I SA/Sz 503/20

I SA/Sz 503/20 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 666/23 - Wyrok NSA z 2024-02-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 1a pkt 20, art. 18, art. 27 par. 1 pkt 9, art, 27c, art. 29 par. 1 i 2, art. 33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 7a par. 1, art. 44, art. 58 par. 1 i 2, art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31 ust. 3, art. 64, art. 77 ust. 2, art. 78, art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3, art. 106 par. 3, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oraz przywrócenia terminu do ich wniesienia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej R. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem
z 17 kwietnia 2020 r., znak: [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z 12 marca 2020 r., znak: [...], którym odmówiono R. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca"), jako małżonce zobowiązanego, wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów z dnia 20 lutego 2020 r. w postępowaniu egzekucyjnym złożonych prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] jednocześnie odmawiając Stronie przywrócenia terminu do ich złożenia.
Powyższe postanowienie organ odwoławczy wydał na podstawie art. 61a § 2,
art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a.")
oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz.U.2019.1438 t.j. ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") w następującym stanie faktycznym.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. wystawił ww. tytuły wykonawcze, obejmujące należności pieniężne z tytułu podatku dochodowego pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, wskazując
w ich treści jako zobowiązanego W. P. oraz Stronę jako małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym.
Na podstawie tak wystawionych tytułów wykonawczych Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. wezwaniem z 7 stycznia 2020 r., znak: [...] dokonał zajęcia, wchodzącego w skład majątku wspólnego Strony i W. P., spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego: B. , ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy [...] w S., XI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Jak wynika z akt sprawy odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z powyższym zajęciem ekspediowano do Strony 7 stycznia 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Organy uznały, że przesyłka ta została doręczona Stronie 24 stycznia 2020 r. w trybie art. 44 K.p.a. Natomiast odpis zajęcia nieruchomości doręczono W. P. 13 stycznia 2020 r.
Pismem z dnia 20 lutego 2020 r. (nadanym 20 lutego 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A.) Strona, powołując się na doręczone 13 lutego 2020 r. ww. zajęcie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a., zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie powołując się na brak doręczenia tytułu egzekucyjnego,
z daleko posuniętej ostrożności procesowej, Strona wniosła o przywrócenie terminu
do wniesienia zarzutów.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. ww. postanowieniem
12 marca 2020 r. znak jw. odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów jednocześnie odmawiając przywrócenia terminu do ich złożenia.
Strona zaskarżyła ww. postanowienie w całości zażaleniem z 19 marca 2020 r. zarzucajac organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 33 w zw. z art. 1a pkt 20
w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. przez uznanie, że małżonka dłużnika, do której majątku wspólnego wraz z dłużnikiem skierowano egzekucję nie posiada legitymacji do złożenia zarzutów. Na poparcie swych twierdzeń, Strona powołała wyroki sądów administracyjnych, tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 czerwca 2019 r., I SA/G1 246/19; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 września 2017 r., I SA/Sz 487/17 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2016 r., II GSK 1183/15.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, jako organ odwoławczy
ww. postanowieniem z 17 kwietnia 2020 r. nr jw. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy wskazał,
że zgodnie art. 18 u.p.e.a, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej
w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a.
Na podstawie natomiast przepisu art. 138 § 1 K.p.a., stosowanego na mocy art. 144 K.p.a. odpowiednio do zażaleń, organ odwoławczy wskutek wniesionego zażalenia wydaje postanowienie, w którym w zależności od sposobu rozstrzygnięcia: utrzymuje
w mocy zaskarżone postanowienie albo uchyla zaskarżone postanowienie w całości
albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarza postępowanie odwoławcze.
Podstawę wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia stanowi art. 61a Kp.a., którego celem jest odróżnienie postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej (w egzekucji - postanowienia). W myśl art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził we wskazanym przepisie dwie samodzielne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 K.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania, do których zalicza się przypadki, które, w sposób oczywisty, stanowią przeszkody do wszczęcia postępowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest zatem dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że istota przedmiotowej sprawy sprowadza
się zasadniczo do oceny legitymacji procesowej Strony jako małżonki zobowiązanego do wniesienia zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym. Stosownie bowiem do art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jak z powyższego wynika, zarzuty przysługują wyłącznie zobowiązanemu, którym zgodnie z definicją zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. - jest podmiot, który nie wykonał w terminie egzekwowanego obowiązku o charakterze pieniężnym (...). Tytuły wykonawcze, wyżej opisane - stanowiące podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie jednoznacznie określają, że zobowiązanym do zapłaty opisanych w nim należności jest W. P.. Strona jako jego małżonka wskazana została w części B, odpowiada na innych zasadach aniżeli zobowiązany, bowiem Jej odpowiedzialność obejmuje majątek wspólny (art. 29 Ordynacji podatkowej). To - zdaniem organu odwoławczego - prowadzi do rozróżnienia statusu małżonka niebędącego zobowiązanym od statusu zobowiązanego, co przekłada się na odmienne uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro małżonek zobowiązanego ponosi odpowiedzialność na innych zasadach, to tym samym nie można mu przyznać uprawnień do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, kiedy ustawa wprost stanowi, że przysługują one zobowiązanemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 listopada 2012 r., IlI SA/Wa 339/12). Jako, że bezsporne jest, że Strona nie posiada w przedmiotowej sprawie statusu zobowiązanego, tym samym nie jest podmiotem legitymowanym do zgłoszenia skutecznie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do przywołanego w zażaleniu orzecznictwa Organ odwoławczy przyznał, że w orzecznictwie, jak i w doktrynie, prezentowane są odmienne stanowiska co do tego, czy małżonkowi zobowiązanego, w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego, przysługuje legitymacja do złożenia zarzutów. W wyroku z 11 września 2019, I SA/Bk 247/17, na który to odmawiając wszczęcia postępowania powołał się już organ egzekucyjny, Sąd wyjaśnił, że źródłem tych rozbieżności jest nieprecyzyjna treść art. 27c u.p.e.a. Zdaniem Organu odwoławczego, najtrafniej wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 5 września 2019 r., I SA/Sz 135/19, posiłkując się orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził, że małżonek zobowiązanego nie staje się jednak z mocy tego przepisu art. 27c u.p.e.a. odpowiedzialnym za zobowiązanie podatkowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2006 r., II FSK 146/05). Nie jest on więc "zobowiązanym" w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a.
Dalej organ odwoławczy także wskazał, że również zmiany u.p.e.a., które oczekują na wejście z życie z dniem 30 lipca 2020 r., wprowadzone przepisami ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), przewidują dla małżonka w art. 27f § 1, wyłącznie prawo wniesienia sprzeciwu, którego podstawą może być ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego.
W tych okolicznościach sprawy Organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ I instancji ww. postanowieniem z 12 marca 2020 r. odmówił Stronie wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.
Na marginesie odnosząc się do ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu, Organ odwoławczy wskazał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że ww. tytuły wykonawcze o wskazanych w sentencji numerach zostały wysłane do Strony na adres ul. [...], B. , [...] za pośrednictwem placówki pocztowej, były dwukrotnie awizowane w dniach 10 i 20 stycznia 2020 r. (zawiadomienie o awizie pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata) i nie podjętą w terminie przesyłkę zwrócono do nadawcy - wpływ w dniu 29 stycznia 2020 r. Zatem, zgodnie z art. 44 K.p.a. przesyłkę uznano za doręczoną w dniu 24 stycznia 2020 r.
Jak dalej wskazał Organ odwoławczy Strona wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne pismem z dnia 20 lutego 2020 r. (wpływ w dniu 21 lutego 2020 r.), a zatem po upływie terminu do ich wniesienia. Jednocześnie złożyła prośbę o przywrócenie terminu do ich złożenia. Na podstawie art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zgodnie z art. 59 § 1 K.p.a., o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. W powyższej regulacji zostały ustanowione cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, wniesienie prośby o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu oraz dopełnienie wraz z prośbą o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin.
Mając na uwadze powyższe Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Strona spełniła dwie spośród czterech wymienionych przesłanek przywrócenia terminu, tj. wniosła prośbę o przywrócenie terminu oraz złożyła zarzuty, dla których termin był ustanowiony. Strona nie uprawdopodobniła jednak braku winy, bowiem ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że "nie otrzymała nigdy tytułu wykonawczego na jej adres zamieszkania". Jak zaś wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zajęcie nieruchomości zostało doręczone Stronie w trybie art. 44 K.p.a. 24 stycznia 2020 r., natomiast zobowiązanemu 13 stycznia 2020 r., a nie jak mylnie wskazała Strona 13 lutego 2020 r.
Reasumując Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie
nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 58 § 1 i § 2 K.p.a., zatem organ
I instancji również zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów.
Strona zaskarżyła ww. postanowienie Organu odwoławczego w całości skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz Skarżącej. Jednocześnie Strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi, na okoliczność stanu zdrowia Skarżącej oraz toczącego się postępowania o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.
Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie:
1) art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.
w zw. w art. 33 u.p.e.a. przez odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zgłoszonych przez Skarżącą wobec rzekomego braku jej legitymacji materialnej do wniesienia zarzutów, podczas gdy prawidłowa wykładnia naruszonych przepisów powinna prowadzić
do wniosku, iż Skarżącej przysługuje prawo wniesienia zarzutów w toczącym
się postępowaniu egzekucyjnym;
2) art. 58 § 1 kpa w zw. z art. 7 K.p.a. przez stwierdzenie, że Skarżąca
nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów, podczas gdy okoliczności braku winy Skarżącej zostały przez nią uprawdopodobnione;
3) art. 7a § 1 K.p.a. przez rozstrzygnięcie sporu doktrynalnego na niekorzyść Skarżącej, podczas gdy zgodnie z treścią wskazanego przepisu, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.
W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca wskazała m.in., że w zażaleniu
na postanowienie Organu I instancji przywołała linię orzeczniczą w sądownictwie administracyjnym, znajdującą większe poparcie w środowisku prawniczym, aniżeli pogląd odmienny, wskazującą, iż małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo do wniesienia zarzutów tak samo jak zobowiązanemu. Tym samym obalono twierdzenie organu o braku legitymacji materialnej Skarżącej w rozpoznawanej sprawie.
Zdaniem Skarżącej zaskarżone postanowienie zawiera szereg uchybień prawa materialnego i procesowego z uwagi na co powinno zostać uchylone.
