I SA/SZ 454/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2019-11-06
NSAinneWysokawsa
renta strukturalnarolnictwoARiMRnienależnie pobrane świadczeniaprzekazanie gospodarstwanieruchomości rolnepostępowanie administracyjnezwrot środków

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, uznając, że skarżąca nie spełniła warunku przekazania całego gospodarstwa rolnego.

Skarżąca kwestionowała decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. Zarzucała, że organ I instancji nie miał zastrzeżeń do jej wniosku o przyznanie renty, a sprzedaż jednej z działek była skuteczna od 2008 r. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że skarżąca nie spełniła warunku przekazania wszystkich użytków rolnych, a umowa sprzedaży jednej z działek była nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego i braku podpisu współwłaścicielki. W konsekwencji, pobrane świadczenia zostały uznane za nienależne.

Sprawa dotyczyła skargi B. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. Skarżąca wnioskowała o przyznanie renty strukturalnej w 2008 r., deklarując przekazanie gospodarstwa rolnego córce i zaprzestanie działalności rolniczej. Organ I instancji przyznał rentę, jednak później, po wznowieniu postępowania, uchylił pierwotną decyzję i odmówił przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie wyzbyła się wszystkich użytków rolnych, w tym działki nr [...], której sprzedaż na podstawie umowy z lutego 2008 r. została uznana za nieważną z powodu niezachowania formy aktu notarialnego i braku podpisu współwłaścicielki. Następnie organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie spełniła kluczowego warunku przekazania całego gospodarstwa rolnego. Sąd podkreślił, że umowa sprzedaży działki z 2008 r. była nieważna, a przeniesienie własności nastąpiło dopiero w 2013 r. w formie aktu notarialnego. W związku z tym, świadczenia pobrane od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. zostały prawidłowo uznane za nienależne. Sąd odrzucił argumenty skarżącej dotyczące dobrej wiary i przedawnienia, wskazując na brak należytej staranności w informowaniu organu o istotnych okolicznościach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, umowa sprzedaży zawarta w zwykłej formie pisemnej, a nie w formie aktu notarialnego, oraz z pominięciem jednego ze współwłaścicieli, jest nieważna i nie stanowi skutecznego przeniesienia własności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa sprzedaży działki z 2008 r. była nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego oraz braku podpisu współwłaścicielki. Skuteczne przeniesienie własności nastąpiło dopiero w 2013 r. w formie aktu notarialnego, co oznacza, że warunek przekazania wszystkich użytków rolnych nie został spełniony w wymaganym terminie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

u.a.r.m.r. art. 29 § 1 i 2

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Przepis stanowi samoistną podstawę do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

rozporządzenie MRiRW na lata 2007-2013 art. 4 § pkt 5 i 6

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Warunek przekazania wszystkich użytków rolnych.

rozporządzenie MRiRW na lata 2007-2013 art. 6 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie MRiRW na lata 2007-2013 art. 9 § pkt 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 art. 3 § ust. 1

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 art. 1 § ust. 2

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania w związku z ujawnieniem nowych okoliczności.

k.p.a. art. 44

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy skuteczności doręczenia przesyłki.

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie MRiRW na lata 2007-2013 art. 20 § ust. 3 i 4

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

u.w.r.o.w. art. 28

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

u.w.r.o.w. art. 28a

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Możliwość odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności.

rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 art. 73 § ust. 4 i 5

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności...

Zastosowanie do płatności na lata 2005-2009.

rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 art. 80 § ust. 3

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009...

Zastosowanie do płatności wypłaconych w 2010 roku.

rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 art. 5 § ust. 3

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005...

Zastosowanie do płatności wypłaconych w latach 2011-2014.

rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 art. 7 § ust. 3

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013...

Zastosowanie do płatności wypłaconych w 2015 roku i kolejnych latach.

rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r. art. 16

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Tryb ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niespełnienie przez skarżącą warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Nieważność umowy sprzedaży działki rolnej z 2008 r. z powodu niezachowania formy aktu notarialnego i braku podpisu współwłaścicielki. Brak działania skarżącej w dobrej wierze, co wyklucza możliwość odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Naruszenie terminu przedawnienia nie nastąpiło z uwagi na przerwanie biegu terminu przez działania organów.

Odrzucone argumenty

Skuteczność umowy sprzedaży działki rolnej z 2008 r. od daty jej zawarcia. Brak zastrzeżeń organu I instancji na etapie przyznawania renty strukturalnej. Działanie w dobrej wierze beneficjenta. Przedawnienie roszczenia o zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

Godne uwagi sformułowania

Umowa z dnia [...] lutego 2008 r. jest nieważna zarówno z powodu zawarcia jej w formie zwykłej pisemnej, zamiast w formie aktu notarialnego, jak i w wyniku zawarcia jej jedynie przez męża skarżącej, z pominięciem samej skarżącej będącej współwłaścicielką nieruchomości. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie.

Skład orzekający

Anna Sokołowska

przewodniczący sprawozdawca

Bolesław Stachura

sędzia

Joanna Wojciechowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja warunków przyznawania rent strukturalnych, w szczególności wymogu przekazania całego gospodarstwa rolnego oraz skutków prawnych nieważności umów sprzedaży nieruchomości rolnych. Zagadnienia związane z ustalaniem nienależnie pobranych świadczeń i przedawnieniem roszczeń w kontekście funduszy unijnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów dotyczących rent strukturalnych i funduszy UE, ale zasady interpretacji nieważności umów i dobrej wiary mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak rygorystycznie organy i sądy podchodzą do formalnych wymogów przyznawania świadczeń z funduszy UE, nawet po latach. Podkreśla znaczenie prawidłowej formy prawnej i kompletności dokumentacji.

Nawet po latach możesz stracić rentę strukturalną przez błąd formalny. Sąd wyjaśnia, dlaczego.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 454/19 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2019-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Bolesław Stachura
Joanna Wojciechowska
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 508/20 - Wyrok NSA z 2024-03-22
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2137
art.29 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art.7, art.44, art. 77 par.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy sekretarz sądowy [...] po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B. O., L. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej: organ II instancji)
decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania
B. O. (dalej: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu Białogardzkiego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w B. (dalej: organ I instancji)
z [...] września 2018 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
W podstawie prawnej organ przywołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 10 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 7 ustawy
z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
(Dz. U. 2017 r., poz. 2137) – dalej: "u.a.r.m.r." oraz art. 28 ustawy
z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(Dz. U. z 2018 r. poz. 1936) – dalej: "u.w.r.o.w." i § 4 pkt 5 i 6 w zw. z § 6 ust. 1
i z § 9 pkt 1 oraz § 20 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1749 ze zm.)
– dalej: "rozporządzenie MRiRW na lata 2007-2013".
Z akt administracyjnych wynika, że w [...] sierpnia 2008 r. do organu I instancji wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej.
We wniosku wskazała, że jest właścicielką [...] działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni [...] ha o numerach: [...], [...], [...] obręb ewidencyjny K. oraz [...] obręb ewidencyjny Ż. , gmina B., powiat b. , województwo z. . Dodatkowo w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2008 r. wnioskodawczyni potwierdziła, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Ponadto złożone zaświadczenie z urzędu gminy B. zawierało informację, że wnioskodawczyni i jej małżonek L. O. (dalej: "mąż wnioskodawczyni", "strona", "skarżący") posiadają gospodarstwo rolne o areale
[...] ha, którego grunty są ich własnością.
Organ I instancji w dniu [...] sierpnia 2008 r. wydał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków do przyznania renty strukturalnej. Wnioskodawczynię pouczono o warunkach, których spełnienie jest konieczne dla przyznania renty strukturalnej, w tym o terminie przekazania gospodarstwa rolnego, wymaganych dokumentach oraz dopuszczalnym areale, który może zostać zachowany.
W toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni przekazała w drodze darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego na rzecz córki (E. O.) gospodarstwo rolne niezabudowane stanowiące działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...]. Ponadto podpisała oświadczenie z dnia [...] października 2008 r., że przekazała wszystkie użytki rolne, własne i dzierżawione, wchodzące w skład gospodarstwa i tym samym zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej od dnia [...] września 2008 r.
Decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...], organ I instancji przyznał wnioskodawczyni rentę strukturalną w wysokości [...] zł od września
2008 r. do sierpnia 2016 r.
Ww. decyzja była zmieniana 8 decyzjami o zmianie wysokości renty strukturalnej: 1) decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
2) decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
3) decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
4) decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
5) decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
6) decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] na kwotę [...]zł;
7) decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] na kwotę [...]zł;
8) decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] na kwotę [...]zł.
W związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 lutego 2015 r. zmieniającego rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2015 r. poz. 333) – dalej: "rozporządzenie zmieniające", beneficjenci renty strukturalnej zostali zobowiązani do składania wniosków o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w przypadku osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w ustawie z dnia
20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ I instancji zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. poinformował o nowych obowiązkach wnioskodawczynię i zobowiązał do przedłożenia w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie emerytury oraz do przedstawienia decyzji w tej sprawie nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia do organu rentowego wniosku o ustalenie prawa do emerytury, pod rygorem zawieszenie wypłaty renty strukturalnej.
W dniu [...] sierpnia 2015 r. wpłynęło do organu I instancji pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K. (KRUS) informujące, że mąż wnioskodawczyni w okresie od [...] r. do [...] r. był posiadaczem gruntów rolnych. Do pisma dołączona została kopia zaświadczenia Burmistrza Miasta B. o prowadzeniu przez męża wnioskodawczyni w okresie od [...] r. do [...] r. gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni [...] ha.
W dniu [...] września 2015 r. organ I instancji zwrócił się do burmistrza o podanie na jakich działkach ewidencyjnych prowadzona była działalność rolnicza przez męża wnioskodawczyni. W odpowiedzi burmistrz wskazał działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni [...] ha, nr [...] o powierzchni [...] ha i nr [...] o powierzchni [...] ha.
Następnie w dniu [...] września 2015 r. organ I instancji wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień w sprawie.
W odpowiedzi wnioskodawczyni wyjaśniła, że w dniu [...] lutego 2008 r. sprzedana została działka nr [...] o powierzchni [...] ha położona w B., co zostało potwierdzone umową sprzedaży zawartą pomiędzy jej mężem, a A. K., a następnie aktem notarialnym (zawartym pomiędzy wnioskodawczynią, jej mężem i A. K.). Ponadto dołączyła umowę sprzedaży działki zawartą w zwykłej formie pisemnej bez udziału notariusza oraz akt notarialny repertorium A nr [...] z dnia [...] października 2013 r. - umowę sprzedaży przedmiotowej działki. Tym samym przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości w formie aktu notarialnego nastąpiło dopiero w dniu
[...] października 2013 r.
Pomimo uzyskanych wyjaśnień organ I instancji w dniu [...] marca 2016 r. wydał decyzję o zmianie wysokości pobieranej renty strukturalnej z uwagi na waloryzację świadczeń emerytalnych na kwotę [...]zł.
W dniu [...] grudnia 2016 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nr [...] z dnia [...] października 2008 r., nie znanych organowi, który wydał decyzję - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a które mogły mieć wpływ
na przyznanie płatności w kolejnych latach trwania programu. Nowe okoliczności dotyczyły nie spełnienia wszystkich warunków do otrzymania przez wnioskodawczynię renty strukturalnej.
W odpowiedzi na zawiadomienie o prawie do wypowiedzenia, wnioskodawczyni złożyła w dniu [...] czerwca 2018 r. oświadczenie, w którym ponownie wyjaśniła okoliczności przekazania działki nr [...] na podstawie umowy zawartej w formie zwykłej pisemnej. W treści pisma wskazała, że wszystkie działki zostały przekazane córce. Jedynie działka nr [...] została sprzedana, co uniemożliwiło jej przekazanie wraz z innymi działkami. Do przeniesienia własności na podstawie aktu notarialnego doszło dopiero po usunięciu obciążeń z księgi wieczystej. Potwierdziła również, iż na przedmiotowej działce nie prowadziła z mężem działalności rolniczej.
W dniu [...] czerwca 2018 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], którą uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] października 2008 r., nr [...] i odmówił przyznania wnioskodawczyni renty strukturalnej ze względu
na niespełnienie warunku zapisanego w § 4 pkt 5 i 6 w zw. z § 6 ust. 1 i z § 9 pkt 1 rozporządzenia MRiRW na lata 2007-2013, tj. warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika.
Decyzja z dnia [...] czerwca 2018 r. nie została podjęta w terminie i zgodnie
z art. 44 k.p.a. została uznana jako skutecznie doręczona z upływem ostatniego dnia okresu, dostarczenia przesyłki przez operatora pocztowego tj. w dni
[...] czerwca 2018 r.
Kolejno organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej i decyzją
z [...] września 2018 r. nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r., powiększoną o odsetki określone jak dla zaległości podatkowej, zobowiązując do jej zwrotu. Ustalił, że odsetki będą naliczane od dnia następującego po upływie 60-tego dnia od daty doręczenia decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności do dnia ich zwrotu. Decyzja została skutecznie doręczona stronie w dniu [...] września 2018 r.
W odwołaniu strona podniosła, że działka ewidencyjna nr [...] nie była już w jej posiadaniu, gdyż z dniem [...] lutego 2008 r. została sprzedana. Pozostałe działki wchodzące w skład gospodarstwa zostały przekazane dzieciom, zaś na własny użytek pozostawiła [...] ha użytków rolnych. Wyjaśnia, że przed przyznaniem renty strukturalnej spełnienie warunków zbycia gospodarstwa zostało sprawdzone przez pracowników ARiMR i nie było żadnych zastrzeżeń w tej kwestii. Do odwołania strona dołączyła kopie swoich wyjaśnień z dnia [...] września 2015 r. i [...] maja 2018 r.
Decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ II instancji wskazał, że wypłacone nienależnie środki publiczne w okresie od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. z tytułu renty strukturalnej pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 u.a.r.m.r. Ustalił,
że strona nie spełniła wszystkich warunków zawartych w postanowieniu z dnia
[...] sierpnia 2008 r. w związku z tym, że nie wyzbyła się wszystkich posiadanych gruntów w gospodarstwie, a co za tym idzie nie zaprzestała działalności rolniczej.
Z tego powodu organ I instancji zobligowany był do wznowienia postępowania, po czym wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmówił przyznania stronie renty strukturalnej.
Organ II instancji stwierdził, że strona została skutecznie pouczona o warunkach i obowiązkach wynikających z przyznania i wypłacania renty strukturalnej. Zdawała sobie sprawę, że będzie zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, w przypadku gdy nie zostanie przekazane całe gospodarstwo, a działalność rolnicza nie zostanie zaprzestana.
Odnosząc się do okoliczności ustalonych w drodze analizy zebranej dokumentacji w sprawie stwierdził, że kwota płatności z tytułu renty strukturalnej nienależnie pobranej przez stronę wynosi łącznie [...] zł. Organ II instancji wyliczył, że za okres:
1) od września 2008 r. do lutego 2009 r. to [...] zł ([...] zł x 6 miesięcy);
2) od marca 2009 r. do lutego 2010 r. to [...] zł ([...] zł x12 miesięcy);
3) od marca 2010 r. do lutego 2011 r. to [...] zł ([...] zł x 12 miesięcy);
4) od marca 2011 r. do lutego 2012 r. to [...] zł ([...] zł x 12 miesięcy);
5) od marca 2012 r. do lutego 2013 r. to [...] zł ([...] zł x 12 miesięcy);
6) od marca 2014 r. do lutego 2015 r. to [...] zł ([...] zł x 12 miesięcy);
7) od marca 2015 r. do sierpnia 2015 r. to [...] zł ([...] zł x 6 miesięcy).
W przypadku wypłaconych kwot renty strukturalnej za okres od września 2015 r. do lutego 2016 r. ([...] zł x 6 miesięcy), pobranej w dniach [...] września 2015 r.,
[...] października 2015 r., [...] listopada 2015 r., [...] grudnia 2015 r., [...] stycznia 2016 r. i [...] lutego 2016 r.) w łącznej kwocie [...]zł oraz za okres od marca do listopada 2016 r. ([...] zł x 9 miesięcy) pobranej w dniach: [...] marca 2016 r.,
[...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016 r., [...] czerwca 2016 r., [...] lipca 2016 r.,
[...] sierpnia 2016 r., [...] września 2016 r., [...] października 2016 r. i [...] listopada 2016 r.) w łącznej kwocie [...]zł, organ II instancji uznał, iż prawidłowo odstąpiono
od naliczenia należności ze względu na art. 7 ust, 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu
do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31 lipca 2014 r., str. 69) – dalej: "rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014". Wypłata płatności nastąpiła bowiem po podjęciu informacji przez organ I instancji o nie spełnieniu wszystkich warunków do otrzymania renty strukturalnej. Tym samym wypłata tych płatności nastąpiła z błędu organu, który powinien wstrzymać ich wypłatę.
Odnosząc się do pozostałych kwot wypłaconych stronie z tytułu renty strukturalnej, organ II instancji uznał, że organ I instancji zbadał, czy istnieje możliwość odstąpienia od ustalenia należności wymaganej do zwrotu, ze względu na przesłanki zawarte w:
1) art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia
21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 ze zm.) – dalej: "rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004"- mających zastosowanie w odniesieniu do kampanii z lat 2005-2009;
2) w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia
30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r., str. 65) – dalej: "rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009" - dla płatności wypłaconych w 2010 roku;
3) w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich
(Dz. Urz. UE L 25, str. 8 z 28.01.2011 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011" - w odniesieniu do płatności wypłaconych w latach 2011-2014;
4) w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 809/2014 - dla płatności wypłaconych w 2015 roku i w kolejnych latach.
Organ II instancji podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie, płatności z tytułu renty strukturalnej przekazane na rachunek bankowy strony w latach 2008-2015 (do września 2015 r.) nie wynikały z pomyłki organu I instancji. Zostały wypłacone na podstawie złożonego wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Podczas, gdy zmiana okoliczności istotnych dla przyznania renty strukturalnej nastąpiła później.
Organ II instancji odwołując się do art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 stwierdził, że nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie. Wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2008 - 2009, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniach: [...] listopada 2008 r., [...] listopada 2008 r., [...] grudnia 2008 r., [...] grudnia 2008 r., [...] stycznia 2009 r., [...] marca 2009 r.,
[...] marca 2009 r., [...] kwietnia 2009 r., [...] maja 2009 r., [...] czerwca 2009 r.,
[...] lipca 2009 r., [...] sierpnia 2009 r., [...] września 2009 r., [...] października 2009 r.,
[...] listopada 2009 r. i [...] grudnia 2009 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej wydane w dniu [...] lipca 2018 r. nie zostało podjęte w terminie, dlatego też zgodnie z art. 44 ust. 4 k.p.a. zostało uznane jako skutecznie doręczone w dnia [...] sierpnia 2018 r. Decyzja została natomiast odebrana w dniu [...] września 2018 r. Organ II instancji uznał, że strona została zawiadomiona o nieuzasadnionym charakterze płatności przed upływem 10 lat od daty ich wypłaty.
Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie, nie ma również zastosowania przepis art. 73 ust 5 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Brak jest przesłanek do uznania, że strona działała w dobrej wierze, co ograniczyłoby okres powiadomienia do 4 lat.
Ponadto organ I instancji sprawdził czy ustalona należność nie przedawniła się na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L 312 z 23 grudnia 1995 r., str. 1 ze zm.) – dalej: "rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95".
Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Uznał,
że działanie "renty strukturalne" jest programem wieloletnim, więc przyjął, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia następuje każdym aktem właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie
na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. [...] lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
Organ II instancji podkreślił, że w sprawie za datę wystąpienia nieprawidłowości należy uznać [...] sierpnia 2008 r., w którym został złożony nieprawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie renty strukturalnej (polegający na pominięcie informacji o działce ewidencyjnej nr [...]).
Organ II instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie renta strukturalna została przyznana stronie decyzją z dnia [...] października 2008 r. na okres od września
2008 r. do grudnia 2016 r. Uznał na tej podstawie, że działanie przyznania i wypłacania renty strukturalnej zakończyło się dnia [...] grudnia 2016 r.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 przedawnienie zostało przerwane poprzez doręczenie w dniu [...] września 2015 r. wezwania do złożenia wyjaśnień w sprawie prowadzenia przez stronę działalności rolniczej na działce ewidencyjnej nr [...]. Następnie okres przedawnienia został przerwany z dniem [...] grudnia 2016 r. w skutek wydania postanowienia
z dnia [...] grudnia 2016 r. o wznowieniu postępowania.
Organ II instancji stwierdził, że w przypadku przerwania okresu przedawnienia, okres przedawnienia upłynie w niniejszej sprawie w dniu [...] września 2019 r. (tj. 4 lata od dnia [...] września 2015 r.).
W związku z powyższym organ II instancji uznał, że nie doszło do przedawnienia należności, dlatego też organ I instancji zasadnie wszczął postępowanie w celu ustalenia wysokości należności i wydał decyzję ustalającą kwotę wymaganą do zwrotu. Decyzja ta została odebrana dnia [...] września 2018 r. czyli przed upływem terminu przedawnienia obliczonego na dzień [...] września 2019 r. Do powstania obowiązku zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych wystarczające jest doręczenie przed upływem terminu przedawnienia decyzji organu I instancji.
Organ I instancji zbadał również, czy są możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w oparciu o art. 28a u.w.r.o.w. Jednakże obliczone kwoty do zwrotu od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro. Dlatego też nie można było odstąpić od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za miesiące od września 2008 r. do sierpnia 2015 r.
Organ II instancji stwierdził, że organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach renty strukturalnej, podjął wszelkie czynności w trakcie prowadzonego postępowania, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśnił stan faktyczny w zaskarżonej decyzji i załatwił sprawę działając zgodnie z przepisami prawa oraz właściwie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie.
Organ II instancji nie zgodził się z twierdzeniem strony, że strona nie była właścicielką działki nr [...] na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Podzielił w tym zakresie ustalenia organu I instancji, że dopiero sprzedaż tej działki w dniu [...] października 2013 r. na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego spełniła wszystkie wymogi dotyczące przeniesienia własności ze strony
i jej męża na nowego nabywcę. Podkreślił, że umowa z dnia [...] lutego 2008 r. jest nieważna zarówno z powodu zawarcia jej w formie zwykłej pisemnej, jak i zawarcia jej tylko przez jednego właściciela (męża wnioskodawczyni).
Uwzględniając całokształt sprawy organ II instancji uznał, że wystąpiły okoliczności uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżący utrzymali stanowisko dotyczące działek przekazanych córce oraz działki nr [...]. Skarżąca podkreśliła, że od października 2008 r. do 2016 r. utrzymywała się wyłącznie z renty strukturalnej, a po jej zakończeniu z emerytury otrzymywanej z KRUS.
Skarżący zakwestionowali stanowisko organu II instancji stwierdzając,
że na etapie sprawdzania warunków dla przyznania renty strukturalnej organ I instancji nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. Organ bowiem posiadał, takie możliwości informatyczne, które umożliwiały mu sprawdzenie we wszystkich urzędach i księgach wieczystych informacji podanych we wniosku.
Dodatkowo skarżący wyjaśnili, że pozostawali w przekonaniu o skuteczności zawartej w dniu [...] lutego 2008 r. i z tą datę uznają za datę skutecznego wyzbycia się działki na rzecz nabywcy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja utrzymująca
w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r.
Po dokonaniu według wyżej opisanych zasad kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie są dotknięte wadami, o których mowa w wyżej powołanych przepisach.
W sprawie nie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji w niniejszej sprawie znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym i właściwie ocenionym materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Rozstrzygając w sprawie organy nie dopuściły się, także mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa materialnego.
Zgodnie z § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej
na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
(Dz. U. z 2017 r., poz. 1220) - dalej: "rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r." tryb ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu renty strukturalnej określają przepisy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 u.a.r.m.r., ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2). Przepis ten zawiera samoistną przesłankę wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.
Z treści tego przepisu wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 u.a.r.m.r., jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniu o zawieszeniu wypłaty renty strukturalnej. Ten drugi przypadek nie znajduje zastosowania na gruncie niniejszej sprawy.
W odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. organ I instancji po wznowieniu postępowania uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] października 2008 r. i odmówił przyznania skarżącej renty strukturalnej ze względu na niespełnienie warunku polegającego na przekazaniu wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika występującego o przyznanie renty strukturalnej. Decyzja nie została podjęta w terminie
i zgodnie z art. 44 k.p.a. została uznana jako skutecznie doręczona z upływem ostatniego dnia okresu, dostarczenia przesyłki przez operatora pocztowego,
tj. w dniu [...] czerwca 2018 r. W związku z powyższym decyzja jest ostateczna.
Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Jednakże istotną okolicznością w tej sprawie jest fakt odmowy przyznania skarżącej renty strukturalnej.
Przedmiotowe postępowanie było już, więc tylko następstwem stwierdzenia,
iż płatności z tytułu renty strukturalnej nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych połączone
ze zbadaniem zaistnienia okoliczności uwalniających rolnika od obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty.
Bezsporną okolicznością jest, że skarżąca w okresie od września 2008 r. do listopada 2016 r. pobierała rentę strukturalną przyznaną na podstawie decyzji z dnia
[...] października 2008 r., pomimo niespełnienia wstępnego warunku do przyznania tego świadczenia. Okoliczność ta została potwierdzona w toku wznowionego w dniu 6 grudnia 2016 r. postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji z dnia [...] października 2008 r., nieznanych organowi wydającemu tę decyzję. W związku z tym organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania rent strukturalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżąca nie spełniła warunku przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było zdaniem organu nie ujawnienie we wniosku o przyznanie renty strukturalnej działki ewidencyjnej
nr [...] o powierzchni [...] ha. Stwierdził w tym zakresie, iż wbrew twierdzeniom skarżącej nie doszło do skutecznego zbycia przez nią i jej męża ww. działki na podstawie umowy z dnia [...] lutego 2008 r. zawartej w zwykłej formie pisemnej. Uznał, iż do zbycia działki doszło dopiero w wyniku zawarcia umowy z dnia [...] października 2013 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...]. Organ podkreślił, że umowa z dnia [...] lutego
2008 r. jest nieważna zarówno z powodu zawarcia jej w formie zwykłej pisemnej, zamiast w formie aktu notarialnego, jak i w wyniku zawarcia jej jedynie przez męża skarżącej, z pominięciem samej skarżącej będącej współwłaścicielką nieruchomości. Tym samym przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości w formie aktu notarialnego nastąpiło dopiero w dniu [...] października 2013 r.
A zatem, zgodzić się należy z organem II instancji, że ww. bezsporne okoliczności przesądzają o niespełnieniu wszystkich warunków koniecznych, o których mowa jest w § 6 w zw. z § 9 rozporządzenia MRiRW na lata 2007-2013. Trafnie podkreślono w zaskarżonej decyzji, że skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie renty strukturalnej z dnia [...] sierpnia 2008 r. oświadczyła, że podane w nim dane
są zgodne z prawdą, zna zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych oraz zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń oraz o każdej zmianie danych zawartych we wniosku. Ponadto w decyzji przyznającej rentę strukturalną z dnia [...] października 2008 r. skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu I instancji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia. Organ administracji wskazał w niej również,
że renta strukturalna zostaje przyznana po spełnieniu wszystkich warunków zawartych w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz zawartych w rozporządzenia MRiRW na lata 2007-2013.
Skarżąca była również w kolejnych decyzjach (waloryzujących) pouczana, że jest zobowiązana do informowania organu o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia.
Jedną z zasad jest spełnienie warunku przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5 rozporządzenia MRiRW na lata 2007-2013, uważa się
za spełniony, jeżeli: 1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 tego rozporządzenia. Naruszenie tej zasady zostało, jak już wyżej wskazano ostatecznie stwierdzone decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r.
Uwzględniając powyższe, Sąd podziela pogląd organu II instancji, że skarżąca była skutecznie pouczana o warunkach i obowiązkach wynikających z przyznania i wypłacania renty strukturalnej. Tym samym uznać należy, że skarżący powinni zdawać sobie sprawę, że będą zobowiązani do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w przypadku, gdy nie zostanie przekazane całe gospodarstwo, a działalność rolnicza nie zostanie zaprzestana.
Świadczenia nienależne za kolejne lata podlegają zwrotowi stosownie
do powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzeń unijnych, to jest:
1) w odniesieniu do płatności na lata 2005-2009 - art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...];
2) w odniesieniu do płatności w 2010 roku - w art. 80 ust. 3 rozporządzenie Komisji (WE) nr [...];
3) w odniesieniu do płatności na lata 2011-2014 - w art. 5 ust. 3 rozporządzenie Komisji (UE) nr [...];
4) w odniesieniu do płatności na lata 2015 i kolejne - w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...].
Prawidłowo organ II instancji ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej na kwotę [...]zł, która obejmuje kwoty wypłacane skarżącej za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r.
Powołane wyżej przepisy przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności. Obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, jeżeli błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.
Sąd nie znajduje, podstaw do przyjęcia, iż ww. płatności dokonywane były
na skutek pomyłki właściwego organu. Okoliczność taka bowiem stanowiłaby podstawę do odstąpienia przez organ od naliczania przedmiotowej należności. Jak słusznie wskazał organ II instancji w zaskarżonej decyzji (powołując właściwe
dla poszczególnych okresów płatności przepisy prawa), płatności za okres od września 2008 r. do sierpnia 2015 r. dokonywane były na podstawie złożonego wniosku
o przyznanie renty strukturalnej. Ujawnienie nowej okoliczności faktycznej tj. zatajenia przed organem własności działki nr [...], przesądziło o niespełnieniu przez skarżącą wstępnych warunków przyznania płatności. Okoliczność ta została ostatecznie potwierdzona w decyzji odmawiającej przyznania renty strukturalnej.
Odnosząc się natomiast do okoliczności ustalonych przez organy obu instancji w przypadku wypłaconych kwot renty strukturalnej za okres od września 2015 r.
do lutego 2016 r. oraz za okres od marca do listopada 2016 r., organ II instancji prawidłowo uznał, że uzasadnione jest odstąpienie od naliczenia należności ze względu na art. 7 ust, 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Jam bowiem organ II instancji wyjaśnił wypłata płatności za ten okres nastąpiła po uzyskaniu informacji przez organ I instancji o nie spełnieniu wszystkich warunków do otrzymania renty strukturalnej. Tym samym wypłata tych płatności nastąpiła z błędu organu, który powinien w związku z tą okolicznością wstrzymać ich wypłatę.
Należy również podzielić zdanie organów, że nie sposób uznać, by skarżąca działała w dobrej wierze, skoro pomimo ciążącego na niej obowiązku (ale także na jej mężu), nie poinformowała organu o przedmiotowej działce nr [...]. Niedopełnienie obowiązków świadczy o zaniedbaniu skarżących, a nie pozostawaniu w błędnym, usprawiedliwionym przekonaniu, że płatność jej się należy. Oceny tej nie może zmienić przekonanie skarżących, że w dacie wnioskowania o płatność, działka nr [...] nie stanowiła już ich własności w związku z jej zbyciem na podstawie umowy z dnia [...] lutego 2008 r. Słusznie zatem organy obu instancji podnosiły, że skarżąca dobrowolnie wnioskowała o przyznanie świadczenia, a zatem powinna była zapoznać się z aktami prawnymi regulującymi tę pomoc. Ponadto, jak wskazano powyżej podpisała oświadczenie we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, zgodnie z którym zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o: wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń; każdej zmianie danych zawartych we wniosku. W konsekwencji w oparciu o okoliczności sprawy organy uznały, że skarżący nie byli w dobrej wierze, a pobrane świadczenie jest świadczeniem pobranym nienależnie.
Sąd zwraca uwagę, że pojęcie "dobrej wiary" nie zostało zdefiniowane i wiąże
się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu
od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym.
Co oczywiste, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać
za usprawiedliwioną.
Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).
W niniejszym postępowaniu organy prawidłowo uznały, że skarżącym nie można przypisać działania w dobrej wierze. Skarżący podpisali oświadczenie, w którym potwierdzili, że znane im są zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Wyrażając zatem chęć otrzymania renty strukturalnej w następstwie wniosku o przyznanie płatności skarżący zdawali sobie sprawę, a przynajmniej dochowując należytej staranności powinni byli zdawać sobie sprawę z tego, że jego prawa i obowiązki są regulowane w omawianym zakresie przez regulacje, których znajomość skarżący zadeklarowali. Zestawienie faktu sprzedaży przedmiotowej działki
na podstawie umowy zawartej w formie zwykłej pisemnej (której skuteczność na gruncie prawa cywilnego została zakwestionowana przez organ w ostatecznej decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej), z faktem podpisania wskazanego powyżej oświadczenia wyklucza w ocenie Sądu uznanie, że skarżący nie mieli świadomości
co do tego, że nieujawnienie własności działki rolnej uniemożliwia uzyskanie renty strukturalnej.
Bezzasadne są także pozostałe zarzuty skargi, w tym te dotyczące możliwości zweryfikowania i zakwestionowania przez organ danych zamieszczonych we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, już na etapie przed wydaniem postanowienia o spełnieniu przez skarżącą wstępnych warunków do przyznania świadczenia.
To na skarżącej ciążył obowiązek podania we wniosku danych zgodne z prawdą
i zasadami procedury przyznawania renty strukturalnej, co ostatecznie potwierdziła podpisując właściwe oświadczenie.
W ocenie Sądu nie zasługują na aprobatę zarzuty skarżących dotyczące zakwestionowania przez organy umowy zbycia działki z dnia [...] lutego 2008 r., również z tego powodu, że zarzuty te dotyczyły sprawy administracyjnej w przedmiocie wznowienia postępowania i odmowy przyznania świadczenia i wykraczały poza ramy niniejszej sprawy, której przedmiotem było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
Sąd zauważa, że decyzja organu I instancji nie ma charakteru uznaniowego, obowiązkiem organu było jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło,
a nie zachodziła żadna z przesłanek negatywnych uzasadniających odstąpienie
od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu.
Organy prawidłowo stwierdziły również, że brak jest podstaw do całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 28a u.w.r.o.w. w zakresie płatności zrealizowanych w ramach PROW 2007-2013 i PROW 2014-2020, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro.
Zatem organy obu instancji w niniejszej sprawie prawidłowo zakwalifikowały wypłacone skarżącej środki, jako nienależne.
Sąd podziela zdanie organów, iż nie ma podstaw do odstąpienia w niniejszej sprawie od dochodzenia należności z uwagi na upływ terminu przedawnienia. W uzasadnieniach wydanych decyzji organy orzekające szeroko przedstawiły przedmiotową problematykę zestawiając realia faktyczne sprawy z treścią stosownych regulacji normatywnych. Sąd stoi na stanowisku, że w dniu [...] września 2015 r.
tj. w dniu skutecznego odebrania przez skarżącą wezwania do złożenia wyjaśnień w sprawie zaistniałej nieprawidłowości, zatem w tym dniu miało miejsce pierwsze powiadomienie przez właściwą władzę o nieuzasadnionym charakterze płatności.
Okoliczności sprawy powodują, że jak wyżej wspomniano Sąd nie może uwolnić skarżących od odpowiedzialności za nienależnie pobrane świadczenie.
W ocenie Sądu organy nie naruszyły żadnego z przepisów k.p.a. oraz działał w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Ponadto, mając na uwadze zawartość akt administracyjnych – Sąd stwierdził, że orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy, rozpatrując w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny tego materiału wskazanych w art. 80 k.p.a. Tym samym, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji jest szczegółowe i oparte
na wyczerpująco zebranym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Decyzja zawiera również właściwe uzasadnienie prawne. Organy, orzekając w trybie
art. 29 ust. 1 u.a.r.m.r., prawidłowo określiły kwotę podlegającą zwrotowi jak również zgodnie z powołanymi w zaskarżonej decyzji przepisami określiły obowiązek zwrotu ustalonej kwoty wraz z należnymi odsetkami.
Przytoczone w sprawie orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.
W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI