I SA/Sz 308/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2007-01-31
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowy od osób prawnychróżnice kursowekoszty uzyskania przychodukompensatapotrąceniezapłatawaluty obcespółka z o.o.spółka akcyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że ujemne różnice kursowe powstałe w wyniku kompensaty wzajemnych wierzytelności mogą stanowić koszt uzyskania przychodu.

Sprawa dotyczyła możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu ujemnych różnic kursowych powstałych w wyniku kompensaty wzajemnych wierzytelności między spółką a jej udziałowcem. Organ podatkowy uznał, że kompensata nie jest zapłatą w rozumieniu przepisów o różnicach kursowych i nie skutkuje powstaniem kosztów podatkowych. Spółka argumentowała, że kompensata, jako sposób wygaśnięcia zobowiązania, powinna być traktowana na równi z zapłatą pieniężną. Sąd przychylił się do stanowiska spółki, uznając, że różnice kursowe powstałe przy kompensacie umownej mogą być kosztem uzyskania przychodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę ze skargi "C." Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. Spór dotyczył zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu ujemnych różnic kursowych, które powstały w wyniku kompensaty wzajemnych wierzytelności między spółką a jej udziałowcem, C. Spółką akcyjną. Organ podatkowy pierwszej instancji oraz Dyrektor Izby Skarbowej uznali, że kompensata nie jest formą zapłaty w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a zatem nie skutkuje powstaniem różnic kursowych podlegających zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodu. Podkreślano, że różnice kursowe powstają jedynie w przypadku faktycznego przepływu pieniędzy. Spółka skarżąca argumentowała, że kompensata, uregulowana w Kodeksie cywilnym, jest dopuszczalnym sposobem regulowania zobowiązań i powinna być traktowana na równi z zapłatą pieniężną, a poniesione w jej wyniku koszty powinny być uwzględniane jako koszty uzyskania przychodu. Spółka powołała się również na orzecznictwo NSA. Sąd, analizując przepisy art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, uznał, że nie ma podstaw do wykluczenia możliwości powstania kosztów z tytułu różnic kursowych w przypadku zapłaty bezgotówkowej, jaką jest potrącenie. Sąd podkreślił, że strony mogą dokonać potrącenia umownego, które wywołuje identyczne skutki prawne jak potrącenie ustawowe. W ocenie Sądu, skoro strony złożyły pieczęcie na dokumencie kompensaty, doszło do potrącenia umownego, a tym samym różnice kursowe powstałe między dniem zarachowania kosztu a dniem potrącenia powinny być uwzględnione jako koszt uzyskania przychodu. W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, ujemne różnice kursowe powstałe w wyniku kompensaty wzajemnych wierzytelności, zwłaszcza w drodze potrącenia umownego, mogą stanowić koszt uzyskania przychodu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o CIT nie wykluczają możliwości powstania kosztów z tytułu różnic kursowych w przypadku zapłaty bezgotówkowej, jaką jest potrącenie. Potrącenie umowne, zawarte między stronami, wywołuje skutki prawne analogiczne do zapłaty pieniężnej, a tym samym różnice kursowe powstałe między dniem zarachowania kosztu a dniem potrącenia powinny być uwzględnione jako koszt uzyskania przychodu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

u.p.d.o.p. art. 15 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Koszty uzyskania przychodu to koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów. Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursów średnich NBP z dnia poniesienia kosztu. Różnice kursowe powstają między dniem zarachowania kosztu a dniem zapłaty (również przez potrącenie), podwyższając lub obniżając koszty uzyskania przychodu.

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania. art. 15 § 1

Pomocnicze

k.c. art. 498 § 1

Kodeks cywilny

Potrącenie jest dopuszczalnym sposobem wygaśnięcia zobowiązań, pod warunkiem, że obie wierzytelności są wymagalne i możliwe do dochodzenia przed sądem lub innym organem.

k.c. art. 358 § 1

Kodeks cywilny

Zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim, z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych. W dokumentach księgowych należy przeliczać wierzytelności w walutach obcych na złote.

u.p.d.o.p. art. 16 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Wymienia koszty, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

k.s.h. art. 14 § 1

Kodeks spółek handlowych

Wspólnik i akcjonariusz nie może potrącać swoich wierzytelności wobec spółki kapitałowej z wierzytelnością spółki względem wspólnika z tytułu należnej wpłaty na poczet udziałów albo akcji, chyba że potrącenie jest umowne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kompensata wzajemnych wierzytelności, jako forma wygaśnięcia zobowiązania, powinna być traktowana na równi z zapłatą pieniężną w kontekście powstawania różnic kursowych. Potrącenie umowne, zawarte między stronami, wywołuje skutki prawne analogiczne do zapłaty pieniężnej, a tym samym różnice kursowe powstałe między dniem zarachowania kosztu a dniem potrącenia powinny być uwzględnione jako koszt uzyskania przychodu. Przepisy ustawy o CIT nie statuują warunku 'faktycznego wyzbycia się' lecz 'zapłaty', a zapłata może nastąpić w formie bezgotówkowej, w tym przez potrącenie.

Odrzucone argumenty

Kompensata nie stanowi zapłaty w rozumieniu przepisów o różnicach kursowych i nie skutkuje powstaniem kosztów podatkowych. Różnice kursowe powstają jedynie w przypadku faktycznego przepływu pieniędzy.

Godne uwagi sformułowania

Z prawnego punktu widzenia brak jest więc istotnej różnicy między wygaśnięciem zobowiązania walutowego (wierzytelności walutowej) w drodze fizycznej zapłaty pieniężnej, a wygaśnięciem takiego samego zobowiązania (wierzytelności) w wyniku kompensaty. Przepis ten nie statuuje warunku 'faktycznego wyzbycia się' lecz 'zapłaty'. Zapłata jako jeden ze sposobów wygaśnięcia zobowiązań może nastąpić zarówno w formie gotówkowej jaki bezgotówkowej. Zapłata w formie bezgotówkowej następuje także drodze potrącenia.

Skład orzekający

Kazimiera Sobocińska

przewodniczący

Krystyna Zaremba

sprawozdawca

Alicja Polańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uznanie, że różnice kursowe powstałe w wyniku kompensaty wzajemnych wierzytelności (zwłaszcza umownej) mogą stanowić koszt uzyskania przychodu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji potrącenia umownego i może wymagać analizy w kontekście konkretnych przepisów Kodeksu spółek handlowych dotyczących wpłat na kapitał zakładowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego (różnice kursowe) i jego interpretacji w kontekście specyficznej operacji gospodarczej (kompensata), co jest istotne dla wielu przedsiębiorców.

