I SA/Sz 426/11

I SA/Sz 426/11 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2012-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Joanna Wojciechowska
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
II FSK 1982/12 - Wyrok NSA z 2014-03-26
II FZ 292/12 - Postanowienie NSA z 2012-04-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 142 poz 1514
art. 4a ust. 1  pkt 1  ust. 2 ust. 3
Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej w S., decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: O.p.), art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 4a ust. 3, art. 5, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1, art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768; dalej: u.p.s.d.), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] ., nr [...] , którą ustalono A. P. podatek od spadków i darowizn w kwocie [...] zł z tytułu nabycia majątku w drodze spadku po zmarłej W. P..
W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że Sąd Rejonowy S .- C. w S. Wydział II C. postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po zmarłej w dniu [...] r. W. P., ostatnio zamieszkałej w S., na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] r., nabył A. P. w całości. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się dnia [...] r.
W dniu [...] r. B. P., występująca w charakterze pełnomocnika A. P., złożyła do Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych z tytułu spadku po W. P. (na formularzu SD-Z2) oraz zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych z tego samego tytułu (na formularzu SD-3). Jako przedmiot spadku wykazano udział do [...] części nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] o obszarze [...] zabudowanej dwoma budynkami mieszkalnymi o powierzchni[...] , deklarując jego wartość w kwocie [...] zł. Określając osobisty stosunek do spadkodawcy, wskazano, że podatnik jest wnukiem zmarłej.
Pełnomocnik strony, wezwana przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S., na podstawie art. 8 ust. 4 u.p.s.d., do podwyższenia wartości nabytego prawa majątkowego na dzień powstania obowiązku podatkowego, w piśmie z dnia [...] r., wyraziła zgodę na podwyższenie wartości przedmiotu spadku
do zaproponowanej przez organ podatkowy kwoty [...] zł.
W tak ustalonym stanie sprawy, opisaną powyżej decyzją z [...]., organ podatkowy pierwszej instancji ustalił A. P. podatek od spadków i darowizn w wysokości[...] zł. Organ ten uznał, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 4a ust. 3 u.p.s.d., gdyż strona złożyła zeznanie podatkowe po upływie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Jako podstawę obliczenia podatku organ przyjął czystą wartość masy spadkowej w kwocie [...] zł. Strona została zaliczona do
I grupy podatkowej (art. 14 ust. 3 pkt 1 u.p.s.d.), co skutkowało pomniejszeniem wartości przypadającego jej udziału, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., o kwotę wolną od podatku, tj. [...] zł. Z uwagi na wystąpienie nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, organ podatkowy pierwszej instancji ustalił wysokość podatku na podstawie skali podatkowej określonej w art. 15 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.
B. P. jako pełnomocnik A. P. złożyła odwołanie od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, domagając się jej unieważnienia. Uzasadniając powyższe żądanie, wskazała, że: zgłoszenie podatkowe zamierzała złożyć w lipcu i październiku 2009 r. w Trzecim Urzędzie Skarbowym w S., ale nie zostało ono przyjęte przez pracownika podatków majątkowych; sąd wydał jej postanowienie o nabyciu spadku po W. P. dopiero w dniu 23 grudnia 2009 r. z datą prawomocności 30 kwietnia 2009 r.; 25 kwietnia 2010 r. złożyła do Sądu Okręgowego w S. zażalenie, na które nie otrzymała odpowiedzi (do czasu sporządzenia odwołania). Wymieniona wskazała także, że 23 czerwca 2010 r. złożyła zgłoszenie podatkowe do urzędu skarbowego, jednakże następnie kazano jej złożyć zeznanie podatkowe. Nadto, B. P. podniosła, że ani Ar. P., ani ona nie składali wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po W. P., A. P. nie przyjął spadku, nie był na rozprawach sądu od 2007 r. (z uwagi na przebywanie od 15 października 2008 r. w areszcie - zaświadczenie z aresztu śledczego), zaś B. P. nie była w tym czasie jego pełnomocnikiem. Następnie, w odwołaniu podkreślono, że A. P. w dniu 31 grudnia 2009 r. przekazał spadek B. P. W tej sytuacji, zdaniem pełnomocnika, zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia od opodatkowania na podstawie art. 4a ust. 4 u.p.s.d., gdyż w sprawie nie było obowiązku zgłoszenia.
W kolejnych pismach (A. P. z dnia 8 listopada 2010 r.
i B. P. z dnia 5 stycznia 2011 r.) oraz w protokole z 5 stycznia 2011 r. sporządzonym na okoliczność udostępnienia pełnomocnikowi strony akt sprawy na podstawie art. 200 § 1 O.p., podniesiono również, że: A. P. nie był uczestnikiem rozprawy przed sądem w czasie ogłoszenia nabycia spadku po W. P. w dniu 31 marca 2009 r., gdyż przebywał w areszcie śledczym (zaświadczenie z dnia 16 listopada 2010 r.); w tym czasie A. P. miał pełnomocnika, który nie informował go rzetelnie o przebiegu sprawy (oszukał go), stąd podatnik nic nie wiedział o terminach posiedzeń sądu; w terminie późniejszym pełnomocnik powiedział mu o możliwości zwolnienia od opodatkowania; A. P. nie otrzymał prawomocnego postanowienia sądu. Wskazano ponadto,
że B. P. posiadała pełnomocnictwa od syna odręcznie napisane
w areszcie, oraz że 31 grudnia 2009 r. A. P. dał pełnomocnictwo B. P. i przekazał jej spadek.
Dyrektor Izby Skarbowej w S., po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, nie znalazł podstaw prawnych ani faktycznych do zmiany decyzji organu pierwszej instancji, ustalającej A. P. zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w kwocie [...] zł.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie bezspornym jest, iż postanowieniem z [....] sygn. akt II [...] ogłoszonym na rozprawie, Sąd Rejonowy S. – C. w S. stwierdził, że na podstawie testamentu notarialnego z 17 lutego 2005 r. A. P. nabył w całości prawo do spadku po W. P., a postanowienie to uprawomocniło się 30 kwietnia 2009 r. Organ wskazał przy tym, że A. P. był uczestnikiem postępowania sądowego, co wyraźnie wynika
z postanowienia z dnia [...] r., i wyjaśnił, że powyższe nie jest równoznaczne z osobistą obecnością A. P. na rozprawie. Wobec tego, za bez znaczenia prawnego dla prowadzonego postępowania podatkowego, organ uznał podnoszone w odwołaniu i piśmie z dnia 8 listopada 2010 r. twierdzenia, że A. P. nie był obecny na rozprawie z uwagi na przebywanie w tym czasie
w areszcie śledczym, że posiadał pełnomocnika, który miał wszystkiego dopilnować
(nie była nim wówczas B. P.), sąd zaś o niczym podatnika
nie informował, oraz że A. P. nie przyjął spadku.
Organ odwoławczy wyjaśnił również, że w sprawie stwierdzenia nabycia praw do spadku sąd bezwzględnie powiadamia uczestników postępowania o rozprawie sądowej, a jeżeli był ustanowiony pełnomocnik - powiadamia pełnomocnika, kierując
do niego wszelką korespondencję w danej sprawie. Stąd, poza obszarem zainteresowania organów podatkowych jest okoliczność, jaki był zakres umocowania pełnomocnika, czy sposób realizacji obowiązków pełnomocnika wobec mocodawcy, gdyż pełnomocnik działa w imieniu strony, a jakiekolwiek zawinienie pełnomocnika, jest równoznaczne z zawinieniem strony, którą on reprezentuje. W interesie strony – A. P. jak następnie podkreślił organ było natomiast dołożenie wszelkich starań, aby zapoznać się z datą uprawomocnienia postanowienia
o stwierdzeniu nabycia spadku, z obowiązującymi przepisami prawa, zwłaszcza,
że strona miała zamiar korzystać z ulgi podatkowej wskazanej w art. 4a u.p.s.d., który to przepis jednoznacznie określa warunki konieczne do jej zastosowania.
Organ odwoławczy stwierdził również, że nie sposób przyjąć założenie, że strona nie wiedziała o tytule nabycia majątku po zmarłej W. P. Przedmiotowe postanowienie o nabyciu praw do spadku ogłoszone w dniu 31 marca 2009 r. uprawomocniło się dnia 30 kwietnia 2009 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że B. P., jako uczestnik postępowania w sprawie nabycia praw do spadku, w dniu 3 kwietnia 2009 r. złożyła wniosek o uzasadnienie tego postanowienia. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem otrzymała w dniu 15 kwietnia 2009 r., a w dniu
29 kwietnia 2009 r. złożyła od niego apelację. Apelacja ta ostatecznie została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia 23 października 2009 r., co wywołało ten skutek, że traktuje się jakoby apelacji w ogóle nie wniesiono, zatem postanowienie w sprawie stwierdzenia praw do spadku stało się prawomocne po upływie 21 dni, licząc od dnia następnego po rozprawie, tj. z dniem 30 kwietnia 2009 r. B. P., po złożeniu wniosku o wydanie odpisu prawomocnego postanowienia, w dniu 15 grudnia 2009 r. otrzymała odpis tego rozstrzygnięcia. Ponadto, z akt sprawy i wyjaśnień składanych w toku postępowania podatkowego, przez stronę i jej pełnomocnika, wynika, że A. P. w dniu 31 grudnia 2009 r. udzielił B. P. pełnomocnictwa (aktem notarialnym Rep. [...] ) w szczególności do: reprezentowania w sprawie podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku po W. P., dokonania darowizny nabytego w drodze spadku udziału w przedmiotowej nieruchomości na rzecz pełnomocnika – B. P.; reprezentowania w sprawach majątkowych i niemajątkowych przed wszelkiego rodzaju władzami, urzędami, organami administracji rządowej i samorządowej we wszelkich postępowaniach administracyjnych. Na podstawie tego pełnomocnictwa, w dniu 23 czerwca 2010 r., B. P. złożyła zgłoszenie i zeznanie podatkowe w imieniu syna. Powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego, potwierdzają również zasadność twierdzenia organu podatkowego pierwszej instancji, że B. P. nie posiadała przed datą 31 grudnia 2009 r. umocowania do składania w imieniu A. P. zgłoszenia bądź zeznania podatkowego w związku z nabyciem spadku po zmarłej W. P..
Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że przepisy procedury cywilnej prawomocności orzeczenia (postanowienia) nie wiążą z jego doręczeniem stronie, lecz z upływem terminu do jego zaskarżenia, a podstawowym skutkiem prawomocności orzeczenia jest związanie treścią rozstrzygnięcia zarówno stron i sądu, który wydał orzeczenie, jak i innych sądów i innych organów państwowych, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także innych osób. Wobec tego na potrzeby postępowania podatkowego organy podatkowe są związane treścią rozstrzygnięcia sądu z dnia 31 marca 2009 r. i datą jego uprawomocnienia się.
Powołując się na treść art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., który stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. zstępnych, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4 – organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie termin sześciomiesięczny należy liczyć od dnia 30 kwietnia 2009 r.
Zdaniem organu odwoławczego, w świetle ustalonego stanu faktycznego, trudno przyjąć, że odwołujący dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po swojej babci po upływie terminów, o których mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., i że zaszła okoliczność przewidziana w art. 4a ust. 2 u.p.s.d., umożliwiająca ponowienie uprawnienia do zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego przedmiotu nabycia i skorzystania ze zwolnienia. Tym samym, organ uznał, że w sprawie ma zastosowanie przepis art. 4a ust. 3 u.p.s.d., i że organ podatkowy pierwszej instancji zasadnie prowadził postępowanie podatkowe w celu ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn.
Organ odwoławczy nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania, koncentrujących się wokół zastrzeżeń, co do sposobu wykonywania obowiązków służbowych przez pracowników administracji skarbowej, w wyniku czego strona (za pośrednictwem swojego pełnomocnika) z opóźnieniem złożyła zgłoszenie podatkowe i nie może obecnie skorzystać ze zwolnienia podatkowego, określonego w art. 4a u.p.s.d. Odnosząc się do zarzutów w tym zakresie, organ wskazał przede wszystkim na tzw. fikcję powszechnej znajomości prawa, powszechny dostęp do bezpłatnych druków, formularzy objaśnień i broszur informacyjnych w zakresie podatku oraz możliwość składania deklaracji podatkowych - osobiście i za pośrednictwem poczty - w kancelarii urzędu skarbowego oraz w sali obsługi interesantów. Ponadto, powołując się na zasadę wynikającą z art. 121 O.p., organ wskazał, że jakkolwiek na organach podatkowych spoczywa obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania, to nie oznacza to, że organy są zobowiązane do czuwania nad przebiegiem zachowania podatnika w taki sposób, by kierować, w jaki sposób można skorzystać ze zwolnień podatkowych bądź ochronić podatnika przed ujemnymi skutkami nieznajomości prawa, gdyż to podatnik podejmuje decyzje, których skutki podatkowe dopiero podlegają weryfikacji przez organy podatkowe. Dodatkowo, w kontekście podniesionego zarzutu dotyczącego udzielenia błędnej informacji przez pracownika urzędu skarbowego, organ podkreślił, że brzmienie art. 4a u.p.s.d. jest jednoznaczne i nie powinno budzić wątpliwości.
B. P., działając w imieniu syna A. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na ostateczną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. wnosząc o jej uchylenie ("unieważnienie"), jako krzywdzącej i nieuwzględniającej błędów Sądu Rejonowego, który w ogóle nie powinien zaczynać sprawy o spadek (którą prowadził 3 lata). Pełnomocnik skarżącego wskazała, że prawomocne postanowienie Sądu z datą prawomocności 30 kwietnia 2009 r. zostało jej wydane w dniu 23 grudnia 2009 r., a zatem po upływie sześciomiesięcznego terminu. Tymczasem, A. P. nie był na rozprawach w Sądzie, a następnie przekazał matce spadek, w związku z czym złożyła ona zgłoszenie podatkowe.
Z treści skargi wynika, że strona skarżąca oczekuje zastosowania zwolnienia
od opodatkowania na podstawie art. 4a u.p.s.d.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł
o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. skarżący wniósł o "umorzenie decyzji organu" oraz - tak jak w postępowaniu odwoławczym - oświadczył, że nie był informowany o posiedzeniach sądu cywilnego w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po W. P., chociaż w tym postępowaniu posiadał pełnomocnika. Wskazał również, że pełnomocnik informował go, gdy przebywał w areszcie śledczym,
o zakończeniu postępowania o nabyciu spadku oraz o tym, że po otrzymaniu prawomocnego postanowienia może on ubiegać się o zwolnienie od podatku od spadków i darowizn. Skarżący podał następnie, że pełnomocnik informował go także, że musi czekać, bo zostało złożone zażalenie czy też apelacja i dopiero w grudniu, kiedy matka skarżącego otrzymała postanowienie, dowiedział się, że jest ono prawomocne.
Z uwagi na powyższe, wobec konieczności przeprowadzenia dowodu z akt Sądu Rejonowego S. – C. Wydziału II Cywilnego o sygn[...] w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po W. P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowił zwrócić się do wskazanego Sądu o nadesłanie tych akt.
Na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowił o dopuszczeniu dowodu z akt ww. sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.); sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji
z prawem.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby
w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1
lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził ww. naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego tej decyzji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje to, czy skarżący mógł skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r. Nr 142 poz. 1514, ze zm.), dalej: "u.p.s.d.", wprowadzonego ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 222, poz. 1629) w okolicznościach wskazanych w sprawie.
Przechodząc do rozstrzygnięcia sporu należy zauważyć, iż na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. zwalnia się od podatku m.in. nabycie w drodze dziedziczenia własności rzeczy lub praw majątkowych w tym przez zstępnych, jeżeli zgłoszą fakt nabycia w drodze dziedziczenia w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.
W przypadku niespełnienia tego warunku nabywca traci prawo do zwolnienia,
a nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej - art. 4a ust.3 u.p.s.d.
Odstępstwo od tej zasady ustawodawca przewidział w art. 4a ust. 2 u.p.s.d., zgodnie z którym jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 art. 4a, zwolnienie od podatku stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.
Na wstępie wskazać należy, że w sprawie bezspornym jest, iż postanowieniem z dnia [....] r., sygn. akt[...] , ogłoszonym na rozprawie, Sąd Rejonowy S. – C. w S. stwierdził, że na podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 lutego 2005 r. A. P. nabył w całości prawo do spadku po W. P., a postanowienie to uprawomocniło się dnia 30 kwietnia 2009 r. Nie ulega wątpliwości także, że A. P. był uczestnikiem wymienionego postępowania sądowego, choć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po W. P. złożyli inni jego uczestnicy, tj. J. P., E. P. oraz J. P. Nie mniej, jak trafnie przyjęły organy podatkowe, uczestnictwo skarżącego w tym postępowaniu nie jest równoznaczne z jego osobistą obecnością na rozprawach, na których był on reprezentowany przez swojego pełnomocnika – adw. L. M.
Jak wynika z akt sprawy[....] , z których to dokumentów Wojewódzki Sąd Administracyjny przeprowadził dowód, pełnomocnik podatnika ustanowiony przez niego osobiście w dniu 13 marca 2008 r. do reprezentowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku, powiadamiany był o każdym terminie rozprawy, a nadto w rozprawach tych uczestniczył, wnosząc między innymi o stwierdzenie nabycia spadku na rzecz podatnika na podstawie przedłożonego testamentu notarialnego z 17 lutego 2005 r.
Mając na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, jak wskazuje skarżący, że nie wiedział o tytule nabycia spadku pozostawionego po zmarłej W. P.
Jak już wskazano powyżej przedmiotowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po W. P., ogłoszone w dniu 31 marca 2009 r., uprawomocniło się dnia 30 kwietnia 2009 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że B. P., jako uczestnik tego postępowania, w dniu 3 kwietnia 2009 r. złożyła wniosek o doręczenie uzasadnienia tego postanowienia. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono ww. w dniu 15 kwietnia 2009 r., a w dniu 29 kwietnia 2009 r. złożyła ona od niego apelację. Apelacja ta ostatecznie została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia 23 października 2009 r. wobec nie usunięcia przez B. P. braków formalnych, co wywołało ten skutek, że postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku stało się prawomocne po upływie 21 dni, licząc od dnia następnego po rozprawie, tj. z dniem 30 kwietnia 2009 r. Wniesienie bowiem środka odwoławczego lub innego środka zaskarżenia, którego braków formalnych nie uzupełniono we wskazanym terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalnego nie ma wpływu na datę uprawomocnienia się orzeczenia, którego ten środek dotyczy. Tak więc, nie jest nią data prawomocności postanowienie odrzucającego ten środek, lecz data pierwszego dnia po upływie terminu do jego wniesienia (wyrok Sądu Najwyższego
z 10 marca 1993 r., sygn.[....] , System Informacji Prawnej Lex 43/2011)
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, jak trafnie wskazały organy podatkowe, że z uwagi na treść art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., który stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. zstępnych, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4 – w niniejszej sprawie termin sześciomiesięczny należy liczyć od dnia 30 kwietnia 2009 r.
W świetle ustalonego stanu faktycznego, trudno przyjąć, że odwołujący dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po swojej babci
po upływie terminów, o których mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., i że zaszła okoliczność przewidziana w art. 4a ust. 2 u.p.s.d., umożliwiająca skorzystanie przez podatnika z uprawnienia do zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego przedmiotu nabycia i skorzystania ze zwolnienia. Tym samym, uznać należy, że w sprawie ma zastosowanie przepis art. 4a ust. 3 u.p.s.d., i że organ podatkowy pierwszej instancji zasadnie prowadził postępowanie podatkowe w celu ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn.
Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności, dotyczących przebywania przez niego, w czasie trwania postępowania spadkowego, w areszcie śledczym jeszcze raz podkreślić należy, że w czasie tego postępowania korzystał on
z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a nadto w 2009 r. udzielił także pełnomocnictwa swojej matce – B. P. (kserokopię ww. pełnomocnictwa załączono do pisma skierowanego do Sądu Rejonowego w S. z 25 maja
2005 r. - k. 125 akt[...] ), która jako osoba wnosząca środek odwoławczy
od postanowienia z 31 marca 2009 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. P. najlepiej była zorientowana w kwestii jego skuteczności.
Jak trafnie wyjaśnił organ odwoławczy, funkcjonowanie prawa opiera się
na założeniu, iż wszyscy adresaci obowiązującej normy prawnej znają jej właściwą treść i że nikt nie może uchylić się od ujemnych skutków naruszenia tej normy na tej podstawie, że normy tej nie znał lub rozumiał ją opacznie.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że z uwagi na podejmowane przez B. P. próby zaskarżenia postanowienia Sądu Rejonowego
w S. z [...] r. informacja o uprawomocnieniu się tego orzeczenia dotarła do skarżącego po upływie sześciomiesięcznego terminu z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., tym niemniej stwierdzić należy, że przy zachowaniu należytej staranności przy prowadzeniu swoich spraw miał on możliwość dochowania tego terminu, gdyż wiedział o toczącym się postępowaniu spadkowym i w jego interesie było, aby na bieżąco (osobiście lub przez pełnomocnika) ustalać czy przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się, zwłaszcza, że miał on zamiar skorzystać z ulgi wskazanej w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Na zakończenie wskazać należy, że sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych jest terminem materialnoprawnym, a zatem jedynie złożenie zgłoszenia w terminie wskazanym w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. jest warunkiem skorzystania ze zwolnienia.
Zwolnienie podatkowe jest instytucją prawa materialnego. Przepisy określające warunki zwolnienia, stanowiące element tej instytucji, także są zatem przepisami prawa materialnego. Niespełnienie warunku terminowego złożenia zgłoszenia podatkowego ma ten skutek, że zwolnienie podatnikowi nie przysługuje. Jest to więc skutek, który powstaje w sferze materialnoprawnej podatnika sprawiając, iż nie może skorzystać z uprawienia, jakim jest zwolnienie podatkowe. Innymi słowy, złożenie zgłoszenia po terminie nie wywołuje efektu w postaci powstania prawa do skorzystania przez podatnika ze zwolnienia od podatku, przewidzianego w art. 4a u.p.s.d. ust. 1.
Nie można zgodzić się z tezą prezentowaną przez skarżącego, że dopiero otrzymanie prawomocnego postanowienia rozpoczyna miesięczny termin do złożenia zgłoszenia deklaracji uprawniającej do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania. Przepis 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d stanowi wprost, iż sześciomiesięczny termin rozpoczyna się od daty uprawomocnienia postanowienia a nie od jego doręczenia.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,
poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku