I SA/Sz 547/23

I SA/Sz 547/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 111c par. 2, art. 111n, art. 111m,  art. 111r
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 8, art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Elżbieta Dziel po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.88.2023.3 w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z 11 sierpnia 2023 r. nr [...], po rozpoznaniu zażalenia G. K. (dalej: "Skarżący", "Zobowiązany", "Strona"), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 20 czerwca 2023 r. znak [...] wydane po zamknięciu licytacji z nieruchomości położonej
przy ul. [...] w K., dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta J. M., który podczas licytacji zaoferował najwyższą cenę nabycia ww. nieruchomości.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym:
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "Organ egzekucyjny") prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne m.in.
z nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą
nr [...] stanowiącej lokal niemieszkalny położony przy ul. [...] nr [...] w K..
W toku postępowania egzekucyjnego wezwaniem z 11 kwietnia 2018 r. nr [...] Organ egzekucyjny zajął ww. nieruchomość
W dniu 20 czerwca 2023 r. odbyła się licytacja ww. nieruchomości,
w rezultacie której Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. wydał postanowienie znak: [...] [...] w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta J. M..
W zażaleniu na to postanowienie Zobowiązany zarzucił naruszenie przepisów: art. 111c § 2 pkt 5 oraz art. 111n § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz.U.2023.1120 t.j.; dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 t.j.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w konsekwencji czego organ egzekucyjny niezasadnie wydał postanowienie o przybiciu w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność Skarżącego.
W uzasadnianiu zażalenia Zobowiązany odniósł się do widniejącego w dziale
III KW nr [...] zakazu zbywania i obciążania nieruchomości oraz podniósł, że złożył skargę do protokołu licytacji. Mając na uwadze powyższe zawnioskował o:
1) uchylenie zaskarżonego postanowienie w całości;
2) w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania licytacyjnego
o uchylenie wszystkich czynności dotkniętych nieważnością;
3) zawieszenie wszelkich, dalszych czynności egzekucyjnych do czasu rozstrzygnięcia postępowania karnego w przedmiotowej sprawie.
Postanowieniem z 11 sierpnia 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy ww. postanowienie.
Wyjaśnił, że po zamknięciu licytacji 20 czerwca 2023 r. Organ egzekucyjny wydał postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, które zawierało wszystkie elementy określone w art. 111m § 5 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie uchybił wskazanym
w powołanych wyżej przepisach zasadom udzielenia przybicia.
Dalej Organ II instancji wyjaśnił, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone w dniu licytacji nabywcy, wierzycielowi: I. .. w K., wierzycielowi: B. w W. 27 czerwca 2023 r., wierzycielowi: Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. [...] w K.
w dniu 23 czerwca 2023 r., 29 czerwca 2023 r. Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w K. oraz 7 lipca 2023 r. Zobowiązanemu.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że Zobowiązany nie kwestionował w zażaleniu samego faktu przybicia na rzecz licytanta, a wskazał na widniejący w dziale III KW nr [...] zakaz zbywania i obciążania nieruchomości. Odnosząc się do tego Organ wyjaśnił,
że zarówno w obwieszczeniu o licytacji jak i protokole licytacji zawarto informację,
iż zakaz zbywania i obciążania nieruchomości nie wygaśnie z chwilą przyznania własności nieruchomości. Organ ten stwierdził nadto brak złożenia w sprawie skargi do protokołu licytacji, na którą powoływał się Zobowiązany. Na podstawie akt sprawy ustalono, że Zobowiązany był obecny na licytacji, ale "wyszedł" przed podpisaniem protokołu licytacji.
Organ nie podzielił zarzutu naruszenia zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 K.p.a., ani zasady udzielania informacji z art. 9 K.p.a.; nie znalazł podstaw
do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Jednocześnie Organ poinformował, że nie stwierdził wystąpienia okoliczności do wstrzymania postępowania egzekucyjnego.
W skierowanej do Sądu skardze na opisane wyżej postanowienie
z 11 sierpnia 2023 r. Skarżący zarzucił naruszenie:
a) art. 111c § 2 pkt 5 oraz 111 n § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez brak dokonania przez organ pouczenia w przedmiocie faktycznego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości oraz dalszych, doniosłych skutków prawnych w postaci możliwości zaspokojenie się z przedmiotowej nieruchomości
po zakończeniu postępowania karnego, które nastąpi niezależnie od faktu przejścia prawa własności na inną osobę niż pierwotny właściciel;
b) art. 8 K.p.a. w zw. z art. 9 K.p.a. poprzez bierność organu w zakresie informowania stron o stanie faktycznym i prawnym nieruchomości,
co skutkuje istotnym ograniczeniem prawa własności nieruchomości nowego nabywcy.
Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia Organu egzekucyjnego z 20 czerwca 2023 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżący odnosząc się do widniejącego
w dziale III KW nr [...] zakazu zbywania i obciążania nieruchomości podkreślił, że brak dokonania przez organ pouczenia w przedmiocie faktycznego stanu prawnego nieruchomości oraz dalszych, doniosłych skutków prawnych, które z tego wynikają jest wprost istotnym uchybieniem mającym wpływ na przebieg i wynik licytacji, albowiem kluczowe dla sprawy informacje zostały przez organ egzekucyjny po prostu zatajone. Ponadto Skarżący podkreślił, że orzeczony na podstawie art. 292 k.p.k. zakaz zbywania nieruchomości uniemożliwia w ogóle, co do zasady rozporządzanie nieruchomością, a jakakolwiek czynność prawna w tym zakresie
– dokonana po ujawnieniu wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej, jest po prostu
z mocy prawa nieważna.
W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634
t.j.; dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane
w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika ponadto, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
Przeprowadzona w zakreślonych wyżej ramach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że organy nie naruszyły prawa,
co skutkowało oddaleniem skargi.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej było postanowienie
w przedmiocie udzielenia przybicia, co stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. zakreślało granice sprawy.
Wadliwości zaskarżonego postanowienia Skarżący upatruje w widniejącym
w dziale III KW nr [...] zakazie zbywania i obciążania nieruchomości oraz podnosi, że organ nie dokonał pouczenia w trakcie licytacji ww. nieruchomości
w przedmiocie stanu faktycznego, stanu prawnego oraz dalszych doniosłych skutków prawnych, które z tego wynikają. Powyższe działanie organu, w ocenie Skarżącego stanowi o istotnym uchybieniu mającym wpływ na wynik i przebieg licytacji, albowiem kluczowe dla sprawy informacje zostały przez organ zatajone.
W ocenie zaś organu nie dopuścił się on ww. uchybień.
Sąd wskazuje zatem, że zgodnie z art. 111m u.p.e.a. po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę (§ 1). Postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z zastrzeżeniem § 3 (§ 2). Jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia (§ 3). Gdy przejęcie nieruchomości na własność ma nastąpić
po niedojściu do skutku licytacji, organ egzekucyjny udziela przybicia na rzecz przejmującego po wysłuchaniu wnioskodawcy (§ 4). Postanowienie o przybiciu zawiera firmę lub imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji
i cenę nabycia (§ 5).
Jednocześnie odmowę przybicia uregulowano w art. 111n u.p.e.a. Zgodnie
z tym przepisem organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia
te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą
na to uchybienie (§ 1). Organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy,
gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu (§ 2). Organ egzekucyjny wyznacza ponowną licytację:
1) jeżeli odmówi przybicia z przyczyn, o których mowa w § 1;
2) po ustaniu przyczyny zawieszenia.
Sąd wskazuje również, że postanowienie o przybiciu to oświadczenie woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym rozstrzygnięciu. Równocześnie potwierdza ono prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny powinien wydać postanowienie w sprawie przybicia niezwłocznie po zamknięciu licytacji, chyba
że wniesione wcześniej skargi lub zażalenia nie zostały ostatecznie rozstrzygnięte
do chwili zamknięcia licytacji. Przedmiot tych skarg lub zażaleń nie jest istotny; mogą one dotyczyć czynności organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego, dokonanych zarówno w toku egzekucji z nieruchomości, jak i wcześniej. Skutkiem udzielenia licytantowi przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny
(por.: Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX WKP 2021 - komentarz do art. 111m, stan prawny: 16 listopada 2020 r., LEX). Stąd wynikają dwie ważkie dla sprawy kwestie. Po pierwsze orzeczenie administracyjne dotyczy prawa własności, które jest dobrem chronionym na poziomie ustawy zasadniczej (art. 64 Konstytucji RP). Po drugie postanowienie to potwierdzając prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, powinno być badane przez Sąd szeroko.
Ponadto zgodnie z art. 111c § 2 u.p.e.a. po wywołaniu licytacji poborca skarbowy podaje do wiadomości obecnych:
1) przedmiot licytacji;
2) cenę wywoławczą;
3) wysokość wadium;
4) termin uiszczenia ceny nabycia;
5) prawa obciążające nieruchomość, które będą utrzymane w mocy
z zaliczeniem i bez zaliczenia na cenę nabycia;
6) zmiany w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości, jeżeli zaszły
po jej opisie i oszacowaniu wartości.
Sąd wskazuje również, że zgodnie z przepisem art. 111r § 1 u.p.e.a. postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia
- wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę.
Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt rozpoznawanej sprawy przypomnieć należy, że – jak wynika z akt sprawy - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne
m.in. z nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] stanowiącej lokal niemieszkalny położony przy
[...] nr [...] w K.. W toku postępowania egzekucyjnego wezwaniem z 11 kwietnia 2018 r. nr [...] Organ egzekucyjny zajął ww. nieruchomość, co nie jest kwestionowane przez Skarżącego. W dniu 20 czerwca 2023 r. odbyła się licytacja ww. nieruchomości, w toku której obecny był Skarżący, w rezultacie której Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego
w K. wydał postanowienie znak: [...] [...]
w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta J. M., które utrzymane zostało w mocy zaskarżonym postanowieniem
Sąd zauważa, że jak wynika z akt sprawy zaskarżone postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta z 20 czerwca 2023 r. ogłoszone zostało niezwłocznie po zamknięciu licytacji (protokół ustnego ogłoszenia postanowienia z 20 czerwca 2023 r. – k. 31 akt administracyjnych) i zawiera wszystkie elementy określone w art. 111m § 5 u.p.e.a.,
tj. zawiera:
- firmę lub imię i nazwisko nabywcy – J. M. [...]
- oznaczenie nieruchomości, datę licytacji – nieruchomość lokalowa
ul. S. [...], lok. Nr [...] położona w K. o pow. U.
[...];
- cenę nabycia – [...] zł.
Jednocześnie jak wynika z akt sprawy, brak było skarg lub zażaleń wniesionych
w toku postępowania egzekucyjnego, które nie zostały ostatecznie rozstrzygnięte
a ponadto Skarżący ich nie wykazał.
Mając na uwadze stanowisko Skarżącego, podkreślić należy, że jak wynika
z protokołu pierwszej licytacji ww. nieruchomości z 20 czerwca 2023 r.:
a) Skarżący jako zobowiązany uczestniczył w przedmiotowej licytacji lecz "wyszedł przed podpisaniem protokołu";
b) przed licytacją wszystkim obecnym rozdano wyciąg z przepisów dotyczących przeprowadzenia licytacji z nieruchomości i nikt nie zgłosił uwag czy wątpliwości,
co do zasad licytacji;
c) nie wniesiono skarg na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji;
d) prowadzący licytację po jej wywołaniu podał do wiadomości obecnych:
- przedmiot licytacji,
- wartość szacunkową licytowanej nieruchomości,
- cenę wywoławczą,
- wysokość wadium,
- termin uiszczenia ceny nabycia,
- zmiany w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości,
- prawa obciążające nieruchomość, które wygasają z chwilą gdy postanowienie
o przysądzeniu własności stanie się ostateczne,
- prawa obciążające nieruchomość, które nie wygasną z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne, tj. orzeczony
w postępowaniu karnym zakaz zbywania i obciążania nieruchomości,
- wysokość postąpienia.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w toku licytacji, wbrew twierdzeniom Skarżącego, podano wszelkie informacje wskazane w art. 111c § 2 u.p.e.a., w tym wskazane w pkt 5 tego przepisu prawa obciążające nieruchomość, które będą utrzymane w mocy z zaliczeniem i bez zaliczenia na cenę nabycia, w szczególności zaś orzeczony w postępowaniu karnym zakaz zbywania i obciążania licytowanej nieruchomości. Organ egzekucyjny nie uchybił zatem wskazanym w powołanych wyżej przepisach zasadom udzielenia przybicia. Ponadto, co ponownie należy podkreślić
z akt sprawy wynika również, że po wywołaniu sprawy poborca skarbowy podał
do wiadomości wszystkie dane wskazane w art. 111c § 2 u.p.e.a.
Ponadto, co również wynika z akt sprawy ww. postanowienie zostało doręczone
w dniu licytacji nabywcy, wierzycielowi: I. .. w K., wierzycielowi: B. w W. 27 czerwca 2023 r., wierzycielowi: Wspólnocie Mieszkaniowej [...] w K.
w dniu 23 czerwca 2023 r., w dniu 29 czerwca 2023 r. Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w K. oraz w dniu 7 lipca 2023 r. Zobowiązanemu.
Sąd podkreśla także, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący wskazuje
na widniejący w dziale III KW nr [...] zakaz zbywania i obciążania nieruchomości, o którym to fakcie i jego konsekwencjach prawnych, jak twierdzi Skarżący, organ nie poinformował w toku egzekucji ww. nieruchomości.
Sąd zauważa jednak, że wbrew twierdzeniom i zarzutom Skarżącego
– co wprost wynika z akt rozpoznawanej sprawy – zarówno w obwieszczeniu o licytacji
jak i w jej toku, co odzwierciedla treść protokołu licytacji, zawarto informację,
że ww. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości nie wygaśnie z chwilą przyznania własności nieruchomości (Obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości
z 24 kwietnia 2023 r. – k. 14c-14d akt adm.; Protokół pierwszej licytacji nieruchomości z 20 czerwca 2023 r., k.29-26 akt adm.). Sąd ponownie podkreśla również,
że w rozpoznawanej sprawie do protokołu licytacji nie zgłoszono jakichkolwiek środków zaskarżenia zaś z akt sprawy wynika ponadto, że Skarżący był obecny
na licytacji, ale "wyszedł przed podpisaniem protokołu" licytacji.
Zawiadomienia o licytacji zawierały również pouczenie o prawie wniesienia skargi, zgodnie z art. 110z § 1 u.p.e.a. zaś postanowienie o przybiciu zawierało pouczenie o prawie niesienia zażalenia, zgodnie z art. 111r § 2 u.p.e.a.
Przystępując zatem do oceny zarzutów zgłoszonych w skardze skierowanej
do Sądu, stwierdzić należy, że podniesiona przez Skarżącego okoliczność naruszenia art. 111c § 2 pkt 5 oraz art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a., jak również art. 8 K.p.a.
w zw. z art. 9 K.p.a. dotyczy "braku dokonania przez organ pouczenia w toku licytacji w przedmiocie faktycznego stanu prawnego licytowanej nieruchomości oraz dalszych doniosłych skutków prawnych, w postaci możliwości zaspokojenia się z przedmiotowej nieruchomości po zakończeniu postępowania karnego, które nastąpi niezależnie
od faktu przejścia prawa własności na inna osobę niż pierwotny właściciel". Podnosząc powyższy zarzut Skarżący przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego
2001 r., K 27/00 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., IV CSK 567/08 podkreślając, że "zakaz zbywania i obciążania nieruchomości orzeczony
na podstawie art. 292 K.p.k. uniemożliwia w ogóle, co do zasady rozporządzanie nieruchomością, a jakakolwiek czynność prawna w tym zakresie – dokonana
po ujawnieniu wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej – jest po prostu, z mocy prawa, nieważna.
Jednocześnie, w skardze wskazano, że podczas przeprowadzania licytacji, organ egzekucyjny nie pouczył o powyższych kwestiach licytujących, a zatem wprowadził ich bezsprzecznie w błąd, co do przyszłości licytowanej nieruchomości, narażając ich tym samym na niebagatelny uszczerbek finansowy. Organ w toku licytacji, jak podnosi Skarżący, błędnie zapewnił, że ostrzeżenie z działu III, tj. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości w rzeczywistości oznacza, że nowy nabywca nieruchomości nie może jej zbyć na rzecz osoby trzeciej, co uznać należy
za stanowisko absurdalne i całkowicie sprzeczne z ugruntowanym już orzecznictwem.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 292 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j. Dz.U.2022.1375 ze zm.; dalej: "K.p.k."), zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, zajęcie wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w jej braku, w zbiorze złożonych dokumentów.
W miarę potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości oskarżonego.
Jak wskazał NSA w wyroku z 11 marca 2009 r., II FSK 1779/07, przepis
art. 292 K.p.k. przesądza o sposobach dokonania zabezpieczenia, co oznacza,
że pozostałe kwestie dokonania zabezpieczenia majątkowego w procedurze karnej
są uregulowane innymi przepisami, w tym w szczególności Kodeksu karnego wykonawczego. Jednocześnie przepis ten jest adresowany przede wszystkim
do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazując temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Jego adresatem jest także osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, a w tym sensie, że powyższe przepisy gwarantują jej, że żaden inny sposób zabezpieczenia, niewymieniony w art. 292 § 2 K.p.k.
lub K.p.c., nie może być określony w postanowieniu sądu lub prokuratora. Przepis
ten nie jest natomiast adresowany do organu egzekucyjnego (ani sądowego,
ani administracyjnego).
W założeniu regulacja ta ma zapobiegać ukryciu lub wyzbyciu się przez podejrzanego (oskarżonego) jego majątku i tym samym uchronić przed utrudnieniem lub udaremnieniem możliwości wykonania wyroku w zakresie grzywien, środków kompensacyjnych i innych świadczeń.
Nieruchomości z zakazem zbywania mogą być przedmiotem licytacji komorniczej. Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że co do zasady nabywca w wyniku nabycia w drodze licytacji otrzymuje "czystą" nieruchomość, niektóre jednak ograniczenia ustanowione w księdze wieczystej będą oddziaływać też na nowego właściciela. Tak jest np. z zakazem zbywania i obciążania nieruchomości ustanowionym przez prokuratora w postępowaniu karnym, co miało miejsce
w przedmiotowej sprawie.
Tak więc, w nawiązaniu do argumentacji dotyczącej naruszenia prawa własności nabywcy przedmiotowej nieruchomości, wyjaśnić należy, że licytant
w przedmiotowej sprawie, nabywając przedmiotową nieruchomość wiedział
o ujawnionym w księdze wieczystej zakazie zbywania orzeczonym na podstawie
art. 292 K.p.k. Wynika to wprost z protokołu licytacji z 20 czerwca 2023 r., a także
z obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości położonej w K.
przy ul. [...] dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Nabywca nabywając zatem przedmiotową nieruchomość w drodze licytacji, posiadał wiedzę o istniejącym obciążeniu, został prawidłowo pouczony przez poborcę skarbowego i powinien liczyć się z możliwością ograniczenia nabytego prawa. Zgodnie z art. 140 K.c., prawo własności nie ma charakteru bezwzględnego ani nieograniczonego, a zatem ograniczenie tego prawa na podstawie przepisów ustawy jest dopuszczalne i skuteczne. W rozpoznawanej sprawie ograniczenia w korzystaniu z prawa, które nabywca nabył wynikają z ustawy (art. 291-294 K.p.k.), nie są więc bezprawne (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 7 maja 2009 r., IV CSK 567/08).
Sąd podziela także stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu, którego treść obszernie przywołuje się w skardze, że "zakazu zbywania i obciążania nieruchomości orzeczonego na podstawie art. 292 § 2 K.p.k. nie można uznać za "prawo lub roszczenie osobiste" Skarbu Państwa w rozumieniu art. 1000 § 1 K.p.c. w związku
z art. 16 ust. 2 u.k.w.h. Jest to powstające w sposób określony w kodeksie postępowania cywilnego i ujawnione w księdze wieczystej obciążenie nieruchomości dokonane w postępowaniu karnym, wynikające z publicznoprawnych uprawnień Państwa do zagwarantowania egzekucji wyroku sądowego wydanego w takim postępowaniu, do którego przepisy art. 1000 § 1 i art. 1003 § 1 K.p.c. nie mają zastosowania i które nie wygasa w wyniku przysądzenia własności po sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości".
W ocenie Sądu Skarżący zdaje się mylić zakaz zbywania oraz obciążania nieruchomości (dział III) z hipoteką przymusową ustanowioną na mocy postanowienia prokuratora (prawo ujawnione w księdze wieczystej w dziale IV – k.19 akt admi.). Mając to na uwadze, wyjaśnić należy, że hipoteka przymusowa jest instrumentem cywilnoprawnym także w sytuacji, gdy podstawą jej wpisu jest postanowienie prokuratora wydane w postępowaniu karnym. Kiedy hipoteka zostaje ujawniona
w księdze wieczystej (art. 67 u.k.w.h.), powstaje stosunek cywilnoprawny między właścicielem nieruchomości a podmiotem, któremu przysługuje takie zabezpieczenie (wierzycielem hipotecznym). Jeżeli dojdzie do zbycia nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową, stosunek ten wiąże nabywcę nieruchomości z wierzycielem hipotecznym, niezależnie od tego czy nabywca ten uczestniczył w postępowaniu karnym. Kodeks postępowania karnego wskazuje, że zabezpieczenie następuje
w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 292 § 1 K.p.k.). Odsyła zatem m.in. do art. 747 K.p.c., który wskazuje hipotekę przymusową jako jeden ze sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Hipoteka, której podstawą może zatem być również postanowienie prokuratora, nie jest inną hipoteką niż ta uregulowana w ustawie o księgach wieczystych i hipotece (por. postanowienie Sądu Najwyższego 19 lutego 2021 r.,
III CSKP 33/21).
Zgodnie z art. 112c § 1 u.p.e.a. z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności staje się ostateczne, wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw
i roszczeń osobistych, ciążące na nieruchomości.
Z protokołu licytacji wynika więc, że organ egzekucyjny udzielił prawidłowych informacji o stanie prawnym i faktycznym nieruchomości na postawie art. 111c § 2
pkt 5 u.p.e.a., wobec czego zarzut ten należało ocenić jako chybiony, w tym
w odniesieniu do zakazu zbywania nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie
– co wykazano powyżej – nie doszło również do naruszenia przepisu art. 111n § 1
i § 2 u.p.e.a.
Ponieważ działanie organów egzekucyjnych było zgodne z prawem,
to tym samym nie można podzielić zarzutu skargi również w zakresie naruszenia
przepisów art. 8 i art. 9 K.p.a.
Sąd uznał ponadto, że zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązującego prawa - ani przepisów prawa materialnego, ani postępowania - również w pozostały zakresie. Tym samym brak było podstaw do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Z tego powodu, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych
są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).