I SA/Sz 384/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2024-11-20
NSArolnictwoŚredniawsa
płatności obszarowewsparcie bezpośrednieARiMRposiadanie gruntudzierżawaspór własnościowysądy administracyjnerolnictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę rolnika na decyzję odmawiającą przyznania płatności obszarowych z powodu braku udowodnienia posiadania spornych działek rolnych w roku 2019, co było wynikiem sporu z dzierżawcą i wyroków sądów powszechnych zakazujących naruszania jego posiadania.

Rolnik złożył skargę na decyzję odmawiającą przyznania płatności obszarowych za 2019 rok, argumentując, że to on faktycznie użytkował sporne działki. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały jednak, że rolnik nie udowodnił posiadania tych działek w rozumieniu przepisów o wsparciu bezpośrednim. Kluczowe okazały się wyroki sądów powszechnych, które zakazały rolnikowi naruszania posiadania dzierżawcy, co przesądziło o tym, że działania rolnika na działkach były traktowane jako naruszenie posiadania, a nie jego faktyczne sprawowanie.

Sprawa dotyczyła skargi rolnika (M. S.) na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2019 rok. Głównym zarzutem organów było nieudowodnienie przez skarżącego posiadania spornych działek rolnych, które były przedmiotem sporu z dzierżawcą (A. K.). Rolnik twierdził, że to on wykonywał wszystkie prace polowe i utrzymywał działki w dobrej kulturze rolnej. Organy administracji oraz Sąd Administracyjny uznały jednak, że działania skarżącego na spornych działkach, w tym koszenie i zbiór siana, stanowiły naruszenie posiadania dzierżawcy, a nie jego faktyczne, samodzielne posiadanie. Kluczowe okazały się wyroki sądów powszechnych, w tym wyrok Sądu Rejonowego zakazujący skarżącemu naruszania posiadania dzierżawcy. Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy dotyczące płatności bezpośrednich wymagają nie tylko posiadania, ale i rolniczego użytkowania gruntu, a ciężar udowodnienia tych faktów spoczywa na stronie ubiegającej się o płatność. W związku z tym, że skarżący nie wykazał, iż samodzielnie decydował o profilu upraw i dokonywał zabiegów agrotechnicznych, a jego działania zostały zakwalifikowane jako naruszenie posiadania, sąd oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, rolnik nie może ubiegać się o płatności, jeśli jego działania na działkach zostały zakwalifikowane jako naruszenie posiadania dzierżawcy, a nie faktyczne, samodzielne posiadanie i rolnicze użytkowanie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe jest udowodnienie faktycznego, samodzielnego posiadania i rolniczego użytkowania gruntu, a nie tylko posiadanie tytułu prawnego (własności). Działania skarżącego, które były sprzeczne z wyrokami sądów powszechnych zakazującymi naruszania posiadania dzierżawcy, nie mogły być podstawą do przyznania płatności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.p.s.w.b. art. 7 § ust. 1 pkt 1 i pkt 2

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Warunek posiadania gruntu rolnego o minimalnej powierzchni.

u.p.s.w.b. art. 8 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Płatności obszarowe są przyznawane do działki rolnej będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku złożenia wniosku.

u.p.s.w.b. art. 18 § ust. 1

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

W przypadku konfliktu posiadania samoistnego i zależnego, płatności przysługują posiadaczowi zależnemu.

k.c. art. 336

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Definicja posiadacza samoistnego i zależnego.

Pomocnicze

u.p.s.w.b. art. 3 § ust. 1

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Stosowanie przepisów K.p.a. z modyfikacjami.

u.p.s.w.b. art. 3 § ust. 2

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Obowiązek strony do przedstawiania dowodów i wyjaśnień.

u.p.s.w.b. art. 3 § ust. 3

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne.

k.c. art. 342

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Definicja samowolnego naruszenia posiadania.

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 71

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

Kontrola krzyżowa.

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 64 § ust. 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

Warunki odmowy lub wycofania płatności oraz kary administracyjne.

rozporządzenie nr 640/2014 art. 15

Rozporządzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014

Kary administracyjne.

k.p.a. art. 77 § §1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena wiarygodności i mocy dowodowej materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § §1, §3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji.

P.p.s.a. art. 111 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Łączenie spraw do wspólnego rozpoznania.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.

P.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rolnik nie udowodnił faktycznego, samodzielnego posiadania i rolniczego użytkowania spornych działek w 2019 r. Działania rolnika na spornych działkach stanowiły naruszenie posiadania dzierżawcy, a nie jego faktyczne sprawowanie. Wyroki sądów powszechnych zakazujące rolnikowi naruszania posiadania dzierżawcy są wiążące. Ciężar dowodu w zakresie posiadania i użytkowania gruntu spoczywa na stronie ubiegającej się o płatność.

Odrzucone argumenty

Rolnik argumentował, że to on faktycznie użytkował sporne działki i wykonywał prace polowe. Rolnik kwestionował ocenę dowodów przez organy administracji, w tym zeznań świadków i opinii prawnych. Rolnik zarzucał naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym brak należytego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

Spór w rozpoznawanej sprawie pomiędzy organem a Skarżącym sprowadza się w istocie do kwestii, jaką stanowi ocena spełnienia przez Skarżącego w 2019 r. jednej z przesłanek uzyskania wnioskowanego wsparcia - w postaci posiadania spornych działek. Przepisy łączą więc prawo do uzyskania płatności z posiadaniem gruntów, dodatkowo przyznając pierwszeństwo w prawie do ich uzyskania posiadaczowi zależnemu przed posiadaczem samoistnym. Aby zostać beneficjentem płatności rolnych nie wystarcza być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu K.c., ale należy je również rolniczo użytkować. W świetle powyższego, to do Strony należało udowodnienie faktów z których wywodzi ona skutki prawne, co dotyczy również faktu posiadania (rolniczego użytkowania) przez nią ww. spornych działek. W państwie prawnym nie może mieć miejsca sytuacja, w której osoba dokonująca faktycznie skutecznych, lecz prawnie nielegalnych aktów naruszenia (tu Skarżący) otrzymuje ochronę, mimo że inna osoba (tu dzierżawca) broni w sposób legalny przysługujących jej uprawnień. Z bezprawnego działania jakiego dopuszczał się Skarżący nie może on czerpać korzyści.