Kompensata wierzytelności a różnice kursowe: Czy możesz zaliczyć je do kosztów?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 308/06 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2007-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska
Kazimiera Sobocińska /przewodniczący/
Krystyna Zaremba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FZ 400/07 - Postanowienie NSA z 2007-08-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1992 nr 21 poz 86
art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Zaremba (spr.) Sędzia WSA Alicja Polańska Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi "C." Spółki z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. I uchyla zaskarżoną decyzję II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu III zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego określił "C." Spółce z o.o.
z siedzibą S. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. w wysokości [...] zł.
Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, iż w wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej w zakresie prawidłowości naliczania i deklarowania należności podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych w 2003 r., ustalono, iż Spółka ta została utworzona umową spółki sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu [...] (Repetytorium A nr [...]), a jej wspólnikami są: C. Spółka akcyjna z siedzibą w C. F. ([...]udziałów) i G. Spółka z o. o. w S. ([...]udziałów).
Przedmiotem działalności Spółki w badanym okresie była działalność usługowa w zakresie instalowania, naprawy i konserwacji maszyn ogólnego przeznaczenia oraz pozostała sprzedaż hurtowa.
W toku kontroli stwierdzono, że kontrolowana Spółka dokonała zakupu towarów handlowych od firmy C. SA z F.w oparciu o:
- fakturę Nr [...] z dnia [...] na kwotę [...] EUR, SAD
Nr [...] z dnia [...]
- fakturę Nr [...] z dnia [...] na kwotę [...] EUR, SAD
Nr [...] z dnia [...]
Razem zakup towarów handlowych na podstawie wyżej wymienionych faktur wyniósł [...] EUR.
Uchwałą Nr [...] Zgromadzenia Wspólników Spółki z o. o. C. w S. w dniu [...] podwyższony został kapitał zakładowy Spółki z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Z kapitału zakładowego Spółki, podwyższonego kwotę [...] zł, utworzono [...] udziałów o wartości nominalnej [...] zł, które to udziały obejmuje w całości Spółka akcyjna C. z siedzibą w A. we F.
Zgodnie z uchwałą Nr [...] Spółka akcyjna C.z siedzibą we F.obejmie udziały w zamian za dokonanie wpłaty kwoty stanowiącej w złotych polskich równowartość [...] EUR na podwyższenie kapitału zakładowego Spółki z o. o. C. Termin wpłaty określony został na dzień 30.11.2003 r.
W dniu 20.10.2003 r. spisano, w formie aktu notarialnego, oświadczenie o objęciu udziałów przez J.-L. F. działającego w imieniu i na rzecz C. Spółki akcyjnej z siedzibą w C., (Repertorium A nr [...]). J.-L. F., działający w imieniu i na rzecz tej Spółki, oświadczył, że w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego Spółki z o. o. poprzez zwiększenie ilości udziałów objął [...] nowoutworzonych udziałów o wartości nominalnej [...] zł każdy, na łączną kwotę [...] zł.
W dniu 13.11.2003 r. pomiędzy C. Spółką akcyjną z siedzibą w C., a C. Spółką
z o. o. z siedzibą w S. nastąpiła kompensata należności i zobowiązań. C. Spółka z o.o., z tytułu nabycia towarów, posiadała zobowiązanie wobec C. Spółka akcyjna
z siedzibą w C. w kwocie [...] EUR, natomiast Spółka akcyjna C. zalegała
z wpłatą na poczet kapitału zakładowego C. Spółka z o. o. w kwocie [...] EUR. Jak ustalił organ podatkowy, na podstawie dokumentu kompensaty wierzytelności Spółki francuskiej, będącego udziałowcem podatnika stanowiły:
- zaległa wpłata na poczet kapitału zakładowego: [...] EUR (wartość w złotych
[...]),
- podwyższenie kapitału zakładowego C. Sp. z o. o.: [...] EUR (wartość w
złotych [...]).
W wyniku dokonanej kompensaty Spółka z o. o. C. przekazała na konto Spółki akcyjnej C. różnicę w kwocie [...] EUR.
Od dokonanej kompensaty Spółka naliczyła ujemne różnice kursowe w kwocie [...] zł, które zaksięgowała w ciężar konta [...] "Koszty finansowe" na podstawie wewnętrznych dowodów OP, a następnie zaliczyła do kosztów uzyskania przychodu roku 2003 r.
Naczelnik Urzędu Skarbowego, w toku przeprowadzonego postępowania podatkowego stwierdził, iż C. Spółka z o.o. w S. zaliczając do kosztów uzyskania kwotę [...] zł z tytułu ujemnych różnic kursowych zaniżyła podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Zdaniem organu podatkowego I instancji, w świetle art. 15 ust. 1 ustawy
z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm.), potrącenie (kompensata), uregulowana w przepisach kodeksu cywilnego (art. 498-499) nie stanowiąc zapłaty zobowiązania, w formie przepływu pieniądza, jest obojętna na gruncie podatkowym. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych dotyczące różnic kursowych odnoszą się jedynie do różnic kursowych zrealizowanych tzn. powstających w obrocie walutą. Rozliczane podatkowo są zatem różnice kursowe powstałe z dniem faktycznej zapłaty.
Odniesienie się w art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych do zapłaty zobowiązań wyrażonych w walutach obcych jako momentu powstania różnic kursowych, ma na celu skonkretyzowanie i dookreślenie, iż tylko taka forma spełnienia świadczenia jest podstawą do ustalania różnic kursowych. Organ podatkowy podkreślił, że ustawodawca nie odniósł się do instytucji potrącenia ani do innych sposobów wygaśnięcia zobowiązań w przepisach dotyczących różnic kursowych. Z przepisu art. 15 ust. 1 ustawy wynika, że różnice kursowe powstają jedynie w przypadku płatności dokonywanych drogą faktycznych transferów pieniężnych za pośrednictwem banku tzn. w obrocie walutą, zatem nie powstają przy kompensatach.
W konsekwencji powyższych ustaleń Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał korekty kosztów uzyskania przychodów o kwotę [...] zł w stosunku do deklarowanych przez Spółkę w zeznaniu CIT 8, ustalił podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł, zwiększył należny podatek do kwoty [...] zł, i pomniejszył wykazywaną wcześniej nadpłatę z [...] zł na [...] zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 21
§ 3 Ordynacji podatkowej oraz prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Spółka powołała się na treść na przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, stwierdzając, iż ustawodawca wprowadził taką regulację prawną, która pozwala na uwzględnienie
w rozliczeniach podatkowych wszystkich kosztów rzeczywiście poniesionych przez podatnika. Tak jak w przypadku zapłaty poprzez dokonanie obrotu walutą, tak również przy potrąceniu wierzytelności, podatnik ponosi finansowe konsekwencje ewentualnych ujemnych różnic kursowych w okresie pomiędzy datą zarachowania kosztów a datą wykonania zobowiązania z tego tytułu, a więc rzeczywiście ponosi koszty z tym związane. Są to tzw. koszty operacyjne. Skoro w obu przypadkach podatnik ponosi koszty operacyjne, to wykładnia celowościowa art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych musi prowadzić do wniosku, że ma prawo do podwyższenia kosztów o wartość wynikającą
z ujemnych różnic kursowych nie tylko przy płatności poprzez dokonanie obrotu walutą, ale również przy dokonaniu potrącenia.
Ponadto Spółka stwierdziła, iż pomimo, że cytowany przepis posługuje się pojęciem "dnia zapłaty" dla określenia momentu porównania obowiązującego kursu walut z kursem istniejącym w dniu zarachowania kosztów, to uzasadnione jest stwierdzenie, że pojęcie to odnosi się nie tylko do dnia zapłaty należności w ścisłym tego słowa znaczeniu (tj. poprzez dokonanie obrotu walutą), ale również do dnia dokonania każdej takiej czynności prawnej, która prowadzi do realizacji zobowiązania - w tym również do dnia dokonania potrącenia. Podatnik przy tym powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których Sąd nie posługuje się zwrotem "zapłata" lecz "rozliczenia operacji gospodarczych", czy "spełnienie zobowiązania".
