co do rozumienia służebności przesyłu na gruncie kodeksu cywilnego. Dodatkowo zaś pojawiają się wątpliwości na poziomie doktrynalnym w kwestii możliwości zastosowania do służebności przesyłu przewidzianej w ustawie o lasach przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących służebności przesyłu.
Stąd też w niniejszej sprawie Sąd, korzystając z zasady działania na korzyść podatnika, dokonał wyboru rozwiązania korzystnego dla skarżącej w postaci braku opodatkowania podatkiem od nieruchomości.
Końcowo warto jest też zwrócić uwagę, że w myśl art. 50 ust. 1 ustawy o lasach Lasy Państwowe prowadzą działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywają koszty działalności z własnych przychodów. Większość przychodów pochodzi ze sprzedaży drewna. Nałożenie "niespodziewanego" podatku i konieczność zapłaty odsetek oznaczałoby konieczność sprzedaży drewna w wysokości wyższej niż przewidywana lub uruchomienie funduszu leśnego (art. 56 ustawy o lasach), co wpłynęłoby niewątpliwie negatywnie na obowiązek Nadleśnictwa w kwestii realizacji trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, jak też naruszyłoby obowiązek ochrony środowiska (nałożony na władzę publiczną w myśl art. 74 Konstytucji RP) i to z przyczyny nie leżącej po stronie skarżącej lecz przedsiębiorstwa energetycznego (zajęcie na potrzeby jego działalności a nie działalności strony).
Dodatkowo należy wspomnieć, że wprawdzie art. 39a ust. 2 ustawy o lasach wskazuje, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej ustala się w wysokości odpowiadającej wartości podatków i opłat ponoszonych przez Lasy Państwowe od części nieruchomości, z której korzystanie jest ograniczone w związku z obciążeniem tą służebnością. Jednak tylko aby zawrzeć taką umowę strona musi wiedzieć jakie podatki powinno płacić, a wskazywane wątpliwości dowodzą, że w tym konkretnym przypadku nie sposób jest to stwierdzić w sposób jednoznaczny. Tym samym, w ocenie Sądu, regulacje z innej ustawy niż podatkowa (art. 39a ust. 2 ustawy o lasach) dotyczące zrównoważenia zapłaconego podatku poprzez wypłatę wynagrodzenia nie mogą usprawiedliwiać niejasności sytuacji prawnopodatkowej skarżącego, jest to bowiem zagadnienie niezwiązane z opodatkowaniem.
Uwzględniając powyżej powiedziane, Sąd w niniejszej sprawie, kierując się zasadą in dubio pro tributario, na podstawie art. 2, art. 84 i art. 217 Konstytucji RP oraz art. 2a O.p., stwierdził, że skarżąca nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości z racji służebności przesyłu lecz podatnikiem podatku leśnego i tym samym uznał, że doszło do naruszenia art. 2 ust. 2 upol, art. 1a ust. 2 pkt 1 upol w zw. z art. 3 ust. 2 upol oraz art. 1 ust. 1 upl.
Z powołanych wyżej powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: Ppsa), uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie oraz korzystając z uprawnień wynikających z art. 134 Ppsa uchylił także decyzję organu pierwszej instancji O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 Ppsa oraz § 2 pkt 5 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2018 r., poz.265 ze zm.).
W ponownie prowadzonym postępowaniu w sprawie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r. organ podatkowy zobowiązany jest do uwzględnienia wykładni prawa poczynionej w niniejszym wyroku