Po pierwsze - zauważyć należy, iż zgodnie z art. 7a § 1 K.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem postępowania jest nałożenie na Skarżącą obowiązku znoszenia egzekucji z majątku wspólnego jej i jej małżonka, a zatem wszelkie nieścisłości powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść Skarżącej. Strona wskazała, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której Skarżąca w sposób oczywisty nie jest legitymowaną do wniesienia zarzutów. Pogląd, jakoby małżonek zobowiązanego mógł wnosić zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, znalazł głębokie poparcie w judykaturze. W tym miejscu przywołano wyroki: WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2019 r., I SA/GI 246/19; WSA w Szczecinie 12 września 2017 r., I SA/Sz 487/17 oraz NSA z 14 listopada 2016 r., II GSK 1183/15, które zostały wskazane w zażaleniu z 19 marca 2020 r. Celem uwydatnienia powszechności niniejszego poglądu Skarżąca wskazała dodatkowo wyroki potwierdzające uprawnienie małżonka zobowiązanego do wniesienia zarzutów m.in.: WSA w Krakowie z 1 grudnia 2017 r., I SA/Kr 1022/17; WSA w Bydgoszczy z 22 stycznia 2015 r., I SA/Bd 1155/14; WSA w Opolu z 13 lipca 2009 r., I SA/Op 221/09; WSA w Opolu z dnia 1 lipca 2009 r., I SA/Op 186/09.
Jak dalej wskazała Skarżąca, wszystkie te wyroki problematykę przypisania małżonkowi zobowiązanego zdolności do wnoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym rozwiązują w sposób dla niego pozytywny, przyznając mu taką kompetencję. NSA wskazuje, iż: "Legitymacja do złożenia zarzutu przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego.". Sąd wskazał, że przy przyjęciu przeciwnego poglądu małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony. Nie mógłby bowiem żądać wyłączenia majątku wspólnego (bo z niego odpowiada) ani podnosić innych zarzutów, co byłoby działaniem naruszającym konstytucyjne standardy państwa prawa. Nie należy więc przydawać decydującego znaczenia ścisłemu rozumieniu pojęcia "zobowiązany", użytego m.in. w art. 27c u.p.e.a. W ocenie skarżącej rozważania NSA są słuszne. Nie ma wątpliwości co do tego, że małżonek zobowiązanego jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. Co więcej chodzi o jego własność, prawo chronione także na poziomie Konstytucji RP.
Skarżąca zauważyła, że tylko wyraźny i konstytucyjnie poprawny zapis ustawy mógłby pozbawić ochrony małżonka niezobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, a takiego przepisu nie ma. Wierzyciel uprawniony jest do tego, aby prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, co zatem pomimo, że faktycznie zobowiązanie dotyczy tylko jednego z małżonków, prowadzi do faktycznego "współzobowiązania" drugiego małżonka. Realizacją przez ustawodawcę, zasady wynikającej z art. 78 Konstytucji
jest prawo małżonka zobowiązanego do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do majątku wspólnego. Co więcej, nie tylko judykatura opowiada się za przyjęciem takiego poglądu. W doktrynie również można odnaleźć głosy za przyznaniem małżonkowi prawa do wniesienia zarzutów (por. R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Wyd. 9. Komentarz, Warszawa 2018, "Nie można interpretować art. 1a pkt 20 jako stojącego na przeszkodzie, by przyznać skarżącej prawo do złożenia zarzutów na podstawie art 33. Obrona małżonka zobowiązanego opierać się może na podobnych argumentach, jakie przysługują osobie zobowiązanej (np. przedawnienia zobowiązania, umorzenia zaległości itp.), dotyczących stricte zasadności, podstaw i sposobu prowadzonej egzekucji).
Jak wskazała Skarżąca organ mając świadomość sporu w doktrynie, obrał kierunek mniej popularny i bardzo formalistyczny, albowiem nie przyznał Skarżącej prawa do wniesienia zarzutów, a uzasadnił swoją decyzję treścią wyroku WSA w Szczecinie z 5 września 2019 r., I SA/Sz 135/19, posiłkującego się wyrokiem NSA z 18 stycznia 2006 r., II FSK 146/05. Skarżąca zauważyła, że ani ona, ani jej pełnomocnik, czy nawet sądy przywołane w uzasadnieniu pełnomocnika Skarżącej, nigdy nie nazywały małżonka zobowiązanego samym zobowiązanym i istotnie podkreślają różnicę jaka istnieje pomiędzy tymi dwoma terminami. Orzeczenia przywołane przez Skarżącą wskazują jedynie na dolegliwość takiej egzekucji, która w odniesieniu do majątku wspólnego jest taka sama dla zobowiązanego i jego małżonka. Musi to natomiast przesądzać o tym, iż małżonek powinien móc skutecznie bronić swojej własności i powinny przysługiwać mu uprawnienia analogiczne do uprawnień zobowiązanego.
Skarżąca wskazała ponadto, że powoływana przez Organ planowana zmiana u.p.e.a. nie jest częścią obowiązującego systemu prawnego i brak jest w polskim systemie zasady interpretacji obecnie obowiązujących przepisów zgodnie z celem zmian, które dopiero mają wejść w życie. Na marginesie natomiast dodała,
iż proponowana zmiana przewiduje w istocie wniesienie sprzeciwu przez małżonka,
a zatem planowana zmiana ma na celu wprowadzenie do polskiego systemu prawnego, oficjalnie już, konkretnej i nazwanej instytucji umożliwiającej małżonkowi dłużnika obronę swoich praw. W tej chwili w u.p.e.a. brak jest formalnie środka, którym małżonek zobowiązanego mógłby się przed egzekucją bronić, stąd też cała linia orzecznicza, która takim małżonkom próbowała stworzyć podstawę w przepisach Konstytucji do ochrony prawa własności przed administracyjną egzekucją. Ewidentnie zmiany dążą do rozszerzenia ochrony małżonka dłużnika już nie tylko w praktyce, ale też w teorii.
Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca wskazała, że organ uznał przesyłkę za doręczoną 24 stycznia 2020 r. w trybie art. 44 K.p.a. - Skarżąca nie miała więc w praktyce możliwości zapoznania się z treścią tej przesyłki. Skarżąca zauważyła przy tym, że było to pierwsze pismo w toczącym się postępowaniu a zatem nie mogła się spodziewać przesyłki, która rozpocznie dla niej bieg terminu w postępowaniu przed organem administracji, w związku z czym termin należy przywrócić na Jej prośbę. Nie można doprowadzić do sytuacji, by prekluzja procesowa doprowadziła do wydania jawnie niesprawiedliwego orzeczenia. Nieprzywrócenie terminu jest o tyle niesprawiedliwe, że Skarżąca, do czasu otrzymania drugiego zawiadomienia w dniu 13 lutego, nie miała pojęcia o tak wysokim zadłużeniu swojego męża.
Ponadto Skarżąca wskazała, że w swoim miejscu zamieszkania nie miała dostępu do skrzynki, ponieważ obieraniem poczty zajmował się jej małżonek. Skarżąca nie posiadała nawet klucza do skrzynki. Kiedy przesyłka została awizowana, Jej małżonek po prostu Jej o tym nie powiedział i nie odebrał dla niej przesyłki. Skarżąca jest osobą starszą i schorowaną. Taki podział obowiązków wynikał z jej stanu zdrowia, przez który miała i dalej ma problemy z poruszaniem. Zejście dla niej po schodach do skrzynki pocztowej jest wyzwaniem, którego w tamtym czasie po prostu unikała. Skarżąca cierpi na zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych, choroby krążka międzykręgowego, zespół bólowo-korzeniowy odcinka kręgosłupa, stenozę kanału kręgowego na tle dyskopatii, dyskopatię lędźwiową i cukrzycę.
Wskazano także, że zgodnie z art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Na marginesie pełnomocnik Skarżącej wskazał, że dniu 22 lutego 2020 r. Skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego [...] w S. pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, albowiem nie była świadoma długów swojego męża, który nigdy nie przyczyniał się do zaspokajania potrzeb wspólnie założonej ze Skarżącą rodziny. Rozpoczęcie egzekucji z majątku wspólnego stron przed zakończeniem postępowania o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie powinno przynajmniej zostać zawieszone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j.: dalej: "P.p.s.a."), w zw. z art. 120 P.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 P.p.s.a sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie w sprawie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Jak z kolei stanowi art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 P.p.s.a., Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Zastosowanie przepisów prawa materialnego determinowane jest natomiast przez ustalenia faktyczne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jak ponadto wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z 22 stycznia 2015 r., I SA/Bd 1155/14 zasadniczym celem sądownictwa administracyjnego jest ochrona praw podmiotowych jednostki w sferze prawa publicznego. Z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.483 ze zm.; dalej: "Konstytucja R.P.") wynika, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z kolei w art. 77 ust. 2 Konstytucji R.P. czytamy, iż ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Idea tych przepisów jest taka, że prawo do Sądu realizuje nie tylko cel bezpośredni, tj. obalenie samego aktu (działania) administracji, ale również uzyskanie innego rozstrzygnięcia, co z kolei jest warunkiem pełnego respektowania prawa do dobrej administracji. Prawo do dobrej administracji jest środkiem ochrony praw podmiotowych jednostki w sferze prawa publicznego. Zadaniem Sądu jest analiza poprawności ustalenia treści normy mającej zastosowanie w sprawie administracyjnej. Również takie by zapewnione było bezpieczeństwo obrotu prawnego i ochrona praw jednostki. Nie ma wątpliwości co do tego, że niejasności co do sytuacji prawnej muszą być tłumaczone pro wolnościowo, zaś wykładnia prawa powinna prowadzić do realizacji założeń regulacji prawnych.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca chce zrealizować uprawnienie, o jakim stanowi art. 33 u.p.e.a. Przedmiot kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie stanowiło bowiem postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej skierowanej
do nieruchomości wspólnej (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego) Skarżącej i jej męża – z uwagi na to, że Skarżąca nie jest osobą zobowiązaną w rozumieniu u.p.e.a. i równocześnie odmawiające Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia ww. zarzutów z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu i dochowania terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Na wstępie Sąd wskazuje, odnosząc się do legitymacji Skarżącej do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., że tak organ jak i Skarżąca powołują się - uzasadniając trafność zajętego w tym zakresie stanowiska - na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zauważyć zatem należy, że kwestia uprawnień małżonków osób zobowiązanych na gruncie przepisów u.p.e.a., nie była jednolicie rozstrzygana w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Prezentowane były dwa odmienne stanowiska co do tego, czy małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego przysługuje legitymacja do składania środków zaskarżania.
Pierwszy z poglądów opierał się na twierdzeniu, że obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego nie oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym (por. wyrok NSA z 6 stycznia 2010 r., II FSK 1155/08 i pozostałe cytowane orzeczenia tamże; NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., II FSK 2100/08; NSA z 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2965/21). Pogląd o braku uprawnienia małżonka zobowiązanego do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wyrażony został również w wyrokach NSA z 25 maja 2022 r., III FSK 4538/21; z 30 września 2021 r., III FSK 4135/21 i z 9 listopada 2022 r., III FSK 1787/21.
Pogląd przeciwny sprowadzał się do twierdzenia, że legitymacja do złożenia zarzutu przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego (por. wyroki NSA z 3 kwietnia 2012 r., II GSK 36/11;
NSA z 24 listopada 2016 r., II GSK 1183/15; NSA z 7 maja 2019 r., II FSK 1479/17;
a także prawomocne wyroki WSA w Opolu z 1 lipca 2009 r., I SA/OP 186/09 oraz
z 13 lipca 2009 r., I SA/OP 221/09; prawomocne wyroki WSA w Szczecinie
z 12 września 2017 r., I SA/Sz 487/17; WSA w Bydgoszczy z 22 stycznia 2015 r.,
I SA/Bd 1155/14; WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2019 r., I SA/Gl 246/19; WSA w Krakowie z 1 grudnia 2017 r., I SA/Kr 1022/17 a także R. Hauser, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz." Wydanie 9. Warszawa 2018, str. 34-35; A. Cudak "Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej"; ZNSA, nr 4/2009, str. 18-30 ).
Sąd w składzie rozpoznający przedmiotową sprawę przychyla się do poglądów prezentowanych w drugiej z ww. linii orzeczniczych zgodnych z poglądem wyrażonym również m.in. przez prof. zw. dr hab. Romana Hausera i prof. zw. dr hab. Andrzeja Skoczylasa w powyżej wskazanym komentarzu uznając jednocześnie, że prezentowana w tym zakresie wykładnia przepisów nie stanowi wykładni contra legem.
Sąd wskazuje również, że z dniem 30 lipca 2020 r. nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego regulującego ww. kwestię. Z tym dniem bowiem weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.2070). W ustawie nowelizującej dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Uchylony został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Na podstawie tych regulacji, sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Na podstawie tych obecnie obowiązujących regulacji, małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. W ramach sprzeciwu jest uprawniony do podnoszenia, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego może wnieść sprzeciw po wszczęciu egzekucji. Wprawdzie tytuł wykonawczy zawiera m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym jego małżonkowi prawie do wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym (art. 27 § 1 pkt 9a u.p.e.a.), ale warunkiem dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie jest wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Dostrzegając istotę ww. regulacji, sąd doszedł wniosku, że ww. nowelizacja przyznała ochronę małżonkowi niezobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym, której organy pozbawiły Skarżącą w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, odmawiając jej przymiotu strony postępowania i, w konsekwencji - odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie.
Jednakże w rozpoznawanej sprawie zarówno zarzuty Skarżącej jak i wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia miało miejsce przed wejściem w życie powyżej wskazanej nowelizacji.
Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych na wstępie kryteriów Sąd uznał zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 i art. 33 u.p.e.a. za zasadne podzielając w całości stanowisko zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z 22 stycznia 2015 r., I SA/Bd 1155/14, od którego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 listopada 2016 r., II GSK 1183/15 oddalił skargę kasacyjną, w związku z czym posłuży się w poniższej części uzasadnienia – w adekwatnym do rozpoznawanej sprawy zakresie – zawartą w nich argumentacją. Tym samym Sąd podzielił w całości pogląd prezentowany również przez prof. zw. dr hab. Romana Hausera i prof. zw. dr hab. Andrzeja Skoczylasa (Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz." Wydanie 9. Warszawa 2018, str. 34-35).
Odnosząc się zatem do podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak z kolei stanowi art. 61 a § 1 K.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie wywodzi własnego interesu prawnego. Interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, zarazem ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania. Natomiast – jak zasadnie wskazał organ odwoławczy – drugą przesłankę z art. 61a § 1 K.p.a. stanowią "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postepowania, do których zalicza się przypadki, które w sposób oczywisty, stanowią przeszkody do wszczęcia postępowania.
Zarzuty Skarżącej złożone w rozpoznawanej sprawie łączyły się z zakresem działania organu lecz sporne było istnienie interesu prawnego Skarżącej jako małżonka zobowiązanego do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 33 u.p.e.a.
Podstawy prawne zarzutów wymienione w art. 33 u.p.e.a. mają różnorodny charakter, gdyż wnoszący zarzuty może m.in. kwestionować dopuszczalność egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego ze względów formalnych lub merytorycznych, zarzucać wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne czy też podawać w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego. Rola zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się przede wszystkim do jednego ze sposobów weryfikacji czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności, który może być wykorzystany wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Generalnie przesłankami dopuszczalności prowadzenia egzekucji są okoliczności, których istnienie jest warunkiem możliwości prowadzenia egzekucji. We wniesionych zarzutach Skarżąca powołała art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a. (błąd co do osoby zobowiązanego, brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1) wskazując na brak wystawienia tytułu wykonawczego obejmującego Skarżącą, brak doręczenia upomnienia i wskazując na brak doręczenia tytułu egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 27c u.p.e.a., jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno
z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Prawidłowej wykładni art. 27c u.p.e.a. należy dokonać w powiązaniu z art. 26 i 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Stosownie zatem do art. 29 § 1 i § 2 O.p., w przypadku osób pozostających
w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą
się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: 1) zawarcia umowy
o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; 3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; 4) uprawomocnienia
się orzeczenia sądu o separacji. Jak z kolei stanowi art. 26 O.p., podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.
Wskutek tych zapisów następuje rozciągnięcie odpowiedzialności na majątek wspólny, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny
i opiekuńczy, który stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Majątek wspólny małżonków jest współwłasnością łączną. Cechuje się ona tym, że w czasie trwania małżeństwa nie podlegają ani wyodrębnieniu udziały każdego z małżonków (cały majątek wspólny przysługuje w całości zarówno żonie, jak i mężowi), ani majątek wspólny nie może zostać podzielony. Oznacza to równocześnie, że majątek ten jest zarówno majątkiem tego z małżonków, na którym spoczywa dług publiczny, jak i majątkiem drugiego.
Zatem nie ma wątpliwości co do tego, że małżonek zobowiązanego w takim wypadku jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. Co więcej chodzi o jego własność, prawo chronione także
na poziomie Konstytucji w art. 64. Odpowiedzialność małżonka jest rozumiana
jako dopuszczalność stosowania przewidzianych prawem środków, zmierzających
do przymusowego wyegzekwowania podatków z jego majątku. Małżonek de facto odpowiada wspólnym, a więc swoim majątkiem, bez ograniczeń kwotowych i wyłączania z niego określonych składników. Odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. Co więcej nie ma on na te decyzje (czy deklaracje) wpływu. Dodatkowo odpowiedzialność jest ustalona bez względu na zmiany majątkowe pomiędzy małżonkami (art. 29 § 2 O.p.). Ostatecznie odpowiedzialność małżonka może istnieć przez cały okres, w którym ciąży na jego małżonku ("zobowiązanym") zobowiązanie podatkowe. Zatem odpowiedzialność ta na etapie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o art. 27c u.p.e.a., jest zbieżna z odpowiedzialnością małżonka zobowiązanego bo mimo, że jego zobowiązanie wynika z długu małżonka i ograniczone jest do majątku wspólnego, ciężar dolegliwości majątkowych jest taki sam. To wszystko oznacza, że tylko wyraźny i konstytucyjnie poprawny zapis ustawy mógłby pozbawić ochrony małżonka zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, a takiego przepisu nie ma. To wszystko oznacza, że tylko wyraźny i konstytucyjnie poprawny zapis ustawy mógłby pozbawić ochrony małżonka "niezobowiązanego" w postępowaniu egzekucyjnym, a takiego przepisu nie ma (por. prawomocne wyroki WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2019 r., I SA/Gl 246/19; WSA w Bydgoszczy z 22 stycznia 2015 r. wraz z wyrokiem NSA z 24 listopada 2016 r., II GSK 1183/15).
Wobec powyższego zauważyć należy, że zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną
albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Sąd zauważa i nie kwestionuje, że przepisy ustawy łączą prawo zarzutów z osobą "zobowiązanego" (art. 34 § 5 czy art. 35 § 1u.p.e.a.). Również w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zapisano, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo art. 27c u.p.e.a. oczywiście różnicuje małżonka i zobowiązanego, traktując tylko tego jednego jako zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie również w treści ww. tytułów wykonawczych jako zobowiązany wskazany został małżonek Skarżącej zaś sama Skarżąca jako małżonek zobowiązanego odpowiedzialny majątkiem wspólnym.
Jednakże w ocenie Sądu, w świetle wcześniej przedstawionych argumentów,
w szczególności sięgania do jego majątku małżonka zobowiązanego, nie jest
to wystarczające by uznać, za usprawiedliwienie pozbawienia adresata czynności egzekucyjnych ochrony w postaci zarzutów o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a. W takim wypadku nie można interpretować zapisu art. 1 pkt 20 u.p.e.a., jako stojącego
na przeszkodzie by przyznać Skarżącej prawo do złożenia zarzutów. Sąd wskazuje,
że analogiczne stanowisko wyrażone zostało również przez prof. zw. dr hab. Romana Hausera i prof. zw. dr hab. Andrzeja Skoczylasa w publikacji "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz." Wydanie 9. Warszawa 2018, str. 34-35. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w ww. publikacji "nie można interpretować art. 1a pkt 20 jako stojącego na przeszkodzie, by przyznać skarżącej prawo do złożenia zarzutów na podstawie art. 33. Obrona małżonka zobowiązanego opierać się może na podobnych argumentach, jakie przysługują osobie zobowiązanej (np. przedawnienie zobowiązania, umorzenia zaległości itp.), dotyczące stricte zasadności, podstaw i sposobu prowadzonej egzekucji (wyr. NSA z 24.11.2016, II GSK 1183/15). W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że tak dokonana wykładnia ww. przepisów, w tym art. 1a pkt 20 u.p.e.a. stanowić może wykładnię contra legem. Podkreślić bowiem należy, że każdy przepis wymaga odpowiedniej, indywidualnej wykładni po to, by ustalić brzmienie zakodowanej w nim normy prawnej. Jakkolwiek pierwszorzędną jest wykładnia językowa, to jednak w procesie interpretacji prawa nie jest ona jedyna i rozstrzygająca. Prawidłowa interpretacja przepisu prawa wymaga sięgnięcia także do innych metod, które pozwolą przynajmniej na weryfikację skutków wykładni językowej, w szczególności w sytuacji gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów niedających się pogodzić z celem racjonalnego ustawodawcy. Nauka prawa i orzecznictwo stoi na stanowisku, że przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej. Innymi słowy należy dać przewagę wynikowi wykładni językowej, ale pod warunkiem, że uprzednio przeprowadzono kompleksową wykładnię tekstu, to znaczy rozważono również aspekty systemowe i celowościowo-funkcjonalne (M. Zirk-Sadowski (w:) L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk-Sadowski, System Prawa Administracyjnego pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Tom 4. Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2012, s. 205-206; uchwała NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 2, poz. 21). Zatem należy kontynuować wykładnię nawet po uzyskania jednoznaczności językowej. Po drugie, w razie konfliktu należy dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw celowościowych i funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości. Według dyrektyw wykładni systemowej znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm systemu prawa, do którego interpretowana norma należy. Natomiast dyrektywy wykładni celowościowo-funkcjonalnej przewidują, że jeżeli w procesie wykładni uwzględnia się cele prawa, to posługując się celem normy należy go ustalić w ten sposób, by był on zgodny, co najmniej z celem instytucji, do jakiej interpretowana norma należy. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 listopada 2001 r., T 33/01 (OTK-B 2002, Nr 1, poz. 47), wyraził pogląd, iż w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w najpełniejszy sposób umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych. (por. wyrok NSA z 27 listopada 2018 r., I GSK 2094/18).
Mając na uwadze powyżej wskazane rozważania nie sposób przyjąć,
w ocenie Sądu, że zamiarem racjonalnego ustawodawcy był pozbawienie małżonka dłużnika jakiejkolwiek ochrony w prowadzonym z jego majątku postępowaniu egzekucyjnym, w tym w szczególności uwzględniając fakt, że chodzi o jego własność, prawo chronione także na poziomie Konstytucji w art. 64. Nie bez znaczenia w tym aspekcie pozostaje również, powyżej już wskazana okoliczność, że odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. Co więcej nie ma on na te decyzje (czy deklaracje) wpływu. Pozostawienie współmałżonka odpowiedzialnego majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe (lub zobowiązania o podobnym statusie) drugiego z małżonków na zasadzie art. 29 O.p. bez całkowitej ochrony prawnej byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa. Gdyby bowiem podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji (będącej realizacją władztwa publicznego) do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu - naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji RP. Przepis ten gwarantuje obywatelom podmiotowe prawo do zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przed organami państwa i dotyczącego wolności i praw obywatelskich - a za takie działania należy uznać egzekucję administracyjną skierowaną na majątku wspólnego ze zobowiązanym. Ponadto zgodnie z art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej zaś własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Art. 64 ust. 2 Konstytucji RP nie tylko nawiązuje do zasady równości, ale też daje wyraz ogólnemu stwierdzeniu, że wszystkie prawa majątkowe muszą podlegać ochronie prawnej. Na ustawodawcy zwykłym spoczywa tym samym nie tylko obowiązek pozytywny ustanowienia przepisów i procedur udzielających ochrony prawnej prawom majątkowym, ale także obowiązek negatywny powstrzymania się od przyjmowania regulacji, które owe prawa mogłyby pozbawić ochrony prawnej lub też ochronę tę ograniczać (zob. TK – 36/98, SK 4/05). Jednakże zauważyć należy i to, że nie każda ingerencja ustawodawcy w sytuację majątkową jednostki oznacza naruszenie jej prawa do własności. Przykładem w tym zakresie jest wynikający z art. 84 obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym w szczególności podatków. Oczywiście nałożenie obowiązku świadczeń podatkowych oznacza ingerencję w prawo dysponowania środkami pieniężnymi należącymi do majątku osoby obciążonej tym obowiązkiem, a w szczególnych wypadkach prowadzi nawet do umniejszenia substancji tego majątku. Realizacja obowiązków podatkowych łączy się więc nieuchronnie z ingerencją w prawa majątkowe. Jednakże z uwagi na to, że regulacja prawna dotycząca obowiązków podatkowych ma wyraźną podstawę konstytucyjną, jej dopuszczalność nie może być rozpatrywana w kategoriach ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji), lecz w kategoriach relacji między obowiązkami konstytucyjnymi z jednej strony i ochroną konstytucyjnych wolności i praw z drugiej strony. Przepisy regulujące problematykę danin publicznych nie mogą kształtować obowiązku podatkowego w taki sposób, że stałby się on instrumentem konfiskaty mienia (zob. TK – SK 16/00, SK 23/01).
A zatem również prokonstytucyjna wykładnia ww. przepisu wskazuje
na zasadność powyższego stanowiska.
Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 K.p.a.
w zw. z art. 7 K.p.a. Sąd i ten zarzut skargi podzielił.
Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 58 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3).
W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że Skarżąca uchybiła terminowi
do złożenia ww. zarzutów, albowiem dnia 24 stycznia 2020 r. doręczono Skarżącej
w trybie art. 44 K.p.a. zawiadomienie o zajęciu nieruchomości (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego). Wskazać zatem należy, że zgodnie
z art. 44 § 1 K.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany
w art. 42 i 43:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta)
- w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta)
lub upoważnioną osobę lub organ.
Jak z kolei stanowi art. 44 § 2, § 3 i § 4 K.p.a. zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
Wnikliwa ocena prawidłowości wypełnienia dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru jest konieczna, gdyż na skutek doręczenia w świetle art. 44 K.p.a. przesyłkę uznaje się za doręczoną, pomimo że faktycznie takie doręczenie nie nastąpiło. W takiej sytuacji prawidłowe spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek wymaganych dla skuteczności doręczenia w tej formie nie może budzić najmniejszych wątpliwości. W przeciwnym wypadku bowiem mogłoby dojść do niedopuszczalnego naruszenia prawa strony do udziału w postępowaniu. Z uregulowania art. 44 K.p.a. wynika zatem jednoznacznie, że skuteczność doręczenia uzależniona została od bezwzględnego zachowania wymogów określonych w tym przepisie. Dlatego też zasady i procedury odnoszące się do stosowania instytucji doręczenia zastępczego powinny być przestrzegane ściśle. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia.
Jak jednak wynika z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji skierowanej przez Organ a zawierającej ww. zawiadomienie o zajęciu nieruchomości i odpisy tytułów wykonawczych brak jest możliwości jednoznacznego ustalenia miejsca pozostawienia przez doręczyciela zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1 art. 44 K.p.a. W treści tego dokumentu zakreślono bowiem niemalże wszystkie wymienione w art. 44 § 2 K.p.a. miejsca pozostawienia "awiza", tj. zarówno oddawczą skrzynkę pocztową adresata jaki i drzwi mieszkania adresata, jego biura oraz innego pomieszczenia. Tym samym brak jest możliwości przyjęcia, tak jak to uczynił Organ, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki skutkujące uznaniem, że przedmiotowa korespondencja została skutecznie doręczona Skarżącej w trybie art. 44 K.p.a. Ponadto znajdujący się w aktach ww. dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji zawiera odręczną adnotację, że dotyczy "P. W., P. R." jednakże wskazany na nim nr przesyłki pokrywa się jedynie z numerem przesyłki umieszczonym na kopercie zawierającej korespondencję do W. P. (również nie odebraną przez adresata). Z kolei na kopercie zawierającej korespondencję dla Skarżącej widnieje odręczna adnotacja "brak zwrotki ..." zaś w aktach sprawy znajduje się formularz reklamacji złożony przez Organ do Poczty Polskiej S.A. wskazujący na zwrot koperty bez potwierdzenia odbioru.
Jak zaś wynika wprost z art. 58 K.p.a., przywrócenie terminu następuje w razie uchybienia terminu. Tym samym rolą organu w pierwszej kolejności jest należyte zweryfikowanie czy i w jakiej dacie ów termin na dokonanie czynności (w rozpoznawanej sprawie – wniesienie zarzutów) upłynął.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 7a § 1 K.p.a., zgodnie z którym jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, Sąd zarzutu tego nie podzielił. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 kwietnia 2022 r., II GSK 1711/18 w art. 7a § 1 K.p.a. nie chodzi o sytuacje, w których pojawiają się wątpliwości interpretacyjne przepisów mających zastosowanie w danej sprawie. Zastosowanie art. 7a § 1 K.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa, tzw. "pat interpretacyjny", co jak wynika z powyższej treści przedmiotowego uzasadnienia nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe Skarżącej,
w zakresie przeprowadzenia dowodów z dokumentów załączonych do skargi
na okoliczność stanu zdrowia Skarżącej oraz toczącego się postępowania
o ustanowienie rozdzielności majątkowej z mocą wsteczną. Jak bowiem stanowi powyższy przepis Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu,
na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, takie zaś w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, co wynika z powyższej części przedmiotowego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 22 listopada 2022 r., III FSK 1132/21).
Rozpoznając sprawę ponownie Organy uwzględnią stanowisko zawarte
w przedmiotowym uzasadnieniu, w tym oceniając zachowanie przez Skarżąca terminu wniesienia ww. zarzutów uwzględnią okoliczność braku spełnienia przesłanek art. 44 K.p.a. w odniesieniu do doręczenia Skarżącej zawiadomienia o zajęciu nieruchomości (spółdzielczego własnościowego prawa majątkowego).
Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzeczono
jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął zgodnie z art. 200, art. 205 § 2
oraz art. 209 P.p.s.a. uwzględniając wynik sprawy i koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego ([...] zł). Skarżąca na mocy postanowienia starszej referendarz sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 31 sierpnia 2020 r., I SPP 91/20 zwolniona została od wpisu od skargi.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).