I SA/Sz 275/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Szczecinie stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy dotyczącej opłat za wywóz odpadów komunalnych z domków letniskowych z powodu naruszenia 14-dniowego vacatio legis.
Prokurator zaskarżył uchwałę Rady Gminy w sprawie ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domków letniskowych, zarzucając naruszenie 14-dniowego vacatio legis. Uchwała weszła w życie 1 stycznia 2023 r., mimo że została ogłoszona 30 grudnia 2022 r. Sąd uznał ten zarzut za zasadny, stwierdzając nieważność §4 uchwały w zakresie nadania jej mocy obowiązującej od 1 stycznia 2023 r. do 13 stycznia 2023 r., a w pozostałym zakresie skargę oddalił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy dotyczącą ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domków letniskowych. Głównym zarzutem skargi było naruszenie przepisów ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, w szczególności art. 4 ust. 1, który przewiduje 14-dniowy okres vacatio legis od dnia ogłoszenia aktu normatywnego do dnia jego wejścia w życie. Uchwała została podjęta 16 grudnia 2022 r., ogłoszona 30 grudnia 2022 r., a w §4 postanowiono, że obowiązuje od 1 stycznia 2023 r. Sąd uznał, że naruszenie to jest istotne i skutkuje nieważnością uchwały w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2023 r. do 13 stycznia 2023 r. Sąd podkreślił, że vacatio legis ma charakter ochronny dla adresatów norm prawnych, zapewniając im czas na zapoznanie się z nowymi regulacjami i dostosowanie się do nich, co jest fundamentalne dla zasady demokratycznego państwa prawnego. Wskazano, że ustawa przewiduje jedynie ściśle określone wyjątki od 14-dniowego vacatio legis, które nie miały zastosowania w tej sprawie. W pozostałym zakresie skarga została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała taka jest nieważna w części dotyczącej okresu, w którym naruszono 14-dniowy vacatio legis.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że naruszenie 14-dniowego vacatio legis, wynikające z art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, jest istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje nieważnością uchwały w tej części. Brak było uzasadnionych podstaw do skrócenia tego terminu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (16)
Główne
u.s.g. art. 91
Ustawa o samorządzie gminnym
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 4 § ust. 1
Akt normatywny zawierający przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszany w dziennikach urzędowych, wchodzi w życie po upływie czternastu dni od dnia jego ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada zaufania do państwa.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu.
Konstytucja RP art. 88
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Warunek wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego – ich ogłoszenie.
Pomocnicze
u.p.c.g. art. 6j § ust. 3b i ust. 3bc
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
u.p.c.g. art. 6k § ust. 3
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 40 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 42
Ustawa o samorządzie gminnym
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 4 § ust. 2
Wyjątek od 14-dniowego vacatio legis możliwy tylko w uzasadnionych przypadkach i gdy ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego, a zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Nie ma zastosowania do aktów prawa miejscowego.
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 5
Dotyczy możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, nie miał zastosowania w tej sprawie.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie 14-dniowego vacatio legis przy wejściu w życie uchwały rady gminy.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Rady Gminy, że stawki opłaty weszły w życie przed terminem płatności i nie doszło do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz.
Godne uwagi sformułowania
vacatio legis ma znaczenie ochronne dla adresatów norm prawnych Gwarantować ma przewidywalność działalności prawodawczej, a tym samym zapewniać bezpieczeństwo prawne jednostki wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae)
Skład orzekający
Bolesław Stachura
przewodniczący
Jolanta Kwiecińska
sprawozdawca
Anna Sokołowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących vacatio legis w aktach prawa miejscowego, zwłaszcza w kontekście opłat lokalnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia vacatio legis przy uchwale o opłatach za odpady, ale zasady są ogólne dla aktów prawa miejscowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa administracyjnego – vacatio legis – i jego wpływu na ważność uchwał lokalnych, co jest istotne dla samorządów i obywateli.
“Uchwała rady gminy nieważna z powodu zbyt krótkiego vacatio legis – co to oznacza dla Twojej opłaty za śmieci?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Sz 275/23 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2023-07-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-05-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Anna Sokołowska Bolesław Stachura /przewodniczący/ Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Samorząd terytorialny Skarżony organ Rada Gminy Treść wyniku 1. stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części 2. oddalono skargę w pozostałej części Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2519 rt. 6j ust.3b i ust. 3bc, i art.6k, ust. 3 Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.) Dz.U. 2022 poz 559 art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1, art. 42, art. 91, Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe I. stwierdza nieważność §4 zaskarżonej uchwały w zakresie nadania jej mocy obowiązującej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 13 stycznia 2023 r., II. oddala skargę w pozostałym zakresie. Uzasadnienie Rada Gminy (dalej: "Rada", "Organ") 16 grudnia 2022 r. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe (dalej: "uchwała"). Powyższa uchwała została podjęta na podstawie art. 6j ust. 3b i ust. 3bc, art. 6k ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.2022.2519 t.j. ze zm.; dalej: "u.p.c.g."), art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1, art. 41 ust. 1 i art. 42 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2022.559, 1005, 1079 i 1561 t.j.; dalej: "u.s.g."). W § 4 tej uchwały przyjęto, że podlega ona ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Z. i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2023 r. Uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Z. z dnia 30 grudnia 2022 r. pod poz. 6094. Pismem z 12 kwietnia 2023 r. Prokurator Rejonowy w [...] (dalej: "Skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na uchwałę Rady, domagając się stwierdzenia nieważności tego aktu w całości. W skardze Skarżący zarzucił, że uchwała Rady została wydana z istotnym naruszeniem prawa, tj. art. 2 i art. 88 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 4 ust. 1 i art. 5 z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, polegającym na wskazaniu w § 4 zaskarżonej uchwały, że obowiązuje ona od dnia 1 stycznia 2023 r., gdy tymczasem została ogłoszona dopiero w dniu 30 grudnia 2022 r., w skutek czego nie przewiduje 14-dniowego vacatio legis. W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumentację na poparcie stawianego zarzutu, konkludując, że gmina – wykonując zadania własne określone w treści art. 18 u.s.g. – zobligowana jest działać na podstawie i w granicach prawa, a podejmowanie przez nią uchwał w sprawach podatków i opłat następuje w zakresie określonym w ustawie w tym w oparciu o zasady prawidłowego ogłaszania aktów normatywnych. Ustalenie zatem mocy obowiązującej uchwały, bez wymaganego 14-dniowego vacatio legis, naruszyło w sposób wyraźny treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Jednocześnie, zdaniem Skarżącego, naruszenie to ma charakter istotny, albowiem jako skutkujące wprost naruszeniem wyraźnej dyspozycji przepisów ustawy, nie może być zaakceptowane w demokratycznym państwie prawa. Sytuacja, w której organy jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań własnych wykraczają poza normy ustawowo określone, kłóci się z zasadą legalizmu, jak też osłabia zasadę pogłębiania zaufania obywateli do państwa. Wobec tego, konieczne jest stwierdzenie nieważność uchwały w całości, co jest niezbędne dla przywrócenia stanu zgodnego z obowiązującym prawem. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o odrzucenie skargi, wskazując na brak przesłanek do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały. Rada, powołując się na regulacje wynikające z art. 6j ust. 3b i ust. 3bc u.p.c.g. podniosła, że projektując lokalny akt prawa miejscowego, zastosowano obowiązujące regulacje prawne. Zaakcentowała okoliczność, że ustawodawca wprowadził ostateczny termin do podjęcia uchwały przez radę gminy, tj. do końca kwietnia danego roku, oraz że opłata ryczałtowa nie jest podzielna i obowiązuje w całej wysokości za rok, choć dotyczy nieruchomości wykorzystywanych jedynie sezonowo. Nie można jej zatem porównywać z opłatami ustalonymi dla nieruchomości zamieszkiwanych na stałe, albowiem wielkość tych opłat uzależniona jest z reguły od określonych czynników (ilość osób, ilość zużytej wody, powierzchnia lokalu). Stąd, według Organu, uznać należy, że nie doszło do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, gdyż stawki opłaty weszły w życie przed terminem płatności, który przypadał na dzień 20 lipca 2023 r., oraz że Rada nie złamała prawa. Pismem z 19 maja 2023 r. Skarżący odniósł się do udzielonej przez Organ odpowiedzi na skargę. Skarżący podtrzymał skargę i wskazał, że Gmina miała uprawnienie do podjęcia takiej uchwały do końca kwietnia danego roku, lecz nadal z poszanowaniem ogólnych zasad prawodawczych, w tym z odpowiednim 14-dniowym vacatio legis. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 t.j.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne właściwe są w sprawach kontroli zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego. Sąd administracyjny dokonuje wskazanej kontroli według stanu prawnego istniejącego w dacie podejmowania przez organ aktu stanowiącego przedmiot zaskarżenia, a zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. wskazana kontrola sądowa dokonywana jest w granicach sprawy, zaś sąd administracyjny orzekając w jej granicach, nie jest – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należało odnotować, że sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm.). Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi - wydana na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1, art. 42 u.s.g., oraz art. 6j ust.3b i ust. 3bc, i art.6k ust. 3 u.c.p.g. - uchwała Rady Gminy z 16 grudnia 2022 r. Nr [...] w sprawie ustalenia ryczałtowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od domku letniskowego na nieruchomości albo od innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. W doktrynie przyjmuje się, że treść Konstytucji RP pozwala wyodrębnić podstawowe elementy służące zdefiniowaniu współczesnego normatywnego pojęcia "akt prawa miejscowego": jest to podstawowe źródło prawa powszechnie obowiązującego; obowiązuje powszechnie na obszarze działania organów, które go ustanowiły (a więc lokalnie); jest stanowiony na podstawie i w granicach ustaw; jest stanowiony przez organy samorządu terytorialnego lub terenowe organy administracji rządowej; został ogłoszony (ogłoszenie na zasadach i w trybie określonym w ustawie jest warunkiem jego wejścia w życie). Przyjmuje się, że uchwała podjęta przez radę gminy będzie aktem prawa miejscowego, jeżeli będzie to akt normatywny, zawierający normy abstrakcyjne i generalne. Charakter normatywny aktu oznacza, że akt taki musi wyznaczać adresatom pewien sposób zachowania się. Z kolei generalny charakter mają te normy, które określają adresata poprzez wskazanie cech, nie zaś poprzez wymienienie z imienia (nazwy). Generalny charakter może też dotyczyć odniesienia do nazw instytucji, władz publicznych, a więc do nazw generalnych szczególnego rodzaju. Abstrakcyjność normy wyraża się natomiast w tym, że nakazywane, zakazywane albo dozwolone postępowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Ponadto akty prawa miejscowego mają charakter powszechny. Adresatami tych aktów mogą być zarówno wszystkie podmioty, jak też niektóre ich kategorie (por. D. Dąbek, Prawo miejscowe, Wolters Kluwer Business, s. 72 i 74-75). Zdaniem Sądu, zaskarżona uchwała posiada ww. cechy aktu prawa miejscowego. W szczególności podkreślenia wymaga generalno-abstrakcyjny charakter tego uregulowania, którego treścią jest nałożenie obowiązków na właścicieli nieruchomości znajdujących się na obszarze G. S.. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy wskazać, że - stosownie do art. 147 § 1 P.p.s.a. - sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Unormowanie to nie określa, jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały. Doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych. Z tych względów przepis ten należy stosować wraz z art. 91 u.s.g., zgodnie z którym uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne (ust. 1). W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że do istotnych wad uchwały, których wystąpienie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów jednostek samorządu terytorialnego do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA z 8 lutego 1996 r., SA/Gd 327/95, OwSS 1996/3/90 oraz z 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, OwSS 1998/3/79; a także: Z. Kmieciak, M. Stahl, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny, 2001/1-2/102). W literaturze przyjmuje się, że podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu powinno być każde istotne naruszenie prawa, bez względu na jego ustrojowoprawny, materialnoprawny lub procesowoprawny charakter. Akt organu jednostki samorządu terytorialnego jest