I SA/Sz 505/23

I SA/Sz 505/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Marzena Kowalewska /sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 15 par 1, art.29, art. 59 par 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 43
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 10 sierpnia 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.86.2023.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 10.08.2023 r. znak: 3201.IEE2.7113.86.2023.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: "organ I instancji") z 30.06.2023 r. znak: 390000/71/114/2023-RED-E-5 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] wobec J. D. (dalej: "zobowiązany", "skarżący")
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że organ I instancji działając w charakterze organu egzekucyjnego, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego m.in. na podstawie własnych tytułów wykonawczych:
. z 10.12.2012 r. [...] (składka zdrowotna za 10/2012), od [...]4 (składka społeczna od 7/2006 do 10/2006), [...] (składka społeczna 11/2006, 8/2007), od [...] do [...] (składki zdrowotne od 6/2006 do 9/2012), od [...] do [...] - składki FGŚP od 7/2006 r. do 11/2006 i 8/2007
z 23.01.2013 r. [...] - składka zdrowotna 11/2012 r. ;
. z 16.09.2013 r. od [...] do [...] - składki zdrowotne od 1/2013 do 7/2013, [...] - składka zdrowotna 12/2012 ;
. z 2.02.2016 r. od [...] do [...] z 2.02.2016 r. - składki zdrowotne od 8/2013 r. do 10/2013 r.
W toku postępowania egzekucyjnego na poczet tych należności od 11.12.2012 r. organ egzekucyjny kierował zajęcia do wierzytelności z rachunków bankowych, tj. do: [...] S.A., BANK [...] S.A., BANK [...] S.A., [...] S.A.
Pismem z 29.05.2023 r. zobowiązany nie zgodził się z przesłanymi zawiadomieniami o zajęciu, zarzucając, że należności przedawniły się i nie doręczono zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych wymienionych w tych zawiadomieniach.
30.06.2023 r. organ I instancji wydał ww. postanowienie znak: 390000/71/114/2023-RED-E-5 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych
Organ I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wniosek z 16.03.2020r. przy piśmie z 15 grudnia 2020 r. doręczył zobowiązanemu rozliczenie konta. Wskazał w tym piśmie, że rozliczył konto zobowiązanego i na 15.12.2020 r. ustalił niedopłatę na:
- ubezpieczenie społeczne - [...] zł za okres od lipca 2006 r. do sierpnia 2007 r.,
- ubezpieczenia zdrowotne - [...] zł za okres od czerwca 2006 r. do listopada 2020 r.,
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - [...] zł za okres od lipca 2006 r. do sierpnia 2007 r.
Podał, że stan konta może ulec zmianie z uwagi na toczące się postępowanie w Wydziale Ubezpieczeń i Składek.
Jak wskazał organ, zobowiązany jako osoba prowadząca działalność był płatnikiem składek zgłoszonym i zaewidencjonowanym pod nr NIP: [...]. Jako na płatniku składek z mocy prawa w oparciu o przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej "u.s.u.s.") ciążył na zobowiązanym obowiązek opłacenia należności z tytułu składek, oraz składanie w powyższym zakresie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. Wskazanym adresem zamieszkania i adresem do doręczeń była ulica [...].
Dalej organ wskazał, na obowiązki wynikające z art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 u.s.u.s., na odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.) oraz na art. 34 ust. 2 u.s.u.s. co do środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Stąd organ wskazał, że stan należności płatnika składek oraz informacje w nim zawarte stanowią dowód w zakresie braku wykonania obowiązku. Podstawą zaś należności dochodzonych na podstawie wymienionych przedmiotowych tytułów wykonawczych są deklaracje.
Organ I instancji wskazał, że przed wszczęciem egzekucji w odniesieniu do każdej z tych należności doręczył upomnienia a następnie wobec nieuregulowania należności kolejno wystawiał i doręczał tytuły wykonawcze, a mianowicie w zakresie tytułów wykonawczych :
z 10.12.2012 r. nr [...] i od nr [...] do nr [...] - należności od czerwca 2006 r. do października 2012 r. - ZPO upomnień 27.11.2012 r. podpisał J. D. ; ZPO TW 12.12.2012 r. podpisała M. S. (dorosły domownik);
z 23.01.2013 r. nr [...] - należność za listopad 2012 r. - ZPO upomnienia 10.01.2013 r. podpisał J. D.; ZPO TW 29.01.2013 r. podpisała M. S.;
z 16.09.2013 r. [...] ZPO - należności za grudzień 2012 r. - ZPO upomnienia 23.01.2013 r. podpisała M. S.; ZPO TW 23.09.2013 r. podpisała M. S. (dorosły domownik);
z 16.09.2013 r. od nr [...] do nr [...] - należności od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r. - ZPO upomnień 27.08.2013 r. podpisał J. D.; ZPO TW 23.09.2013 r. podpisała M. S. (dorosły domownik);
z 2.02.2016 r. od nr [...] do nr [...] - należności od sierpnia 2013 r. do października 2013 r. - ZPO upomnień 21.12.2015 r. podpisała M. S. (dorosły domownik); ZPO TW 5.02.2016 r. podpisał J. D..
Co do przedawnienia organ wskazał, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego należności nim objęte istniały i były wymagalne, nie uległy przedawnieniu – bieg liczony znowelizowanym przepisem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zawieszony czynnościami, w których doręczono zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji upomnień (doręczonymi 27.12.2012 r., 7.01.2013 r., 10.01.2013 r., 27.08.2013 r., 21.12.2015 r.) a także kolejno czynnościami z wszczęciem postępowania egzekucyjnego i egzekucją, doręczeniem na adres osoby zobowiązanej tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomień o dokonanym ówcześnie zajęciu (12.12.2012 r., 29.01.2013 r., 23.09.2013 r., 5.02.2016 r. osobiście zobowiązanemu bądź dorosłemu domownikowi).
Stąd 30.06.2023 r. organ I instancji wydał ww postanowienie znak: 390000/71/114/2023-RED-E-5 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww tytułów wykonawczych.
W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany podtrzymał złożoną skargę z 29.05.2023 r., gdyż organ I instancji nie odniósł się merytorycznie do zarzucanych kwestii. Podał również, że został pozbawiony możliwości skutecznej obrony w tej sprawie, gdyż pouczenia były niejasne.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że przed wszczęciem egzekucji w odniesieniu do każdej z tych należności ZUS doręczył upomnienia a następnie wobec nieuregulowania należności kolejno wystawiał i doręczał tytuły wykonawcze.
W kwestii przedawnienia organ odwoławczy wskazał na art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców - zmieniającego treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. oraz na przepis przejściowy art. 27 ustawy zmieniającej. Zgodnie art. 27 ust. 1 tej ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.
Organ odwoławczy wskazał, że powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Należność za czerwiec 2006 r., to jest najdawniejsza należność egzekwowana w tym postępowaniu, wymagalna w lipcu 2006 r. - według starych zasad - powinna ulec przedawnieniu w 2016 r., ale wyłącznie wówczas, jeżeli nie wystąpiłyby zdarzenia uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, o których mowa w art. 24 ust. 5a, 5b, 5f i 6 u.s.u.s., ewentualnie zdarzenia przerywające bieg terminu przedawnienia art. 24 ust. 5c.
Powołując przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s.w obecnym brzmieniu, tj. od 1.01.2021 r. po zmianie dokonanej ustawą o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621) stwierdził, że należności za okres od czerwca 2006 r. do grudnia 2011 r. pierwotnie były objęte 10 letnim terminem przedawnienia (od [...] do [...]). Najstarsza na zasadach ogólnych przedawniłaby się w lipcu 2016 r. gdyby nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skoro jednak wskutek ich nieuregulowania - przed lipcem 2016 r. (liczonym dla najstarszej składki według 10 letniego terminu) i przed końcem 2016 r. (według 5 letniego terminu przedawnienia) - doszło do wszczęcia egzekucji to z całą pewnością od 12.12.2012 r. (dzień doręczenia odpisów tych tytułów wykonawczych) bieg terminu przedawnienia został zawieszony.
Odmiennie natomiast niż organ I instancji, organ odwoławczy uznał, że czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego a nie upomnienia. Zatem od 12.12.2012 r. do chwili obecnej - termin przedawnienia nie rozpoczął dalszego biegu, co wynika z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Z kolei w odniesieniu do należności za okres od stycznia 2012 r. do października 2015 r. - poz. 4 [...] i pozostałe tytuły wykonawcze - obowiązuje 5 letni okres przedawnienia. W tym przypadku najstarsza składka przedawniłaby się w lutym 2017 r. Jednak sukcesywne doręczenie odpisów tytułów wykonawczych osobiście zobowiązanemu bądź dorosłemu domownikowi - w odniesieniu do wszystkich należności miało miejsce przed lutym 2017 r. (tj. 12.12.2012 r., 29.01.2013 r., 23.09.2013 r., 5.02.2016 r.) - zawiesiło bieg terminu przedawnienia i jest on zawieszony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji obszernie i wyczerpująco w zaskarżonym postanowieniu odniósł się do oceny zarzucanego przedawnienia, stąd nie zasługuje na uwzględnienie zarzut zażalenia o braku merytorycznego rozpoznania sprawy.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że z zaskarżonego postanowienia wynika, że ZUS odrębnie wyda rozstrzygnięcie odnośnie należności za okres od listopada 2015 r. do grudnia 2019 r. objętych tytułami wykonawczymi z 15.04.2021 r. W tym zakresie prowadzi jeszcze postępowanie administracyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący w związku z w/w postanowieniem wskazał, że nie będąc prawnikiem trudno mu odnieść się do kilkustronicowego uzasadnienia. Jednak podtrzymał w całości wcześniej wniesione zarzuty tj. że należności się przedawniły bowiem nie doręczono skarżącemu odpisów/wydruków tytułów wykonawczych w wymienionych zawiadomieniach.
W związku z tym skarżący wniósł o rozpatrzenie skargi i o uchylenie zawiadomień o zajęciu z rachunku z dnia 18 maja 2023.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie natomiast do regulacji art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") decyzja (odpowiednio postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając pod kątem opisanych wyżej kryteriów zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego Sąd uznał, że przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wyeliminowanie z obrotu. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wydanego stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 w z. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej: "u.p.e.a.")
W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy kwestii dopuszczalności egzekwowania należności z tytułu składek z uwagi na upływ terminu przedawnienia, nie doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych.
Wskazać zatem należy, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy - przez organy obu instancji. Organ odwoławczy powinien nie tylko kontrolować zgodność z prawem i celowość rozstrzygnięcia organu I instancji, ale musi na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgromadzonego zarówno w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i w trakcie ewentualnego uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzonego w toku postępowania odwoławczego, wydać w sprawie jeszcze jedno rozstrzygnięcie.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie a ponadto na podstawie art. 107 § 3 § 2-5 w zw. z art. 126 k.p.a. w tym na podstawie § 3 art. 107 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem rozstrzygnięcia, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma też kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, że organ odwoławczy w badanej sprawie naruszył powyższe przepisy k.p.a., ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie nie zawiera uzasadnienia spełniającego ww. wymogi.
O ile przywołane przez organ odwoławczy zasady liczenia terminu przedawnienia należności składkowych i to w sposób odmienny od stanowiska organu I instancji należy zaaprobować i uznać za prawidłowe, to w szczególności w zaskarżonym postanowieniu brak jest odniesienia się do zarzutów zażalenia w zakresie skuteczności doręczenia tytułów wykonawczych. Za takie stanowisko bowiem nie można uznać przywołania kart administracyjnych włączenia zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek bez ich oceny.
Odnosząc się do zagadnienia przedawnienia Sąd zauważa, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 u.s.u.s.. Nie bez znaczenia zatem ma ustalenie wpływu zmian stanu prawnego jakie nastąpiły po 1 stycznia 2003 r. na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Należy bowiem wskazać, iż w dacie powstania zobowiązań skarżącego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek obowiązywała ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074, dalej: "u.s.u.s."). Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., obowiązujący od 1 styczna 2003 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zaznaczyć należy, że nowela ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz.U. nr 241, poz. 2074) a obowiązująca od dnia 1 stycznia 2003 r., wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Nowelą z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz.U. nr 121, poz. 1264) art. 24 ust. 5b u.s.u.s. otrzymał brzmienie " bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.".
Natomiast ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378), w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 u.s.u.s., poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zawarty w art. 27 ust. 1 cyt. ustawy przepis przejściowy wskazuje, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawy, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym ust. 2 art. 27 stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Bez zmian pozostał natomiast przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu od 1 lipca 2004 r.), który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W brzmieniu od 1.01.2021 r. po zmianie dokonanej ustawą o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621) przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowi, że: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Uznając za zasadne powyżej zaprezentowane stanowisko organu odwoławczego, zauważyć należy, że jak wskazał organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu, w rozpoznawanej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony – przy czym za taką czynność organ odwoławczy prawidłowo przyjął doręczenie tytułu wykonawczego.
Sąd podziela opinię, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Przemawia za tym literalne brzmienie przepisu art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. po zmianie z dnia 20 kwietnia 2004 r. obowiązującej od dnia 1 lipca 2004 r. Nie ulega wątpliwości Sądu, że pierwszą taką czynnością może być doręczenie tytułu wykonawczego, podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z postępowaniem egzekucyjnym, służy wyegzekwowaniu należnych składek.
Należy także zauważyć, że w myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia ww. upomnienia. Wobec tego upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona.
Stąd istotne jest ustalenie czy w niniejszej sprawie doszło do skutecznego doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych zobowiązanemu. Zauważyć również bowiem należy, że skarżący kwestionuje fakt skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych.
W tym zakresie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przywołał wyłącznie karty akt administracyjnych, w których zawarte są zwrotne poświadczenia przesłanej na adres zobowiązanego korespondencji, nie przeprowadził jednak własnych ustaleń co do skuteczności, w zakresie doręczenia upomnień czy tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy w rozstrzygnięciu zupełnie pominął własne ustalenia co do faktu doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, i nie dokonał ocen – w szczególności co do jego skuteczności w kontekście zapisu art. 43 k.p.a.
Jak wynika bowiem to ze stanowisko organu odwoławczego upomnienia a następnie tytuły wykonawcze zostały doręczone, co zostało potwierdzone podpisem odpowiednio co do :
- z 10.12.2012 r. nr [...] i od nr [...] do nr [...] - należności od czerwca 2006 r. do października 2012 r. - ZPO upomnień 27.11.2012 r. podpisał J. D. (k. 9-10); ZPO TW 12.12.2012 r. podpisała M. S. (k. 43-44);
- z 23.01.2013 r. nr [...] - należność za listopad 2012 r. - ZPO upomnienia 10.01.2013 r. podpisał J. D. (k. 69-70); ZPO TW 29.01.2013 r. podpisała M. S. (k. 73-74);
- z 16.09.2013 r. [...] ZPO - należności za grudzień 2012 r. - ZPO upomnienia 23.01.2013 r. podpisała M. S. (k. 117-118); ZPO TW 23.09.2013 r. podpisała M. S. (k.128-129);
- z 16.09.2013 r. od nr [...] do nr [...] - należności od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r. - ZPO upomnień 27.08.2013 r. podpisał J. D. (k. 121-122); ZPO TW 23.09.2013 r. podpisała M. S. (k. 129- 130);
- z 2.02.2016 r. od nr [...] do nr [...] - należności od sierpnia 2013 r. do października 2013 r. - ZPO upomnień 21.12.2015 r. podpisała M. S. (k. 141-142); ZPO TW 5.02.2016 r. podpisał J. D. (k. 171-172).
Jak wynika to z uzasadnienia organu I instancji M. S. jest dorosłym domownikiem.
Zauważyć zatem należy, że zgodnie z art.43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W przepisie tym uregulowano sposób doręczenia pism określany jako doręczenie zastępcze. Doręczenie zastępcze wywołuje takie skutki jak doręczenie adresatowi do rąk własnych. Przyjęcie pisma przez dorosłego domownika i potwierdzenie doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia przesądza o doręczeniu pisma adresatowi (por. wyrok NSA z 17 października 2017 r., II OSK 2673/16). Okoliczność, że osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem, nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz, że pismo to zostało mu doręczone (por. wyrok NSA z 14 marca 2007 r., II GSK 315/06).
Do skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu.
Tymczasem jak wynika to z powołanych przez organ odwoławczy kart akt administracyjnych wynika, że np. w przypadku upomnienia nr [...] dot. należności za 12.2012 r. odbiór przesyłki kierowanej do J. D. potwierdził adresat w osobie M. S. (karta 117 akt administracyjnych). Podobnie w przypadku tytułów wykonawczych o nr [...], odbiór przesyłki kierowanej do J. D. potwierdził adresat w osobie M. S. (karta 43 i 59 akt administracyjnych).
Brak wskazanej oceny organu odwoławczego, co do wskazanej skuteczności doręczenia, wobec powołanych wymogów z art. 43 k.p.a., w istocie nie pozwala poznać motywów takiego stanowisko organu odwoławczego, który uznaje, że doszło do skutecznego doręczenia korespondencji zawierającej upomnienia i tytuły wykonawcze. Jeszcze raz należy przypomnieć, że organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, które za skuteczne uznało doręczenie tytułów wykonawczych i upomnień w sytuacji, gdy za adresata odbioru przesyłki dokonała M. S., co wymagało wobec zarzutów zażalenia odniesienia się do skuteczności doręczeń z wykorzystaniem doręczenia zastępczego, na ręce dorosłego domownika.
Ponadto wskazać należy, że organ egzekucyjny z mocy art. 29 u.p.e.a. jest obowiązany do badania dopuszczalności egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji z przyczyn przedmiotowych zachodzi wówczas, gdy dotyczy zarówno podstaw, jak i przedmiotu egzekucji. Na przykład, niedopuszczalna będzie egzekucja z powodu brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeśli taki obowiązek ciążył na wierzycielu. Zatem organ nie może poprzestać wyłącznie na ocenie skuteczności doręczenia tytułu wykonawczego.
Organ egzekucyjny ma prawo i obowiązek przeprowadzania wszelkich niezbędnych ustaleń w tym zakresie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż badając kwestię prawidłowego doręczenia, organ egzekucyjny nie staje się trzecią instancją badającą sprawę pod względem merytorycznym. Organ nie bada bowiem w ogóle poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych, nie ocenia ich, ani nie dokonuje subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod stosowną normę prawa materialnego. Dokonywane przez organ egzekucyjny ustalenia są ograniczone wyłącznie do badania prawidłowości doręczenia upomnienia. Jest to wyłącznie badanie istnienia podstawy prawnej sporządzenia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. O ile zgodzić się należy z poglądem, że badanie dopuszczalności każdej egzekucji, nie może polegać na badaniu zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym – jednakże to nie ma zastosowania w sytuacji badania dopuszczalności, legalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Przypomnieć należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 pkt 1-7 u.p.e.a., co oznacza, iż w przypadku wystąpienia, którejkolwiek z przesłanek wskazanych w powołanym przepisie organ egzekucyjny jest zobowiązany do umorzenia prowadzonego postępowania. Stąd na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jest zobligowany do czuwania nad jego przebiegiem zgodnie z prawem. Zaistnienie którejkolwiek przesłanki z art. 59 § 1 u.p.e.a., niezależnie od wniosku zobowiązanego czy uczestnika postępowania obliguje organ egzekucyjny do jego umorzenia.
Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego należy wyłącznie do organu. To na organie spoczywa ustawowy obowiązek rekonstrukcji podstawy faktycznej oraz zastosowania adekwatnych przepisów prawa, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w rzetelnym i kompletnym uzasadnieniu przyjętego przez organ rozstrzygnięciu.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy uwzględni wskazania Sądu, dokona oceny skuteczności doręczeń upomnień i tytułów wykonawczych, wskaże własne stanowisko w sprawie, w tym dlaczego zaakceptował ocenę organu I instancji, co do skuteczności doręczeń zastępczych, w świetle wymogów z art. 43 k.p.a. i w świetle ponownych ustaleń wskaże ich wpływ na bieg terminu przedawnienia przedmiotowych należności składkowych.
Mając powyższe na uwadze uznając zasadność zarzutów skargi, Sąd orzekł jak w sentencji.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.