Spółka powołała się również na przepis art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego stwierdzając, że potrącenie jest dopuszczalnym przez przepisy prawa sposobem regulacji zobowiązań. Podatnik nie może ponosić ujemnych konsekwencji w sferze jego praw i obowiązków podatkowych tylko z tej przyczyny, że reguluje swoje zobowiązania nie poprzez transfer pieniężny, lecz w inny dopuszczalny sposób.
Strona podniosła także, że potrącenie może wywołać przysporzenie gospodarcze. Odwołująca stwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie potrącenie wywołało po stronie Spółki wzrost kosztów związanych ze spełnieniem świadczenia Spółka podniosła, że w datach zarachowania zobowiązań Spółki tj. w dniach wystawienia dokumentów odprawy celnej zobowiązań Spółki kurs Euro był niższy niż w dniu dokonania kompensaty. Skoro zaś kurs Euro w dniu potrącenia był wyższy niż w dniu zarachowania kosztów, to Spółka musiała przedstawić do potracenia kwotę w złotych polskich wyższą od kwoty, którą musiałaby przeznaczyć na spłatę swoich zobowiązań, gdyby dokonała jej w dniu zarachowania.
Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] Nr [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przytaczając przepis art. 15 ust.1 omawianej ustawy organ odwoławczy stwierdził, że różnice kursowe powstają jedynie w odniesieniu do przychodów faktycznie zrealizowanych w pieniądzu i wartościach pieniężnych w walutach obcych i analogicznie również w odniesieniu do kosztów, różnice kursowe powstają wtedy gdy płatności związane z daną transakcją są dokonywane w środkach i wartościach pieniężnych ujętych w walutach obcych.
Potrącenie, może wystąpić w drodze:
- potrącenia ustawowego, opierającego się na przepisach art. 498 - 505 ustawy z dnia
23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późno zm.), do którego dochodzi na skutek jednostronnego oświadczenia woli. Warunkiem dojścia do skutku potrącenia jest to by obie wierzytelności były wymagalne i mogły być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
- umowy między obu wierzycielami dopuszczalnej na zasadzie swobody umów.
Niezależnie od sposobu dokonania potrącenia, w wyniku kompensaty nie dojdzie do faktycznej zapłaty w pieniądzu, co jest warunkiem powstania podatkowych różnic kursowych.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej instytucja kompensaty, będąc jedną z form wygaśnięcia zobowiązań, a nie jego zapłaty, formą regulowania wzajemnych zobowiązań, nie skutkuje wzrostem lub utratą wartości waluty w ujęciu "kasowym". W takim więc przypadku, gdy wzajemne świadczenia wyrażone w walutach obcych są rozliczane w formie kompensat, a nie w drodze faktycznych płatności w tych walutach, nie powstaną różnice kursowe, które miałyby wpływ na podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, a co za tym idzie przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych dotyczące rozliczania różnic kursowych dla celów podatkowych, nie mogą mieć zastosowania.
Organ odwoławczy wskazał również, iż warunkiem uwzględnienia różnic kursowych w kosztach uzyskania przychodów jest to by różnica w kursie walut wystąpiła pomiędzy: kursem sprzedaży walut z dnia zapłaty, ustalonego przez bank, z którego usług korzystał ponoszący koszt, oraz z zastosowania kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia zarachowania kosztów. Zdaniem organu, powyższe oznacza, że w przypadku dokonania kompensaty wszystkie przesłanki do wystąpienia różnic kursowych, w rozumieniu omawianej ustawy i określenia ich wartości nie wystąpią.
W momencie dokonywania kompensaty, Spółka nie poniosła kosztu zakupu waluty ponieważ faktycznie cała operacja dokonuje się poza bankiem, a jedynie w sferze rachunkowego rozliczenia zobowiązań i należności.
Ponadto, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że skoro Spółka przywołuje w odwołaniu art. 498 § 1 Kodeks cywilny to należy stwierdzić, że na dokumencie nie odzwierciedlono, od której ze stron zobowiązania on pochodzi ponieważ każda ze stron złożyła na nim swoją pieczęć. W świetle art. 505 ust. 1 pkt 4 ustawy Kodeks cywilny nie mogą być umorzone przez potrącenie wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne. A zgodnie z art. 14 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037) wspólnik i akcjonariusz nie może potrącać swoich wierzytelności wobec spółki kapitałowej z wierzytelnością spółki względem wspólnika z tytułu należnej wpłaty na poczet udziałów albo akcji. Nie wyłącza to potrącenia umownego. Organ stwierdził, iż nie wynika z treści dokumentu, czy potrącenie nastąpiło na skutek oświadczenia odwołującej lub też czy jest potrąceniem umownym.
Nieuzasadnionym jest także w świetle przepisów prawa cywilnego przyjęcie daty 13.11.2003 r. jako daty kompensaty. Skoro dług Spółki wobec C. S.A. był wymagalny na dzień 24.09.2003 r. i 30.09.2003 r., zaś wierzytelność wobec C. S.A. była wymagalna na dzień 01.12.2003 r., (zgodnie bowiem z uchwałą z dnia 27.06.2003 r. wpłata z tytułu podwyższonego kapitału miała nastąpić na dzień 30.11.2003 r.) to nie było zasadne, w świetle art. 499 Kodeksu cywilnego, przyjęcie dnia 13.11.2003 r. jako dnia kompensaty. W tym dniu, co prawda, wymagalne były wierzytelności C. S.A. wobec C. Spółki z o.o., lecz wierzytelność z tytułu wpłaty na podwyższenie kapitału zakładowego wymagalną nie była. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż zgodnie z zapisem uchwały wspólników Spółki (§2 pkt 1) udziały odwołującej, C. Spółka S.A. miała objąć w zamian za dokonanie wpłaty kwoty stanowiącej w złotych polskich równowartość [...] EURO, a zatem kwota ta stanowi kwotę wierzytelności. Podatnik nie musiał dokonywać zakupu waluty aby skompensować dług wyrażony w EURO z wierzytelnością wyrażoną w EURO.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Szczecinie Spółka wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, że dokonanie kompensaty wzajemnych wierzytelności nie uprawnia podatnika do zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodu kosztów wynikających z różnic kursowych występujących między dniem zarachowania wierzytelności a dniem dokonania kompensaty,
2. art. 358 § 1 k.c. poprzez uznanie, że skoro obie potrącane wierzytelności były wyrażone w euro, to podatnik nie miał obowiązku przeliczenia ich na złote polskie dla celów rozliczenia z kontrahentem.
W uzasadnieniu skargi skarżąca, odnośnie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów różnic kursowych powstałych przy kompensacie wzajemnych wierzytelności podtrzymała dotychczasowe stanowisko, powołując te same argumenty co w odwołaniu.
Natomiast, odnośnie twierdzenia organu odwoławczego, iż potrącenie wierzytelności udziałowca względem wierzytelności spółki kapitałowej z tytułu należnej wpłaty na poczet kapitału jest dopuszczalne jedynie w drodze umowy, Spółka podniosła, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że rozpatrywanej sprawie potrącenie nie nastąpiło w drodze umowy. Każda ze stron złożyła swoją pieczęć na dokumencie zawierającym oświadczenie o potrąceniu, a więc musiało dojść do zawarcia w tej kwestii umowy. W takiej sytuacji potrącenie było możliwe i zostało skutecznie dokonane.
Zdaniem skarżącej, nie jest także uzasadnione twierdzenie organu II instancji, że dokonanie potrącenia w dacie 13 listopada 2003r. było niedopuszczalne. Wprawdzie w tej dacie wierzytelność z tytułu wpłaty na podwyższenie kapitału zakładowego nie była jeszcze wymagalna, ale skarżąca jako wierzyciel i C. S.A., jak dłużnik zmieniły umownie termin wymagalności tej wierzytelności przesuwając go na dzień przypadający wcześniej od przyjętej pierwotnie ustalonej daty wymagalności. W ten sposób dokonanie potrącenia stało się możliwe z dniem 13 listopada 2003r.
Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że obie wierzytelności przedstawione do potrącenia wyrażone były w EURO. Zgodnie z art. 358 § 1 Kc z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim. W dokumentach księgowych podatnik miał zatem obowiązek wyrażenia obu wierzytelności w złotych polskich, przeliczając ich wartość według kursu obowiązującego w dniu zarachowania oraz według kursu obowiązującego w dniu dokonania kompensaty.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W dniu 16.01.2007 r., Spółka złożyła pismo procesowe, wnosząc o jego załączenie do protokołu rozprawy, w którym wskazała, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku wydanym w sprawie o syn. akt I SA/Sz 566/05 stwierdził, iż różnice kursowe, które powstają wskutek potrącenia wzajemnych wierzytelności, stanowią koszt uzyskania przychodów. W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, w ocenie tego Sądu wydatki związane z różnicami kursowymi powstałymi wskutek potrącenia wzajemnych wierzytelności należy uznać za koszty podatkowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaistniały między stronami spór dotyczy kwestii czy różnice kursowe, powstałe
w przypadku potrącenia wzajemnych wierzytelności podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów.
Przypomnieć w związku z tym należy, że stosownie do art.15 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000r. Nr 54 poz. 654 ze zm.) kosztami uzyskania przychodu są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów,
z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust.1.
Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursów średnich ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski z dnia poniesienia kosztu.
Jeżeli koszty wyrażone są w walutach obcych, a między dniem ich zarachowania i dniem zapłaty występuje różne kursy walut, koszty te odpowiednio podwyższa się lub obniża
o różnice wynikające z zastosowania kursu sprzedaży walut z dnia zapłaty, ustalonego przez bank, z którego korzystał ponoszący koszt, oraz z zastosowania kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia zarachowania kosztów.
Z treści powyższych unormowań nie wynika, zdaniem Sądu, że koszt z tytułu różnic kursowych może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zapłata, o jakiej mowa w art. 15 ust.1 cyt. ustawy realizowana jest drogą faktycznego transferu środków pieniężnych w walutach obcych.
Przepis ten nie statuuje warunku "faktycznego wyzbycia się" lecz "zapłaty". Zapłata jako jeden ze sposobów wygaśnięcia zobowiązań może nastąpić zarówno w formie gotówkowej jaki bezgotówkowej.
Zapłata w formie bezgotówkowej następuje także drodze potrącenia. Przewidują to przepisy Ordynacji podatkowej.
Z prawnego punktu widzenia brak jest więc istotnej różnicy między wygaśnięciem zobowiązania walutowego (wierzytelności walutowej) w drodze fizycznej zapłaty pieniężnej, a wygaśnięciem takiego samego zobowiązania (wierzytelności) w wyniku kompensaty.
Skoro więc dojdzie do zmiany kursu waluty pomiędzy dniem zarachowania kosztu, a dniem faktycznej zapłaty przez potrącenie – to powstaje różnica w złotych, o którą podwyższa się lub obniża koszty uzyskania przychodu.
W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej, w zaskarżonej decyzji podzielając stanowisko organu I instancji, że w przypadku gdy rozliczenie pomiędzy skarżącą Spółką, a zagranicznym podmiotem nastąpiło na zasadzie potrącenia wzajemnych wierzytelności, to nie powstały różnice kursowe, które miałyby wpływ na opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób prawnych – dokonał jednocześnie oceny dokumentu kompensaty na podstawie art. 498 i 499 Kc.
Sąd nie kwestionuje zastrzeżeń organu odwoławczego w kwestii niespełnienia ustawowych przesłanek potrącenia uregulowanych w Kodeksie cywilnym zwraca uwagą, że strony zobowiązania mogą dokonać potrącenia umownego.
Potrącenie takie jest dopuszczalne na zasadzie swobody umów i wywołuje identyczne skutki prawne.
Skoro zatem na dokonanie kompensaty wzajemnych zobowiązań wskazującym jako datę potrącenia dzień 13 listopada 2003r. każda ze stron złożyła swoją pieczęć uzasadnione jest przyjęcie, że doszło do potrącenia umownego.
Mając zatem wszystko powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 152, art. 200 ustawy z dnia30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI