I SA/SZ 397/23

I SA/Sz 397/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 1-3b, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.), Sędzia WSA Marzena Kowalewska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 2 czerwca 2023 r. nr UP-392/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją
z 2 czerwca 2023 r., nr UP-392/2022, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ", "Zakład") utrzymał w mocy decyzję własną z 23 marca 2023 r., nr 600/2023, którą odmówiono K. W. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym bracie
– H. W..
Powyższa decyzja zapadła na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 t.j. ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 t.j. ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), w następującym stanie sprawy.
Decyzją z 6 grudnia 2022 r., nr 15/2022, zmienioną decyzją z 2 stycznia 2023 r., nr 1/2023, Zakład (Oddział w S.) przeniósł na K. W. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne po zmarłym dnia 28 kwietnia 2022 r. bracie – H. W.. H. W. bowiem prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek. W związku z niewywiązywaniem się przez niego z tego obowiązku, na jego koncie jako płatnika składek powstały zaległości. Płatnik zmarł 28 kwietnia 2022 r., a zgodnie z Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z 26 maja 2022 r., Repertorium A nr [...], spadek po nim na mocy ustawy z dobrodziejstwem inwentarza odziedziczył brat – K. W.. Decyzja z 6 grudnia 2022 r. jest prawomocna.
Wnioskiem datowanym na dzień 2 września 2022 r., który wpłynął do organu 7 września 2022 r., K. W. (dalej: "Zobowiązany", "Wnioskodawca", "Skarżący") zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym bracie. W uzasadnieniu wskazał na okoliczności prowadzenia działalności gospodarczej przez brata oraz na swoją trudną sytuację finansową i problemy zdrowotne. Zobowiązany podniósł że H. W. jako rolnik płacił składki w KRUS i z tego tytułu miał rentę i emeryturę rolniczą. Zaznaczył, że według dokumentów po przejściu na emeryturę brat nie prowadził żadnej działalności gospodarczej, co według Wnioskodawcy jest udokumentowane w dwóch pismach Zakładu: wyrejestrowaniu z ubezpieczenia z 1 września 2010 r., zaświadczeniu wydanym na wniosek płatnika z 20 września 2010 r. Wskazał, że niezrozumiałe dla niego są dwa sprzeczne ze sobą pisma wydane przez ZUS i NFZ.
Przedstawiając swoją sytuację, Wnioskodawca podniósł, że ma emeryturę rolniczą ok. [...] zł oraz że ze względu na wiek i pogarszający się stan zdrowia nie ma możliwości uzyskania dodatkowego źródła dochodu i nie jest w stanie uregulować zadłużenia. Wskazał, że ma problemy zdrowotne związane m.in. z nadciśnieniem tętniczym, podwyższonym cholesterolem oraz innymi schorzeniami. Podkreślił, że mieszkanie, które odziedziczył wymaga remontu, co podnosi całkowite wydatki. Ze względu na pogarszającą się sytuację materialną związaną z podniesieniem cen energii i węgla, zaproponował umorzenie długu.
Do akt sprawy Organ włączył dokumenty przedłożone przez Zobowiązanego oraz zebrane z urzędu, w tym: wniosek o umorzenie należności tytułu składek z 2 września 2022 r. (wpływ do Zakładu: 7 września 2022 r.); zaświadczenie z Zakładu z 20 września 2010 r.; formularz ZWUA; decyzję z Narodowego Funduszu Zdrowia z 27 listopada 2017 r.; decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności nr 15/2022 z 6 grudnia 2022 r. oraz zmieniającą o nr 1/2023 z 2 stycznia 2023 r.; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 10 października 2022 r. i 26 stycznia 2023 r. (wpływ do Zakładu: 10 października 2022 r. i 30 stycznia 2023 r.); odpis skrócony aktu zgonu H. W.; akt poświadczenia dziedziczenia oraz protokół dziedziczenia z 26 maja 2022 r.; decyzje z KRUS dotyczące wysokości emerytury z 15 marca 2021 r. oraz 15 marca 2022 r.
Decyzją z 23 marca 2023 r., nr 600/2023, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3
w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s., w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 t.j.; dalej: "rozporządzenie"), Zakład odmówił Wnioskodawcy umorzenia z tytułu nieopłaconych składek, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym bracie, tj. składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 12.2012 - 08.2013, 08.2014 - 07.2018 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek, odsetek (za okres 12.2012 - 08.2013 przeliczonych na dzień przedawnienia, a za okres 08.2014 - 07.2018 naliczonych na dzień zgonu płatnika, tj. 28 kwietni 2022 r.), kosztów egzekucyjnych.
Organ przeanalizował dokumentację przedłożoną przez Wnioskodawcę oraz dokonał własnych ustaleń na podstawie informacji z: Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Organ przeanalizował także kwestie mające wpływ na bieg terminu, w którym ww. należności mogą być dochodzone, stwierdzając, że zgodnie z regulacjami o których mowa w art. 24 ust. 5, 5b, 5d, 5f i 6 u.s.u.s., dochodzone wobec Zobowiązanego należności są nadal wymagalne.
Ponadto Organ stwierdził, że wobec Wnioskodawcy nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., oraz że Wnioskodawca nie wykazał, iż: ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Pismem z 5 kwietnia 2023 r. Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wykazanych w decyzji z 23 marca 2023 r. W uzasadnieniu Wnioskodawca oświadczył, że zmarły brat H. W. otrzymał rentę, a później po 65 roku życia emeryturę rolniczą i nie posiadał dodatkowych dochodów. Nadto, wskazując na przedłużające się sprawy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych trwające ponad 14 lat, wniósł o umorzenie zadłużenia ze względu na abolicję.
W toku prowadzonego postępowania, 25 kwietnia 2023 r., do Zakładu wpłynęło pismo, w którym Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada zawiadomienia o podwyżce emerytury, ale wynosi ona teraz około [...] zł miesięcznie. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia Wnioskodawcy i jego żony, wydaje on na leczenie i utrzymanie bardzo wysokie kwoty w stosunku do swoich dochodów. Do pisma dołączył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 25 kwietnia 2023 r.; paragony z apteki na kwoty: [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł; -fakturę VAT [...] z Z. Sp. z o.o. z 6 marca 2023 r.; dwie decyzje Burmistrza T. z 25 stycznia 2023 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2023 na kwoty [...]zł i [...] zł; dowód wpłaty do E. S.A. na kwotę [...]zł.
Opisaną na wstępie decyzją z 2 czerwca 2023 r., Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z 23 marca 2023 r., nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, w pierwszej kolejności Organ wskazał,
że w decyzji z 23 marca 2023 r. prawidłowo stwierdził, iż należności obciążające Zobowiązanego są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Organ wskazał także na dane wynikające ze złożonego przez Wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 25 kwietnia 2023 r., a mianowicie, że Zobowiązany:
1) jest żonaty i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną – D. W., która osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł (z KRUS) i jest schorowana;
2) nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne z KRUS w wysokości [...] zł netto i nie posiada dochodu z innych źródeł, w tym nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy;
3) ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych ([...] zł), kosztów związanych z leczeniem (ok. [...] zł), podatku od nieruchomości ([...] zł);
4) nie posiada innych zobowiązań finansowych;
5) posiada 3/4 części domu położonego w T. na [...] i jest właścicielem mieszkania położonego w miejscowości S. ;
6) nie posiada majątku ruchomego, innych praw majątkowych ani wierzytelności;
7) nie widzi prognozy poprawy swojej sytuacji materialnej a jako prognozowany sposób uregulowania należności wskazał umorzenie.
Do rozpoznania sprawy Organ wykorzystał także dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz ww. rejestrów centralnych, ustalając na ich podstawie, że Zakład decyzją z 6 grudnia 2022 r. nr 15/2022, zmienioną decyzją z 2 stycznia 2023 r. nr 1/2023 przeniósł na Wnioskodawcę odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym bracie H. W. oraz że Dyrektor Oddziału ZUS nie prowadzi w stosunku do Wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego, a także że Zobowiązany:
1) jest właścicielem 3/4 części nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,1025 ha położonej w T. dla której Sąd Rejonowy w G. prowadził Księgę Wieczystą o numerze [...]; na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności składkowych na kwotę [...]zł;
2) jest właścicielem (na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej majątkowej) gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,1400 ha położonych w T. dla których Sąd Rejonowy w G. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...];
3) nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu;
4) ma dziesięcioro dzieci w wieku od 46 do 20 lat, a ośmioro z nich ma ten sam adres zameldowania co Wnioskodawca.
Dalej, odwołując się do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Organ przeanalizował materiał dowodowy w tym zakresie i stwierdził brak podstaw do umorzenia zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Zakład uznał, że wobec Zobowiązanego nie zachodziły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a określone kolejno w:
- art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż przesłanka ta nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b u.s.u.s., ponieważ nie mają zastosowania w sprawie: Wnioskodawca nie prowadził działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na niego przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym bracie;
- art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ zadłużenie Wnioskodawcy jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że
w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a ustalone przez Organ rentowy możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały wyczerpane.
Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia obciążających Zobowiązanego należności, w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Organ stwierdził, że w przypadku Zobowiązanego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład zakresu odpowiedzialności Wnioskodawcy, gdyż takie działanie Organu wynika z przepisów prawa – art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 ustawy - Ordynacja podatkowa oraz art. 31 i art. 32 u.s.u.s.
Analizując sprawę pod kątem wystąpienia przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, Organ przywołał powołane przez Wnioskodawcę dane o stanie zdrowia i – wskazując na zrozumienie powołanych problemów zdrowotnych – stwierdził, że w przypadku Zobowiązanego przesłanka ta nie zachodzi. Wnioskodawca i jego małżonka dysponują bowiem stałym dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia.
Organ stwierdził także brak zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ wskazał na dane dotyczące Wnioskodawcy oraz jego sytuacji majątkowej i rodzinnej i zauważył, że w przypadku Wnioskodawcy i jego małżonki nie zachodzi sytuacja ubóstwa. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego Zobowiązanego w wysokości [...] zł jest bowiem wyższy niż poziom minimum socjalnego dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, określony za IV kwartał 2022 r. na kwotę 2.636,34 zł. Natomiast podnoszone przez Zobowiązanego ograniczone możliwości płatnicze czy wykazywane wydatki na prąd, podatek itp. nie są okolicznościami nadzwyczajnymi, stanowiącymi wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości. Przy czym, jak ustalono, Wnioskodawca posiada wystarczające środki na pokrycie wykazanych w toku postępowania wydatków związanych z utrzymaniem, nie wykazał, aby korzystał z dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub z innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych, a ponadto pod tym samym adresem zameldowane są również jego dzieci, które powinny partycypować w wydatkach związanych z utrzymaniem domu, ewentualnie wspierać rodziców.
Ponadto Organ zauważył, że na sytuację majątkową Wnioskodawcy składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane nieruchomości. W tej sytuacji bowiem nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Organ zwrócił przy tym uwagę na możliwość pozyskania środków na spłatę zadłużenia w drodze sprzedaży części nieruchomości odziedziczonej po bracie. Wskazał także na prawo Wnioskodawcy do złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty.
W podsumowaniu Organ wskazał, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób
w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia, a w przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Umorzenie należności publicznoprawnych w sytuacji gdy organ nie podjął jeszcze przymusowego dochodzenia należności, byłoby działaniem przedwczesnym
i sprzecznym z interesem publicznym.
Pismem z 2 lipca 2023 r. Zobowiązany złożył skargę na decyzję Zakładu z dnia 2 czerwca 2022 r., w której wniósł o całkowite umorzenie długu, wskazując, że zaskarżona decyzja narusza art. 82 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ("Ustawy Zdrowotnej") z uwagi na brak obowiązku zapłaty składek przez jego zmarłego brata – H. W..
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ przywołał okoliczności na potwierdzenie tego, że decyzja ta została wydana prawidłowo oraz wskazał, że podniesiony przez Skarżącego zarzut braku obowiązku zapłaty składek przez zmarłego H. W. jest chybiony.
Pismem z 4 stycznia 2024 r., ustanowiona z urzędu pełnomocniczka Skarżącego wniosła o uwzględnienie skargi Skarżącego i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z 23 marca 2023 r., wskazując, że Organ nie umotywował zaistnienia ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia wniosku Skarżącego, mimo wykazania przez niego ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. W jej ocenie bowiem, bez wątpienia uznać należy, że stan zdrowia Skarżącego jak i jego sytuacja majątkowa nie pozwalają mu na uregulowanie należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa
w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1
lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sąd w tak zakreślonych granicach, po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym bracie H. W..
Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane
w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Przepis art. 28 ust.2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w art 28 ust. 2 u.s.u.s. zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1228,
z późn. zm.),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia
w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa
w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.
Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397).
Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.
Odnosząc przedstawione powyżej rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko Organu co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.
Organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 2 czerwca 2023 r., że: Skarżący pobiera świadczenie emerytalne z KRUS w wysokości [...] zł netto, jest żonaty i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną – D. W., która osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł (z KRUS). Nie pracuje zarobkowo, i nie posiada dochodu z innych źródeł, w tym nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków
z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych ([...] zł), kosztów związanych z leczeniem (ok. [...] zł), podatku od nieruchomości ([...] zł).
Organ wskazał także, że Skarżący jest właścicielem 3/4 części nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,1025 ha położonej w T. dla której Sąd Rejonowy w G. prowadził Księgę Wieczystą o numerze [...]; na tej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności składkowych na kwotę [...]zł, a także jest właścicielem nieruchomości na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej w postaci gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,1400 ha położonych w S. , (w decyzji omyłkowo podano w T.) dla których Sąd Rejonowy w G. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...]
Organ wskazał także, że Skarżący nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu, ma dziesięcioro dzieci w wieku od 46 do 20 lat, a ośmioro z nich ma ten sam adres zameldowania co on.
W analizowanym przypadku prawidłowo organ stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę w pełni podziela.
Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Jak słusznie Organ wskazał w zaskarżonej decyzji przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 do 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie skoro Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej z tytułu której powstały zaległości, a na niego została przeniesiona odpowiedzialność po zmarłym bracie.
Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., Skarżący bowiem posiada majątek, z którego możliwe jest przymusowe egzekwowanie należności ZUS. Nie zachodzi zatem w sprawie bezskuteczność egzekucji.
Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, Organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek zawartych w rozporządzeniu.
W rozpoznawanej sprawie Organ dysponował materiałem dowodowym złożonym przez Skarżącego, ponadto pozyskał informacje z dostępnych baz danych i rejestrów.
W ocenie Sądu, Organ dokonał właściwej oceny zebranego materiału i trafnie stwierdził, że w przypadku Skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek.
Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,
o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie
w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).
Zdaniem sądu, Organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący uzasadnia żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz okolicznością, że jego brat wyrejestrował działalność rolniczą wraz z przejściem na rentę, natomiast ZUS naliczył mu składkę po ośmiu latach.
Organ wziął pod uwagę podnoszone przez Skarżącego okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Przede wszystkim Organ dokonał analizy dochodów skarżącego.
Stwierdził, że aktualny miesięczny dochód Skarżącego i jego małżonki w wysokości [...] zł jest wyższy niż poziom minimum socjalnego dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, który na IV kwartał 2022 r. został określony na kwotę 2.636,34 zł.
Organ wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ poczynił staranne ustalenia co do stanu zdrowia Skarżącego.
Prawidłowo zatem przyjęto w sprawie, że Skarżący nie wykazał aby zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia wniosku.
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących braku obowiązku zapłaty składek przez brata H. W., wskazać należy, że prawomocną decyzją z dnia 27 listopada 2017 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ stwierdził obowiązek podlegania przez H. W. jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 września 2010 r., konsekwencją tej decyzji były prawomocne decyzje określające wysokość nieopłaconych przez płatnika należności
z tytułu składek. Wobec braku spłaty tychże należności prowadzona była egzekucja, natomiast zapłata należności z tytułu składek została zabezpieczona ustanowioną na nieruchomości hipoteką.
W ocenie Sądu, istnieje również podstawa do przyjęcia, że sytuacja majątkowa Skarżącego daje pozytywną prognozę co do spłaty zadłużenia w trybie egzekucyjnym. Organ prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarżący jest właścicielem nie tylko gospodarstwa rolnego o pow. 0,14 ha położonego w miejscowości S., lecz także ľ udziału w nieruchomości zabudowanej położonej w T. przy ul. [...] o pow. 0,1025 ha, dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał wpisu do hipoteki.
Podkreślenia wymaga, że Skarżący nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych
w nieruchomości, którą odziedziczył po swoim bracie i która jest przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego.
Wskazać także należy, że nabycie spadku przez H. W. po K. W. nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że Skarżący nie odpowiada za długi, których wartość przekracza wartość otrzymanego spadku.
Sąd zatem nie miał wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, iż uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.
W ocenie Sądu, Organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny,
a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ rozważył wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że Skarżący nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej
i osobistej, w tym zdrowotnej, nie oznacza, że decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Ponadto wskazać należy, że Skarżący musi zdawać sobie sprawę z tego, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.
Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).