I SA/Sz 486/04

I SA/Sz 486/04 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2005-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Krystyna Zaremba /przewodniczący/
Marian Jaździński
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 384/05 - Wyrok NSA z 2005-10-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 125 poz 1368
art. 34 par. 1 par. 4
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba Sędziowie: Sędzia WSA Alicja Polańska [spr.] Sędzia NSA Marian Jaździński Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi S.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela dotyczącego zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym I u c h y l a zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], II z a s ą d z a od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania III stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego S.O. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Wykazana w tych tytułach należność dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłacanych pracownikom wynagrodzeń za okres od stycznia do lipca 2000 r. i wynikała z wydanych przez Urząd Skarbowy decyzji na podstawie przepisu art. 30 Ordynacji podatkowej w okresie od 24 lutego 2000 r. do 12 września 2000 r., orzekających o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrany, a niewypłacony podatek dochodowy.
Wskazane wyżej należności podatkowe zostały zgłoszone do masy upadłości w postępowaniu upadłościowym, prowadzonym wobec przedsiębiorcy S.O. w okresie od 11 sierpnia 2000 r. do 14 marca 2003 r. przez Sąd Gospodarczy [...] w sprawie o sygn. akt [...], ale nie zostały w toku tego postępowania zaspokojone. W celu wyegzekwowania tych należności pieniężnych, organ egzekucyjny – po zakończeniu postępowania upadłościowego – wszczął postępowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia prawa majątkowego S.O., stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu odszkodowania w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych S.A. I Inspektorat w [...].
Pismem z dnia [...] S.O. zgłosił następujące zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego:
1/ zarzut nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) wobec naruszenia prawa materialnego poprzez obrazę orzeczenia Sądu Gospodarczego o sygn. akt [...] w sprawie wysokości należności i ustalenia listy wierzytelności,
2/ zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 6 w/w ustawy), z uwagi na skierowanie egzekucji do majątku ustawowo wyłączonego z egzekucji,
3/ zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 6 w/w ustawy), z uwagi na brak tytułu wykonawczego ustalonego prawem i brak podstawy prawnej dochodzenia wierzytelności,
4/ zarzut niespełnienia wymogów określonych w przepisie art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 33 pkt 10 w/w ustawy), z uwagi na błędne oznaczenie wierzyciela w tytułach wykonawczych.
Z uzasadnienia pisma S.O. wynika, że – jego zdaniem – niezaspokojony wierzyciel nie ma podstawy prawnej do dochodzenia wierzytelności z upadłości w sytuacji, gdy ukończono ją na podstawie przepisu art. 217 Prawa upadłościowego, ponadto wierzytelność pieniężna z tytułu odszkodowania należnego od PZU podlega ustawowemu wyłączeniu z egzekucji na mocy przepisu art. 61 Prawa upadłościowego, ponieważ została zasądzona dopiero po dacie zakończenia postępowania upadłościowego,
W związku ze zgłoszonymi zarzutami, organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego– powołując się na dyspozycję przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwrócił się do wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego o wyrażenie stanowiska w sprawie.
Wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu [...] postanowienie nr [...] w sprawie swojego stanowiska w zakresie zgłoszonych przez S.O. zarzutów, nie uznając ich za uzasadnione.
Uzasadniając postanowienie, Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że należności objęte wskazanymi wyżej tytułami wykonawczymi zostały określone w decyzjach o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrany i niewpłacony podatek, które to decyzje zostały wskazane w poz. 30 poszczególnych tytułów wykonawczych, jako podstawa prawna egzekwowanej należności, bowiem przepisy Prawa upadłościowego nie przewidują umorzenia długu niezaspokojonego w postępowaniu upadłościowym po jego ukończeniu, a wyłączenie mienia z masy upadłości, zgodnie z treścią przepisu art. 61 Prawa upadłościowego, nie pozbawia wierzyciela prawa do dochodzenia swoich wierzytelności z tego mienia. W sprawie nie wystąpiła także, stwierdził dalej w uzasadnieniu postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego, żadna z wymienionych w przepisie art. 59 § 2 Ordynacji podatkowej okoliczności, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń, a tytuły wykonawcze, stanowiące podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej, spełniają wszystkie wymogi określone w przepisie art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym m. in. zawierają prawidłowe oznaczenie wierzyciela, którym od dnia 1 września 2003 r. jest naczelnik właściwego urzędu skarbowego.
Wyrażone w powyższym postanowieniu stanowisko wierzyciela S.O. zaskarżył do Dyrektora Izby Skarbowej zażaleniem z dnia [...] podtrzymując zarzuty wyrażone w piśmie z dnia [...] i wniósł o uchylenie tego postanowienia.
W wyniku rozpoznania zażalenia S.O., Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, podzielając w pełni poglądy i oceny prawne wyrażone w nim.
Na wskazane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej S.O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę z dnia 10 czerwca 2004 r., w której nie zgodził się ze stanowiskiem, zawartym w zaskarżonym postanowieniu w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, jak też z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając im rażące naruszenie przepisów: art. 2 § 3, art.3 § 1, art.12, art. 13 § 1, art. 26 § 5, art. 27 § 1, art. 29 § 1 i 2, art. 32, art. 33 pkt. 1, 3, 6 i 10, art. 45 § 1 i 2, art. 56 § 1 pkt 5, art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7, art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z przepisami art. 33 § 1, art. 61, art. 131 § 1 pkt 10, art. 169, art. 170, art. 204 i art. 217 Prawa upadłościowego.
Uzasadniając skargę, S.O. podtrzymał wyrażone we wcześniejszych pismach argumenty dotyczące nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, a także zastosowanego środka egzekucyjnego. Dodatkowo skarżący uzasadnił żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zarzutem wymienionym w przepisie art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. brakiem uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa jest w art. 15 tej ustawy, podnosząc, że jest to nowa sprawa i w związku z tym upomnienie należy doręczyć stronie po raz drugi, brakiem decyzji określających wysokość odsetek za zwłokę, brakiem podstaw prawnych do wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji nie zajęły również stanowiska w sprawie niedoręczenia odpisów tytułów wykonawczych (art. 32 tej ustawy), umorzenia zobowiązania (art. 33 pkt. 1 ustawy), określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia Sądu Rejonowego w [...] o sygn. akt [...] (listą wierzytelności - art. 33 pkt 3 ustawy), dowodów o umorzeniu i nieistnieniu zobowiązań, co – zdaniem skarżącego – nakładało na organ egzekucyjny obowiązek odstąpienia od czynności egzekucyjnych, na mocy przepisu art. 45 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także w sprawie powództwa przeciwegzekucyjnego, złożonego w sądzie cywilnym, co – w opinii skarżącego – skutkowało obowiązkiem zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 56 § 1 pkt 6 wskazanej ustawy oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7 ustawy, a ponadto skarżący wskazał, że w tym postępowaniu doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądowa, prowadzoną przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], a organ egzekucyjny nie zastosował się do przepisów regulujących zbieg egzekucji, tj. art. 62 i art. 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z przepisem art. 831 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego.
Skarżący wniósł w skardze o:
a) uchylenie zaskarżonych postanowień w całości,
b) wstrzymanie czynności egzekucyjnych związanych z zajęciem wierzytelności z tytułu
odszkodowania w PZU S.A.,
c) orzeczenie o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie
tytułów wykonawczych o numerach [...],
d) orzeczenie o nieważności postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w skardze Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż decyzje, stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, zostały stronie doręczone, na podstawie przepisu art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy druków zwrotnego potwierdzenia ich odbioru, natomiast zarzut braku decyzji określających wysokość odsetek za zwłokę organ ten uznał za nieuzasadniony, bowiem przepis art. 53 § 3 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., stanowi, że do naliczania odsetek za zwłokę zobligowane są podmioty, które są jednocześnie obowiązane do ich zapłaty, tzn. będącego w zwłoce m.in. płatnika, a na organie podatkowym ciąży obowiązek weryfikowania poprawności ich naliczania, a ze znajdujących się w aktach sprawy decyzji o odpowiedzialności płatnika wydanych w 2000 r. wynika, że stronę poinformowano o wysokości odsetek na dzień wydania decyzji i obowiązku ich samodzielnego naliczania dalej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z powodu zasadności zarzutów i wniosków w niej zawartych oraz powołanej podstawy prawnej.
Sąd kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia i, nie będąc przy tym związany – na podstawie przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – granicami skargi, uznał, że zaskarżone postanowienie, jak też poprzedzające jej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w sprawie stanowiska w zakresie zgłoszonych przez skarżącego S.O. zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, są bezprzedmiotowe, albowiem wierzycielem i organem egzekucyjnym w tej sprawie jest ten sam podmiot – Naczelnik Urzędu Skarbowego. A zatem, wyrażanie stanowiska przez wierzyciela, na podstawie przepisu art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. Nr 113 z 2002 r., poz. 984 ze zm.) jest zbędne w tej sprawie, gdyż przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest inny podmiot niż wierzyciel. Wówczas konieczne jest uzyskanie przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, bowiem zarzuty mogą wkraczać niejako w meritum sprawy i dlatego też wierzyciel powinien określić i wyjaśnić organowi egzekucyjnemu oraz zobowiązanemu podstawę prawną egzekwowanej należności. Takie stanowisko wierzyciela, wyrażone w formie postanowienia (art. 34 § 2 ustawy), wiąże organ egzekucyjny, gdy dotyczy zarzutów wskazanych w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy. W sytuacji natomiast, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, nie ma uzasadnionych podstaw do stosowania przez organ egzekucyjny trybu uprzedniego uzyskiwania stanowiska wierzyciela, czyli swojego stanowiska, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, bowiem samo wystawienie przez wierzyciela, będącego zarazem organem egzekucyjnym, tytułu wykonawczego implikuje twierdzenie, że wierzyciel uznaje istnienie podstawy prawnej egzekwowanej należności, a zatem celowe jest, aby zarzuty zobowiązanego rozpoznać od razu na podstawie przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wydać stosowne postanowienie w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w oparciu o przepis art. 34 § 4 tej ustawy, na które to postanowienie będzie przysługiwało zobowiązanemu (a także wierzycielowi niebędącemu organem egzekucyjnym) zażalenie. Dodać do tego należy, że w tej sprawie takie postanowienie zostało wydane przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu [...] nr [...], w którym to postanowieniu organ ten odmówił uznania zarzutów za uzasadnione. Zobowiązany S.O. zaskarżył zażaleniem do Dyrektora Izby Skarbowej to postanowienie, a następnie na wydane przez organ odwoławczy postanowienie wniósł do tutejszego Sądu skargę, która została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Sz 642/04.
Aczkolwiek z gramatycznej wykładni przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika wprost, że organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, powinien odstąpić od wymogu uzyskania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów i przejść od razu do ich rozpatrzenia, celem wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na podstawie przepisu art. 34 § 4 tej ustawy, to jednak celowościowa wykładnia tego przepisu na to wskazuje. Założyć bowiem należy, że ratio legis tego unormowania jest poddanie kontroli instancyjnej oraz, na dalszym etapie, kontroli sądowo-administracyjnej, stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa jest w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy oraz umożliwienie zobowiązanemu podjęcie polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Założyć także należy, że celem wprowadzenia, znowelizowanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), przepisem art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tego dodatkowego etapu w postępowaniu egzekucyjnym, tj. uzyskiwania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do organu odwoławczego, a na postanowienie organu odwoławczego, skarga do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270), nie było przedłużanie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżania, jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.
W konsekwencji więc – skoro wyeliminowanie z postępowania egzekucyjnego etapu uzyskiwania stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów od wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, w żaden sposób nie narusza, ani nie ogranicza uprawnień strony, tj. zobowiązanego, a – przeciwnie – nie opóźnia toku tego postępowania, to uznać należy za bezprzedmiotowe prowadzenie postępowania w sprawie zajęcia takiego stanowiska przez wierzyciela, będącego zarazem organem egzekucyjnym.
W tej sytuacji, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a – uznając także za konieczne zastosowanie środków prawnych w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, na podstawie przepisu art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł równieżo uchyleniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w sprawie stanowiska w zakresie zgłoszonych przez skarżącego S.O. zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 200 tej ustawy, a o niewykonalności zaskarżonego postanowienia na postawie przepisu art. 152 ustawy.