I SA/Sz 575/23

I SA/Sz 575/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28, art. 32,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr UP-611/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (organ) utrzymał w mocy decyzję organu z 26 maja 2023 r. odmawiającą A. G. umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że A. G. 14 października 2021 r. odwołał się do Sądu Okręgowego w S. od decyzji organu z 3 września 2021 r. określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Jednocześnie A. G. w odwołaniu wniósł o umorzenie zaległości składkowych.
Postanowieniem z 17 maja 2022 r. sygn. [...] Sąd Okręgowy w S. umorzył postępowanie w sprawie w związku z cofnięciem odwołania.
W następstwie organ rozpatrzył wniosek A. G. o umorzenie należności z tytułu składek.
Organ odnotował, że A. G. zasadniczo zwracał uwagę na okoliczność, że egzekucja należności wykluczy możliwość prowadzenia firmy, założenia rodziny i zaspokojenia potrzeb życiowych.
Odnosząc się do wniosku, argumentów A. G. organ stwierdził, że należności figurujące na koncie płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.
Sytuacja życiowa, materialna A. G. została ustalona na podstawie analizy danych uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, a także wszystkich dokumentów zgromadzonych w sprawie: - pisma z 2 sierpnia 2023 r. z informacją o zbyciu samochodu marki BMW 320i z 1992 r.; - zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2023 r.; - rozliczeń podatkowych PIT-5 za miesiące od stycznia 2023 r. do czerwca 2023 r.
W dalszej kolejności organ nawiązał do art. 28 ust. 2, ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2023.1230 ze zm. - u.s.u.s.).
Zdaniem organu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie zaistniały ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności zaległych składek.
A. G. prowadzi działalność gospodarczą, a więc może osiągać dochody. Zaległość przewyższa koszty upomnienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Organ tłumaczył, że "wobec zaległości widniejących na Pana koncie jako płatnika składek zarówno Dyrektor ZUS Oddział w S. prowadzi przymusowe dochodzenie należności, ale bez zastosowania środka egzekucyjnego, jak i Naczelnik I Urzędu Skarbowego w S., do którego w związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS przekazano tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji ze składników, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Powyższe czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania żadnych kwot.
Brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednak jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Dodatkowo mimo, że postępowanie egzekucyjne jest aktualnie nieskuteczne, to pozostaje w toku, gdyż do dnia dzisiejszego organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie egzekucji zobowiązań składkowych, którego powodem byłby całkowity brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Skoro więc zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, to tym samym nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Nie jest więc oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne."
Zdaniem organu, postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, bowiem w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, to jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
"Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania."
"W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Bowiem w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia chociaż części należności z tytułu składek."
Natomiast z perspektywy art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS organ tłumaczył, że same uciążliwości i trudności nie wystarczą do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków. Odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Powstanie zadłużenia nie jest wynikiem klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia niezależnego od zobowiązanego.
Organ zauważył, że pomimo opisywanych problemów A. G. czynnie prowadzi działalność gospodarczą.
W ocenie organu, "Wiadomym jest z doświadczenia życiowego, że ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów decyzji podejmowanych czy to w życiu prywatnym czy przy prowadzonej działalności, jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Gdyby odpowiedzialność za podejmowane działania i ich rezultaty mogła funkcjonować w sferze fakultatywnej, to zarówno system zasad społecznych jak i obowiązujące prawo nie miałyby racji bytu. Zauważyć należy, że Pana działalność nie jest podmiotem nowym, funkcjonuje na rynku od lat, a zatem powinien Pan liczyć się z problemami finansowymi oraz zabezpieczyć się na ewentualność niższych od zakładanych obrotów. Jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i funkcjonująca na określonym rynku pracy winien Pan mieć świadomość istniejącej na tym obszarze konkurencji i warunków koniecznych, które należy spełnić, by prowadzenie działalności było funkcjonalne. Na każdym etapie prowadzenia działalności winien Pan oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zawieszenia, zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania wszelkich składek i dalsze prowadzenie działalności. Promowanie tak nagannych postaw poprzez umorzenie nawet części długu w ZUS stałoby w jawnej sprzeczności z interesem społecznym i byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w owym czasie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki na ZUS.
Jeżeli więc w danym okresie nie posiadał Pan wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest Pan zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien Pan być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.
Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął Pan na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe Pana działalności nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek."
"Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości."
Organ podkreślił, że A. G. nie wykazał konieczności leczenia i jest aktywny zawodowo. Ponadto "Ma Pan [...] lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało Panu [...] lat aktywności zawodowej, co daje podstawę organowi do przypuszczeń, że będzie Pan jeszcze (na przestrzeni kilkunastu lat) czynny zawodowo. Zatem będzie Pan osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS."
W przekonaniu organu, także bardzo ograniczone możliwości płatnicze, na które powoływał się A. G., nie mogą być uznane za przesłankę uzasadniającą wnioskowane umorzenie zaległości. Kłopoty finansowe rozwiązuje każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizowania swoich spraw zawodowych i osobistych. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec organu.
Tymczasem A. G. jest kawalerem. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Oświadczył, że z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej: - w 2020 r. przychód wyniósł [...] zł, dochód [...] zł; - w 2021 r. przychód wyniósł [...] zł, dochód [...] zł; - w 2022 r. przychód stanowił kwotę [...]zł, dochód [...] zł. Z wydruku z komputerowej księgi przychodów i rozchodów za 2023 r. wynika, że działalność gospodarcza A. G. w I półroczu 2023 r. przyniosła przychód o wartości [...] zł, dochód [...] zł.
Jak motywował organ, "Nawet jeżeli w Pana ocenie otrzymywany w ten sposób dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Prowadząc działalność powinien Pan bowiem dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych (...)."
Poza tym dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców istotny jest nie dochód, ale przychód.
"Umorzenie zaległości nie może być też sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiłoby Pana w sposób permanentny na pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych, co stanowiłoby zagrożenie dla uczciwej konkurencji. Powinien Pan podjąć niezbędne działania w celu poprawy sytuacji ekonomicznej firmy, żeby podobna sytuacja, tj. brak środków na regulowanie zobowiązań z tytułu składek we własnym zakresie w terminie płatności, nie wystąpiła w przyszłości. Należy wskazać, że nie może stanowić normy taki stan rzeczy, w którym płatnik zdobywa przewagę gospodarczą nad konkurentami działającymi w tej samej branży poprzez swobodne dysponowanie środkami, które powinny zostać odprowadzone w ustawowym terminie do budżetu państwa, przeznaczyć je na bieżące funkcjonowanie.
Ponadto organowi z doświadczenia życiowego jest wiadomym, że fakt wykazywania niższych niż zakładanych dochodów z działalności gospodarczej, nie jest tożsamy z nieosiąganiem środków pozwalających na utrzymanie. Zapewne musiał Pan dokonać oceny swojej sytuacji materialnej i życiowej utrzymując się z uzyskiwanych w ten sposób środków, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając Pana z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami Pana prywatnych decyzji.
Podsumowując, w ocenie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS fakt, że aktywnie prowadzi Pan działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody, które znacznie przewyższają kwotę minimum socjalnego ustalonego 10 lipca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego [...] zł) oraz wystarczają by pokryć wskazane stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...]zł (w tym: czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł i koszty związane z leczeniem - [...] zł), świadczy o tym, że Pana egzystencja nie jest zagrożona.
Nie przedstawił Pan pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań itp. Zauważyć niemniej należy, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.
Wspomniane wydatki nie są też nadzwyczajnymi kosztami jakie Pan musi ponosić. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Zaś podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi tym samym do wniosku, że Pana sytuacja nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym."
"Ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie wpłynie też na poprawę Pana sytuacji finansowej, bowiem zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko część wszystkich Pana zobowiązań, które bez względu na decyzję organu nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Podkreślenia wymaga również fakt, że swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty należności przyczynił się Pan do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się uciążliwe obecnie do uregulowania odsetki za zwłokę. Pana zaległości sięgają bowiem 2005 r. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od Pana dobrej woli. Z tej możliwości Pan nie skorzystał.
W interesie publicznym nie leży więc uwolnienie Pana od ciążącego obowiązku uregulowania należności z tytułu składek z uwagi na wysokość zadłużenia. Doprowadziłoby to do sytuacji, że dłużnik zamiast dążyć do spłaty zobowiązań miałby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić go przynajmniej z części tego obowiązku.
Z historii Pana dotychczasowej współpracy z Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS można więc sądzić, że motywem Pana działania nie była spłata zadłużenia, a oczekiwanie na jego przedawnienie.
Również z tego względu umorzenie części należności byłoby w sprzeczności z interesem publicznym, gdyż premiowałoby osobę o biernej i roszczeniowej postawie wobec budżetu Państwa, a "karało" obywateli, którzy na bieżąco lub w ramach układu ratalnego realizują swoje zobowiązania.
Tym samym zakłada Pan, że umorzenie zaległych składek na ZUS spowoduje, że będzie Pan mógł kontynuować działalność "z czystą kartą" i prowadzić normalną egzystencję. Pana postawa dyskwalifikuje wprost wniosek, w świetle kategorii "ważnego interesu" strony, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.
Wszystkie te fakty w zakresie uzyskiwanych dochodów i wykazanych wydatków utwierdzają w przekonaniu, że Pana sytuacji finansowej nie można uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a przystąpienie do spłaty całości zadłużenia w formie układu ratalnego, również nie powinno wpłynąć na znaczne jej pogorszenie lub spowodować, że nie będzie Pan w stanie zagospodarować środków na inne, pilne i konieczne potrzeby, tym bardziej, że sam Pan zadeklarował chęć uregulowania należności w ratach. Wniosek w tym zakresie jest w trakcie rozpoznania, a o sposobie jego rozpatrzenia zostanie Pan poinformowany odrębnym pismem."
"Dodatkowo sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległych składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy nie posiada Pan środków na zaspokojenie należności, ich istnienie nie zmienia Pana sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.
Pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość z tytułu składek nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia Pana potrzeb bytowych.
Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Pana od ciążącej zaległości. Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności.
Podjęcie więc decyzji o umorzeniu zaległości, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.
Należy mieć na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.
Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny - tak jak w Pana sytuacji faktycznej, trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.
Jednocześnie nie kwestionuje się możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika)."
"Rozpatrując wniosek o umorzenie, organ bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa ZUS zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne.
A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.
Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie części zaległości z tytułu składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie Pana problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (...)."
"Zauważyć należy, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.
Na marginesie należy dodać, że zmiana Pana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla Pana. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji osoby zobowiązanej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).
W orzecznictwie sądowym akcentuje się także, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA: z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10 oraz z 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14)." Organ zaakcentował, że "Składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest natomiast zagwarantowanie bezpłatnej opieki zdrowotnej dla ogółu obywateli. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie im opieki zdrowotnej i uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę pozostałych świadczeń."
A. G. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Nie sformułował konkretnych zarzutów.
Poprzestał na stwierdzeniu, że podtrzymuje wnioski i treść pism złożonych organowi.
Zasadniczo, według skarżącego, ocena zaprezentowana przez organ nie jest obiektywna. Ponadto organ pominął kwestię abolicji oraz zagadnienie dotyczące udostępnienia wszystkich dokumentów. Nie uwzględnił również "blokady finansowej", stanowiącej w istocie finansowe "ubezwłasnowolnienie" skarżącego.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.
Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).
Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).
Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).
W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).
W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).
W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).
W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).
Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).
Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.
Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).
Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).
W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 ze zm. - K.p.a.).
Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).
Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).
Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).
W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).
Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).
Sąd stwierdza, że - z perspektywy przytoczonego wyżej stanu prawnego - organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił niepełną i dowolną argumentację; tezy, które nie mają oparcia: - w wiarygodnym, kompletnym materiale dowodowym; - w konkretnych, spójnych ustaleniach faktycznych; - w adekwatnych rozważaniach prawnych.
W następstwie organ nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób zgodny z prawem.
Należy zauważyć, że organ nie wykazał w motywach kontrolowanej decyzji jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych kwot wymienionych w decyzji z 26 maja 2023 r.: niezapłaconych składek, odsetek, kosztów upomnień, stanowiących należności z tytułu składek w myśl definicji określonej w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Są to kwoty sięgające 2005 r. rzędu w sumie setek tysięcy złotych.
Organ nie wyjaśnił, jakie konkretne składki wynikają z deklaracji, a jakie z decyzji, a więc na jakich zasadach faktycznych i prawnych obciążają skarżącego. Nie omówił za jaki czas, według jakiego oprocentowania naliczał odsetki. Na te zasadnicze okoliczności nie ma kompletu dowodów w aktach przedstawionych sądowi. Organ nie analizował, czy i ewentualnie na ile sytuacja wywołana COVID-19 przełożyła się na wysokość składek obciążających skarżącego.
Kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy ma również okoliczność, że organ nie przedstawił ani skarżącemu, ani sądowi konkretnych podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie. W motywach kontrolowanej decyzji organ nie omówił konkretnych faktów i konkretnych podstaw prawnych z nawiązaniem do konkretnych dowodów, które zostałyby zawarte w aktach postępowania administracyjnego - na okoliczności tamujące bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Innymi słowy, organ nie powiązał stanu prawnego z konkretnymi należnościami składkowymi wymienionymi w decyzji z 26 maja 2023 r., z konkretnymi i udokumentowanymi zdarzeniami, które miałyby powodować, że bieg terminu przedawnienia tych należności został zawieszony, czy przerwany. Należy również odnotować, że w przedstawionych sądowi aktach postępowania administracyjnego nie ma materiału dowodowego dotyczącego omówionych wyżej zagadnień.
W rezultacie tych zaniechań ze strony organu nie sposób obiektywnie, zgodnie z prawem stwierdzić, w jakim zakresie wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek ma przedmiot, a w jakim jest pozbawiony przedmiotu.
W następstwie organ arbitralnie, bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjął, że skarżący - co do zasady - ma obowiązek zapłacić organowi kwoty na poziomie setek tysięcy złotych na dzień wydania kontrolowanej decyzji.
Nie może ulegać wątpliwości, że odmowa umorzenia dotyczy tylko istniejących należności z tytułu składek, wyliczonych zgodnie z prawdą obiektywną i obowiązującym prawem. Obowiązek rzetelnego i wyczerpującego wykazania tych należności w konkretnej wysokości spoczywa na organie, rozpatrującym wniosek o ich umorzenie. Ten aspekt sprawy został pominięty przez organ.
Następnie organ całkowicie przemilczał przebieg egzekucji, a w szczególności: kiedy została wszczęta w odniesieniu do skarżącego, jakie objęła składki, jakie konkretne czynności i kiedy przeprowadził organ egzekucyjny, dlaczego nie przyniosła wyegzekwowania omawianych zaległości z tytułu składek. Trudno nie dostrzec podstawowej sprzeczności w toku argumentacji organu, który z jednej strony stwierdził, że egzekucja nie spowodowała wyegzekwowania niezapłaconych składek, ale z drugiej strony ocenił, że egzekucja jest skuteczna, istnieją możliwości odzyskania należności przez organ. Z dotychczasowej argumentacji organu nie wynika, na czym konkretnie miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Skoro, zdaniem organu, egzekucja nie jest bezskuteczna, to powinna przecież realnie i szybko zmierzać do zaspokojenia należności składkowych przypadających organowi.
Co więcej, organ nie wykazał, czy w realiach analizowanej sprawy nie stało się tak, że stan toku postępowania egzekucyjnego ma charakter wyłącznie formalny, aby w ten sposób wyeliminować przedawnienie należności składkowych.
W art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Jednak skoro taki majątek, dochody są, to dlaczego do wydania zaskarżonej decyzji w sierpniu 2023 r. egzekucja nie doprowadziła do przymusowego odzyskania przez organ należności składkowych.
W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji organ nie przedstawił - na gruncie faktów i prawa - dotychczasowych kosztów egzekucji. W efekcie nie sposób odnieść tej kategorii należności do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W istocie organ pominął zagadnienie, czy egzekucja prowadzona wobec skarżącego pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ nie wykluczył istnienia przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
Stawiając tezę o realnej perspektywie odzyskania zaległości z tytułu składek z tym uzasadnieniem, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, organ nie omówił, z jakich konkretnych okoliczności wynika tego rodzaju prognoza z punktu widzenia z jednej strony uwarunkowań rynkowych, a z drugiej charakteru działalności gospodarczej skarżącego. Nie przeanalizował, czy i ewentualnie na ile konkretny sposób prowadzenia egzekucji może przekładać się na realne ryzyko pozbawienia skarżącego jakichkolwiek źródeł dochodów, co nie leży ani w interesie skarżącego, ani organu. Nie rozważył, jaki wpływ na działalność gospodarczą skarżącego mogła mieć sytuacja związana z COVID-19.
W dalszej kolejności trzeba zaznaczyć, że ani w art. 28 ust. 3, ani w § 3 rozporządzenia MGPPS nie ma nawiązania do wielkości statystycznych jako przesłanki progowej, po przekroczeniu której uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek miałoby być wykluczone.
Warto przy tym odnotować, że § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS, stanowiąc o zbyt ciężkich skutkach dla zobowiązanego i jego rodziny, w punktach od 1 do 3 zawiera wyłącznie przykładowe sytuacje, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". W związku z tym organ miał obowiązek przeanalizować z perspektywy tej regulacji argument skarżącego, nawiązujący do skutków postępowania egzekucyjnego, które - w przekonaniu skarżącego - polegać miałyby nie tyle na wyegzekwowaniu zaległości z tytułu składek, co przede wszystkim na doprowadzeniu do zlikwidowania działalności gospodarczej skarżącego. Zagadnienie to wymaga wnikliwego rozważenia przez organ, a więc, czy środki egzekucyjne są uzasadnione interesem prawnym wierzyciela, mieszczą się w granicach koniecznej i celowej ingerencji w mienie skarżącego, czy też przeciwnie, jedynie formalnie utrzymują stan egzekucji w toku w sposób pozbawiony związku z ustawowymi celami przymusu egzekucyjnego. W tym kontekście należy odnotować stwierdzenie organu, że pomimo prowadzonej egzekucji nie doszło do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co może wskazywać na utrzymywanie formalnego stanu egzekucji, pomimo rzeczywistej nieskuteczności. Kwestia wymaga od organu uważnej, wnikliwej i bezstronnej analizy, a na tej podstawie wyciągnięcia wniosków adekwatnych do rzeczywistości.
W świetle powyższego sąd ocenia, że organ nie rozpatrzył istoty sprawy. Nie osadził zaprezentowanych stwierdzeń w konkretnych i wyczerpujących realiach z nawiązaniem do konkretnych dowodów zgromadzonych w aktach postępowania administracyjnego.
Dopiero po przeprowadzeniu zupełnego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska obiektywne podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia:
- w jakiej wysokości należności z tytułu składek spoczywają na skarżącym;
- jakie ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku skarżącego - jedna czy więcej;
- jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.
W świetle dotychczasowych argumentów wymienianych przez skarżącego organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i rozważania prawne na okolicznościach dotyczących art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6 u.s.u.s., § 3 rozporządzenia MGPPS, jak to zostało omówione wyżej.
Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o tego rodzaju umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zatem dla prawidłowego zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne wyjaśnienie wszystkich aspektów położenia, w jakim znajduje się skarżący, a następnie rzetelna analiza, czy jego położenie realizuje jedną, czy więcej przesłanek nieściągalności spośród wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz jedną, czy więcej przesłanek spośród ujętych § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.
Nie można również zgodzić się z przekonaniem organu, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, a więc że miałby być przesłanką dominującą, o największej wadze i rozstrzygającym znaczeniu. Sąd jest zdania, że interes publiczny nie może być przeciwstawiany interesowi jednostki. Co do zasady, z perspektywy art. 2 Konstytucji RP, interes publiczny i interes jednostki są równie istotne. Natomiast, który z nich przesądzi wynik indywidualnej sprawy, zależy od jej konkretnych okoliczności faktycznych oraz od wnikliwego, bezstronnego wyważenia przez organ znaczenia z jednej strony - interesu publicznego, a z drugiej - interesu jednostki. Zapatrywanie organu o rozstrzygającym znaczeniu wyłącznie przesłanki interesu publicznego - w istocie rzeczy - eliminuje z porządku prawnego instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Organ pominął bowiem, że zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo. W konsekwencji organ dowolnie rozstrzygające znaczenie przypisał wyłącznie interesowi publicznemu przy jednoczesnym zaniechaniu rzetelnego, wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych istotnych z punktu widzenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.
Powyższe rozważania w sumie prowadzą do konstatacji, że w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację faktyczną i prawną na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącego i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w sposób zgodny z konstytucyjnymi standardami, prawdą obiektywną i prawem. Dodatkowo zaprezentowane przez organ stwierdzenia zawierają istotne sprzeczności i nie mają podstaw w konkretnych dowodach, ustaleniach organu.
Takie postępowanie organu świadczy o dowolności, arbitralności i w rezultacie oznacza, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., które bez wątpienia może wpływać na wynik sprawy.
Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego, wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa, bez kompletnych akt postępowania - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.
W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.
Przede wszystkim wnikliwie, wszechstronnie wyjaśni i obiektywnie przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, prawidłowej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.
Organ pominął, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych konstytucyjne i ustawowe standardy, wymienione wyżej, wymagały od organu nawiązania do konkretnych dowodów, ustaleń faktycznych, przepisów prawa i rozważań prawnych. Natomiast nie było wystarczające samo postawienie tezy, przytoczenie przepisów prawa bez omówienia konkretnych dowodów, wyprowadzenia wyczerpujących ustaleń i bez poprowadzenia wykładni przepisów prawa.
Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej i zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków; do prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego oraz do rozstrzygania sprawy za organ na płaszczyźnie faktów i prawa.
Rola sądu polega na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.).
Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.
Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.