natomiast zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz z ustawami. Podkreślić zatem należy, że jedynym kryterium kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny jest zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. O stwierdzeniu nieważności uchwały nie mogą decydować względy celowości, funkcjonalności czy racjonalności (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., III FSK 4957/21). Przeprowadzając ocenę prawidłowości realizacji przyznanych gminie kompetencji prawotwórczych, Sąd miał też na uwadze zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), w myśl której w państwie praworządnym wszelka działalność władcza wymaga podstaw prawnych. Sposób wykorzystywania kompetencji przez organy publiczne nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Działania wykraczające poza ramy tych uprawnień pozbawione są legitymacji. Oznacza to, że rada gminy nie ma prawa do samoistnego, czyli nie znajdującego podstawy w normie ustawowej, kształtowania prawa na obszarze gminy. Każda norma kompetencyjna musi być interpretowana i realizowana tak, aby nie naruszała innych przepisów aktów prawnych wyższego rzędu. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę. Sporne zagadnienie prawne w sprawie sprowadzało się do kwestii brzmienia przepisu końcowego zaskarżonej uchwały (§ 4), tj. dotyczącego jej wejścia w życie, a zgodnie z którym organ postanowił, że uchwała obowiązuje od dnia 1 stycznia 2023 r., będąc ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Z. 30 grudnia 2022 r. poz. 6094 (podjęta 16 grudnia 2022 r.). Sąd wskazuje zatem, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe, a – zgodnie z art. 3 ustawy – akty normatywne ogłasza się niezwłocznie. Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy (art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych). Jedynie w uzasadnionych przypadkach akty normatywne, z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym (art. 4 ust. 2 ustawy). Przy obliczaniu terminu wejścia w życie aktu normatywnego określonego w dniach nie uwzględnia się dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przypadków, gdy akt normatywny wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (art. 6 ust. 1 ustawy). W wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się między innymi akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy (art. 13 pkt 2 ustawy). Nakaz zachowania odpowiedniej vacatio legis, zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedną z norm składających się na treść zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i wynika wprost z zasady zaufania do państwa (art. 2 i art. 7 Konstytucji RP). Nowe regulacje prawne powinny być wprowadzane w życie z zachowaniem odpowiedniej vacatio legis. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że adresat normy musi mieć zapewniony czas na przystosowanie się do zmienionych regulacji i na bezpieczne podjęcie odpowiednich decyzji co do dalszego postępowania (por. orzeczenia TK z dnia: 15 grudnia 1997 r., K. 13/97, OTK ZU nr 5/1997, poz. 69, 4 stycznia 2000 r., K. 18/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 1). Regulacja ustawy przewiduje dwa wyjątki, kiedy można wyznaczyć krótszy niż 14 dniowy okres vacatio legis. Pierwszy, sformułowany jest w art. 4 ust. 2, drugi w art. 5 ustawy. Przewidziane w art. 4 ust. 2 ustawy odstępstwa od zasady 14-dniowego terminu vacatio legis ograniczone zostały – po pierwsze – do uzasadnionych przypadków wejścia w życie w terminie krótszym niż 14 dni, a – po wtóre – do ważnego interesu państwa wymagającego natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego oraz braku sprzeczności takiego rozwiązania z zasadami demokratycznego państwa prawnego. Posłużenie się odpowiednią vacatio legis ma znaczenie ochronne dla adresatów norm prawnych. Gwarantować ma przewidywalność działalności prawodawczej, a tym samym zapewniać bezpieczeństwo prawne jednostki, stanowiące jeden z podstawowych elementów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Podstawową funkcją vacatio legis jest umożliwienie adresatom norm prawnych zapoznanie się z nowymi regulacjami oraz dostosowanie się do zmieniającego stanu prawnego. Pozwala to na odpowiednie rozeznanie własnej sytuacji oraz zaplanowanie działań z uwzględnieniem wszystkich związanych z tym skutków prawnych (zob. szerzej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2014 r., P [...]). W konsekwencji realizacji tej funkcji ochronnej oraz uwzględniając regułę interpretacyjną, że wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae), ujęte w art. 4 ust. 2 ustawy odstępstwa należy wykładać ściśle. Normodawca (w realiach niniejszej sprawy rada gminy) może wprowadzić akt normatywny powszechnie obowiązujący z vacatio legis krótszym niż 14 dni tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla ochrony innych konstytucyjnie chronionych wartości oraz ma obowiązek uzasadnić takie odstępstwo w uzasadnieniu danego aktu, wykazując jakie wartości przemawiają za zastosowaniem takiego rozwiązania. Dodatkowo wskazać należy na pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, że art. 4 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania do aktów prawa miejscowego, gdyż ze swej istoty mają one charakter lokalny i wydawane są w interesie lokalnym, tj. interesie danej jednostki samorządu terytorialnego. Ważny interes państwa nie jest więc przesłanką, która mogłaby uzasadniać ich wprowadzenie w terminie określonym w art. 4 ust. 2 ustawy (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2010 r., I OSK 1170/09). Drugi z kolei, wynikający z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, przypadek przewidujący możliwość skrócenia 14-dniowego vacatio legis odnosi się do możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Jednak, ze względu na treść badanej uchwały, przepis art. 5 powołanej ustawy w sprawie w ogóle nie miał zastosowania, bowiem dotyczy wstecznej mocy obowiązującej danego aktu, z którym w sprawie nie mamy do czynienia. Wskazać ponadto należy, że w myśl art. 88 ust. 1 Konstytucji RP warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie. Zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych. Data ogłoszenia przepisu prawnego, w tym m.in. uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, jest datą początkową, od której może on wejść w życie. Powtórzeniem zapisu konstytucyjnego jest art. 42 u.s.g., zgodnie z którym zasady i tryb ogłaszania aktów prawa miejscowego określa ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych. Dopiero promulgacja aktu normatywnego, czyli jego ogłoszenie w sposób przewidziany prawem, implikuje możliwość przyjęcia fikcji powszechnej znajomości prawa (ignorantia legis non excusat). Zdaniem sądu, wobec treści przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, powinny - co do zasady - wchodzić w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba, że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek ustanawiania odpowiedniego vacatio legis wynika przede wszystkim z zasad bezpieczeństwa prawnego, pewności obrotu prawnego, poszanowania praw nabytych, a także ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, które to zasady wywodzą się z fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w przepisie art. 2 Konstytucji RP. W rozpatrywanej sprawie obowiązek zachowania odpowiedniej vacatio legis nie został zrealizowany przez Radę Gminy. Zasady okazał się zatem zarzut skargi dotyczący niezachowania 14-dniowego okresu od ogłoszenia do wejścia w życie, a zatem naruszenia art. 4 ust. 1 i art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych oraz art. 2 i art. 88 Konstytucji RP, poprzez zawarcie w § 4 zaskarżonej uchwały sformułowania, że obowiązuje ona od dnia 1 stycznia 2023 r., tj. z naruszeniem 14-dniowego vacatio legis. Okoliczność ta przesądza, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia prawa w rozumieniu przepisu art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. Argumentów dla skrócenia tego minimalnego ustawowego okresu nie dostarczył również sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały zaś argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę nie może braku tego konwalidować. Kwestionowany w skardze przepis § 4 zaskarżonej uchwały stanowi zatem naruszenie powyższych przepisów ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, bowiem w sprawie nie zachodził żaden z przypadków pozwalających na zastosowanie w sprawie krótszego niż 14-dniowego okresu vacatio legis i jednocześnie Rada Gminy nie zrealizowała obowiązku uzasadnienia takiego odstępstwa w uzasadnieniu zaskarżonego aktu i wykazania jakie wartości przemawiają za zastosowaniem takiego rozwiązania. Z tych względów Sąd uznał częściową zasadność skargi w efekcie stwierdzając nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej jej § 4 w zakresie nadania jej mocy obowiązującej w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 13 stycznia 2023 r., tj. w okresie ww. 14-dniowego terminu vacatio legis, przy obliczaniu którego to terminu nie uwzględnia się dnia ogłoszenia (pkt I sentencji wyroku) oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt II sentencji wyroku). Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI