I SA/SZ 38/23

I SA/Sz 38/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.),, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 31 października 2022 r. nr SKO/CZ/400/3434/2022 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2021 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia 5 sierpnia 2022 r., nr FN.PO.3125.46.2022.AS, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz strony skarżącej D. Z. kwotę 247 (dwieście czterdzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. (organ I instancji) z 5 sierpnia 2022 r. ustalającą D. Z. (podatnik) łączne zobowiązanie pieniężne za 2021 r. w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzja dotyczy:
- gruntu rolnego o powierzchni [...] ha oznaczonego symbolem geodezyjnym Br-RV, który podlega zwolnieniu z opodatkowania;
- budynku o powierzchni [...] m˛ (produkcyjny, usługowy i gospodarczy dla rolnictwa).
Według organu, wymieniony budynek nie jest zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej bądź rolniczej. W związku z tym został opodatkowany podatkiem od nieruchomości przy zastosowaniu stawki przewidzianej dla budynków pozostałych.
Organ motywował, że stosownie do informacji udzielonej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków "Przedmiotowy budynek folwarczny znajdujący się na działce nr [...] ujęty jest w gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków, natomiast nie był i nie jest wpisany do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego. Z posiadanych przez tut. Organ informacji wynika, że ww. budynek, którego powstanie datowane jest na [...] r., znajduje się w ruinie. Zniszczeniu uległo pokrycie i konstrukcja dachu oraz mury obwodowe obiektu".
W toku kontroli przeprowadzonej 24 czerwca 2022 r. ustalono, że omawiany budynek ma dach, tyle że z ubytkami.
Organ nawiązał do art. 2 ust. 1, ust. 2, art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.2019.1170 ze zm. w brzmieniu dla rozpatrywanego roku podatkowego - u.p.o.l.) i argumentował, że podatnik bezspornie jest właścicielem zabudowanej działki nr [...] położonej w obrębie S. gm. D. o powierzchni [...] ha. Grunt ten opisany został w ewidencji gruntów i budynków symbolem Br-RV.
Z kolei budynek położony na tej działce, według ewidencji gruntów i budynków, ma przeznaczenie produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa. Stosownie do informacji przekazanej przez podatnika powierzchnia użytkowa tego budynku wynosi [...] m˛.
Zdaniem organu, grunt rolny klasy V nie podlegał opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości zgodnie z art. 2 ust. 2 u.p.o.l. i jednocześnie był zwolniony z podatku rolnego w myśl art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym (Dz.U.2020.333 - w brzmieniu dla rozpatrywanego roku podatkowego).
Organ przytoczył definicje budynku z art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., powierzchni użytkowej budynku z art. 1a ust. 1 pkt 5, art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. i stwierdził, że "Ustawodawca bowiem w żadnym stopniu nie uzależnia posiadania powierzchni użytkowej przez budynek od faktycznych możliwości użytkowania budynku. Okoliczność fatalnego stanu technicznego budynku (w tym ubytki w dachu) nie stanowi przesłanki uzasadniającej zwolnienie budynku z opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Podobnie, przesłanki takiej nie stanowi podniesiony przez podatnika argument, w którym podnosi on, że budynek stanowi dobro kultury, którego zachowanie i rewitalizacja powinna leżeć w interesie Wójta. Jeśli chodzi o tego typu budynki, to ich ewentualne zwolnienie z opodatkowania podatkiem od nieruchomości mogłoby mieć miejsce w przypadku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a więc w przypadku wpisania go indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, co w przypadku budynku na działce podatnika nie ma miejsca, a co potwierdził Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w S.."
Podatnik złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzucił "błędną ocenę i interpretację zebranego materiału dowodowego".
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga podatnika zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja organu oraz decyzja organu I instancji z 5 sierpnia 2022 r. nie są zgodne z prawem.
W myśl art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.) sąd, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, nie jest związany wnioskami i zarzutami sformułowanymi w skardze (zastrzeżenia w tym zakresie nie dotyczą decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego).
Tym samym na sądzie spoczywa ustawowy obowiązek uwzględnienia wszystkich naruszeń prawa istotnych z punktu widzenia wyniku sprawy, niezależnie od stanowisk i toku argumentacji stron sporu zawisłego przed sądem.
Realizując wspomniany wyżej ustawowy obowiązek, poza granicami skargi, ale w granicach sprawy, należy przypomnieć, że budynek - jako przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości - został autonomicznie zdefiniowany w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. jako obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.
Wobec tego - co do zasady - nim organ podatkowy ustali zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości, w pierwszej kolejności ma ustawowy obowiązek rzetelnie i wyczerpująco wyjaśnić, czy rzeczywiście konkretny, analizowany obiekt jest budynkiem w rozumieniu przedmiotu opodatkowania, a więc czy odpowiada wszystkim elementom definicji sformułowanej w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
W tej mierze informacja w sprawie podatku od nieruchomości złożona przez podatnika oraz ewidencja gruntów i budynków nie mają waloru wiążącego, przesądzającego w postępowaniu podatkowym.
Po pierwsze, informacja w sprawie podatku od nieruchomości jest oświadczeniem wiedzy podatnika, który przecież może się mylić i błędnie zaliczać do budynków obiekt, który nie ma wszystkich cech określonych w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. W przypadku podatnika - osoby fizycznej podatek od nieruchomości nie podlega samoobliczeniu, ale jest ustalany przez organ mocą decyzji zgodnie z art. 6 ust. 7 u.p.o.l. Wobec tego w sytuacji sporu z podatnikiem, sama informacja w sprawie podatku od nieruchomości, stanowiąca oświadczenie wiedzy podatnika, nie zwalniała organów podatkowych od obowiązku opodatkowania w zgodzie z prawdą obiektywną w myśl standardów określonych w art. 121 § 1, art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2023.2383 - O.p.), w efekcie zupełnego postępowania wyjaśniającego i adekwatnego zastosowania przepisów materialnego prawa podatkowego, w tym przypadku art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. Zatem w obliczu sporu podatnika z organami tylko informacja podatnika złożona na potrzeby podatku od nieruchomości nie dawała organom przyzwolenia na ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego w oderwaniu od prawdy obiektywnej.
Po drugie zaś, ściśle rzecz biorąc, ewidencja gruntów i budynków nie ujawnia budynków według definicji ustanowionej w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U.2023.1752 ze zm. - u.p.g.k.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.
Następnie według art. 1a ust. 3 u.p.o.l. przez użyte w ustawie określenia:
1) użytki rolne, 2) lasy, 3) nieużytki, 4) użytki ekologiczne, 5) grunty zadrzewione i zakrzewione, 6) (uchylony), 7) grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi oraz grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, 8) grunty pod morskimi wodami wewnętrznymi
- rozumie się grunty sklasyfikowane w ten sposób w ewidencji gruntów i budynków.
W tym stanie prawnym w realiach analizowanej sprawy ewidencja gruntów i budynków w sposób wiążący dla organów wyznaczyła powierzchnię i przeznaczenie działki nr [...]. W następstwie organy prawidłowo przyjęły moc wiążącą ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do wspomnianej działki gruntu.
Natomiast sam fakt, że określony obiekt został ujęty w ewidencji gruntów i budynków jako budynek nie oznacza jeszcze, że spełnia on wszystkie cechy budynku wymienione w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., a tym samym, że stanowi przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości.
W tej kwestii należy zauważyć, że według § 18 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U.2021.1390 ze zm.) rodzaj budynku jest identyfikowany według Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT), o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej.
Także wcześniejsze rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U.2019.393) w § 63 ust. 1 pkt 4 nawiązywało do rodzaju budynku według KŚT.
Tymczasem KŚT istotnie szerzej definiuje budynek w porównaniu z treścią art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. Jednocześnie w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. ustawodawca sformułował odrębną definicję budynku obowiązującą na potrzeby opodatkowania podatkiem od nieruchomości i nie nawiązał przy tym do KŚT. Organy nie dokonały jakiejkolwiek analizy porównawczej art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. z definicjami przyjętymi w KŚT. Nie analizowały, jakie konkretne - fizyczne, konstrukcyjne - cechy spornego obiektu spowodowały, że został on wykazany jako budynek w ewidencji gruntów i budynków, a w szczególności, czy te cechy odpowiadały wszystkim elementom definicji ustanowionej w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
Innymi słowy, nie można zasadnie przyjąć założenia, jak to w istocie rzeczy uczyniły organy, że każdy obiekt ujawniony jako budynek w ewidencji gruntów i budynków według KŚT jest jednocześnie, automatycznie budynkiem zdefiniowanym w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
W świetle powyższego w analizowanej sprawie organy rozpoznały istnienie budynku - jako przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości - bez ustalenia stanu faktycznego z perspektywy art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
Organy całkowicie przemilczały zagadnienie dotyczące trwałego związania obiektu z gruntem, a więc jak należy rozumieć taki związek i dlaczego zaistniał w realiach rozpatrywanej sprawy.
Organy nie wyjaśniły również, czy obiekt przyjęty do opodatkowania jako budynek posiada fundamenty. Jak wynika z przedstawionych sądowi akt podatkowych, w toku kontroli stwierdzono jedynie, że nie było możliwe ustalenie istnienia fundamentów z powołaniem się na "brak możliwości i uprawnień do stwierdzenia powyższego faktu" (por. k. 143-144 akt podatkowych organu I instancji). Jednak, co kluczowe, bez fundamentów nie mamy do czynienia z budynkiem w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.
Jak długo organy nie ustalą rzetelnie i stanowczo, że konkretny obiekt był trwale związany z gruntem i miał fundamenty w rozpatrywanym roku podatkowym, tak długo nie są uprawnione do opodatkowania podatnika podatkiem od nieruchomości z tytułu budynku, także w formie łącznego zobowiązania pieniężnego.
W celu ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego organy mają ustawowy obowiązek przeprowadzić wyczerpujące postępowanie wyjaśniające i stanowczo odtworzyć prawdę obiektywną zgodnie ze standardami wyznaczonymi przez art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 O.p.
W motywach zaskarżonej decyzji organu oraz decyzji organu I instancji z 5 sierpnia 2022 r. zabrakło omówienia i oceny materiału dowodowego, ustaleń faktycznych, pozwalających zasadnie stwierdzić, że obiekt położony na wymienionej działce podatnika był budynkiem w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., a w konsekwencji przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości w rozpatrywanym roku podatkowym.
Powyższe rozważania prowadzą do jednoznacznej konstatacji, że organy nie wyjaśniły na płaszczyźnie faktów i prawa, czy na wymienionej działce podatnika był położny obiekt o cechach budynku, stanowiącego przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości w 2021 r. Ustalając podatnikowi wysokość zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości, organy nie dysponowały żadną konkretną wiedzą, dodatkowo popartą kompletnym materiałem dowodowym, o tym, czy mają do czynienia z budynkiem zdefiniowanym w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., czy też nie.
W tym stanie analizowanej sprawy dotychczasowe opodatkowanie podatkiem od nieruchomości "budynku" przez organy należy ocenić jako dowolne, pozbawione jakichkolwiek podstaw przede wszystkim faktycznych.
W ocenie sądu, stwierdzone zaniechania, dowolność w postępowaniu organów istotnie naruszają art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 O.p., co w efekcie niewątpliwie może znacząco wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnego i stanowczego ustalenia przez organy prawdy obiektywnej w zakresie konkretnych cech budowlano-konstrukcyjnych spornego obiektu nie sposób zasadnie stwierdzić, czy na wymienionej działce podatnika rzeczywiście usytuowany był budynek ściśle w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. w rozpatrywanym roku podatkowym.
W dalszym postępowaniu podatkowym organy uwzględnią stanowisko prawne sądu. Wyjaśnią - według standardów przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa - czy sporny obiekt stanowił ściśle przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości, jakie konkretne przesłanki faktyczne i prawne miałyby o tym świadczyć. Zgromadzony materiał dowodowy, jego ocenę, poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne oraz sposób wykładni i zastosowania adekwatnych przepisów materialnego prawa podatkowego organy będą zobowiązane przedstawić w motywach podjętych decyzji, jak tego wymaga art. 210 § 4 O.p.
W świetle powyższych rozważań na obecnym etapie kontrolowanej sprawy kluczowa dla jej wyniku okazała się kwestia - co do zasady - istnienia budynku jako przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości na wymienionej działce podatnika. W związku z tym aktualnie nie mogły mieć znaczenia te aspekty analizowanej sprawy, które dotyczyły względów technicznych budynku oraz zwolnienia z opodatkowania ustanowionego dla zabytków.
Jednak dla wyczerpania sądowej kontroli legalności należy wyjaśnić, że względy techniczne odnoszą się do budynku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 i ust. 2a u.p.o.l. Natomiast w okolicznościach analizowanej sprawy organy nie zaliczyły spornego budynku do przedmiotów opodatkowania podatkiem od nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Z kolei zwolnienie przewidziane w art. 7 ust. 1 pkt 6 u.p.o.l. wprost zgodnie z jego treścią obejmuje wyłącznie grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Tymczasem według art. 7 oraz art. 21 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.2022.840 ze zm.) rejestr zabytków i ewidencja zabytków stanowią dwie odrębne instytucje prawa. Pierwsza dotyczy ochrony zabytków, a druga opieki nad zabytkami. Wobec tego art. 7 ust. 1 pkt 6 u.p.o.l. nie można zasadnie odnosić do ewidencji zabytków.
Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu wraz z decyzją organu I instancji z 5 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi [...] zł).