I SA/SZ 539/23

I SA/Sz 539/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Elżbieta Dziel /sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 15 par. 1 i 5, art. 59 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 80, art. 44 par. 1-4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 24 ust. 4, 5b, 5f; art. 83 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2017 poz 131
par. 2 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być  wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia - tj
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.74.2023.3 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 4 sierpnia 2023 r., nr 3201-IEE2.7113.74.2023.3, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("Dyrektor IAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: "Dyrektor OZUS", "organ egzekucyjny", "organ I instancji") z 12 czerwca 2023 r., nr 390000/71/97/2023-RED-E-5, którym odmówiono A. R. (dalej: "strona", "skarżąca") umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: "ZUS") tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
Jako podstawę prawną postanowienia Dyrektor IAS wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2023.775) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U.2022.479 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", art. 59 u.p.e.a. (Dz.U.2019.1438), art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz.U.2019.2070).
Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Dyrektor IAS wskazał, że Dyrektor OZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku strony na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 22 września 2016 r. o nr od [...] do [...], obejmujących należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego 30 marca 2023 r. przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "Naczelnik US") dalsze tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...], celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Pismem opatrzonym datą 5 września 2016 r., które wpłynęło do ZUS w dniu 11 kwietnia 2023 r., zatytułowanym "zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego", strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze wskazane w piśmie Dyrektora OZUS
z 30 marca 2023 r. W piśmie tym, powołując się na treść art. 33 § 1 pkt 1 oraz 7 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a., strona podniosła zarzuty wygaśnięcia dochodzonego obowiązku wskutek przedawnienia oraz braku doręczenia upomnienia. Ponadto zarzuciła brak doręczenia jej oryginałów administracyjnych tytułów wykonawczych oraz powołanie się przez organ egzekucyjny na zastosowanie Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 18 lutego 2021 r. w sprawie współpracy wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych poprzez wykorzystanie zapisów odnośnie wystawienia dalszych tytułów wykonawczych w okolicznościach, w których nie toczyły się wobec strony jakiekolwiek czynności egzekucyjne.
Strona wskazała na okoliczność prowadzenia postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie, rozstrzygniętych na jej korzyść za przybliżony okres. Ponadto zwróciła uwagę na brak jakiekolwiek pisma przewodniego umożliwiającego potwierdzenie czego i kogo sprawa dotyczy oraz czy doręczono jej jako zobowiązanej niezbędny komplet dokumentów. Wskazała także na pozbawienie możliwości udziału w postępowaniu i skorzystania z uprawnień konstytucyjnych i ustawowych w okolicznościach podjęcia czynności egzekucyjnych przez organ w sytuacji przedawnienia należności.
W oparciu o powyższe strona wniosła o umorzenie postępowanie egzekucyjnego, wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz zawiadomienie o wskazanych czynnościach innego organu egzekucyjnego, jakim jest Naczelnik US.
W uzasadnieniu pisma strona wskazała, że przekazanie dalszych tytułów wykonawczych nie było poprzedzone postępowaniem, w którym zostałaby powiadomiona i miałaby możliwość odniesienia się do nich. Powołane czynności organu egzekucyjnego stanowiły według strony: naruszenie szeregu zasad określonych w Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji i ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Podniosła, że powyższe działania podejmowane przez ZUS osłabiają jej zaufanie do Zakładu, a działanie jego pracowników cechuje zła wola, zwłaszcza w okolicznościach przegrania dwóch postępowań przed WSA w Szczecinie. Zarzuciła również naruszenie zasady praworządności, informowania o możliwości odwołania i udzielania informacji jako naruszenie zasad Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz obowiązku udzielania przez organ informacji faktycznej i prawnej, zgodnie z którą organ winien czuwać aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.
Ze względu na treść i zakres żądania dążącego do zaprzestania egzekucji oraz w związku z upływem 7-dniowego terminu do złożenia zarzutów na prowadzenie egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przed 30 lipca 2020 r., a prowadzonym w oparciu o administracyjne tytuły wykonawcze wystawione w dniu 22 września 2016 r. (doręczone stronie 26 września 2016 r.), organ egzekucyjny rozpoznał zawarty w nim wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 12 czerwca 2023 r. Dyrektor OZUS odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych
o nr od [...] do [...].
Pismem z 19 czerwca 2023 r. strona złożyła zażalenie na postanowienie organu I instancji, wnosząc o uchylenie tego aktu i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...], z przyczyn podniesionych w uprzedniej korespondencji. Strona wskazała, że podtrzymuje argumentację zawartą w piśmie z 11 kwietnia 2023 r.
Rozpoznając zażalenie strony, na wstępie Dyrektor IAS zaakcentował, że przedmiotem oceny w tym postępowaniu jest zasadność prowadzenia wobec strony postępowania egzekucyjnego, które toczy się na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. Wskazał także, że z postanowienia organu I instancji oraz akt sprawy wynika, iż:
1) kwestionowane należności objęte tymi tytułami wykonawczymi dotyczą składek za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r.;
2) strona jako osoba prowadząca działalność (do sierpnia 2008 r.) była płatnikiem składek, na którym – z mocy prawa, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.1998.137.887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." – ciążył obowiązek opłacenia należności z tytułu składek,
oraz składanie w powyższym zakresie dokumentów zgłoszeniowych rozliczeniowych;
3) ZUS – w związku z ujawnieniem na koncie strony stanu należności – zawiadomieniem z 1 czerwca 2016 r., odebranym osobiście przez stronę 13 czerwca 2016 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od września 2004 r. do grudnia 2006 r.;
4) po zakończeniu postępowania, decyzją z 14 lipca 2016 r. nr według RWA: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s., ZUS określił stronie wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy zawierających się w okresie od października 2004 r. do grudnia 2006 r. Decyzja została wysłana na adres: ul. [...], [...], za pośrednictwem operatora Poczta Polska i wróciła jako niepodjęta w terminie po dwukrotnym awizowaniu – 20 lipca 2016 r.
i 28 lipca 2016 r. Została uznana za doręczoną w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Decyzja jest prawomocna i wykonalna, nie złożono bowiem od niej odwołania do właściwego sądu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, nie zmieniono jej również ani nie uchylono z urzędu;
5) wobec braku wykonania należności wynikających z tej decyzji, ZUS w dniu 22 września 2016 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] i skierował je do wykonania w trybie egzekucyjnym. Tytuły wykonawcze zostały doręczone stronie 26 września 2016 r.
W tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że spór w sprawie dotyczy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r., dochodzonych na podstawie ww. prawomocnej decyzji ZUS z 14 lipca 2016 r. Strona zarzuca zaś w tym postępowaniu brak doręczenia upomnienia oraz że należności uległy przedawnieniu i w związku z tym nie mogą być egzekwowane.
Powołując brzmienie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 30 lipca 2020 r., organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż wniosek strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., oraz że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie wystąpienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a., uzasadniających umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego z mocy prawa.
W odniesieniu do zarzutu braku doręczenia upomnienia, o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., Dyrektor IAS wskazał, że postawą wystawienia 22 września 2016 r. przez wierzyciela, tj. ZUS, administracyjnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] było wydane przez organ rentowy orzeczenie (ww. decyzja indywidualna z 14 lipca 2016 r.), którą to określono w odrębnym postępowaniu rozpoznawczym wysokość zadłużenia (zobowiązanie). Tym samym, na podstawie przepisu § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (t.j. Dz.U.2017.131 ze zm.), po stronie wierzyciela brak było obowiązku wystawienia i doręczenia upomnień za należności uprzednio określone prawomocnym i doręczonym orzeczeniem (decyzja).
W zakresie zarzutu przedawnienia należności Dyrektor IAS wyjaśnił przebieg zmiany przepisów regulujących kwestie przedawnienia należności składkowych (art. 24 ust. 4, 5b i 5f u.s.u.s.), wskazując, że przedawnienie najstarszej należności począwszy od składki z października 2004 r. wymagalnej w listopadzie 2004 r. (objętej 10-letnim terminem przedawnienia w myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 27 ustawy z dnia 28 października 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców - Dz.U.2011.232.1378) nastąpiłoby 11 listopada 2014 r., jednak w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a to z uwagi na:
1) prowadzone przez organ rentowy postępowanie abolicyjne (art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność - Dz.U.2012.1551) – zainicjowane w dniu 6 grudnia 2013 r. wnioskiem strony, zakończone decyzją z 30 czerwca 2015 r., nr [...], doręczoną 3 lipca 2015 r. i prawomocną z dniem 4 sierpnia 2015 r., którą odmówiono umorzenia zawnioskowanych należności;
2) postępowanie, w którym wydano decyzję określającą wysokość należności (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.) – wszczęte przez ZUS 1 czerwca 2016 r., zakończone decyzją
z 14 lipca 2016 r., doręczoną w trybie doręczenia zastępczego, prawomocną i wykonalną;
3) wystawienie tytułów wykonawczych 22 września 2016 r. i doręczenie ich odpisów stronie w dniu 26 września 2016 r. (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), skutkujące tym, że do chwili obecnej należności za ten okres nie przedawniły i nie rozpoczął się dalszy bieg terminu przedawnienia.
Podsumowując, wobec tak ustalonego stanu sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego objęte nim należności istniały i były wymagalne, gdyż nie uległy przedawnieniu. 10-letni bieg przedawnienia należności za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r. liczony znowelizowanym art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zawieszony kolejno: prowadzonym przez organ rentowy postępowaniem abolicyjnym; postępowaniem, w którym wydano decyzję określającą wysokość należności; czynnościami związanymi z wszczęciem postępowania egzekucyjnego i egzekucją jako czynnościami zmierzającymi do ściągnięcia należności, o której zawiadomiono stronę doręczonymi tytułami wykonawczymi. Należności nie zostały przez stronę opłacone przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Po stronie wierzyciela brak było obowiązku wystawienia i doręczenia upomnienia (wysokość należności określona orzeczeniem w odrębnym postępowaniu, a egzekucja przedmiotowych należności jest dopuszczalna w zakresie stosowanych środków przez Dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Brak przy tym ujawnionych innych przesłanek niedopuszczalności egzekucji czy zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego wobec osoby zobowiązanej.
Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na fakt, że czynności egzekucyjne dokonane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 22 września 2016 r. nie były objęte postępowaniem kontrolnym przez Dyrektora IAS, jak również postępowaniem sądowym prowadzonym przez właściwy sąd administracyjny. Zgromadzony materiał dowodowy i analiza sprawy pozwoliły zatem na stwierdzenie braku przesłanek wymienionych w art. 59 u.p.e.a., które uzasadniałyby umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi.
Pismem z 5 września 2023 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której:
I. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego;
- art. 7, art. 8 oraz art. 11 k.p.a.;
- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
II. Podtrzymała wszystkie twierdzenia zawarte w zażaleniu z 19 czerwca 2023 r. oraz uzupełnieniu zażalenia z 22 lipca 2023 r.
III. Podniosła zarzut naruszenia art. 35 k.p.a. odnośnie do postępowania abolicyjnego, które ZUS prowadził od dnia 6 grudnia 2013 r. (data złożenia wniosku o abolicję) do dnia 4 czerwca 2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji ww. organu z dnia 30 czerwca 2015 r.).
IV. Podniosła zarzut celowego działania na jej szkodę, poprzez wysyłanie korespondencji na adres: [...], ul. [...], podczas, gdy co najmniej od 2009 r. w szeregu postępowań, które wszczynał przeciwko niej Dyrektor OZUS, przekazywana była informacja o tym, że strona mieszkała wówczas w J. , gm. S., i właśnie dlatego ZUS kierował wnioski o czynności egzekucyjne do Naczelnika US, więc użyty dwukrotnie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zwrot, iż ZUS "(...) ujawnił (...)" adres strony w R., nie pozostawia złudzeń, co do zamiarów pracowników ZUS, aby utrudnić czy wręcz z uniemożliwić jej udział w postępowaniu i skorzystanie z prawa do zaskarżenia decyzji organu, a co było postępowaniem świadomym.
V. Odnosząc się do zarzutu, postawionego w pkt IV. powyżej, zażądała przedstawienia dowodów na nieprawdziwe stwierdzenie, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jakoby zawiadomienie z dnia 1 czerwca 2016 r., doręczone na "(...) ujawniony ówcześnie adres ulica [...], [...] (...)" został doręczony "(...) osobiście zobowiązanej Pani A. R. (...)". Skarżąca wskazała, że nie mogła tej korespondencji osobiście odebrać, albowiem w tym okresie mieszkała w J., gm. S. i w ogóle nie jeździła do R. . Taka nieprawda, żeby nie użyć wprost określenia, że jest to poświadczenie nieprawdy, jest szczególnie jaskrawa, w zestawieniu z odpowiedzią strony na ww. zawiadomienie, datowanej na dzień 29 czerwca 2016 r., gdzie w punktach I. i II., wyraźnie wskazała, po raz kolejny, że nie przebywa w R., korespondencja adresowana do skarżącej na ten adres najczęściej nie jest jej przekazywana i skarżąca nie jest o niej powiadamiana, a zawiadomienie zostało stronie przekazane dopiero w dniu 27 czerwca 2016 r.
VI. W konsekwencji zarzutów i wniosków zawartych powyżej, podniosła zarzut celowego, niezgodnego z prawem działania organu, który będąc co najmniej od dnia 29 czerwca 2016 r. w posiadaniu pełnomocnictwa do działania w tej sprawie, udzielonego przez stronę ówczesnemu mężowi – J. R. (skarżąca w odpowiedzi z 29 czerwca 2016 r., na zawiadomienie ZUS, wskazała pełnomocnika i jego adres jako adres do korespondencji), a które znajduje się w aktach i tak naprawdę, nigdy nie zostało odwołane, decyzję z dnia 14 lipca 2016 r. wysłał
na "(...) ujawniony (...)" adres w R.
VII. W związku z zarzutem podniesionym w pkt VI. powyżej, zarzuciła, że nigdy nie doszło do uprawomocnienia się decyzji Dyrektora OZUS z 14 lipca 2016 r., albowiem nigdy nie została ona doręczona stronie, z wyłącznej winy organu, a co za tym idzie – skarżąca podniosła zarzut, że obecnie prowadzone postępowanie jest prowadzone bez podstawy faktycznej i prawnej, w związku z czym jest to kolejny dowód na to, że roszczenia ZUS, objęte przedmiotowym postępowaniem zostały przedawnione.
VIII. Wniosła o włączenie do akt postępowania, zignorowanej w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia korespondencji, w tym pisma strony z 5 października 2016 r., z której wprost wynika nieprawidłowe doręczenie tytułów wykonawczych i ich wypełnienie, niezgodnie z obowiązującymi przepisami oraz odpowiedzi Dyrektora OZUS z 8 listopada 2016 r., w której nie odniesiono się do podniesionych wówczas zarzutów, które strona w całości podtrzymuje.
IX. Stwierdziła, że z uwagi na tezę zawartą w pkt VIII. powyżej, uznać należy,
że w 2016 r. nie doręczono tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]
X. Podniosła zarzut, że w przedmiotowej sprawie Dyrektor OZUS:
1) nie dołożył należytej staranności i nie podjął wszystkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes podatnika, czyli skarżącej, do czego jest zobowiązany zgodnie z art. 7 k.p.a.;
2) nie zapewnił stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i uniemożliwił jej wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, m.in. poprzez celowe kierowanie korespondencji na niewłaściwy adres, jak również nie powiadamiając strony o dalszych czynnościach, podejmowanych przez podległy organ, w okresie po 8 listopada 2016 r., kiedy przesłał odpowiedź na pismo strony z 5 października 2016 r., a co za tym idzie, naruszył zasady określone w art. 10 k.p.a.;
3) podejmując czynności i wydając kolejne decyzje w przedmiotowej sprawie, naruszył zasadę, określoną w art. 2a Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą niedające się usunąć wątpliwości, co do treści przepisów prawa, rozstrzyga się na korzyść podatnika, a z pewnością taką wątpliwością, którą skarżąca wprost podniosła w piśmie z 5 października 2016 r. był fakt niewłaściwego stanu i zawartości doręczonej jej korespondencji organu, datowanej na dzień 22 września 2016 r., w tym niezgodności przesłanych stronie tytułów wykonawczych z obowiązującymi wzorami, co zostało wzięte pod uwagę przez WSA w Szczecinie w dwóch innych sporach, które w tamtym okresie prowadziła z ZUS, co m.in. było przyczyną uznania złożonych przez stronę skarg i zobowiązania ZUS do zweryfikowania tych niezgodności (w jednym z przypadków ZUS odwołał się do NSA, gdzie również sprawę przegrał);
4) naruszył zasady współżycia społecznego i konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, określone w art. 2 Konstytucji RP, poprzez sprzeniewierzenie się przy podejmowaniu czynności i wydawaniu kolejnych decyzji w tej sprawie, procesowym zasadom, aby każdorazowo, przy rozstrzyganiu sporów z obywatelem, uwzględniać fakt, iż organ w konfrontacji z obywatelem, dysponując zespołem specjalistów z różnych dziedzin, w tym księgowości, a szczególnie prawa, winien wytłumaczyć obywatelowi przyczyny podejmowanych działań i zapewnić możliwość obrony, chociażby przez pouczenie o przysługujących obywatelowi prawach, czego w niniejszej sprawie wielokrotnie zabrakło.
XI. Wskazała, że jedyny adres do korespondencji to: A. R., ul. [...], [...] K. .
XII. Zarzuciła, że organy rozpatrujące przedmiotową sprawę nie odniosły się do większości zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w dniu 6 kwietnia 2023 r. odnośnie do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
XIII. Podniosła, że działając z najdalej posuniętej ostrożności procesowej, wskazuje nieprawidłowość w określeniu kwoty zobowiązania, wynikającą z uwzględnienia dla okresu naliczania odsetek, również okresów, w których zawieszony był bieg przedawnienia.
XIV. Podtrzymała zarzut przedawnienia zobowiązań, objętych przedmiotowym postępowaniem, jak również błędne obliczenie okresu biegu przedawnienia roszczeń, z przyczyn opisanych w zażaleniu.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca uszczegółowiła stawiane zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2022.2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2023.1634 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie
w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W takim przypadku, stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art.120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie niestwierdzenia ww. naruszeń, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Co istotne, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a). Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i zarazem obowiązek uwzględnić również okoliczności niewskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie sprawy "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
W rozpoznawanej sprawie, w skardze skarżąca podniosła szereg uwag i zarzutów dotyczących nie tylko zaskarżonego postanowienia, lecz także postępowania abolicyjnego zakończonego wydaniem decyzji ZUS z 30 czerwca 2015 r., nr [...], oraz postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez ZUS w dniu 27 października 2016 r. tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], które obejmowały należności wynikające z decyzji z dnia 14 października 2010 r., nr [...], tj. nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP za okres od października 2002 r. do lipca 2004 r. oraz za okres od stycznia 2007 r. do sierpnia 2008 r. (zob. przywoływana przez skarżącą sprawa zakończona wyrokiem WSA w Szczecinie z 8 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 636/17).
Z uwagi na powyższe, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w niniejszym postępowaniu sąd badał wyłącznie prawidłowość wydania zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr 3201-IEE2.7113.74.2023.3, w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 22 września 2016 r. od nr [...] do [...], obejmujących należności określone decyzją z dnia 14 lipca 2016 r., nr wg RWA: [...], na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r. Sąd nie analizował
natomiast prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 27 października 2016 r. odnoszących się do należności za okresy od października 2002 r. do lipca 2004 r. oraz od stycznia 2007 r. do sierpnia 2008 r., ani nie miał kompetencji do oceniania prawidłowości postępowania abolicyjnego zakończonego wydaniem decyzji z 30 czerwca 2015 r. nr [...] W tej sytuacji zarzuty podniesione przez skarżącą dotyczące innych postępowań nie mogły być przez sąd rozpoznane i musiały pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Wobec tego, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym dotyczące odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że akt ten odpowiada prawu a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotą kontroli sądu, a zarazem istotą sporu w rozpoznanej sprawie była ocena, czy w stwierdzonym stanie faktycznym i prawnym sprawy zasadnie odmówiono skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec niej na podstawie wystawionych przez ZUS tytułów wykonawczych z dnia 22 września 2016 r. o nr od [...] do [...]
Skarżąca konsekwentnie podnosi, że w odniesieniu do dochodzonych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym należności doszło do upływu terminu przedawnienia oraz że skarżącej jako zobowiązanej nie doręczono upomnienia oraz administracyjnych tytułów wykonawczych.
Przekonania skarżącej nie podzieliły organy, stwierdzając w tym zakresie, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego objęte nim należności istniały i były wymagalne, gdyż nie uległy przedawnieniu. 10-letni bieg przedawnienia należności za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r., liczony znowelizowanym art. 24 ust. 4 u.s.u.s., został zawieszony kolejno: prowadzonym przez organ rentowy postępowaniem abolicyjnym; postępowaniem, w którym wydano decyzję określającą wysokość należności; czynnościami związanymi z wszczęciem postępowania egzekucyjnego i egzekucją jako czynnościami zmierzającymi do ściągnięcia należności, o której zawiadomiono stronę doręczonymi tytułami wykonawczymi. Należności nie zostały przez stronę opłacone przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Na wierzycielu nie spoczywał obowiązek wystawienia i doręczenia upomnienia (wysokość należności określona orzeczeniem w odrębnym postępowaniu, a egzekucja przedmiotowych należności jest dopuszczalna w zakresie stosowanych środków przez Dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Brak przy tym ujawnionych innych przesłanek niedopuszczalności egzekucji czy zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego wobec osoby zobowiązanej.
Zdaniem sądu, stanowisko zajęte przez Dyrektora OZUS i Dyrektora IAS jest prawidłowe, albowiem znajduje podstawę w stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Uzasadniając powyższe, na wstępie zasadne jest przypomnienie kolejności zdarzeń wiążących się z rozpoznawaną sprawą. I tak:
1. Skarżąca do 31 sierpnia 2008 r. prowadziła działalność gospodarczą, będąc z tego tytułu osobą zobligowaną do opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jak ustalono z obowiązku tego nie wywiązała się m.in. za okres od października 2004 r. do grudnia 2006 r.
2. Wnioskiem złożonym 6 grudnia 2013 r., na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551), skarżąca wystąpiła do ZUS o umorzenie nieopłaconych należności, tj. całość zadłużenia za okres objęty ustawą.
3. Decyzją z 30 czerwca 2015 r., nr [...], ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 2002 r. do sierpnia 2008 r. Decyzję została przesłana na adres wskazanego przez stronę pełnomocnika i doręczona mu skutecznie 3 lipca 2015 r. Od decyzji nie złożono odwołania do właściwego sądu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych i stała się ona prawomocna z dniem 4 sierpnia 2015 r.
4. Zawiadomieniem z 1 czerwca 2016 r. ZUS poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od września 2004 r. do grudnia 2006 r. Zawiadomienie to zostało przesłane na adres ul. [...], [...], a jego odbiór – według zapisów na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – pokwitowała 13 czerwca 2016 r. "R. ".
5. Decyzją z 14 lipca 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s., ZUS określił skarżącej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie, zdrowotne oraz Fundusz Pracy zawierających się w okresie od października 2004 r. do grudnia 2006 r. Decyzja została wysłana na adres: ul. [...], [...], za pośrednictwem operatora Poczta Polska i wróciła jako niepodjęta w terminie po dwukrotnym awizowaniu w dniach 20 lipca 2016 r. i 28 lipca 2016 r. (informację o awizowaniu pozostawiono na drzwiach adresata). Została uznana za doręczoną w trybie tzw. fikcji doręczenia (zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. – 3 sierpnia 2016 r.). Od decyzji nie złożono odwołania do właściwego sądu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (stała się prawomocna od 3 września 2016 r.), nie zmieniono jej również ani nie uchylono z urzędu.
6. ZUS w dniu 22 września 2016 r. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], wskazując w nich jako podstawę dochodzenia należności orzeczenie z 14 lipca 2016 r. nr [...] Odpisy ww. tytułów zostały doręczone skarżącej 26 września 2016 r., pod adresem: J. , [...].
7. Pismem z 6 listopada 2016 r. Dyrektor OZUS odniósł się do pisma skarżącej
z 5 października 2016 r. w przedmiocie doręczenia jej bezpośrednio odpisów tytułów wykonawczych z 22 września 2016 r.
8. Pismem z 30 marca 2023 r. Dyrektor OZUS przekazał Naczelnikowi US dalsze tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...], celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pismo to doręczono także skarżącej w dniu 4 kwietnia 2023 r.
9. Pismem opatrzonym datą 5 września 2016 r., które wpłynęło do ZUS w dniu
11 kwietnia 2023 r., zatytułowanym "zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego", skarżąca wniosła m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze wskazane w piśmie Dyrektora OZUS
z 30 marca 2023 r.
Zakreślając ramy prawne sprawy, wskazać należy, co następuje:
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (dalej: "ustawa zmieniająca"), która weszła w życie 30 lipca 2020 r., do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się wyegzekwowaniem dochodzonego obowiązku albo umorzeniem postępowania w związku z wystąpieniem jednej z przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest bowiem przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel.
Jak stanowi art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej:
"§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
§ 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.".
Przesłanki umorzenia wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. stanowią katalog zamknięty, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru, co do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaistnienie bowiem jednej ze wskazanych w tym przepisie okoliczności wywołuje skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Z kolei w art. 59 § 2 u.p.e.a. ustawodawca umożliwił fakultatywne umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, z uwagi na zakres zarzutów skarżącej, istotne znaczenie mają przesłanki uregulowane w art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu powołanym powyżej.
Artykuł 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego: brak wymagalności obowiązku, jego umorzenie, wygaśnięcie z innego powodu oraz nieistnienie. Ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Brak przymiotu wymagalności obowiązku może wiązać się z wstrzymaniem wykonania obowiązku, odroczeniem terminu jego wykonania albo rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej. Z wygaśnięciem obowiązku mamy do czynienia np. w sytuacji, upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku, np. zwolnienie z obowiązku poprzez jego umorzenie (umorzenie należności z tytułu składek w odrębnym postępowaniu).
Artykuł 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wymienia trzy przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego, a mianowicie: niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego oraz niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Stosownie do art. 15 § 5 u.p.e.a. minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, inne niż określone w § 3a należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.
Działając na podstawie ww. delegacji, w § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U.2017.131 ze zm.), zarządzono, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. W myśl zatem § 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, egzekucja obowiązku wynikającego z takiego aktu administracyjnego jakim jest orzeczenie - decyzja, nie musi być poprzedzona upomnieniem. Przyjmuje się bowiem, że skoro zobowiązany miał prawo udziału w postępowaniu administracyjnym jako strona, to znał zarówno wysokość określonej decyzją należności publicznoprawnej, jak i konsekwencje jej nieuiszczenia w razie uprawomocnienia wydanego orzeczenia.
Z kolei zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Nie bez znaczenia zatem ma ustalenie wpływu zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły po 1 stycznia 2003 r. na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Należy bowiem wskazać, że w dacie powstania zobowiązań skarżącej wobec ZUS z tytułu składek obowiązywała ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074). Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., obowiązujący
od 1 styczna 2003 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Natomiast ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U.2011.232.1378), w art. 11, znowelizowano ten przepis, poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zawarty w art. 27 ust. 1 cyt. ustawy przepis przejściowy wskazuje, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawy, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym ust. 2 art. 27 stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Wskazać też należy, że nowela ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ww. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz.U.2002.241.2074) wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264) art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nadano brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,
o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.".
Z kolei, na podstawie art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.138.808), po ust. 5e omawianego przepisu, z dniem 20 lipca 2011 r., dodano ust. 5f, stanowiący: "W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.".
Przepisy art. 24 ust. 5b i 5f zostały zmienione przez art. 1 pkt 7 lit. b i lit. d ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.1621) i od 1 stycznia 2022 r. uzyskały brzmienie: "5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.", "5f. Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.".
Ponadto na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551): "Bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13" (tj. decyzji o umorzeniu należności bądź o odmowie morzenia).
Wobec powyższego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że z uwagi na fakt, iż postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało wszczęte w 2016 r., złożony przez nią wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prawidłowo rozpatrzono na podstawie art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., stwierdzając finalnie brak podstaw do umorzenia tego postępowania z powodu upływu terminu przedawnienia należności, niedoręczenia przez wierzyciela upomnienia oraz tytułów wykonawczych.
Z okoliczności sprawy wynika, że należności z tytułu składek zawierające się w okresie od października 2004 r. do grudnia 2006 r. nie wygasły w skutek przedawnienia, albowiem bieg terminu przedawnienia został zawieszony.
Bieg terminu przedawnienia – począwszy od najstarszej należności, tj. składki z października 2004 r. wymagalnej w listopadzie 2004 r. i objętej ówcześnie 10-letnim terminem przedawnienia, której przedawnienie na zasadach ogólnych nastąpiłoby 11 listopada 2014 r. – został zawieszony na skutek okoliczności, o których mowa w:
1. Art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność –prowadzone na wniosek skarżącej postępowanie abolicyjne, toczące się od dnia
6 grudnia 2013 r. (data złożenia wniosku) do 4 sierpnia 2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności) zawiesiło bieg terminu przedawnienia na okres 605 dni.
2. Art. 24 ust. 5f u.s.u.s. – postępowanie, w którym ZUS wydał decyzję określającą skarżącej wysokość należności, toczące się od 1 czerwca 2016 r. (data zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 3 września 2016 r. (data uprawomocnienia się decyzji), skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia na okres 95 dni.
W wyniku okoliczności wskazanych w pkt 1. i 2. łączny okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wyniósł 700 dni (1 rok i 335 dni), wobec czego ww. najstarsza zaległość nie uległa przedawnieniu 11 listopada 2014 r. i nie była przedawniona na dzień 22 września 2016 r.
3. Art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. od dnia 22 września 2016 r. kiedy nastąpiło wystawienie przedmiotowych tytułów wykonawczych, a których odpisy zostały skutecznie doręczone skarżącej w dniu 26 września 2016 r. i co do których skarżąca w ustawowym 7-dniowym terminie nie złożyła zarzutów.
Zaakcentować w tym miejscu należy, że sąd podziela opinię, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Przemawia za tym literalne brzmienie przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. po zmianie z dnia 20 kwietnia 2004 r. obowiązującej od dnia 1 lipca 2004 r. Nie budzi wątpliwości sądu, że pierwszą taką czynnością może być doręczenie tytułu wykonawczego, podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z postępowaniem egzekucyjnym i służy wyegzekwowaniu należnych składek.
Prawidłowo również w sprawie przyjęto, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie zachodziła konieczność doręczenia skarżącej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Skoro bowiem podstawę prawną dochodzonych należności pieniężnych stanowiła prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określająca wysokość zadłużenia (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), to – zgodnie z § 2 pkt 2 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia – na wierzycielu nie ciążył już obowiązek doręczenia skarżącej upomnienia.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia wyrażonych odpowiednio w art. 7, art. 8, art. 10, art. 11 oraz art. 80 k.p.a. zasad: prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, czynnego udziału strony w postępowaniu, przekonywania oraz swobodnej oceny dowodów – sąd uznał je za nieuzasadnione.
Na wstępie wyjaśnić należy, że jak wynika z art. 18 u.p.e.a., przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w postępowaniu egzekucyjnym "odpowiednio". Oznacza to, że należy je stosować "z uwzględnieniem jego specyfiki" polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Ta reguła powinna być też uwzględniona w zakresie interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6 – art. 16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a." (zob. wyrok NSA z 13 października 2005 r., sygn. akt II FSK 215/05, opubl. w CBOSA). Wobec tego, że prawo do czynnego udziału w postępowaniu aktualizuje się tam, gdzie prowadzone jest postępowanie dowodowe, a postępowanie egzekucyjne nie ma tego na celu, jest jasne, że w tym postępowaniu nie ma podstaw do stosowania art. 10 k.p.a.
Zdaniem sądu, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i rzetelny. Organ zgromadził wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy i na tej podstawie dokonał prawidłowej analizy sytuacji faktycznej, którą następnie poddał prawidłowej subsumpcji pod znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Zaskarżone postanowienie zawiera wszelkie niezbędne wymagane przepisami elementy, a w tym jego uzasadnienie faktyczne wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł, a uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia skonstruowane zostało w sposób umożliwiający prześledzenie toku myślenia organu i zrozumienie przyczyn zastosowania konkretnego przepisu w sprawie.
W szczególności wątpliwości sądu nie budzi, kwestionowane przez skarżącą, stanowisko organu co do skuteczności doręczenia decyzji ZUS z dnia 14 lipca 2016 r., stanowiącej powołaną w tytułach wykonawczych podstawę dochodzenia należności. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru jednoznacznie wynika, że doręczenie przesyłki zawierającej tę decyzję nastąpiło z zachowaniem zasad wynikających z art. 44 § 1-4 k.p.a., co pozwoliło na uznanie, że doręczono ją skutecznie w trybie tzw. fikcji doręczenia. Okoliczności tej nie podważa, zdaniem sądu, podnoszony również przez skarżącą argument co do niewłaściwego adresu, na jaki skierowano przesyłkę. Zauważyć bowiem należy, że uprzednio pod tym samym adresem nastąpiło w dniu 13 czerwca 2016 r. doręczenie zawiadomienia z 1 czerwca 2016 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy
za okres od września 2004 r. do grudnia 2006 r. Skarżąca miała zatem świadomość, że postępowanie się toczy i mogła w jego ramach podjąć kroki, celem zmiany adresu do korespondencji czy też wskazania pełnomocnika do występowania w tej sprawie
(tak jak uczyniła to uprzednio w postępowaniu abolicyjnym – zob. wniosek z 6 grudnia 2013 r., czy po otrzymaniu w dniu 26 września 2016 r. odpisów tytułów wykonawczych
– zob. pismo z 5 października 2016 r.).
Podsumowując, sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS
z dnia 4 sierpnia 2023 r., utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora OZUS
z dnia 12 czerwca 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, doprowadziła do uznania, że nie narusza ono prawa w sposób skutkujący koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zarzuty skargi są niezasadne.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd skargę oddalił.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).