I SA/Sz 386/25

I SA/Sz 386/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art. 121, art. 123, art. 200, art. 240 par 1 pkt 4, art. 227
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Alicja Polańska Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Kalisiak po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi Z. C. i P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2025 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących Z. C. i P. C. solidarnie kwotę [...] (dwa tysiące trzysta trzydzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Organ odwoławczy") uchylił decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: "Organ I instancji", "Prezydent") z [...] stycznia 2025 r. nr [...] w sprawie ustalenia P. C., Z. C.
i M. W. wysokości podatku od nieruchomości na 2025 r. w kwocie
[...] zł.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z [...] stycznia 2025 r. Prezydent ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2025 r. wobec P. C., Z. C. oraz M. W. na kwotę [...]zł.
Organ I instancji ustalił, na podstawie złożonej [...] 2024 r. przez P. C. i Z. C. Informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych wraz załącznikami (w tym kopią postanowienia Sądu z [...] stycznia 2023 r., [...] stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym J. C.) oraz w toku postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata
2022, 2023 i 2024, że przedmiot opodatkowania stanowią powierzchnie budynków mieszkalnych oraz grunty przy [...] oraz [...] Do opodatkowania zgłoszono grunty pozostałe o pow. [...] budynki mieszkalne o pow. [...] m.kw., budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o pow. [...] m.kw.
Decyzja została skierowana do współwłaścicieli nieruchomości, tj. P. C., Z. C. oraz M. W..
Pismem z [...] lutego 2025 r. M. W. wniosła odwołanie od ww. decyzji wskazując m.in., że: P. C. oraz Z. C. bez udziału odwołującej zainicjowali postępowanie w Urzędzie Miasta dotyczące podatku od nieruchomości, które wchodzą w skład masy spadkowej po J. C.; P. C. i Z. C. są wyłącznie władającymi nieruchomościami, zaś odwołująca nie ma dostępu do nieruchomości; odwołująca została wymeldowana z mieszkania przy ul. [...],
które zajmuje P. C. wraz z rodziną; mieszkanie przy ul. [...] jest wynajęte przez Z. C. obcym osobom w drodze użyczenia; nieruchomość przy ul. [...] (mieszkanie, sklep i magazyn) jest zarządzana przez Z. C., która tam mieszka oraz prowadzi działalność gospodarczą, natomiast lokal przy ul. [...]
jest w połowie własnością odwołującej, lecz po śmierci J. C. odwołująca została pozbawiona dostępu do lokalu.
Organ I instancji pismem z [...] kwietnia 2025 r., na podstawie art. 227 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2025.111 t.j.; dalej: "O.p.") stanowiącym stanowisko organu podatkowego w sprawie odwołania wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, wskazując na solidarny charakter zobowiązania podatkowego
z tytułu podatku od nieruchomości ciążące na wszystkich współwłaścicielach nieruchomości, będących przedmiotem opodatkowania oraz wskazując, że analogiczne decyzje w sprawie ustalenia podatku za 2022 r., 2023 r., 2024 r., zostały doręczone wszystkim współwłaścicielom i żadna ze stron nie złożyła odwołania od decyzji.
Pismem z [...] maja 2025 r. M. W. w replice od ww. stanowiska organu I instancji sprzeciwiła się stwierdzeniu, że ciąży na niej solidarne zobowiązanie do zapłaty podatku od nieruchomości z uwagi na brak dostępu i realnego władztwa
nad nieruchomościami, zarzucając błędne ustalenia faktyczne w sprawie. Wniosła
o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność rzeczywistego posiadania (samoistnego) i zarządzania nieruchomościami tj.: P. C. i Z. C. oraz z przesłuchania jej jako strony.
Strona podtrzymała zawarty w odwołaniu wniosek o uchylenie decyzji Organu I instancji oraz wniosła o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
SKO po rozpatrzeniu sprawy z odwołania wniesionego przez M. W., decyzją z [...] maja 2025 r. nr jw. orzekło o uchyleniu decyzji Organu I instancji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy na wstępnie opisał ustalony stan faktyczny oraz przytoczył treść art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 3, art. 3 ust. 4 ustawy z dnia
12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.2023.70 t.j. zm.,
dalej: "u.p.o.l.").
Następnie SKO wskazało, że w przedmiotowej sprawie ze przedstawionych dokumentów wynika, że nieruchomości będące przedmiotem opodatkowania zostały nabyte przez P. C., Z. C. oraz M. W. w drodze spadku
po J. C. w udziałach po [...], co potwierdza postanowienie z dnia [...] sierpnia
2023 r., w którym Sąd Rejonowy [...] w S. [...] postanowił o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. C. przez żonę Z. C., syna P. C. oraz córkę M. W..
Dalej odnosząc się do twierdzeń M. W., że decyzja podatkowa winna być skierowana wobec P. C. i Z. C. jako posiadaczy samoistnych nieruchomości, Organ odwoławczy wskazał, że w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych ustawodawca na pierwszym miejscu jako podatnika wskazuje właściciela nieruchomości lub obiektów budowlanych. Wyraźnie zastrzega jednak, że w sytuacji,
gdy przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy będzie spoczywał na posiadaczu samoistnym.
SKO wskazało również, że posiadanie ma charakter samoistny, jeżeli tylko dany podmiot korzysta z rzeczy jak właściciel, włada nią samodzielnie, bezpośrednio
lub pośrednio, we własnym imieniu oraz we własnym interesie.
Dalej Organ odwoławczy przedstawił definicję posiadania samoistnego wynikającą
z przepisów Kodeksu cywilnego, wskazując na brak takiej definicji w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych.
Następnie przedstawiono poglądy doktryny i orzecznictwa w zakresie wykładni
art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l., wskazując, że zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza nieruchomości przed jej właścicielem, ma również zastosowanie w przypadku, gdy samoistnym posiadaczem nieruchomości jest jeden
z jej współwłaścicieli, co powoduje, że określona wart. 3 ust. 4 tej ustawy zasada solidarności obowiązku podatkowego współwłaścicieli nie ma w tym przypadku zastosowania.
SKO wskazało również, że reguła współodpowiedzialności podatkowej wszystkich współwłaścicieli nieruchomości nie ma zastosowania w sytuacji, gdy zaistnieje samoistne jej posiadanie tylko przez niektórych (nie wszystkich) współwłaścicieli.
W ocenie Organu odwoławczego, wobec tego w przypadku współwłasności przedmiotu opodatkowania obowiązuje zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza przed właścicielem, co oznacza, że w przypadku ustalenia,
że jeden ze współwłaścicieli nieruchomości stanowiącej przedmiot opodatkowania
jest jej posiadaczem samoistnym, na mocy art. 3 ust. 3 u.p.o.l. obowiązek podatkowy ciąży wyłącznie na nim, a określona w art. 3 ust. 4 tej ustawy zasada solidarności obowiązku podatkowego współwłaścicieli nie ma w tym przypadku zastosowania.
SKO wskazało także, że akcentuje się przy tym, że jakkolwiek obowiązek podatkowy ciąży na wszystkich współwłaścicielach nieruchomości solidarnie i ich wzajemne relacje oraz spory co do zakresu posiadania i korzystania z nieruchomości wspólnej zasadniczo pozostają bez znaczenia z punktu widzenia obowiązku ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości, to nie odnosi się to jednak do sytuacji samoistnego posiadania nieruchomości tylko przez niektórych współwłaścicieli. Na poparcie stanowiska SKO przywołał wyroki NSA.
W konsekwencji powyższego SKO wskazało, że należy przyjąć, że przepis
art. 3 ust. 3 u.p.o.l. wyklucza stosowanie art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, czyli traktowanie właściciela (współwłaściciela) jako podatnika podatku od nieruchomości zarówno wtedy, gdy kto inny jest właścicielem, a kto inny posiadaczem samoistnym nieruchomości,
ale również wtedy, gdy jeden ze współwłaścicieli jest posiadaczem samoistnym,
a inni nie. W tym ostatnim przypadku, gdy znani są współwłaściciele nieruchomości,
ale tylko jeden z nich jest posiadaczem samoistnym, obowiązek podatkowy będzie ciążył właśnie na nim z wyłączeniem pozostałych, niewładających współwłaścicieli.
W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że ocena charakteru posiadania wiąże
się z okolicznościami faktycznymi danej sprawy, z nich bowiem wynika czy posiadacz wykonywał czynności faktyczne wskazujące na samodzielny, rzeczywisty, niezależny
od woli innej osoby stan władztwa i czy jego dyspozycje swą treścią odpowiadały dyspozycjom właściciela.
SKO wskazało również, że w orzecznictwie wskazuje się, że o posiadaniu samoistnym "ponad udziały" przysługujące posiadającym współwłaścicielom można mówić w wypadku posiadania nieruchomości przez jednego z współwłaścicieli
lub niektórych z nich z zamiarem władania jak właściciele całą nieruchomością
z wyzuciem z własności innych współwłaścicieli. Przy tym wyjaśniono, że określenia "posiadanie ponad udział" oraz "wyzucie z własności innych współwłaścicieli"
są uproszczeniem terminologicznym, gdyż posiadanie samoistne rzeczy nie oznacza objęcia prawa własności rzeczy, lecz władanie rzeczą. W konsekwencji, zdaniem SKO można mówić o takim stanie faktycznym, w którym jeden ze współwłaścicieli nieruchomości faktycznie włada "jak właściciel" całą nieruchomością oraz uzewnętrznia wolę samoistnego posiadania nieruchomości tak wobec otoczenia, jak i wobec innych współwłaścicieli (drugiego współwłaściciela).
Wobec powyższego, w ocenie SKO, uwzględniając wniesione w odwołaniu zarzuty, będąca przedmiotem odwołania decyzja nie może się ostać. Zdaniem Organu odwoławczego, niezbędne jest bowiem dokonanie ustaleń faktycznych, tj. zbadanie wszystkich okoliczności, które potwierdzą bądź obalą twierdzenia M. W.. Organ I instancji przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych będzie zobligowany ustalić, czy istotnie M. W. została wyzbyta z prawa władania nieruchomościami, których formalnie pozostaje współwłaścicielem, zaś ich posiadaczami samoistnymi oraz również współwłaścicielami pozostają P. C. oraz Z. C..
Decyzja została skierowana i doręczona wszystkim współwłaścicielom nieruchomości, tj. P. C., Z. C. oraz M. W..
Skargę na powyższą decyzję SKO z [...] maja 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożyli Z. C. i P. C. (dalej: "Skarżący"), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu solidarnie na rzecz skarżących P. C. i Z. C. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
1. naruszenie prawa materialnego tj.:
1) art. 1034 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
(Dz.U.2024.1061) w związku z art. 98 § 1 O.p. poprzez ich nie zastosowanie i przyjęcie przez Organ odwoławczy, że jeden ze spadkobierców w osobie M. W. może nie ponosić odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe nieruchomości wchodzących w skład spadku podczas, gdy do czasu działu spadku spadkobiercy odpowiadają solidarnie za długi spadkowe;
2) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego wadliwe zastosowanie polegające
na przyjęciu, iż w stanie faktycznym sprawy istnieje możliwość zastosowania obowiązku podatkowego ciążącego na posiadaczu samoistnym i pominięciu faktu, iż w sprawie nie występuje posiadanie samoistne przez niektórych współwłaścicieli/współspadkobierców, lecz współposiadanie przez współspadkobierców/współwłaścicieli masy spadkowej;
3) art. 3 ust. 4 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż w stanie faktycznym sprawy istnieje możliwość zastosowania obowiązku podatkowego ciążącego na posiadaczu samoistnym i pominięciu faktu, iż w sprawie nie występuje posiadanie samoistne lecz stosunek wspólności wynikający ze wspólnego spadkobrania;
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 200 w zw. z art. 123 § 1 oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez
ich niezastosowanie i uniemożliwienie P. C. oraz Z. C. przed wydaniem decyzji przez SKO wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów
oraz zgłoszonych żądań przez M. W.;
2) art. 200 w zw. z art. 191 w zw. z art. 122 oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez ich niezastosowanie i nie podjęcie przez SKO wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, w szczególności poprzez zaniechanie przez Organ odwoławczy umożliwienia pozostałym podatnikom w osobach Z. C. oraz P. C. odniesienia się do treści odwołania M. W., zwłaszcza w sytuacji w której
z treści odwołania wynikało, iż podatnicy (współspadkobiercy/współwłaściciele) pozostają w konflikcie;
3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Organ odwoławczy, iż podatnicy w osobach P. C. oraz Z. C. w stanie faktycznym sprawy są lub mogą być posiadaczami samoistnymi nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją, a M. W. nie jest posiadaczem tych nieruchomości.
Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "P.p.s.a.") Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:
1) postanowienia Sądu Rejonowego [...]
w S. z [...] stycznia 2023 r., [...] na okoliczność: nabycia spadku
po zmarłym J. C. przez Z. C., P. C. oraz M. W.
w udziałach wynoszących po [...] części każdy;
2) aktu notarialnego z [...] czerwca 2021 r. Rep. A nr [...] Protokół powołania zarządcy sukcesyjnego na okoliczność: objęcia spadkiem po zmarłym J. C. przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy z 5 lipca 2018 r.
o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw; ustanowienia zarządcy sukcesyjnego w osobie Z. F. C., osób będących właścicielami przedsiębiorstwa w spadku;
3) aktu notarialnego z [...] czerwca 2021 r. Rep. A nr [...] Akt powołania zarządcy sukcesyjnego na okoliczność: objęcia spadkiem po zmarłym J. C. przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych
z sukcesją przedsiębiorstw; ustanowienia zarządcy sukcesyjnego w osobie Z. F. C.,
4) aktu notarialnego z [...] czerwca 2021 r. Rep. A nr [...] Oświadczenie o wyrażeniu zgody na wstąpienie spadkobierców na okoliczność: ustanowienia zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem w spadku oraz wstąpieniu spadkobierców J. C. do spółki A. s.c. J. C., Z. C.;
5) aktu notarialnego z [...] czerwca 2021 r. Rep. A nr [...] Oświadczenie
o wyrażeniu zgody na wstąpienie spadkobierców na okoliczność: ustanowienia zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem w spadku oraz wstąpieniu spadkobierców J. C. do spółki A. s.c. M. W., J. C.;
6) postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. z 5 kwietnia 2023 r., [...] wraz z postanowieniem Sądu Okręgowego
w S. z dnia [...] marca 2024 r. sygn. akt [...] na okoliczność: przedłużenia okresu zarządu sukcesyjnego oraz okresu tego zarządu,
7) aktu notarialnego z [...] maja 2023 r. Rep. A nr [...] Protokół obejmujący uzupełnienie wykazu inwentarza przedsiębiorstwa w spadku na okoliczność: ujęcia prawa do korzystania z nieruchomości przy ul. [...]/U
oraz przy [...] jako elementu składowego przedsiębiorstwa w spadku, prawa do posiadania tych lokali przez zarządcę sukcesyjnego oraz charakteru tego posiadania,
8) pisma przygotowawczego uczestniczki z [...] kwietnia 2025 r. na okoliczność: posiadania przez M. W. animus rem sibi habendi w stosunku do lokalu
przy [...];
9) wydruku z printscreen z [...] maja 2025 r. z Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych na okoliczność: wszczęcia oraz trwania pomiędzy Z. C., P. C. oraz M. W. postępowania przez Sądem Rejonowym [...] w S. pod sygn. akt [...] w sprawie działu spadku po J. C.;
10) pisma procesowego - złożenia stanowiska do akt sprawy z [...] maja 2025 r. wraz z załącznikami na okoliczność: stanowiska M. W. wobec zgłoszonego przez Z. C. roszczenia regresowego z tytułu zapłaty I i II raty podatku
od nieruchomości za rok 2025, skutków prawnych zaskarżonej decyzji w sferze roszczeń cywilnych regresowych Z. C..
W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty zostały uszczegółowione.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Sąd na rozprawie 22 października 2025 r., działając na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., oddalił wnioski dowodowe Skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami
m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. koncentrują się na kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące
do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności
z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ
na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ
na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności akt podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością, w dalszej kolejności wad postępowania uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, następnie pozostałych wad postępowania z punktu widzenia możliwości ich istotnego wpływu na wynik postępowania, a wreszcie uchybień polegających na naruszeniu prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie istnienia wad istotniejszych w myśl wyżej przyjętej hierarchii eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad. (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2005, s. 461).
Kontroli Sądu pod względem zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym została poddana decyzja SKO z [...] maja 2025 r. uchylająca decyzję Prezydenta z [...] stycznia 2025 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.
Zarzuty skargi dotycząc naruszenia szeregu przepisów postępowania jak i prawa materialnego, w tym stanowiącego podstawę prawną decyzji Organu I instancji
(art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l.) zmierzały do wykazania zasadności ustalenia przez organ podatkowy, że podatnikami podatku od nieruchomości są solidarnie wszyscy współwłaściciele nieruchomości i brakiem podstaw do pominięcia jednego z ich.
Jednak rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd zostało zdeterminowane przez naruszenie prawa procesowego popełnione przez Organ odwoławczy przy rozpoznaniu odwołania od decyzji Organu I instancji.
Sądowa kontrola decyzji SKO z [...] maja 2025 r. wykazała zatem konieczność zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. i uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, gdyż strony bez swojej winy nie brały udziału
w postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.) .
Przechodząc do podstawy prawnej wydanego w niniejszej sprawie wyroku należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę
na decyzję, uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast w myśl powołanego wyżej
art. 240 § 1 pkt 4 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia
się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Z redakcji zacytowanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. wynika, że tzw. podstawa wznowieniowa jest odrębną od naruszenia prawa materialnego i innego naruszenia przepisów postępowania, przesłanką do uchylenia zaskarżonego aktu i tak jak naruszenie prawa materialnego, jak też inne naruszenie przepisów postępowania, uwzględniana jest przez sąd administracyjny z urzędu, który - jak wynika z wcześniej przytoczonych przepisów - zobowiązany jest z urzędu dokonać kontroli zgodności
z prawem zaskarżonego aktu, w kontekście wszystkich obowiązujących przepisów prawa. Podkreślić przy tym należy, że w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., w przypadku naruszenia przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd administracyjny zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało
i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego.
W zakresie wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., zarówno w doktrynie
jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska są rozbieżne.
Zgodnie z pierwszym poglądem, sam fakt zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania nie przesądza o wadliwości decyzji w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ przepisów postępowania. Stanowisko to obecne
jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. NSA w wyrokach z: 25 maja
2017 r., II OSK 1714/16; 17 maja 2011 r., I GSK 227/10; 25 października 2011,
II GSK 453/10) oraz w literaturze (J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z 6 stycznia 1999 r., III SA 4728/97, OSP 2000/1/16; A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński,
A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, s. 475).
Zwolennicy odmiennego poglądu wskazują, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna
być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (tak m.in. NSA w wyrokach
z: 23 marca 2016 r., I OSK 2947/14; 5 kwietnia 2012 r., II OSK 815/11; 9 grudnia 2011 r., II OSK 807/11; 27 sierpnia 2014 r., II GSK 963/13; 25 stycznia 2019 r., II OSK 2874/18; z dnia 13 marca 2019 r., II OSK 3632/18). W doktrynie stanowisko takie prezentują autorzy komentarzy do prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2016, art. 145 (pkt 16); M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019,
s. 699) oraz inni autorzy poruszający rozpatrywane zagadnienie (B. Adamiak,
J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019,
s. 834; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 278-279).
Rozbieżność wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. jest konsekwencją odmiennego rozumienia użytego w nim pojęcia "naruszenia prawa". Jeżeli pojęcie
to będziemy rozumieć w kategoriach subiektywnych i kojarzyć wyłącznie z sytuacją,
w której organowi orzekającemu w sprawie administracyjnej można postawić zarzut działania sprzecznego z obowiązującymi go przepisami, to niektóre podstawy
do wznowienia postępowania administracyjnego należy wykluczyć z katalogu przesłanek uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. Jeżeli natomiast pojęciu temu przypiszemy znaczenie zobiektywizowane, nawiązujące do szeroko pojmowanych wad
w konkretyzacji uprawnień i obowiązków, które mogą być następstwem okoliczności niezależnych od organu orzekającego, a nawet okoliczności zewnętrznych wobec danego postępowania jurysdykcyjnego (np. wadliwego prejudykatu), to każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa"
i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (T. Kiełkowski, Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jako przesłanka uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 4, s. 59 i n.).
Sąd podziela stanowisko, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Niezależne bowiem od prawidłowego działania organu administracji, z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 P.p.s.a.), nie ocenia tylko i wyłącznie zgodności z prawem samych czynności procesowych organu orzekającego, lecz ocenia zgodność z prawem rezultatu podejmowanych przez organ czynności. Pomimo przeprowadzenia czynności zgodnie z prawem, ich wynik może być wadliwy co może uzasadnić uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., np. w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 O.p.
Analiza akt sprawy oraz zarzutów skargi doprowadziła Sąd do wniosku, że Organ odwoławczy w prowadzonym postępowaniu pominął Skarżących będących jego stronami, co skutkowało pozbawieniem ich prawa do czynnego w nim udziału,
uniemożliwieniem zapoznania się z treścią wniesionego odwołania, w tym z żądaniami odwołania i wnioskami dowodowymi oraz ze zgromadzonymi dowodami. Organ
tym samym odebrał również Skarżącym uprawnienie do wypowiedzenia się w sprawie oraz do złożenia własnych wniosków dowodowych, które były w posiadaniu Skarżących, a które przedstawili oni na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe wypełnia zatem przesłanki wznowienia postępowania podatkowego, określone
w art. 240 § 1 pkt 4 O.p.
Należy więc przypomnieć, że przyczyna, jaką jest niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu, w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 4 O.p., ma istotne znaczenie z punktu widzenia ogólnej zasady postępowania podatkowego określonej w art. 123 O.p.,
tj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Instytucja wznowienia postępowania w oparciu o tą przesłankę umożliwia weryfikację ostatecznego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy strona bez swej winy zostanie pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu. Wznowienie postępowania podatkowego z uwagi
na niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu możliwe jest tylko przy zaistnieniu jednocześnie dwóch okoliczności, tj.: strona nie brała udziału w postępowaniu
i jednocześnie nieuczestniczenie w postępowaniu nie było przez stronę zawinione.
Sam brak udziału strony w postępowaniu nie jest wystarczającą przesłanką wznowienia postępowania. Jednocześnie musi być więc spełniony jeszcze drugi warunek, czyli brak udziału strony w postępowaniu musi być przez nią niezawiniony. Będzie to więc miało miejsce w sytuacjach, w których strona nie brała udziału w postępowaniu z przyczyn
od niej niezależnych, spowodowanych wystąpieniem niemożliwych do usunięcia przeszkód (jak np. zdarzenia losowe) lub z przyczyn leżących po stronie organu prowadzącego postępowanie. Taka sytuacja może nastąpić, gdy np. organ podatkowy prowadzący postępowanie nie zawiadomi strony o prowadzonym postepowaniu, przeprowadzonych dowodach, czy możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Ponadto wskazać należy, odnośnie do przewidzianej przez ustawodawcę
w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., możliwości uwzględnienia przez sąd skargi,
gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, że - jak wskazuje się w orzecznictwie - na naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania określoną w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. może powołać się tylko podmiot, który twierdzi, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym. Tylko zatem podmiot, którego to naruszenie dotyczy, może skutecznie powoływać się na tę przesłankę. Inne podmioty nie mają prawa zastępowania uprawnionej strony i korzystania z zarzutu wystąpienia przesłanki wznowieniowej, powołując się na to, że nie wszystkie podmioty, które powinny brać udział
w postępowaniu, brały w nim udział (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z: 17 stycznia 2019 r., II OSK 468/17; 10 maja 2019 r., II OSK 420/19; 30 stycznia
2024 r., II OSK 1098/21).
Powyższy warunek został również spełniony w rozpoznawanej sprawie.
Jak wynika z akt sprawy, postępowanie podatkowe w zakresie ustalenia podatku od nieruchomości za sporny 2025 r. ale i za wcześniejsze lata podatkowe (2022-2024) toczyło się wobec wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, ustalonych na podstawie przedstawionych dokumentów, w tym informacji w sprawie podatku od nieruchomości złożonej przez P. C. i Z. C. oraz postanowienia z [...] sierpnia 2023 r. Sądu Rejonowego [...] w S. [...]
o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. C. przez żonę Z. C., syna P. C. oraz córkę M. W. w udziałach po [...]. Tak też były doręczane wszystkie decyzje podatkowe – wszystkim współwłaścicielom.
Natomiast postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji z 2 stycznia 2025 r.
w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2025 r., wszczęte zostało na skutek odwołania jednej ze stron – M. W..
W związku z powyższym, bezspornie, stosownie do art. 165 § 3a O.p.,
na organach podatkowych obydwu instancji (Prezydent i SKO) spoczywał obowiązek zawiadomienia pozostałych osób będących stronami w sprawie o wszczęciu postępowania odwoławczego na wniosek jednej ze stron. Podkreślić należy,
że w postępowaniu w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości stroną postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i organem odwoławczym jest każdy właściciel tej nieruchomości. W tym stanie sprawy, SKO obowiązane było prowadzić postępowanie z udziałem wszystkich stron, a nie tylko wnioskodawcy. Tymczasem,
jak wskazali Skarżący, ale także dostrzegł Sąd, w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentu stwierdzającego doręczenie odwołania Skarżącym, jak też zawiadomienia P. C. i Z. C. o wniesionym odwołaniu, dokumentu stwierdzającego doręczenie stanowiska Organu I instancji w sprawie odwołania,
jak również dokumentu stwierdzającego zakończenie prowadzonego przez Organ odwoławczy postępowania dowodowego oraz wyznaczonego ww. stronom 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (wniosków dowodów z odwołania). Skarżący zostali również pozbawieni prawa
do wniesienia swoich żądań i dodatkowych dokumentów, w których posiadaniu byli,
a które dołączyli do skargi w rozpoznawanej sprawie.
W tym stanie rzeczy za zasadny należało uznać zarzut skargi, że Skarżący zostali pozbawieni czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym i zaskoczeni zostali wydaniem decyzji, co stanowiło naruszenie przez Organ odwoławczy art. 200 w zw. z art. 123 § 1 O.p.
Jak już wyżej wskazano, zgodnie z ogólną zasadą czynnego udziału strony
w postępowaniu administracyjnym (art. 123 O.p.) organ administracji ma obowiązek zagwarantować stronie czynny udział w postępowaniu oraz możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o ww. prawie oraz wstrzymanie
się z wydaniem decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia oraz ewentualnych zastrzeżeń i wniosków dowodowych
w sprawie. Nie ma przy tym znaczenia fakt na jakim etapie postępowania zgromadzono dowody, lecz istotny jest fakt, że ma nastąpić wydanie decyzji, które w każdym przypadku powinno być poprzedzone wyznaczeniem stronie terminu do wypowiedzenia
się w sprawie zebranego materiału dowodowego, niezależnie od tego,
czy we wcześniejszych fazach postępowania strona mogła skorzystać z tego uprawnienia, bądź mimo takiej możliwości z niej nie skorzystała.
Ponadto, w myśl art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno
być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Z § 2 powyższego przepisu wynika natomiast, że organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania.
Nie ulega wątpliwości, że udzielenie Skarżącym informacji o toczącym się postępowaniu odwoławczym i zapewnienie możliwości wypowiedzenia się w sprawie było obowiązkiem Organu odwoławczego, gdyż było to niezbędne w tym stadium postępowania dla obrony interesów stron. Brak poinformowania stron postępowania o toczącym się postępowaniu odwoławczym czyni również zasadnym zarzut naruszenia zasady zaufania do organu podatkowego, określonej w art. 121 O.p..
Wobec tego zarzuty dotyczące braku udziału Skarżących w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją SKO z 20 maja 2025 r. musiały prowadzić
do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., zaś Sąd zobligowany był do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, Sąd za przedwczesne uznał merytoryczne odniesienie
się do sprawy i dokonanie oceny zarzutów skargi w tym zakresie jak i do stanowiska SKO, gdyż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, które w myśl
art. 153 P.p.s.a. wiązałyby organy i sąd w dalszym toku postępowania, wyrażona zostałaby bez udziału wszystkich stron postępowania, bez zapoznania
się ze stanowiskiem pominiętych stron w postępowaniu odwoławczym i w praktyce czyniłaby ich udział w sprawie czysto iluzorycznym.
Uzasadniając oddalenie przez Sąd, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. wniosków dowodowych złożonych w skardze, wskazać należy, że na mocy art. 133 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Obowiązkiem sądu jest zatem orzekanie na podstawie okoliczności, które wynikają
z akt oraz legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Jako, że Skarżący nie mieli możliwości złożenia wniosków dowodowych i przedstawienia dodatkowych dokumentów, w tym dołączonych do skargi, w toku postępowania odwoławczego, co było przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn procesowych, na tym etapie procedowania Sąd nie może poddawać ocenie dokumentów stanowiących nowe dowody dotyczące meritum sprawy.
Dowody te organ odwoławczy winien dopuścić i ocenić w toku ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego, zgodnie z dyspozycją.
SKO, ponownie rozpatrując odwołanie, przeprowadzi postępowanie odwoławcze zapewniając stronom postępowania, w tym Skarżącym, czynny udział we wszystkich stadiach postępowania. W szczególności Organ odwoławczy zawiadomi wszystkie strony o wniesionym odwołaniu i prowadzonym postępowaniu odwoławczym, uzupełni akta
o potwierdzenie doręczenia stronom stanowiska Organu I instancji w sprawie odwołania (ewentualnie im je doręczy), wyznaczy wszystkim stronom termin do wypowiedzenia
się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także umożliwi stronom uzupełnienie materiału dowodowego o posiadane dokumenty, a także ponownie oceni materiał dowodowy stosując zasady postępowania określone w O.p. i wyda stosowną decyzję w zależności od dokonanej oceny oraz zawiadomi o wydaniu ostatecznej decyzji, doręczając to rozstrzygnięcie z uzasadnieniem (wraz z wymaganym pouczeniem), umożliwiając w ten sposób ewentualne złożenie skargi – co ma fundamentalne znaczenie dla realizacji przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdzając naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania podatkowego
(art. 240 § 1 pkt 4 O.p.) zobowiązany był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b P.p.s.a.
orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od SKO na rzecz skarżących solidarnie zwrot kosztów postępowania obejmujący uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł zgodne z § 2 pkt 4) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023 .1935 t.j.) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł.
Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne
są w internetowej bazie orzeczeń NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.