Skład orzekający

Jolanta Kwiecińska

przewodniczący sprawozdawca

Wiesława Achrymowicz

sędzia

Elżbieta Dziel

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia posiadania i rolniczego użytkowania gruntu w kontekście płatności bezpośrednich, znaczenie wyroków sądów powszechnych w sprawach administracyjnych, rozkład ciężaru dowodu w postępowaniach o płatności rolne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu posiadania między właścicielem a dzierżawcą oraz wyroków sądów powszechnych. Interpretacja przepisów o płatnościach bezpośrednich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność sporów o posiadanie gruntów rolnych i ich wpływ na dostęp do środków unijnych. Pokazuje, jak wyroki sądów cywilnych mogą wpływać na decyzje administracyjne.

Właściciel stracił dopłaty unijne przez spór z dzierżawcą – sąd wyjaśnia, kto naprawdę musiał udowodnić posiadanie ziemi.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 384/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 2; art. 8 , art. 18 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 3 ust. 1 , art. 3 ust. 3 ,
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 71, art. 64 ust. 2,
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 15,
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 336,
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Elżbieta Dziel Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr 9016-2024-000046-6400 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2019 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
M. S. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]
z 4 kwietnia 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w [...] z 30 stycznia 2023 r., nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 15 maja 2019 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2019, w tym o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do krów ([...].). Łączna powierzchnia deklarowana wynosiła [...] ha.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w szczególności w zakresie działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...] oraz nr [...], obręb [...],
w związku z zastrzeżeniami wynikającymi z kontroli krzyżowej z udziałem innego podmiotu deklarującego te same działki ewidencyjne, organ I instancji 23 lutego 2021 r. wydał wobec Strony decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do ustaleń w zakresie sporu o rolnicze użytkowanie ww. działek istniejącego pomiędzy M. S. i A. K.. Osoby te od roku 2011 wiąże umowa dzierżawy, gdzie M. S. występuje jako właściciel ww. działek i wydzierżawiający zaś A. K. jako dzierżawca. Strony umowy dzierżawy pozostają w sporze m.in. co do obowiązywania umowy dzierżawy a w konsekwencji posiadania ww. działek i praw z tego wynikających. Ponadto pomiędzy stronami ww. umowy mają miejsce liczne postępowania związane ze spornymi działkami stanowiły, które przedmiot postępowań prowadzonych przez policję oraz sądy powszechne.
W konsekwencji organ decyzją z 23 lutego 2021 r. przyznał Stronie płatność
za zazielenienie, płatność redystrybucyjną, płatność do krów oraz odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz naliczył sankcję w wysokości [...] zł.
Jako podstawę odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej organ I instancji wskazał stwierdzenie przedeklarowania powierzchni o [...] ha, co stanowiło powyżej 3% względem powierzchni deklarowanej do jednolitej płatności obszarowej, tj. [...] ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła [...] ha. Powyższe wynikało z wykluczenia działek nr [...] - [...] ha i nr [...] - [...] ha, które zostały uznane za niebędące w posiadaniu Strony. Decyzja została skutecznie doręczona 26 lutego 2021 r.
Organ II instancji po rozpoznaniu odwołania w dniu 4 października 2022 r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania organ I instancji w dniu 30 stycznia 2023 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r. Organ przyznał płatność za zazielenienie, płatność redystrybucyjną, płatność do krów oraz odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i naliczył sankcję w wysokości [...] zł.
Jako podstawę odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej organ I instancji wskazał stwierdzenie przedeklarowania powierzchni o [...] ha, co stanowiło powyżej 3% względem powierzchni deklarowanej do jednolitej płatności obszarowej, tj. [...] ha.
Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła 115,55 ha. Powyższe wynikało z wykluczenia działek nr [...] – [...] ha i nr [...] - [...] ha, które zostały uznane za niebędące w posiadaniu Strony. Decyzja została skutecznie doręczona 31 stycznia 2023 r.
W uzasadnieniu organ przedstawił wykaz działek zadeklarowanych do jednolitej płatności obszarowej, o łącznej powierzchni [...] ha. Następnie wyjaśnił, że w trakcie postępowania administracyjnego, w ramach kontroli krzyżowej przewidzianej w art. 71 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE)
nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L.
z 2013 r. Nr 347, str. 549 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013" stwierdzono,
że na zadeklarowane przez Stronę działki rolne w ramach działek ewidencyjnych województwo [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...] nr [...] i obręb [...] o nr [...] został złożony więcej niż jeden wniosek
o przyznanie płatności na rok 2019. W tych okolicznościach do obu rolników (Strony oraz A. K.) deklarujących grunt na ww. działkach wystosowano wezwania do złożenia wyjaśnień.
Organ wskazał, że na wezwanie z 26 września 2019 r. Strona pismem, które wpłynęło do organu 9 października 2019 r. wyjaśniła, że jest właścicielem i użytkownikiem spornych działek. Oświadczyła, że w 2019 r. użytkowała rolniczo sporne działki poprzez wykonywanie takich zabiegów jak – (wiosną) prace porządkowo-przygotowawcze: likwidacje szkód spowodowanych przez dziką zwierzynę, rozbieranie tam zrobionych przez bobry; zbieranie kamieni, naprawa ogrodzenia; dosadzanie drzewek w sadzie na działce nr [...]; koszenie trawy na całej powierzchni obu działek; suszenie i zbieranie siana z obu działek; zbiór owoców z sadu na działce nr [...].
W odpowiedzi nadesłanej przez dzierżawcę znalazły się wyjaśnienia, z których wynika, że w maju 2019 r. dokonała wiosennego przeglądu ww. działek oraz zleciła pogłębienie i oczyszczenie rowów melioracyjnych, na co przedłożono fakturę oraz zdjęcia przedstawiające pracę minikoparki na łące; na początku lipca złożyła wniosek
o oszacowanie szkód spowodowanych susza, na co przedłożono wniosek o oszacowanie szkód wraz z protokołem z szacowania; 23 lipca 2019 r. stwierdzono, iż grunty łąki
na spornych działkach są wykoszone i z części zebrano siano, natomiast cześć snopków/wałków pozostających na działkach nie została związana w związku z czym
nie ma możliwości zebrania pozostałego siana, na co przedłożono zdjęcia.
W dalszej kolejności organ wskazał, że wydano w toku postępowania postanowienie z 18 września 2019 r. o włączeniu do materiału dowodowego wyroku Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy z dnia 19 lutego 2019 r, sygn. akt [...] w sprawie z powództwa dzierżawcy przeciwko Stronie o ochronę naruszenia posiadania, zakazujący Stronie naruszania posiadania dzierżawcy spornych działek. Strona zaskarżyła ww. wyrok apelacją.
Organ dodał, że postanowieniem z 18 września 2019 r. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wszczętego na wiosek Strony w dniu 15 maja 2019 r.
Kolejno organ zwrócił uwagę na postanowienie z 22 grudnia 2020 r. o włączeniu do materiału dowodowego sprawy: dokumentów i wyjaśnień złożonych przez dzierżawcę w dniu 22 października 2019 r.: wyrok SO w [...] VIII Wydział Gospodarczy
z 20 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] ws. z powództwa dzierżawcy przeciwko Stronie oddalający apelację Strony; dokumenty związane ze sprawami o sygn. akt [...].
W związku z odpadnięciem podstawy zawieszenia organ I instancji wydał postanowienie z 22 grudnia 2020 r. o podjęciu zawieszonego postępowania. Następnie skierował zawiadomienie z 2 lutego 2021 r. o zakończeniu postępowania, wskazując
na możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie.
Strona 10 lutego 2021 r. złożyła organowi I instancji dodatkowe wyjaśnienia, wskazując że dzierżawca nie uprawia spornych działek o nr [...] i nr [...], nie zebrała
z nich siana (co potwierdzają zeznania świadków wskazanych przez Stronę oraz brak fotografii ze strony dzierżawcy). Strona podkreśliła, że to ona wykonuje wszystkie prace polowe, aby utrzymać grunt w dobrej kulturze rolnej przez cały rok.
Strona podkreśliła, że w 2015 r. dzierżawca próbował ukraść siano zebrane przez Stronę; w 2016 r. nie uprawiała gruntów, wycofała wniosek; w 2017 r. zniszczyła trawę
i nie zebrała siana; w 2018 nie zrobiła nic na gruncie; w 2019 r. pogłębiła rowy, niczego nie skosiła ani nie zebrała; w 2020 r. wyganiała konie należące do Strony (tu Strona podała dane osób i podmiotów dysponującymi wiedza w tym zakresie). Następnie w dniu
12 grudnia 2021 r. Strona uzupełniła informacje, podając że na spornej działce nr [...] podczas koszenia w 2019 r. znaleziono sadzonki konopi indyjskiej (co zostało zgłoszone na policję). Strona wskazywała, że dowodzi to braku zainteresowania działkami ze strony dzierżawcy.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że na podstawie wyjaśnień obu stron konfliktu krzyżowego i przedłożonych w trakcie postępowania dokumentów ustalono, że sporne działki od 30 listopada 2011 r. były przedmiotem dzierżawy zawartej między Strona (jako właścicielem), a dzierżawcą (akt notarialny z dnia 16 maja 2011 r. - Rep. A nr [...]). Umowa dzierżawy została zawarta na czas określony do 30 marca 2026 r.
i nie uregulowano w niej uprawnienia do wypowiedzenia i sposobu wypowiedzenia. Strona wypowiedziała pismem z 30 lipca 2015 r. doręczonym dzierżawcy w dniu 1 sierpnia
2015 r. ww. umowę w trybie natychmiastowym. Czynność tę zakwestionował dzierżawca
i pozwem z 1 października 2015 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o ustalenie istnienia pomiędzy stronami umowy dzierżawy. Wyrokiem z 26 października 2016 r., sygn. akt [...] powództwo dzierżawcy zostało oddalone.
Organ zauważył, że dzierżawca pozwem z 29 maja 2018 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny o ochronę naruszonego posiadania spornych działek przez Stronę. W konsekwencji Sad Rejonowy w [...] wyrokiem z 19 lutego 2019 r., sygn. akt [...] zakazał Stronie naruszania posiadania dzierżawcy spornych działek. Następnie Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Gospodarczy wyrokiem z 20 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] oddalił apelację Strony od ww. wyroku sądu I instancji.
Organ I instancji przechodząc do analizy podstaw prawnych rozstrzygnięcia powołał przepisy art. 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 2; art. 8 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r.
o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2018.1313, tj. ze zm.) – dalej: "u.p.s.w.b."
W dalszej kolejności wyjaśnił, że ustawodawca wskazuje na posiadanie gruntu rolnego, jako ustawową przesłankę warunkująca skuteczne rozpoznanie zgłoszonego wniosku i pojęcie to odnosi do "posiadania" w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.1964.16.93 tj. ze zm.) – dalej: "K.c.".
W tym zakresie organ wskazał na art. 336 K.c., orzecznictwo sądowe i poglądy doktryny.
Zdaniem organu jednym z warunków otrzymania płatności bezpośrednich jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni. Dopłaty do gruntów rolnych przysługują wyłącznie faktycznym ich posiadaczom, a jednocześnie użytkownikom.
Dla uzyskania dopłat nie wystarczy samo posiadanie, samoistne lub zależne w rozumieniu K.c., ale konieczne jest rolnicze wykorzystywanie działek rolnych. Ponadto organ wskazał, ze to strona ma obowiązek udowodnić fakt posiadania i rzeczywistego użytkowania rolniczego zadeklarowanej działki.
Przenosząc teoretyczne rozważania na grunt analizowanej sprawy, organ
I instancji stwierdził że mimo pisemnego wypowiedzenia umowy dzierżawy przez Stronę oraz wyroków z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt [...] i z 16 kwietnia
2017 r., sygn. akt [...] umowa dzierżawy nie została skutecznie wypowiedziana. Zdaniem organu świadczy o tym uzasadnienie wyroku z 19 lutego 2019 r., [...], w treści którego wskazano na orzeczenie wydane w sprawie [...] oddalające powództwo wytoczone przez dzierżawcę o ustalenie istnienia umowy dzierżawy. Organ wskazał na stwierdzenie, iż "nie wynika, aby umowa dzierżawy wygasła, a powódka
nie miała prawa do korzystania ze spornych nieruchomości i pobierania z nich pożytków naturalnych".
Organ poddał ocenie, również przeprowadzone na spornych działkach zabiegi.
Tu stwierdził, że po zawarciu umowy dzierżawy z dnia 16 maja 2011 r. do końca 2014 r. zabiegi wykonywała Strona na zlecenie i na rzecz dzierżawcy, czego potwierdzeniem są zeznania Strony do protokołu (w sprawie o przyznanie płatności
na 2015 r.) z dnia 17 maja 2017 r. Natomiast w roku 2015 Strona samowolnie weszła
na dzierżawione grunty z zamiarem użytkowania. Dzierżawca w 2015 r. użytkowała sporne grunty i nie zlecała już wykonywania zabiegów Stronie. W roku 2016 Strona ponownie samowolnie weszła na dzierżawione grunty z zamiarem ich użytkowania dokonując na nich wypasu zwierząt. W roku 2017 obie strony konfliktu w różnych terminach i według swoich planów wykonywały koszenie, a dodatkowo Strona wypasała na gruntach bydło i konie. Organ zauważył, że w 2018 r. ze względu na niesprzyjające warunki atmosferyczne
- panującą suszę i nieustanny wypas zwierząt przez Stronę całkowicie niemożliwe było wejście na sporne działki przez dzierżawcę. Natomiast w roku 2019 Strona kolejny raz mimo wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt [...] SR w [...] samowolnie weszła na dzierżawione grunty z zamiarem ich użytkowania dokonując
na spornych działkach koszenia i zbioru siana.
W opinii organu I instancji, mimo skargi sąsiadów i petycji Myśliwych Koła Łowieckiego "[...]", a przede wszystkim mimo samowolnego wtargnięcia na grunt poprzez koszenie działek i wypas, działania Strony w odniesieniu do ww. działek sprowadzały
się do naruszania posiadania spornych działek a nie ich jednoznacznego przejęcia
w posiadanie. Na ocenę organu wpłynęło również ustalenie, że po stronie dzierżawcy
w pewnych okresach pozostawało posiadanie w aspekcie fizycznym czy psychicznym.
Zdaniem organu I instancji do dnia wypowiedzenia umowy dzierżawy,
tj. do 31 lipca 2015 r. Strona mogła posiadać jedynie element psychiczny posiadania,
a więc użytkowania gruntów, natomiast element fizycznego mogła dopiero upatrywać
po wypowiedzeniu umowy dzierżawy, który to element jak wynika z akt sprawy i tak nie został dopełniony, gdyż umowa dzierżawy w dalszym ciągu jest ważna. Czynności podejmowane przez Stronę w roku 2019 organ I instancji uznał za naruszenie posiadania polegające na wtargnięciu na grunt i wykonywania koszenia działek, mimo sądowego zakazu naruszania posiadania wobec dzierżawcy.
W tych okolicznościach wg. organu zastosowanie w sprawie zalazł przepis
art. 18 ust. 1 u.p.s.w.b. Zgodnie z tą regulacją płatność należy się posiadaczowi zależnemu (dzierżawca), a nie posiadaczowi samoistnemu (Strona) naruszającemu posiadanie drugiej stronie konfliktu.
Dalej organ I instancji wskazał w zakresie nakładania kar administracyjnych
na art. 64 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 15 rozporządzenie delegowane komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 181,
str. 48 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 640/2014.
W uzasadnieniu znalazły się także obszerne wywody związane ze poszczególnymi rodzajami płatności objętych wnioskiem (płatność za zazielenienie, redystrybucyjna, związana do krów, związana do owiec).
Końcowo organ I instancji opisał zagadnienie zwrotu dyscypliny finansowej.
Organ odwoławczy decyzją z 4 kwietnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 30 stycznia 2023 r.
W ocenie organu odwoławczego całokształt zgromadzonego materiału dowodowego pozwolił na stwierdzenie, iż Strona nie mogła zostać uznana za posiadacza spornych działek w roku 2019, gdyż działania przez nią podejmowane nie przesądziły
o uznaniu jej za posiadacza. W ocenie organu działania Strony na spornych działkach, niekwestionowane przez organ, sprowadzały się w istocie do naruszania posiadania dzierżawcy, a nie jednoznacznego przejęcia tych gruntów w posiadanie przez Stronę. Organ podkreślił znaczenie w tym zakresie ww. wyroku o sygn. akt [...].
Organ uznał, iż Strona nie spełniła warunków do przyznania płatności, tj. nie była posiadaczem na dzień 31 maja 2019 r. W konsekwencji poczynionych ustaleń, zasadnym było wykluczenie z płatności deklarowanych działek rolnych wskazanych na działkach ewidencyjnych nr [...] o powierzchni [...] ha (działka rolna [...]) oraz nr [...] o powierzchni [...] ha (działka rolna [...]). Zasadnie również organ I instancji uznał brak możliwości zastosowania art. 64 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez brak wykazania przez Stronę, braku winy w swoim postępowaniu w przedmiocie uprawnień do płatności, w tym przypadku brak możliwości uznania go za posiadacza. Zasadnie również stwierdzono brak podstaw do zastosowania przepisu art. 15 rozporządzenia nr 640/2014, gdyż organ
I instancji poinformował Stronę o nieprawidłowościach we wniosku w wezwaniu
z 26 października 2016 r., a które to nieprawidłowości okazały się negatywne w skutkach dla Strony.
W opinii organu odwoławczego prawidłowo w wyniku wykluczenia powierzchni działek nr [...] – [...] ha i nr [...] - [...] ha, stwierdzono różnicę wynoszącą [...] ha między powierzchnią deklarowaną [...] ha, a stwierdzoną [...] ha.
W tych okolicznościach wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w wyniku prowadzonego postępowania wynosi 69,42% i w konsekwencji zmniejszenie płatności wyliczone jako
1,5-krotność stwierdzonej różnicy tj. [...] ha przekracza powierzchnię stwierdzoną
do płatności. Zdaniem organu odwoławczego płatność została zasadnie odmówiona
i słusznie naliczona została kara administracyjna, którą wyliczono na kwotę [...]zł
(tj. [...] ha – [...] ha * [...] zł).
Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję w całości wnosząc o:
1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu
I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia;
2) stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia;
3) zasądzenie od organu na rzecz Strony kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego wedle zestawienia przedłożonego przed zamknięciem postępowania, a w razie braku przedłożenia zestawienia - wedle norm przepisanych;
4) rozpoznanie skargi na rozprawie;
5) zobowiązanie organu do wydania decyzji uwzględniającej wniosek Strony
o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, zgodnie z wnioskiem złożonym przez Stronę w dniu 15 maja 2019 r., w tym dla działek nr [...] i nr [...].
Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775, tj. ze zm.) – dalej: "K.p.a." w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez:
- brak należytego zgromadzenia i rozpatrzenia posiadanego materiału dowodowego;
- błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie tego, kto faktycznie posiadał
i rolniczo użytkował sporne grunty,
- naruszenie zasady obiektywizmu oraz interpretację wszelkich niejasności
na niekorzyść Skarżącego,
- wskazywanie okoliczności mających znaczenie prawne w sposób wybiórczy,
- przypisywanie Skarżącemu twierdzeń, które nie padły w trakcie toczącego
się postępowania administracyjnego,
czego skutkiem było błędne przyjęcie, że Skarżący nie był posiadaczem spornych działek nr [...] oraz [...];
b) art. 80 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez:
- arbitralną interpretację zeznań wszystkich świadków oraz wyciągnięcie wniosków, które nie znajdują pokrycia w istniejącym stanie faktycznym,
- uznanie, że dzierżawca zebrał siano ze spornej działki na podstawie faktury VAT,
w sytuacji gdy z faktury nie wynikało, że siano zostało rzeczywiście zebrane
ze spornych działek nr [...] i [...],
- odmowę uznania wiarygodności przedłożonych przez Skarżącego opinii prawnych radcy prawnego J. B. oraz opinii prawnej z e-prawnik.pl stwierdzających, że posiadaczem spornych działek był Skarżący - nawet jeśli organ miał powyższe wątpliwości, to w takiej sytuacji powinien on przesłuchać
w charakterze świadka osoby wydające opinie,
- odmowę uznania wiarygodności zeznań świadków - mianowicie wszyscy świadkowie jednoznacznie twierdzili, że to Skarżący użytkował w 2019 r. rolniczo sporne działki,
- odmowę uznania za wiarygodny dowód petycji sąsiadów jak i petycji Myśliwych Koła Łowieckiego "[...]", z których to dokumentów jasno wynikało, że to Skarżący
był jedynym użytkownikiem działek – organ zdewaluował ten dowód (podobnie
jak wszystkie inne przedłożone przez Skarżącego] bez jakiejkolwiek głębszej analizy (nawet jeśli miał wątpliwości, winien przesłuchać osoby, które podpisały petycje w charakterze świadków) - kategorycznie stwierdzając, że "nie ma wpływu na odmienne rozstrzygnięcie",
czego skutkiem było błędne przyjęcie, że Skarżący nie był posiadaczem spornych działek, a dopłaty winny należeć się posiadaczowi zależnemu, tj. dzierżawcy;
c) art. 107 §1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez
- niedostateczne wyjaśnienie przyczyn, dla których określonym dowodom organ
I instancji przyznał wiarygodność, a innym jej odmówił,
- wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia faktycznego oraz prawnego wydanej decyzji,
co miało istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ doprowadziło do błędnego ustalenia,
że dzierżawca posiadała sporne działki nr [...] i nr [...] w 2019 r., a Skarżący ich nie posiadał, w sytuacji kiedy prawidłowe zastosowanie przepisów postępowania administracyjnego winno doprowadzić do ustalenia, że dzierżawca nie użytkowała przynajmniej w roku 2019 r. spornych działek, nr [...] i nr [...] nie użytkowała ich rolniczo, nie utrzymywała w dobrej kulturze rolnej, wszystkie czynności, takie jak: koszenie trwa, zbieranie siana, wycinanie krzaków, wycinanie ręczne traw, zbieranie kamieni, wypas zwierząt, rozłożenie ogrodzenia, talerzowanie, bronowanie, zasiew, bronowanie posiewne, wałowanie, prace melioracyjne wykonywał Skarżący;
2) naruszenie powołanych w uzasadnieniu przepisów prawa materialnego,
to jest art 8 ust. 1 u.p.s.w.b., art. 3 ust. 2 w zw. z art. 336 K.c. poprzez uznanie, że Skarżący nie był posiadaczem spornych działek nr [...] i nr [...] tym samym nie użytkował ich rolniczo i nie ma prawa do otrzymania płatności na działki nr [...] i nr [...], co skutkowało wykluczeniem jej z płatności ze względu na przedeklarowanie powierzchni oraz odmową przyznania płatności na cały zadeklarowany obszar.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
W dniu 19 listopada 2024 r. Skarżący złożył pismo, w którym ponowił argumentację wcześniej prezentowaną w sprawie, w szczególności dotyczącą jego nakładów pracy
i zaangażowania w utrzymanie prawidłowej kultury rolnej na spornych działkach. Do pisma Skarżący załączył: skargę na Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...]
z 19 stycznia 2024 r., odpowiedź Prezesa ARiMR na skargi z 21 lutego 2024 r., kopię protokołu z przesłuchania świadka (A. K. w toku postępowania administracyjnego do złożenia wyjaśnień w związku ze sprawami o przyznanie płatności obszarowych dla Skarżącego na rok 2017.
Sąd w toku rozprawy 20 listopada 2024 r., na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935. t.j. ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", postanowił połączyć sprawy ze skargi Skarżącego o sygn. akt I SA/Sz 383/24 i I SA/Sz 384/24 do wspólnego rozpoznania
oraz odrębnego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy
nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje,
gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy
(art. 145 § 1 P.p.s.a.).
W sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu,
niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję
lub postanowienie (art. 145 § 2 P.p.s.a.).
Spór w rozpoznawanej sprawie pomiędzy organem a Skarżącym sprowadza
się w istocie do kwestii, jaką stanowi ocena spełnienia przez Skarżącego w 2019 r. jednej z przesłanek uzyskania wnioskowanego wsparcia - w postaci posiadania spornych działek.
W tak zarysowanym sporze Sąd przyznał rację organowi.
Podkreślić należy w pierwszym rzędzie, że w badanej sprawie postępowanie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2021.2114, tj ze zm.) – dalej "u.s.w.b.".
Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 u.s.w.b. płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
Z kolei w myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 u.s.w.b. jednolita płatność obszarowa, płatność
za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane
do powierzchni działki rolnej (m.in.) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku,
w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności.
Jak z kolei stanowi przepis art. 18 ust. 1 u.s.w.b. w przypadku gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu.
Przepisy łączą więc prawo do uzyskania płatności z posiadaniem gruntów, dodatkowo przyznając pierwszeństwo w prawie do ich uzyskania posiadaczowi zależnemu przed posiadaczem samoistnym.
Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 336 K.c., posiadaczem rzeczy
jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Posiadaniem samoistnym jest władanie rzeczą w sposób odpowiadający korzystaniu
z niej przez właściciela, czyli inaczej mówiąc władanie we własnym imieniu i dla siebie,
zaś posiadaniem zależnym - władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy
w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby.
Z wcześniej wskazanych przepisów wynika, iż jednym z warunków otrzymania płatności rolnych jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni. Zaznaczyć należy, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne ich użytkowanie. Aby zostać beneficjentem płatności rolnych nie wystarcza być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu K.c., ale należy je również rolniczo użytkować.
Trafnie również wskazał organ odwoławczy, że w orzecznictwie podkreśla się,
iż do otrzymania płatności nie wystarcza sama możność władania gruntami rolnymi lecz konieczne jest efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów czyli faktyczne ich użytkowanie. Przy czym użytkowanie to musi istnieć zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie płatności jak i przez cały rok kalendarzowy w którym złożono wniosek. Płatność nie przysługuje natomiast osobie która w ogóle nie użytkowała gruntu bądź użytkowała go tylko przez pewien okres w roku złożenia wniosku
(por. WSA w Łodzi w wyroku z 27 lipca 2016 r., III SA/Łd 259/16). Również zasadne było wskazanie organu, że chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony (por. NSA w wyroku z 9 listopada 2022 r. sygn. akt I GSK 278/19; z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1361/18; WSA
w Olsztynie w wyroku z 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 128/21) a związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA z 29 listopada 2007 r., sygn. akt II GSK 228/07; wyrok WSA w Bydgoszczy z 13 września 2022 r., I SA/Bd 369/22).
Sąd podkreśla, co również nie zostało pominięte przez organ, że właściciel
nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1361/18).
Wyjaśnić dodatkowo należy, mając także na uwadze podniesione w skardze zarzuty, że w postępowaniu prowadzonym tak jak w rozpoznawanej sprawie, na podstawie u.s.w.b. zasady wynikające z k.p.a. doznają szeregu ograniczeń i modyfikacji.
Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 u.s.w.b. z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Dalej zaś w art. 3 ust. 2 u.s.w.b. stanowi, iż w postępowaniach, o których mowa
w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie
się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Natomiast stosownie do art. 3 ust. 3 u.s.w.b. strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody
oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Zatem w powyższych przepisach ustawa u.s.w.b. odwraca zasady obowiązujące na gruncie k.p.a. Inicjatywa dowodowa i obowiązek dostarczenia dowodów w sprawie
nie spoczywa tak jak w k.p.a. na organie prowadzącym sprawę, lecz na stronie postępowania. Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy – a zatem ten który przedstawi strona postępowania.
W świetle powyższego, to do Strony należało udowodnienie faktów z których wywodzi ona skutki prawne, co dotyczy również faktu posiadania (rolniczego użytkowania) przez nią ww. spornych działek.
Sąd zauważa, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza,
że w 2019 r. Skarżący był posiadaczem spornych gruntów, skoro nie wykazał on,
iż efektywnie (rzeczywiście) w sensie gospodarczym korzystał z gruntów w ten sposób,
iż to on samodzielnie decydował o profilu upraw i dokonywał swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbierał plony.
Sąd podkreśla, że nie ma sporu i wątpliwości, iż Skarżący w 2019 r. wykonał
na spornych działkach szereg zabiegów, w tym (wiosną) prace porządkowo-przygotowawcze polegające na likwidacji szkód spowodowanych przez dziką zwierzynę, rozbieranie tam zrobionych przez bobry; zbieranie kamieni, naprawa ogrodzenia; dosadzanie drzewek w sadzie na działce nr [...]; koszenie trawy na całej powierzchni obu działek; suszenie i zbieranie siana z obu działek; zbiór owoców z sadu na działce nr [...].
Nie ma też jednak żadnych wątpliwości, iż sporne działki w 2011 r. Skarżący wydzierżawił A. K.. Przedmiotowa dzierżawa stanowi okoliczność sporną pomiędzy Skarżącym a dzierżawcą.
W związku z tym należy zwrócić uwagę na zdarzenia, których ocena wpłynęła
na stanowisko zajęte w rozpoznawanej sprawie przez Sąd, a które wynikają z akt sprawy i uzasadnień decyzji organów.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że dzierżawca wystąpił przeciwko Skarżącemu z pozwem z 29 maja 2018 r. do Sądu Rejonowego w [...] Wydział
I Cywilny o ochronę naruszonego posiadania spornych działek przez Skarżącego.
W konsekwencji Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z 19 lutego 2019 r., sygn. akt [...] zakazał Skarżącemu naruszania posiadania dzierżawcy spornych działek. Następnie Sąd Okręgowy w [...] VIII Wydział Gospodarczy wyrokiem z 20 grudnia 2019 r., sygn. akt [...] oddalił apelację Skarżącego od ww. wyroku sądu
I instancji.
Uwzględniając powyższe podkreślić należy, iż w związku ze stwierdzonym działaniem Skarżącego, dzierżawca A. K. podjęła wszelkie niezbędne, legalne kroki prawne w celu przeciwdziałania naruszeniom posiadania spornych działek przez Skarżącego.
Sąd zwraca uwagę, że naruszenie posiadania musi być samowolne. Wskazuje
na to przepis art. 342 k.c. Natomiast o samowolnym naruszeniu posiadania możne mówić, gdy:
1) pozbawiono posiadacza posiadania przez zajęcie całej rzeczy lub jej części,
albo przez zabranie rzeczy ruchomej; jeżeli posiadacz jest ograniczony w swym posiadaniu przez takie naruszenie posiadania, które powoduje przejściowe, choć powtarzające się używanie jego rzeczy, wchodzenie na jego grunt lub inne korzystanie
z rzeczy ograniczające swobodne wykonywanie władztwa nad rzeczą;
2) naruszenie posiadania następuje wbrew woli posiadacza;
3) jeżeli naruszenie posiadania jest sprzeczne z prawem. Oczywiście ta przesłanka
nie jest spełniona, gdy prawo zezwala na naruszenie czyjegoś posiadania, a czasami nawet zobowiązuje do takiego działania (por. Z. K. Nowakowski, Prawo rzeczowe
s. 248).
W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę zasadnie uznały organy, że Skarżący nie posiadał ww. gruntów w 2019 r. a jego działania na nich podejmowane zakwalifikować należał jako naruszenia posiadania tych gruntów. W sprawie nie można bowiem pomijać, wbrew argumentacji Skarżącego, że przeciwdziałanie naruszeniom posiadania w zakresie podejmowanym przez dzierżawcę, ma znaczenie
dla oceny rolniczego użytkowania spornych gruntów. Tym samym nie można podzielić argumentów Skarżącego, że dla przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2019 r. znaczenie przesądzające mają podejmowane przez niego na spornych działkach czynności.
W ocenie Sądu nie należy odmawiać znaczenia wskazanym w decyzji organu odwoławczego orzeczeniom sądów powszechnych. Podkreślenia wymaga, iż w państwie prawnym nie może mieć miejsca sytuacja, w której osoba dokonująca faktycznie skutecznych, lecz prawnie nielegalnych aktów naruszenia (tu Skarżący) otrzymuje ochronę, mimo że inna osoba (tu dzierżawca) broni w sposób legalny przysługujących
jej uprawnień. Z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz z zasady praworządności (art. 2 i art. 7 Konstytucji RP) wynika obowiązek respektowania przez organy orzeczeń sądowych, którymi legitymuje się konkretny podmiot, przedstawiając je jako uzasadnienie przysługujących mu uprawnień.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela twierdzenia prezentowane wcześniej w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 8 maja 2013 r., II GSK 148/12), że cywilistyczne pojęcie posiadania nie w pełni pokrywa się zakresowo z pojęciem rolniczego użytkowania gruntu, niezbędnego dla uzyskania płatności obszarowych
(to ostanie jest nieco szersze i zawiera w sobie przesłankę w postaci cywilistycznego posiadania). Inaczej mówiąc, nie zawsze przejściowe posiadanie nieruchomości w sensie cywilistycznym lub też przejściowa utrata tego posiadania, będzie świadczyć odpowiednio o rolniczym użytkowaniu gruntu przez dany podmiot, bądź też o braku takiego użytkowania. Podkreślić należy, iż przejściowa utrata posiadania nieruchomości rolnej
i jej odzyskanie, przy równoczesnym spełnieniu innych koniecznych przesłanek materialnych, musi być traktowane jako rolnicze użytkowanie.
Sąd zauważa, że Skarżący powołuje się na brak rolniczego użytkowania gruntów przez dzierżawcę, co stanowić ma podstawę zaangażowania Skarżącego w działalność rolniczą na tych gruntach i skutkować przyznaniem wnioskowanych płatności. Sąd podkreśla jednak, że ww. twierdzenie Skarżącego pomija w całości zachowanie dzierżawcy po wystąpieniu naruszeń jego posiadania przez Skarżącego (wnioski
o ukaranie za niszczenie zasiewów, sadzonek lub traw oraz za wypas zwierząt na cudzym gruncie). Nie można po analizie materiału dowodowego sprawy przyjąć argumentów Skarżącego, jako przemawiających za przyznaniem mu płatności, tylko dlatego
że dzierżawca nie podjął bezprawnych działań odwetowych mających na celu samowolne przywrócenie utraconego posiadania, czy wyeliminowania naruszeń tego posiadania przez Skarżącego.
Zamiast tego dzierżawca wystąpił niezwłocznie na przewidzianą przepisami prawa drogę postępowania sądowego, w ramach której uzyskała skuteczną ochronę prawną. Okoliczność ta w żadnym wypadku nie może być więc traktowana przez organy, a tym bardziej przez sąd, jako przemawiająca na niekorzyść posiadacza zależnego (dzierżawcy). Podkreślić należy, iż z bezprawnego działania jakiego dopuszczał się Skarżący nie może on czerpać korzyści. Działanie, jakiego się dopuścił nie może również rodzić negatywnych konsekwencji dla podmiotu nim "pokrzywdzonego".
Tym samym w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe uznanie, że to Skarżący był posiadaczem spornych działek 2019 r., gdyż działania prze niego podejmowane na spornych gruntach zakwalifikować należało jako naruszanie posiadania. Tym samym działania te – choć niekwestionowane przez organy - nie mogły stanowić podstawy uznania Skarżącego za posiadacza ww. działek gruntu, tj. posiadacza, który
w sposób niezakłócony korzystał ze spornych działek. Na te okoliczności wskazywały organy obu instancji i podziela je również Sąd rozpoznający sprawę.
W świetle zatem wszelkich okoliczności badanej sprawy, Sąd podzielił stanowisko organów, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził, aby w 2019 r. Skarżący posiadał (użytkował rolniczo) sporne grunty w sposób, który uprawniałby go do płatności. Stwierdzić należy, że skoro płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych,
na których producent ten prowadzi działalność rolniczą, to istotą tej pomocy jest wsparcie dla podmiotu, który decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny
do zadeklarowanych gruntów (tu prawo własności).
Sąd nie dostrzegł, także nieprawidłowości zaskarżonej decyzji w zakresie
nie objętym zarzutami skargi.
Sąd nie dostrzegł także nieprawidłowości zaskarżonej decyzji w zakresie
nie objętym zarzutami skargi.
W ocenie Sądu, organy nie naruszyły przepisów postępowania, w sposób skutkujący koniecznością uchylenia decyzji, prawidłowo dokonały oceny zebranego materiału dowodowego i wywiodły z niego logiczne wnioski odnośnie skutków dokonanych ustaleń dla sytuacji Skarżącego. Decyzja wydana przez organ zawierała wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast okoliczność, że Skarżący z zebranego materiału dowodowego wywodzi inne wnioski iż organy, nie świadczy o naruszeniu przepisów postępowania przez organy w sposób skutkujący koniecznością uchylenia decyzji.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne jak i uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza również innych przepisów prawa materialnego jak i procesowego w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania
jej z obrotu prawnego.
Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczy postępowania o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego przeprowadzonego wobec Skarżącego. Tym samym nie stanowi ono potwierdzenia istnienia uprawnienia z tego tytułu po stronie dzierżawcy. Przyznanie płatności bądź odmowa jej przyznania w postępowaniu z wniosku dzierżawcy pozostaje poza granicami rozpoznawanej sprawy.
Sąd załączone do pisma Skarżącego z 16 listopada 2024 r. dokumenty (tj. skargę na Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z 19 stycznia 2024 r., odpowiedź Prezesa ARiMR na skargi z 21 lutego 2024 r., kopię protokołu z przesłuchania świadka (A. K. w toku postępowania administracyjnego
do złożenia wyjaśnień w związku ze sprawami o przyznanie płatności obszarowych
dla Skarżącego na rok 2017) uznał za pozostające bez wpływu na istotę sprawy
i postanowił w tym względzie w oparciu na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.
Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI