I SA/SZ 346/23

I SA/Sz 346/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 1a pkt 20, art. 13 ust. 3, art. 18 ust. 1, art. 27c, art. 33 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9, art. 27f § 2, § 3 i art. 27g § 1,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 22 maja 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.50.2023.2 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2023 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. (dalej: "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "Organ I instancji") z [...] kwietnia 2023 r., znak: [...] o odmowie A.B. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wszczęcia postępowania w zakresie jej wniosku z [...] marca 2023 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Organ odwoławczy wskazał art. 61a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a."), art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a.; art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 j.t. ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.2070), art. 53 § 1, art. 54 § 1 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco.
Organ I instancji wystawił tytuły wykonawcze, obejmujące należności pieniężne z tytułu podatku dochodowego pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, wskazując w ich treści jako zobowiązanego C.D. oraz Stronę jako małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym.
Na podstawie tak wystawionych tytułów wykonawczych Organ I instancji wezwaniem z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...] dokonał zajęcia, wchodzącego w skład majątku wspólnego Strony i CD, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego: B. , ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] Odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z powyższym zajęciem ekspediowano do Strony [...] stycznia 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Organy uznały, że przesyłka ta została doręczona Stronie [...] stycznia 2020 r. w trybie art. 44 K.p.a. Natomiast odpis zajęcia nieruchomości doręczono C.D. w dniu [...] r.
Pismem z [...] lutego 2020 r. (nadanym [...] lutego 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A.) Strona, powołując się na doręczone w dniu [...] lutego 2020 r.
ww. zajęcie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego,
na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 i 7 u.p.e.a., zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie powołując się na brak doręczenia tytułu egzekucyjnego, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, Strona wniosła
o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów.
Organ I instancji postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów jednocześnie odmawiając przywrócenia terminu do ich złożenia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. , jako organ odwoławczy postanowieniem
z [...] kwietnia 2020 r. znak: [...]; [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
Po rozpoznaniu skargi Strony na ww. postanowienie organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nieprawomocnym wyrokiem z 16 lutego 2023 r., I SA/Sz 503/20 uchylił powyższe postanowienie wraz z poprzedzającym je ww. postanowieniem Organu I instancji.
Następnie pismem z [...] marca 2023 r. pełnomocnik Strony wystąpił
do Organu I instancji z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Strona powołała się na art. 29 § 2 O.p. i art. 59 § 1 u.p.e.a. oraz na prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego [...] wydane w sprawie [...] ustalające rozdzielności majątkową pomiędzy Stroną i C.D. z dniem [...] stycznia 2012 r. w miejsce wspólności ustawowej małżeńskiej. We wniosku wskazano, że od dnia wskazanego w orzeczeniu ww. prawo nie stanowi przedmiotu wspólności majątkowej małżeńskiej.
Organ I instancji ww. postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. odmówił Stronie wszczęcia postępowania w zakresie ww. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.
Strona zaskarżyła ww. postanowienie zażaleniem, zarzucając wydanie
go z naruszeniem: art. 33 w zw. z art. 1a pkt 20 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., i art. 59 § 2a pkt u.p.e.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] maja 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie Organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym Stronie, jako małżonce zobowiązanego, nie przysługują uprawnienia zastrzeżone przepisami u.p.e.a. dla zobowiązanego zaś wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., I SA/Sz 503/20 jest nieprawomocny. Z tego względu nie mógł odnieść oczekiwanego skutku wniosek Strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia [...] marca 2023 r.
Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że po [...] lipca 2020 r. małżonkowi zobowiązanego zapewniono przepisami przejściowymi czynny udział w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku wspólnego.
Dodatkowo Organ odwoławczy wskazał, że kwestia uprawnień małżonków osób zobowiązanych na gruncie przepisów u.p.e.a. nie była jednolicie rozstrzygana
w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Natomiast z dniem [...] lipca 2020 r. nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego regulującego powyższą kwestię.
Z tą datą weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (dalej: "ustawa o zmianie", Dz.U.2019.2070). W ustawie nowelizującej dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego, odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Uchylony został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych, jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h).
Organ odwoławczy powołał brzmienie art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej
i wskazał, że w jego ocenie z tej regulacji wynika, że jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i niezakończone do 30 lipca 2020 r. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, to do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, czyli przepisy w nowym brzmieniu. W piśmiennictwie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że cytowany przepis wyłącza w regulowanym nim zakresie zastosowanie ogólnej reguły intertemporalnej wysłowionej w art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września
2019 r., w myśl której: "do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Organ odwoławczy powołał brzmienie przepisów art. 27f § 2, § 3 i art. 27g § 1 u.p.e.a. i wyjaśnił, iż skoro nowe regulacje przewidują, że małżonek zobowiązanego staje się stroną postępowania, ale z mocy art. 27g § 1 u.p.e.a. w związku z art. 27f § 2 u.p.e.a. uprawnienie to zostało obwarowane terminem liczonym od doręczenia wezwania i jako, że również art. 110c § 2a jest przepisem nowym, to za zasadne w tej sprawie uznać należy podjęcie przez organ egzekucyjny czynności związanej z doręczeniem Stronie wezwania związanego z zajęciem nieruchomości z [...] stycznia 2020 r.
Reasumując Organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie Organu I instancji
o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie wniosku Strony z [...] marca 2023 r.
nie stanowi naruszenia przepisów art. 33 w związku z art. 1a pkt 20 w związku z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a i art. 59 § 2a pkt 3 u.p.e.a.
Strona zaskarżyła ww. postanowienie Organu odwoławczego skargą wniesioną
do tutejszego Sądu wnosząc o jego uchylenie oraz umorzenie, czy to na wniosek
czy to z urzędu, postępowania egzekucyjnego prowadzonego do składnika majątkowego nie stanowiącego składnika majątku zobowiązanego oraz nie stanowiącego także składnika majątkowego objętego wspólnością małżeńską zobowiązanego oraz jego małżonki, co do którego egzekucja toczy się bez ważnie wystawionego tytułu wykonawczego. Ponadto Skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie:
1) art. 33 w zw. z art. 1a pkt. 20 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw z art. 61a § 1 K.p.a, art. 59 § 2a pkt 3 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż małżonka dłużnika, jako osoba wskazana w tytule egzekucyjnym, nie posiada legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie egzekucji w sytuacji gdy nie istnieje pomiędzy nią a dłużnikiem wspólność majątkową, nie istnieje zatem majątek do którego egzekucja może zostać skierowana;
2) art. 59 § 2a pkt 3 u.p.e.a. poprzez odmowę umorzenie egzekucji skierowanej
do osoby nie będącej zobowiązanym oraz nie będącej na mocy orzeczenie sądu
o ustaleniu ustroju rozdzielności majątkowej ze skutkiem wstecznym także małżonką zobowiązanego, małżonka dłużnika w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), w zw. z art. 120 P.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszonym
na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 P.p.s.a sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie w sprawie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Jak z kolei stanowi art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Zastosowanie przepisów prawa materialnego determinowane jest natomiast przez ustalenia faktyczne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednakże nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. , którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie rozpoznania wniosku Skarżącej z dnia [...] marca 2023 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.
Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast stosownie
do treści art. 61a § 1 zd. pierwsze K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 1a § 1 pkt. 20 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić
lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
Jak z kolei stanowi art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu. Zgodnie zaś z przepisem art. 59 § 2a pkt 3 u.p.e.a. w zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i h oraz pkt 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku gdy zachodzi błąd co do zobowiązanego.
Zdaniem organów zastosowanie w sprawie miał art. 61a § 1 zd. pierwsze.
Jak bowiem wskazał Organ Skarżąca nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a. stąd nie przysługują jej uprawnienia zarezerwowane wyłącznie
dla zobowiązanego, do których należy prawo złożenia wniosku na podstawie art. 33 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. a także wniosek o umorzenie na podstawie art. 59 u.p.e.a. Jednocześnie jednak Organ wskazał, że kwestia uprawnień małżonków osób zobowiązanych na gruncie przepisów u.p.e.a. nie była jednolicie rozstrzygana
w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz, że z dniem 30 lipca 2020 r. nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego regulującego powyższą kwestię.
Jak bowiem wskazał Organ odwoławczy z tą datą weszły w życie przepisy ustawy zmieniającej, mocą których dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego, odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Uchylony bowiem został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych, jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Ponadto, co istotne w rozpoznawanej sprawie, Organ odwoławczy, powołując brzmienie art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej uznał, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdują przepisy u.p.e.a. w brzemieniu nadanym ww. nowelizacją.
Organ odwoławczy powołując brzmienie przepisów art. 27f § 2, § 3 i art. 27g § 1 u.p.e.a. wyjaśnił w treści zaskarżonego postanowienia, że skoro nowe regulacje przewidują, że małżonek zobowiązanego staje się stroną postępowania, ale z mocy
art. 27g § 1 u.p.e.a. w związku z art. 27f § 2 u.p.e.a. uprawnienie to zostało obwarowane terminem liczonym od doręczenia wezwania i jako, że również art. 110c § 2a jest przepisem nowym, to za zasadne w tej sprawie uznać należy podjęcie przez organ egzekucyjny czynności związanej z doręczeniem Skarżącej wezwania związanego z zajęciem nieruchomości z [...] stycznia 2020 r.
Z powyższym stanowiskiem nie zgadza się Skarżąca, która uznaje,
że w rozpoznawanej sprawie przysługiwała jej legitymacja do złożenia wniosku
o umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 29 § 2 O.p. i art. 59 u.p.e.a.
Sąd zaznacza, że organy w rozpoznawanej sprawie nie badały kwestii zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych we wniosku Skarżącej (prawomocne orzeczenie Sądu o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z datą wsteczną), albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z uznaniem przez organy, że ww. wniosek Skarżącej pochodził od osoby nieuprawnionej.
W powyższym sporze Sąd uznał stanowisko Organów za zgodne z prawem.
Przechodząc zatem do rozpoznania istoty sporu Sąd wskazuje, że jak stanowi
art. 59 § 4 zd. pierwsze u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela
albo z urzędu. Natomiast w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy
na to zezwalają.
Wskazać w tym miejscu należy – na co zasadnie zwrócił uwagę Organ,
że kwestia uprawnień małżonków osób zobowiązanych na gruncie przepisów u.p.e.a., nie była jednolicie rozstrzygana w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Prezentowane były dwa odmienne stanowiska co do tego,
czy małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej
do majątku wspólnego przysługuje legitymacja do składania środków zaskarżania.
Pierwszy z poglądów opierał się na twierdzeniu, że obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego nie oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym (por. wyrok NSA z 6 stycznia 2010 r., II FSK 1155/08 i pozostałe cytowane orzeczenia tamże; NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., II FSK 2100/08; NSA
z 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2965/21). Pogląd o braku uprawnienia małżonka zobowiązanego do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wyrażony został również w wyrokach NSA z 25 maja 2022 r., III FSK 4538/21; z 30 września 2021 r., III FSK 4135/21 i z 9 listopada 2022 r., III FSK 1787/21.
Pogląd przeciwny sprowadzał się do twierdzenia, że legitymacja do złożenia zarzutu przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego (por. wyroki NSA z 3 kwietnia 2012 r., II GSK 36/11; NSA z 24 listopada 2016 r., II GSK 1183/15; NSA z 7 maja 2019 r., II FSK 1479/17;
a także prawomocne wyroki WSA w Opolu z 1 lipca 2009 r., I SA/OP 186/09 oraz
z 13 lipca 2009 r., I SA/OP 221/09; prawomocne wyroki WSA w Szczecinie z 12 września 2017 r., I SA/Sz 487/17; WSA w Bydgoszczy z 22 stycznia 2015 r., I SA/Bd 1155/14; WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2019 r., I SA/Gl 246/19; WSA w Krakowie z 1 grudnia 2017 r., I SA/Kr 1022/17 a także R. Hauser, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz." Wydanie 9. Warszawa 2018, str. 34-35; A. Cudak "Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej"; ZNSA, nr 4/2009, str. 18-30 ).
W nieprawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2023 r., I SA/Sz 503/20, wydanym w zakresie zarzutów Skarżącej zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, Sąd przychylił się do poglądów prezentowanych w drugiej z ww. linii orzeczniczych zgodnych z poglądem wyrażonym również m.in. przez prof. zw. dr hab. Romana Hausera i prof. zw. dr hab. Andrzeja Skoczylasa w powyżej wskazanym komentarzu uznając jednocześnie, że prezentowana w tym zakresie wykładnia przepisów nie stanowi wykładni contra legem.
Sąd podkreśla jednakże, że powyższe orzeczenia, w tym ww. wyrok WSA
w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., I SA/Sz 503/20 wydane zostały przed istotną zmianą stanu prawnego regulującego ww. kwestię. Stąd wykładnia przepisów zawartych w ww. orzeczeniach w zakresie przyznania małżonkowi zobowiązanego – w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego - legitymacji do złożenia środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym przysługujących zobowiązanemu nie może odnieść skutku na tle nowych regulacji prawnych, które obecnie przewidują w takim przypadku wskazaną w nich ochronę małżonka zobowiązanego. Takich regulacji prawnych zabrakło na tle uprzednio obowiązującego stanu prawnego, stąd orzecznictwo sądów administracyjnych - dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów u.p.e.a. - opowiedziało się za przyznaniem w ww. sytuacji małżonkowi zobowiązanego legitymacji do wniesienia środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym.
Jednakże w rozpoznawanej sprawie, tak w ocenie Sądu jak i Organu, mają zastosowanie nowe regulacje prawne u.p.e.a. – o czym w poniższej części uzasadnienia. Stąd brak podstaw do odwoływania się - w spornym zakresie - do tego orzecznictwa sądów administracyjnych, które wydane zostało w uprzednio obowiązującym stanie prawnym i uznawało legitymację małżonka zobowiązanego do złożenia środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym przysługujących zobowiązanemu (w tym ww. wyroku WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., I SA/Sz 503/20 wydanym w sprawie zarzutu Skarżącej).
Wskazać zatem należy, że z dniem 30 lipca 2020 r. nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego regulującego sporną w rozpoznawanej sprawie kwestię. Z tym dniem bowiem weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U.2019.2070). W ustawie nowelizującej dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Uchylony został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Na podstawie tych regulacji, sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Na podstawie tych obecnie obowiązujących regulacji, małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. W ramach sprzeciwu jest uprawniony do podnoszenia, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego może wnieść sprzeciw po wszczęciu egzekucji. Warunkiem dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie jest wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Na tle ww. regulacji, nie budzi wątpliwości okoliczności, że wprowadzając
ten szczególny środek prawny chroniący małżonka zobowiązanego jednoznacznie wskazano, że nie może on być wiązany z zarzutami przysługującymi zobowiązanemu. Przekonuje o tym uzasadnienie rządowego projektu tej nowelizacji (Sejm RP VIII kadencji druk nr 3753), w którym stwierdzono, że przepisy te przyznają małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4. Zauważono, że w oparciu o wprowadzone regulacje małżonek zobowiązanego będzie więc uprawniony do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, będzie uprawniony do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego. Będzie jednak uczestniczył na prawach zobowiązanego jedynie w egzekucji z majątku wspólnego, nie zaś w całym postępowaniu egzekucyjnym. Równocześnie podkreślono, że na podstawie tych regulacji małżonek zobowiązanego nie będzie miał prawa podnoszenia braku wymagalności należności pieniężnej czy też błędu co do osoby zobowiązanego, nie będzie uprawniony do wnoszenia zarzutów, wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego, itd. Takie uprawnienia w dalszym ciągu zarezerwowane są wyłącznie dla zobowiązanego, który odpowiada całym swoim majątkiem. Z tych zapewne względów nie wprowadzono regulacji o przyznaniu małżonkowi zobowiązanego, w przypadku skierowania egzekucji
do majątku wspólnego, uprawnień takich samych jak przysługujące zobowiązanemu
(por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2965/21).
W dalszej kolejności należy odnieść się do przepisów intertemporalnych, bowiem - jak z nich wynika - część zmienionej regulacji znajduje także zastosowanie do toczących się już postępowań egzekucyjnych. I tak, w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej przewidziano, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś w art. 13 ust. 3 przyjęto, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nadto, w art. 18 ust. 1 tej ustawy przewidziano, że do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, który nastąpił po wejściu w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 (u.p.e.a.) i art. 2 (k.p.c.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Zatem, z tej regulacji, w szczególności z art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, wynika, że jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i niezakończone do 30 lipca 2020 r. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego,
to do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, czyli przepisy w nowym brzmieniu (por. wyrok WSA w Szczecinie z 28 lipca 2021 r., I SA/Sz 358/21).
Zatem rację należy przyznać Organowi w zakresie stosowania w rozpoznawanej sprawie ustawy po ww. nowelizacji, albowiem gdy podstawą prowadzenia postępowania jest tytuł wykonawczy wystawiony łącznie na małżonków, stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednak w sprawie tytuły wykonawcze nie zostały wystawione łącznie na małżonków jako zobowiązanych, lecz na zobowiązanego C.D. oraz Skarżącą jako małżonka zobowiązanego odpowiedzialnego majątkiem wspólnym – co nie jest w sprawie kwestionowane a dodatkowo o czym Sądowi wiadomo z urzędu
w związku ze sprawą o sygn. akt I SA/Sz 503/20. Zatem, w rozpoznawanej sprawie Skarżąca - mając na uwadze przepisy u.p.e.a. po ww. nowelizacji, której celem było przyznanie ochrony prawnej w postępowaniu egzekucyjnym małżonkowi zobowiązanego w sytuacji prowadzenia egzekucji ze składników majątku wspólnego małżonków - bez wątpienia zobowiązaną nie jest. Egzekucja, w toku której zajęto mienie stanowiące współwłasność Skarżącej dotyczyła bowiem niewykonania obowiązku przez jej męża (por. wyrok WSA w Szczecinie z 28 lipca 2021 r., I SA/SZ 358/21).
Skoro oczywiste jest w sprawie, na tle przepisów u.p.e.a. po ww. nowelizacji,
że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów (30 lipca 2020 r.), Skarżąca nie była podmiotem zobowiązanym w tym postępowaniu, lecz małżonkiem zobowiązanego, to zastosowanie w sprawie znajdować powinien przepis intertemporalny - art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, gdyż to ten przepis przewiduje sytuację, w której tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego, a nie na oboje małżonków zobowiązanych. Zatem, na mocy tego uregulowania,
do sytuacji Skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym powinny znaleźć zastosowanie znowelizowane przepisy. Na podstawie zaś tych znowelizowanych przepisów - jak już to wyjaśniono - małżonek zobowiązanego jest uprawniony nie tylko do wniesienia sprzeciwu (art. 27f § 1 u.p.e.a.), albo wniosku o udzielenie informacji (art. 27e § 4 u.p.e.a.), lecz także do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego. Jednakże również po nowelizacji przepisów u.p.e.a. ww. ustawą - małżonek zobowiązanego odpowiadający za zobowiązania współmałżonka z majątku wspólnego nie został wskazany w definicji legalnej jako zobowiązany (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.).
Dostrzegając istotę ww. regulacji, Sąd uznał za zgodne z prawem stanowisko Organu odwoławczego, że wyraźny zapis art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej przyznał w rozpoznawanej sprawie ochronę Skarżącej jako małżonkowi niezobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Tym samym zasadne okazało się stanowisko Organu odwoławczego, który dla uzasadnienia swojego stanowiska w zakresie braku legitymacji Skarżącej do złożenia w. wniosku, powołał się na przepisy u.p.e.a. po ww. nowelizacji.
Wskazać zatem raz jeszcze należy, że zgodnie z art. 27f u.p.e.a. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (§ 1); w przypadku egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego sprzeciw wnosi się nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia małżonkowi zobowiązanego wezwania zgodnie z art. 110c § 2a (§ 2); sprzeciw wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Sprzeciw może być wniesiony jeden raz w postępowaniu egzekucyjnym (§ 3).
Ponadto zgodnie z art. 27g § 1 u.p.e.a. małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4. Zgodnie zaś z art. 27e § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek małżonka zobowiązanego, zawiadamia go o aktualnej wysokości egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, jednocześnie pouczając o zakazie rozporządzania uprzednio zajętą rzeczą lub prawem majątkowym wchodzących w skład majątku wspólnego oraz zakazie realizacji tego prawa majątkowego poza częścią wolną od zajęcia.
Zasadnie zatem, w ocenie Sądu, uznał Organ odwoławczy, że skoro nowe regulacje przewidują, że małżonek zobowiązanego staje się stroną postępowania,
ale z mocy art. 27g § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 27f § 2 u.p.e.a. uprawnienie to zostało obwarowane terminem liczonym od dnia doręczenia wezwania i jako, że również art. 110c § 2a jest przepisem nowym, to zasadne jest – w tej sprawie – podjęcie przez organ egzekucyjny czynności związanej z doręczeniem Skarżącej wezwania związanego z zajęciem nieruchomości stanowiącej w chwili zajęcia składnik majątku wspólnego Skarżącej i zobowiązanego C.D. (ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego) z [...] stycznia 2020 r.
Tym samym zasadne okazało się w rozpoznawanej sprawie uznanie przez Organ, że w związku z ww. nowelizacją przepisów u.p.e.a. i zastosowaniem w niej znowelizowanych przepisów u.p.e.a. Skarżąca jako małżonka zobowiązanego posiada określone w tej ustawie ww. środki ochrony swoich praw, z których w nie skorzystała. Równocześnie Organ uznał jednak, że skoro art. 110c § 2a jest przepisem nowym, to zasadne jest podjęcie przez organ egzekucyjny czynności związanej z doręczeniem Skarżącej wezwania związanego z zajęciem nieruchomości stanowiącej w chwili zajęcia składnik majątku wspólnego Skarżącej i zobowiązanego C.D. (ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego) z [...] stycznia 2020 r.
Reasumując zasadnie uznały Organy, że Skarżąca nie jest zobowiązanym
w rozumieniu art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a. stąd nie przysługują jej uprawnienia zarezerwowane wyłącznie dla zobowiązanego, do których należy prawo złożenia wniosku na podstawie art. 33 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. a także wniosek
o umorzenie na podstawie art. 59 u.p.e.a. Tym samym Skarżąca nie posiadała uprawnienia do skutecznego złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z czym zasadnym było zastosowanie przez Organy przepisu art. 61a § 1 K.p.a.
Należy również podkreślić, że w zaskarżonym postanowieniu Organ odwoławczy w związku ze zmianą przepisów, zasadnie przyjął rozwiązanie, które ma zapewnić ochronę prawną małżonce zobowiązanego w toku przedmiotowej egzekucji. Organ odwoławczy wskazał, aby organ egzekucyjny doręczył Skarżącej wezwanie związane z zajęciem nieruchomości z [...] stycznia 2020 r. Takie działanie ma celu stworzenie małżonkowi obrony przed prowadzeniem egzekucji poprzez złożenie sprzeciwu dla którego w przepisie art. 27f § 2 u.p.e.a. zakreślono termin 14 dni, liczony do dnia doręczenia małżonkowi wezwania zgodnie z art. 110c § 2a u.p.e.a. Zainicjowanie postępowania w przedmiocie sprzeciwu będzie rzutowało na dalszy bieg tej egzekucji.
W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.