I SA/Sz 541/18

I SA/Sz 541/18 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2018-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Kazimierz Maczewski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 50/19 - Wyrok NSA z 2022-11-24
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28 ust. 1 - 3 i 3 a
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 682
art. 133 par. 2, art. 135 par. 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
M. G. złożył 12 lutego 2018 r. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w S. wniosek o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadził działalność gospodarczą w latach 2012-2015 - transport osób ([...] Przychody z działalności były tak niskie, że nie starczało mu na pokrycie podstawowych opłat związanych z codziennym życiem; starał się regulować składki ZUS, jednakże choroba żony i wydatki z tym związane spowodowały brak możliwości pokrywania składek. W [...] r. u żony zdiagnozowano [...]. Po operacji żona wymagała sprawowania codziennej opieki, gdyż nie była w stanie samodzielnie funkcjonować; przeszła [...], która trwała [...]. W tym czasie wnioskodawca zawoził żonę na zabiegi do szpitala. Później zapisano żonę na [...], co całkowicie ją osłabiło i musiał jej pomagać, nie mógł więc pracować. Ze względu na tak ciężką sytuację osobistą, a także materialną, wnioskodawca zawiesił działalność gospodarczą w [...] r. Wskazał także, że żona od 2010 r. jest bezrobotna; tylko przez rok dostawała zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości ok. [...] zł - przez pierwsze pół roku, a następnie [...] zł przez kolejną część roku. W związku z tak trudną sytuacją życiową, wnioskodawca jest bezrobotny od 2016 r. i nie ma możliwości pokrycia zaległych składek ZUS, ponieważ nie ma dochodów. Dodał, że próbował się ratować; zatrudnił się w Firmie [...], która miała opłacać ZUS, ale tego nie czyniła, tak jak i nie wypłaciła ostatniej pensji; w firmie tej pracował około [...], ale żadnej umowy nie otrzymał.
Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778); dalej: "u.s.u.s.", zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie [...]zł z tytułu nieopłaconych składek. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również nie zachodzi uzasadniony przypadek który stanowiłby podstawę umorzenia zadłużenia.
Wnioskodawca 2 maja 2018 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, że nie jest wstanie opłacić należności z tytułu składek, będąc w trudnej sytuacji fizycznej oraz psychicznej. Nadto dodał, że jeżeli nie ma możliwości jakiejkolwiek pomocy ze strony ZUS, to wnosi o skierowanie sprawy do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257); dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał na ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego, z których wynikało, że wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą od [...] r. Działalność została zawieszona z dniem [...] r., a 23 maja 2018 r. wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Na dzień złożenia wniosku na koncie wnioskodawcy zaewidencjonowano wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r., [...] r. - [...] r., w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r., [...] r. -05/2015 r. w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] r. - [...] r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami oraz kosztami upomnienia. Ponadto, na koncie wnioskodawcy w dacie złożenia wniosku o umorzenie, figurowały zaewidencjonowane i wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nieopłacone należności w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących jej płatnikami, niepodlegające z mocy prawa umorzeniu, na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r., [...] r.- [...] r. w kwocie [...]zł (w tym zakresie wydano odrębną decyzją).
Nadto, organ wskazał, iż w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w 2016 r., przy przychodzie w wysokości [...] zł oraz kosztach
w wysokości [...] zł, dochód wyniósł [...] zł. Prowadzona pozarolnicza działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 1 maja 2016 r., a następnie wykreślona. Na podstawie danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że wnioskodawca jest od 11 maja 2016 r. zarejestrowaną osobą bezrobotną, aktualnie bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną U. G., która nie ma ustalonego tytułu do ubezpieczenia społecznego, która jest osoba schorowaną. We wspólnym gospodarstwie domowego pozostaje również córka A. G. oraz wnuk M. N.-J.. A. G. nie ma ustalonego tytułu do ubezpieczenia na terenie kraju. Według oświadczenia wnioskodawcy, A. G. otrzymuje dochody w kwocie [...]zł miesięcznie, wnioskodawca zaś utrzymuje się z prac wykonywanych dorywczo, z dochodami około [...] zł miesięcznie. Ujawniony dochód w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, a na członka rodziny około [...] zł miesięcznie, stanowiąc zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych w granicach odnoszących się do danych statystycznych; ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne (wieloosobowe gospodarstwo pracownicze) wynosi [...] zł, a minimum egzystencji - [...] zł na członka rodziny.
Według ustaleń organu, w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ponoszone są wydatki związane z opłatami w wysokości [...] zł oraz opłatami eksploatacyjnymi w wysokości [...] zł. Wnioskodawca ma zobowiązania finansowe tytułem podatków w kwocie [...]zł oraz tytułem kredytu w wysokości [...] zł. Zobowiązania podatkowe nie są spłacane, a zobowiązanie kredytowe jest finansowane w ratach w kwocie [...]zł miesięcznie. Wnioskodawca pozostaje ujawnionym właścicielem nieruchomości położnej w S. przy ulicy [...], opisanej w księdze wieczystej [...]
Dalej organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności, będąc zarejestrowaną osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostaje jednak ujawnionym właścicielem nieruchomości położonej
w S. przy ul. [...]. To ujawnione prawo majątkowe stanowi prawny brak możliwości rozważenia umorzenia należności z tytułu składek w całości lub części. Nadto, jako wierzyciel dochodzonego obowiązku, nie zna źródła finansowania wydatków oraz opłacenia zobowiązań prywatnych, obok wskazanych dochodów w ramach nieewidencjonowanej działalności zarobkowej zobowiązanego. Brak jest także ujawnionej, materiałowej i finansowo-socjalnej pomocy państwa. Wnioskodawca pozostaje w okresie aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy (nie przedstawiono w tym zakresie dokumentów, w tym orzeczenia o niezdolności do pracy czy konieczności sprawowania opieki nad chorą małżonką uniemożliwiającą trwałe osiąganie dochodów). Brak także ujawnionych strat w wyniku klęski żywiołowej, czy innego nadzwyczajnego zdarzenia w ramach prowadzonej działalności uniemożliwiającej, trwałe uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności z tytułu składek w przyszłości. Brak bowiem wykazanych dowodowo okoliczności, iż to opłacenie czy przystąpienie do systematycznej spłaty należności z tytułu składek stanowi o braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb zobowiązanego i członków jego rodziny, a także osiągania dochodów na spłatę.
W ocenie organu, brak jest tym samym podstaw do umorzenia należności
z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 pkt. 1-pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie".
Na powyższą decyzję, wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2018 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący wskazał, że stanowisko organu jest błędne. Pismo o umorzenie zaległości, które złożył 12 lutego 2018 r. zawierało dokumenty jednoznacznie stwierdzające, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, niestety organ przy podejmowaniu decyzji nie wziął pod uwagę żadnego z tych dokumentów. Zawierały one informacje, iż jest osobą bezrobotną, bez stałego źródła dochodu. Powodem takiego stanu rzeczy jest wieloletnia i postępująca choroba żony, która wymaga opieki. W ocenie skarżącego, organ zupełnie zignorował te informacje. Skarżący dodał, że nie posiada żadnego majątku poza mieszkaniem we wspólnocie z żoną.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia skarżącemu należności składkowych i odsetkowych, należnych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.
Według organu, w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej; jest osobą bezrobotną, bez stałego źródła dochodu. Powodem takiego stanu rzeczy jest wieloletnia i postępująca choroba żony, która wymaga jego opieki.
Mając tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się skarżący. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego
i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji
o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego a w szczególności, czy wydano ją na podstawie
prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiał u dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.
W ocenie sądu, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia do indywidualnych okoliczności i sytuacji skarżącego. Z przepisu art. 28 u.s.u.s wynika, że to organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r. sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572/13), które skład orzekający w sprawie w pełni podziela.
W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ skarżący pozostaje ujawnionym właścicielem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], opisanej w księdze wieczystej [...] Organ jednak nie podał, czy jest to nieruchomość mieszkaniowa, w której zamieszkuje skarżący i jego rodzina (z adresu do korespondencji podanego przez skarżącego wynika, że zamieszkuje w S. przy ul. [...] [...]), nie zbadał czy stanowi ona współwłasność, nie podał wartości tej nieruchomości, co nie pozostaje bez wpływu na obraz sytuacji samego skarżącego. Przez to zaniechanie, organ nie rozważył także, czy pozbawienie skarżącego i jego rodziny mieszkania, a tym samym podstawowych warunków egzystencji, nie doprowadzi do popadnięcia skarżącego i jego rodziny w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia.
Nadto, w ocenie sądu, organ nie rozważył w sposób dostateczny możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając prymat interesowi społecznemu. Nie negując uprawnienia organu rozstrzygającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Według sądu, także dokonana przez organ analiza sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącej w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia określonych w rozporządzeniu okazała się nie dość wnikliwa.
Z ustaleń organu wynika, że skarżący po zakończeniu działalności gospodarczej jest zarejestrowaną osobą bezrobotną, utrzymującą się z prac wykonywanych dorywczo, uzyskującą w ten sposób dochody miesięczne w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną U. G. która choruje. W ramach prowadzonego gospodarstwa domowego pozostaje także córka A. G. która otrzymuje dochody w kwocie [...]zł miesięcznie oraz wnuk M. N.-J.. Uwzględniając powyższe dochody, organ wyliczył, że łączny dochód w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, a na członka rodziny przypada ok. [...] zł miesięcznie, co stanowi zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych w granicach odnoszących się do danych statystycznych.
Zauważyć jednak należy, że kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Konstruując koszyk minimum socjalnego eksperci kierują się wyznaczeniem granicy wydatków gospodarstw domowych, mierzącej minimalnie godziwy poziom życia. Inaczej mówiąc, wzorzec minimum socjalnego jest modelem zaspokajania potrzeb na zupełnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka, na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, w tym utrzymania jego więzi ze społeczeństwem. Z tego względu w koszyku minimum socjalnego uwzględnia się nie tylko dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych (żywność, odzież i obuwie, mieszkanie, higiena, czy ochrona zdrowia), ale także dobra służące do wykonywania pracy, kształcenia, czy też, utrzymywania więzi rodzinnych, towarzyskich oraz skromnego uczestnictwa w kulturze. Tymczasem, analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że organ dokonując zestawienia osiąganych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych przez niego stałych miesięcznych wydatków, pod kątem obowiązującego minimum socjalnego, uwzględnił jedynie podane przez skarżącego w oświadczeniu z dnia 5 marca 2018 r.
o stanie rodzinnym i majątkowym miesięczne wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi - [...] zł oraz wydatki związane z opłatami w wysokości [...] zł i zobowiązanie z tytułu spłaty kredytów w miesięcznych ratach po [...] zł. Organ nie dokonał natomiast jakichkolwiek innych ustaleń w zakresie pozostałych kosztów składających się na minimum socjalne, ponoszonych przez skarżącego, w tym wydatków ponoszonych na żywność, ubiór, higienę czy lekarstwa żony oraz opiekę i kształcenie wnuka. Tymczasem, prawidłowa analiza powinna obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek ([...] zł), jak też obejmować zestawienie wysokości posiadanych przez niego środków z niezbędnymi kosztami jego utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia jego i jego rodziny w niedostatek.
W ocenie sądu, takiej wnikliwej analizy w przedstawionym zakresie zabrakło. Twierdzenia i oceny organu miały - w opinii sądu - charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wprawdzie, to w interesie strony wnioskującej o przyznanie ulgi w spłacie ciążących na niej należności pozostaje wykazanie wszelkich okoliczności przemawiających za zasadnością jej żądania, jednakże mając na uwadze ciążący na organach administracji ustawowy obowiązek wydania rozstrzygnięcia, na podstawie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz zebranego i ocenionego materiału dowodowego, sąd uznał poczynione ustalenia w powyższym zakresie za niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Nadto, sąd nie kwestionuje, że na krewnych w linii prostej (wstępnych, zstępnych) ciąży obowiązek alimentacyjny, który - zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.); dalej: "k.r.o" - oznacza obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zakres tego obowiązku wyznacza art. 133 § 2 k.r.o., w którym ustawodawca posłużył się terminem niedostatku. Z treści tego przepisu nie wynika jak należy rozumieć ten termin. Zgodnie jednak z art. 135 § 1 k.r.o., o niedostatku można mówić wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Potrzeby te, to potrzeby tak materialne jak i niematerialne, przy czym potrzeby każdego człowieka kształtują się inaczej. Są one uzależnione od indywidualnych cech uprawnionego, tj. od wieku, stanu zdrowia, zawodu, pozycji społecznej i dotychczasowej stopy życiowej (por. wyrok SN z 5 maja 1998 r. sygn. akt I CKN 95/98). Obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim koszty związane
z zapewnieniem utrzymania i nie ulega wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny nie może objąć obowiązku zapłaty przez zstępnych zaległości ZUS ciążących na najbliższych krewnych, szczególnie w sytuacji, gdy zstępni opiekują się i kształcą swoje dzieci.
Przechodząc dalej do kwestii najistotniejszej w sprawie, tj. do analizy, czy organ prawidłowo zinterpretował i ocenił w sprawie zaistnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, czyli zaistnienia "przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności", wskazać należy, że w toku całego postępowania skarżący wskazał przyczyny, dla których zaniechał opłacania składek w określonym czasie. Podnosił, że [...] r. u żony zdiagnozowano [...], a po operacji żona wymagała sprawowania codziennej opieki, gdyż nie była w stanie samodzielnie funkcjonować; przechodziła przez [...]. W tym czasie skarżący zawoził żonę na zabiegi do szpitala. Później zapisano żonę na [...], co całkowicie ją osłabiło i skarżący pomagał jej w funkcjonowaniu. Z tych przyczyn skarżący zawiesił działalność w kwietniu 2016 r.
Nadto, skarżący przedłożył do akt sprawy 8 kart dokumentów (uznanych za wrażliwe), w tym: kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony z [...] r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony z [...] r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony z 3 listopada 2014 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z [...] r., kartę informacyjną z [...] r.
Skarżący dodał, że "próbował się ratować". Zatrudnił się w Firmie [...], która miała opłacać składki ZUS, ale tego nie czyniła. Skarżący próbował również odzyskać kwalifikacje na kierowcę, które były nieaktualne, lecz Powiatowy Urząd Pracy odrzucił jego wniosek o dofinansowanie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ w ogóle nie odniósł się do powyższych okoliczności. Zaskarżona decyzja ponad przywołanie standardowej argumentacji i treści przepisów (pasującej do każdej decyzji odmownej) nie zawiera rozważań indywidualizujących, których treść ma być właśnie realizacją
i konkretyzacją uznania administracyjnego w indywidualnej sprawie.
Nadto, organ badając tylko wybiórczo przesłanki wymienione w rozporządzeniu, ograniczył się w zasadzie do stwierdzenia, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się przy tym orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy. Tymczasem, samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów w przyszłości należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Tymczasem, w sprawie konieczne było dokonanie obecnej oceny sytuacji skarżącego w kontekście aktualnej jego konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tego organ nie uczynił.
Wskazane uchybienia pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym, przekracza ona granice uznania administracyjnego.
W sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie wyeliminowanie wskazanych uchybień oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego. Przede wszystkim zaś, zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa tak w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jak i w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1807/14). Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), by umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 1979/15).
W tej sytuacji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - sąd stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem ww. przepisów, co miało wpływ na wynik sprawy.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia. nsa.gov.pl).