I SA/SZ 567/25

I SA/Sz 567/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Elżbieta Dziel
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 124,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 18 pkt 1, pkt 2, art. 17 § 1 i art. 18, art. 33 § 2 pkt 1, art. 34 § 2 pkt 1,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi E. O. na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
E. O. zaskarżyła postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2025 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2024 r. nr: [...], [...], [...]
Z akt postępowania wynika, że strona skierowała do ZUS wniosek z dnia
[...] sierpnia 2024 r., w którym sformułowała zarzuty wobec egzekucji wszczętej
na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w zakresie nieistnienia zobowiązania.
Strona wskazała również, że nie wie jakie zobowiązania w okresie od kwietnia do maja 2024 r. nie zostały opłacone i z jakiego tytułu oraz podniosła brak wezwania/monitu wskazującego źródło zadłużenia i brak wezwania do złożenia wyjaśnień.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. nr [...] oddalił zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 798/24 ww. postanowienie uchylił.
Uchylając zaskarżone postanowienie sąd wskazał, że wierzyciel w uzasadnieniu postanowienia nie omówił konkretnie, kiedy i w jakiej wysokości skarżąca dokonywała wpłat, w jaki sposób, według jakiego mechanizmu kalkulacyjnego wpłaty te były rozliczane,
na poczet jakich konkretnie zaległości. Nadto wierzyciel nie wykazał, czy w momencie wystawienia tytułów wykonawczych istniały należności, które zostały w nich ujęte, a okoliczności te są istotne dla prawidłowego przesądzenia, czy na skarżącej spoczywał obowiązek zapłaty kwot objętych tytułami wykonawczymi.
Sąd wskazał, że wierzyciel nie wyjaśnił również zagadnienia, w jakim zakresie miał obowiązek doręczyć skarżącej upomnienia i następnie, czy wykonał ten obowiązek w sposób zgodny z prawem.
W podsumowaniu rozważań sąd stwierdził, że wierzyciel dopuścił się istotnych zaniechań w toku postępowania, co skutkowało naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 18 pkt 1,
pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(Dz. U. z 2024 r. poz. 132); dalej: "u.p.e.a.". Zdaniem sądu uzupełnienie przez wierzyciela stwierdzonych luk postępowania wyjaśniającego może przełożyć się na wynik sprawy
i w następstwie - wpłynąć na sytuację prawną skarżącej, na zakres jej praw i obowiązków.
W ponownie prowadzonym postępowaniu wierzyciel dokonał analizy zgłoszonych zarzutów i wydał postanowienie z dnia [...] czerwca 2025 r., którym oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel wskazał, że za miesiące 4-5/2024 skarżąca złożyła dokumenty rozliczeniowe [...] maja 2024 r. oraz [...] czerwca 2024 r.
Z uwagi na brak wpłat, które pokryłyby należności za wymienione okresy, [...] czerwca 2024 r. zostały wystawione upomnienia: nr [...], nr [...], nr [...] (odebrane przez skarżącą [...] lipca 2024 r.). Natomiast, [...] lipca 2024 r. wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze, na podstawie których [...] lipca 2024 r. - działając jako organ egzekucyjny - zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. ([...], [...], [...]). Zajęcia zostały odebrane przez bank [...] lipca 2024 r. i w tym samym dniu została przekazana wpłata egzekucyjna w kwocie [...]zł, która pokryła w całości należności za miesiące 4-5/2024, a zajęcia rachunku bankowego zostały uchylone [...] sierpnia 2024 r.
Ponadto wierzyciel wyjaśnił, że podstawą powstania zadłużenia w ZUS była prawomocna decyzja z dnia [...] października 2020 r. nr [...], której stroną jako płatnikiem składek była skarżąca. Aktem tym został wyłączony z ubezpieczeń społecznych jako pracownik od [...] marca 2013 r. mąż skarżącej (Z. G.) i zgłoszony do tych ubezpieczeń jako osoba współpracująca ze skarżącą, jako osobą prowadzącą działalność gospodarczą, od [...] marca 2013 r. Wskazywane wyłączenie z pracowniczych ubezpieczeń społecznych skutkowało stwierdzeniem na koncie skarżącej niedopłaty składek. Ponadto niedopłaty były z urzędu uzupełniane z bieżących wpłat, zgodnie
z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1771 ze zm.); dalej: "rozporządzenie". W konsekwencji rozliczenie bieżących wpłat na najstarsze zaległe składki spowodowało wszczęcie egzekucji administracyjnej w stosunku
do powstałych niedopłat obejmujących należności bieżące. Tym samym, w stosunku do należności bieżących wystawiane były kolejne upomnienia, do których strona składała zastrzeżenia i wnioski o wyjaśnienie ich treści.
Wierzyciel podał również, że dane o sposobie rozliczenia kolejnych wpłat dostępne są dla płatnika na Portalu Usług Elektronicznych (PUE ZUS), gdzie w każdej chwili
może sprawdzić stan swoich rozliczeń.
Organ postanowieniem z dnia [...] lipca 2025 r. własne postanowienie z dnia [...] czerwca 2025 r. utrzymał w mocy. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 83c ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350); dalej: "u.s.u.s.", oraz art. 124 k.p.a.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że wpłaty dokonywane przez stronę na indywidualny rachunek składkowy dzieli w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości, a w sprawie nie ma znaczenia okoliczność, czy skarżąca określa w tytułach wpłat okresy, których miały one dotyczyć, skoro przepisy rozporządzenia mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Z tych przyczyn, wydano rozstrzygniecie o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Skarżąca zaskarżyła ww. postanowienie skargą do sądu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. § 6 i § 12 rozporządzenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że dokonane przez nią wpłaty, niezależnie od woli płatnika i tytułu przelewu, podlegały zaliczeniu na poczet najdalszych należności, w sytuacji gdy skarżąca dokonała wpłat na poczet bieżących należności i tak też powinny być one zaksięgowane - zgodnie z jej wolą - albowiem w zakresie należności za okres wcześniejszy pomiędzy stronami toczy się spor sądowy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu (wierzyciela) na rzecz skarżącej kosztów jej zastępstwa prawnego w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (ZUS) zasadnie dokonywał rozliczenia wpłat dokonywanych przez skarżącą (wbrew opisom wpłat) na poczet starszych zaległości. Starsze zaległości były rezultatem wydania przez organ decyzji określających wysokość zadłużenia, tj. za okresy od [...] do [...]. Skutkiem zastosowanego rozliczenia było powstanie zadłużenia na koncie ZUS skarżącej za okresy 4-5/2024.
Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie ww. organu z dnia [...] lipca 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] czerwca 2025 r. oddalające zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...]
Na wstępie wskazać należy, że sąd - rozpoznając sprawę - na podstawie art. 153 p.p.s.a. jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 798/24.
Podkreślić należy, że istotą zaleceń zawartych w ww. wyroku było uzupełnienie luk postępowania wyjaśniającego. Stwierdzone przez sąd luki dotyczyły tego, kiedy i w jakiej wysokości skarżąca dokonywała wpłat, w jaki sposób, według jakiego mechanizmu kalkulacyjnego wpłaty te były rozliczane, na poczet jakich konkretnych zaległości.
Ponadto wierzyciel nie wykazał, czy w momencie wystawienia tytułów wykonawczych
z dnia [...] lipca 2024 r. istniały należności, które zostały w nich ujęte, czyli czy na skarżącej spoczywał obowiązek zapłaty kwot objętych analizowanymi tytułami wykonawczymi. Wierzyciel nie wyjaśnił również zagadnienia, w jakim zakresie miał obowiązek doręczyć skarżącej upomnienia i następnie, czy wykonał ten obowiązek w sposób zgodny z prawem.
W ocenie składu orzekającego obecnie w sprawie ww. zalecenia zostały wykonane. Wierzyciel dokonał bowiem ponownej analizy zgłoszonych zarzutów i przeanalizował okoliczności faktyczne sprawy oraz wyciągnął wnioski, a także przedstawił uargumentowane stanowisko w uzasadnieniu postanowienia.
Z ustaleń poczynionych przez organ, także w toku ponownego rozpoznawania zarzutu (tj. po wyroku z dnia 12 marca 2025 r.) wynika, że skarżąca jako płatnik była stroną w postępowaniu zakończonym decyzją (prawomocna) z dnia [...] października 2020 r. Organ rozstrzygnął wówczas o wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych jako pracownika od [...] marca 2013 r. męża skarżącej (Z. G.) i zgłoszeniu do tych ubezpieczeń osobę współpracującą ze skarżącą, jako osobą prowadząca działalność gospodarczą, od [...] marca 2013 r. Decyzja stanowiła przedmiot rozpoznania przez Sąd Okręgowy w K., a następnie Sąd Apelacyjny w S.. W obu wyrokach tych sądów oddalono odwołania skarżącej.
W konsekwencji organ wydał decyzje określające wysokość zadłużenia, tj.:
z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] na należności za okres od [...] do [...] (zmieniona następnie decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] na należności za okres od [...] do [...]) i z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] na należności za okres od [...] do [...].
Organ prawidłowo wyjaśnił, że skutkiem wydania decyzji o wyłączeniu z pracowniczych ubezpieczeń i zgłoszeniu do ubezpieczeń jako osoby współpracującej była korekta dokumentów rozliczeniowych dotyczących męża skarżącej. Okoliczność ta spowodowała zwiększenie kwoty należnych do zapłaty składek za poszczególne miesiące, jednak skarżąca, pomimo ciążącego na niej obowiązku, jako płatnika składek, nie dokonała dopłaty, a więc na koncie powstało zadłużenie za okres od [...] do [...].
Zgodne z prawem jest również stanowisko organu, że przy jednoczesnym deklarowaniu i obowiązku opłacania składek za bieżące okresy miesięczne, przy istnieniu zaległości, wpłaty dokonywane przez skarżącą musiały być rozliczane zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (Dz. U. z 2022 r. poz. 1771 ze zm.); dalej: "rozporządzenie".
W poniższych przepisach rozporządzenia uregulowano kolejność i sposób zaliczania wpłat na należności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany ZUS (§ 1 pkt 2).
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, płatnik składek dokonuje jednej wpłaty obejmującej łączną kwotę składek na:
1) ubezpieczenia społeczne w wysokości stanowiącej różnicę między wykazaną
w deklaracji kwotą należnych składek za dany miesiąc kalendarzowy a kwotą wypłaconych zasiłków, świadczeń rodzinnych oraz przysługującego płatnikowi składek wynagrodzenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, zwanych dalej "kwotą uznań",
2) Fundusz Emerytur Pomostowych w wysokości wykazanej w deklaracji kwoty należnych do zapłaty składek, określonej w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy,
3) ubezpieczenie zdrowotne w wysokości wykazanej w deklaracji kwoty należnych do zapłaty składek za dany miesiąc kalendarzowy, 4) Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy w wysokości wykazanej w deklaracji kwoty należnych do zapłaty składek, określonej w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy
- na przydzielony przez Zakład płatnikowi składek numer rachunku składkowego.
Z kolei § 7 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że dokonaną przez płatnika składek wpłatę na numer rachunku składkowego zakład rozdziela na pokrycie należności z tytułu
składek na poszczególne fundusze, z uwzględnieniem: 1) proporcjonalnego procentowego podziału wpłaty według kwot składek przypadających do zapłaty na poszczególne fundusze na podstawie danych zawartych w deklaracji złożonej za ostatni miesiąc kalendarzowy albo 2) w przypadku gdy płatnik składek nie złożył deklaracji - według procentowego udziału składek na poszczególne fundusze w kwocie wpłaty, na podstawie stóp procentowych składek na poszczególne fundusze dla płatnika składek opłacającego składki na własne ubezpieczenia.
Stosownie także do § 12 ust. 1 rozporządzenia, ZUS dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1.
Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1 (§ 12 ust. 2).
Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 3).
Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 4).
Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy podlega zaliczeniu na należności
z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 5).
Wymaga wyjaśnienia, że ww. rozporządzenie weszło w życie 1 stycznia 2018 r., a wydane zostało na podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350); dalej: "u.s.u.s.", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1027). Wskutek tej nowelizacji ZUS został zobowiązany do rozliczania nie tylko wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których
poboru jest zobowiązany, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy (art. 49 § 1 pkt 1 u.s.u.s.), ale także został zobowiązany do stosowania kolejności
i sposobu zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru
jest obowiązany ZUS (art. 49 § 1 pkt 1a u.s.u.s.).
Zatem, jeżeli wpłaty zostały zarejestrowane przez organ po dniu wejścia
w życie ww. nowelizacji, to powinny zostać rozliczone na podstawie przepisów tegoż rozporządzenia.
Stosując powyższe uregulowania prawne, w ocenie sądu, organ prawidłowo dokonał rozliczenia wpłat dokonywano przez skarżącą na należności o najwcześniejszym terminie płatności. Wobec tego, że na dzień [...] lipca 2024 r., tj. na dzień wystawienia tytułów wykonawczych w sprawie, istniały należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy za miesiące 4-5/2024, organ zobowiązany był dokonać ich zarachowania na należności o najwcześniejszym terminie płatności, co prawidłowo uczynił.
W sprawie organ prawidłowo także wyjaśnił, że tytuły wykonawcze poprzedzone zostały wystawieniem [...] czerwca 2024 r. upomnień: nr [...], nr [...], nr [...], które skarżąca odebrała [...] lipca 2024 r.
Następnie, organ - na podstawie ww. tytułów wykonawczych - zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w mBank S.A. nr [...], [...], [...] Zajęcia zostały odebrane przez bank
[...] lipca 2024 r. i w tym samym dniu została przekazana wpłata egzekucyjna, która w całości pokryła należności ujęte w zajęciach.
W tej sytuacji, zarzut skarżącej (nieistnienie obowiązku - art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(Dz. U. z 2024 r. poz. 132); dalej: "u.p.e.a.", wniesiony do organu w postępowaniu egzekucyjnym nie zasługiwał na uwzględnienie. Zarzut egzekucyjny sprowadzał się w zasadzie do kwestionowania przez skarżącą istnienia obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych wystawionych [...] lipca 2024 r. Jednak, zobowiązania objęte ww. tytułami wykonawczymi istniały i były konsekwencją rozliczenia wpłat dokonanych przez skarżącą (za okresy 4-5/2024), na poczet należności o najwcześniejszym terminie płatności, bowiem na dzień wystawienia tytułów wykonawczych konto skarżącej obciążały nieuregulowane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy za okresy 4-5/2024. Tym samym, istniała podstawa do skierowania upomnień, wystawienia tytułów wykonawczych i zastosowania środka egzekucyjnego. Okoliczności te zostały przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia gruntownie wyjaśnione.
Zatem, wydane w sprawie postanowienia organu w obu instancjach nie zawierają wad prawnych skutkujących koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego, bowiem skarżąca nie dopełniła obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy za 4-5/2024.
Z ww. przyczyn skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wierzyciel - z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - prawidłowo przyjął brak podstaw do uznania zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i w konsekwencji, zasadnie - na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. - oddalił zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze, sąd - na podstawie art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. - oddalił skargę.