I SA/Sz 267/24

I SA/Sz 267/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /przewodniczący/
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 111m par 2 i 3,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 par 1, art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt , art. 120, art. 134 par 1, art. 106 par 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 marca 2024 r. nr 3201-IEE2.7191.7.2024.5 w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia ostatecznego w sprawie udzielenia przybicia na rzecz licytanta oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (zwany dalej:
"organem odwoławczym", "organem II instancji") zaskarżonym do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w S. postanowieniem z [...] marca 2024 r.,
nr [...] utrzymał w mocy postanowienie z [...] stycznia 2024 r.
nr [...] odmawiające stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] grudnia 2023 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika
Urzędu Skarbowego w K. z [...] października 2023 r.
nr [...] ([...]) o udzieleniu przybicia licytantowi M. P. po zamknięciu licytacji z nieruchomości gruntowej
KW nr [...], w skład której wchodzi działka nr [...].
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadzi wobec W. B. (zwanemu dalej: zobowiązanym, stroną) egzekucję z nieruchomości gruntowej KW nr [...] Pierwsza licytacja przedmiotowej nieruchomości wyznaczona na [...] grudnia 2022 r., o której organ prawidłowo zawiadomił uczestników, a także publicznie obwieścił, nie doszła do skutku. W dniu [...] lutego 2023 r. organ egzekucyjny przeprowadził drugą licytację
ww. nieruchomości, w skład której wchodzi działka nr [...]. Na tej licytacji organ egzekucyjny wyłonił potencjalnego nabywcę w osobie M. P..
Z uwagi na wielość złożonych przez W. B. środków zaskarżenia organ egzekucyjny postanowieniem z [...] marca 2023 r. nr [...] ([...]) wstrzymał udzielenie przybicia na rzecz licytanta do czasu rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie sprawy ze skargi
na obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości.
W dniu [...] października 2023 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie
nr [...] ([...]), w którym udzielił przybicia na rzecz licytanta M. P.. Stwierdził, że w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 31 maja 2023 r., I SA/Sz 69/23 ustały przeszkody do udzielenia przybicia.
W piśmie z [...] listopada 2023 r. W. B. złożył zażalenie
na postanowienie o udzieleniu przybicia. Zarzucił naruszenie art. 111m § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") poprzez jego niezastosowanie,
w konsekwencji wydanie postanowienia o przybiciu mimo braku rozstrzygnięcia wniesionej przez niego skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Uzupełniając zażalenie, w piśmie z [...] listopada 2023 r. strona wniosła o uchylenie postanowienia z [...] października 2023 r. ze względu na ciężkie naruszenie art. 111n u.p.e.a. Jak wskazała strona, organ nie odmówił przybicia, pomimo istnienia przesłanek odmawiających przybicia. W zakończeniu strona wniosła o przeprowadzenie ponownej wyceny i ponownej licytacji.
Postanowieniem z [...] grudnia 2023 r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w sprawie udzielenia przybicia ww. nieruchomości gruntowej.
Strona w piśmie z [...] stycznia 2024 r. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności ww. ostatecznego postanowienia z [...] grudnia 2023 r. wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania postanowienia. Postanowieniu strona zarzuciła, że zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) oraz że zawiera wadę powodującą jego nieważność z mocy wyraźnie wskazanych przepisów prawa
(art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.).
Postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. nr [...] organ odwoławczy odmówił wstrzymania wykonania ostatecznego postanowienia o przybiciu,
zaś postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia z [...] grudnia 2023 r.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona zaskarżyła je zażaleniem. Strona wskazała, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności związane z umową
o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. W związku z tym całe postępowanie
jest skierowane do niewłaściwej osoby. Dodatkowo wskazał, że błędnie przeliczona
jest wartość jego zadłużenia i zmarłej żony A. B.. W związku z tym wpisanie hipoteki w zakresie długu zmarłej żony jest nieprawidłowe i powoduje istotny błąd prawny, który prowadzi do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."). W dalszej części zażalenia strona wskazała na naruszenie przepisów prawa, tj.: art. 111m § 2 i § 3 u.p.e.a., art. 111n u.p.e.a., art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.; dalej: "u.g.n.").
W piśmie z [...] lutego 2024 r. strona ponownie wniosła o wstrzymanie wykonania postanowienia z [...] grudnia 2023 r.
Postanowieniem z [...] marca 2024 r. nr [...] organ odwoławczy odmówił wstrzymania wykonania postanowienia o udzieleniu przybicia
ww. nieruchomości gruntowej.
Rozpatrując sprawę, organ zauważył, że zażalenie z [...] lutego 2024 r. w znacznej części powiela treść wniosku z [...] stycznia 2024 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia z [...] grudnia 2023 r. jak i wcześniej wniesionego pismem z [...] listopada 2023 r. zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o przybiciu.
Przed przystąpieniem do oceny okoliczności podniesionych w zażaleniu, organ wskazał, że z postępowania nadzwyczajnego nie można czynić tzw. "trzeciej instancji", do czego w istocie zmierza strona. Stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić
w przypadku niewątpliwego i oczywistego wystąpienia którejkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ zaznaczył, że w tym trybie nie prowadzi się postępowania mającego zastąpić i naprawić pierwotne działanie organu, którego decyzja jest badana (nie jest to bowiem postępowanie zwyczajne), bądź też zweryfikować wszelkie błędy
tak postępowania zwykłego jak i wydanej w nim decyzji. W trybie nadzwyczajnym ocenia się działanie organu, którego decyzja poddana jest nadzwyczajnej weryfikacji
w kontekście dowodów zebranych w postępowaniu zwykłym.
Odnosząc się do przesłanki rażącego naruszenie prawa, organ w pierwszej kolejności powołał się na to, że wszystkie zainicjowane przez stronę postępowania zostały zakończone wydaniem postanowień, w których nie stwierdzono uchybień i które miały walor ostateczności. Ustała również okoliczność wskazana w postanowieniu
z 1 marca 2023 r., bowiem WSA w Szczecinie w wydanym 31 maja 2023 r. wyroku
o sygn.. akt I SA/SZ 69/23 oddalił skargę wniesioną w przedmiocie obwieszczenia
o pierwszej licytacji nieruchomości. Wniesienie skargi kasacyjnej od tego wyroku
nie może odnieść skutku, z racji art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.;
dalej: "p.p.s.a."), który znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed sądem kasacyjnym w związku z art. 193 p.p.s.a. Skoro prawidłowość operatu z 12 grudnia
2017 r. została przesądzona prawomocnym wyrokiem, to organ egzekucyjny miał podstawę, a nawet obowiązek, aby na licytacji posłużyć się właśnie ceną szacunkową wynikającą z tego operatu. Nie można bowiem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach postępowania.
Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 111n u.p.e.a. pod kątem jego rażącego naruszenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że w postanowieniu o utrzymaniu w mocy postanowienia o udzieleniu przybicia zbadał, iż nie zachodzą sytuacje w nim określone. Kwestionowanie zaś wyceny nieruchomości nie mieści się w granicach sprawy udzielenia przybicia uregulowanej w oddziale 7 zatytułowanym Przybicie zawartym w rozdziale
7 Egzekucja z nieruchomości u.p.e.a. Wobec tego zarzut z art. 111n u.p.e.a. jest niezasadny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 ust. 3 u.g.n., organ wskazał,
że ww. przepis ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w ograniczonym zakresie. Nie ma podstaw do odstąpienia od reguł określonych przepisami art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., w przypadku gdy operat szacunkowy ma być dopiero podstawą opisu
i oszacowania. Do kwestionowania operatu szacunkowego po sporządzeniu protokołu opisu i oszacowania ww. przepisy nie mają zastosowania.
Wszystkie powyżej opisane okoliczności organ odwoławczy oceniał
w postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z [...] grudnia 2023 r.
nr 3201- [...]
Reasumując, organ orzekł, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka stwierdzenia nieważności postanowienia, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Oceniając przesłanki skierowania rozstrzygnięcia do osoby niebędącej stroną
w sprawie, w pierwszej kolejności organ zaznaczył, że do zażalenia dołączono umowę
z [...] października 1995 r. o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.
Na jej podstawie strona twierdzi, że całe postępowanie jest skierowane do niewłaściwej osoby.
Odnosząc się do powyższego, organ odwoławczy w pierwszej kolejności zauważył, że umowa o wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej nie jest nową okolicznością w sprawie. Organy wzięły ją pod uwagę w postanowieniu z [...] lipca
2017 r. nr [...] jak i w postanowieniu z [...] maja 2022 r.
nr [...]
Następnie organ dodał, że z zapisów działu II przedmiotowej księgi wieczystej wynika, że na dzień zajęcia nieruchomości zobowiązany był jej współwłaścicielem. Aktem notarialnym z [...] października 2018 r. Repetytorium A nr [...], działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz żony na podstawie przestawionego pełnomocnictwa
z [...] lipca 2018 r., nabył w formie darowizny udział żony w przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z umowy darowizny wyżej wymieniony znał stan faktyczny i prawny przedmiotu umowy. Miał wiedzę, że w dziale III księgi wieczystej widnieje ostrzeżenie
o wszczęciu egzekucji z udziału żony. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził,
że egzekucja z przedmiotowej nieruchomości jest skierowana i prowadzona wobec właściwej osoby.
Oceniając przesłanki niewykonalności rozstrzygnięcia w dniu jego wydania, organ wyjaśnił, że przez niewykonalność decyzji (postanowienia) mającą charakter trwały rozumie się taką decyzję (postanowienie), której adresat jest na stałe pozbawiony możliwości czynienia użytku z ustanowionych w niej praw lub trwale pozbawiony możliwości wykonania obowiązków. W zażaleniu nie wskazano okoliczności potwierdzających wystąpienie tak rozumianej przesłanki do stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] grudnia 2023 r. Wystąpienie jej strona wiąże z tym, że postępowanie skierowane jest do niewłaściwej osoby oraz z błędami w zakresie przeliczenia swojego zadłużenia i zmarłej żony. W aktualnym postępowaniu nie jest dopuszczalna weryfikacja prawidłowości ustalonego stanu faktycznego sprawy, bowiem ocenia się w nim rażące naruszenie normy prawa materialnego. Skoro tak, to w postępowaniu tym nie może być rozpatrywana kwestia wysokości zadłużenia.
Odnośne zapisów w księdze wieczystej, a konkretnie wpisu hipoteki w zakresie długu zmarłej żony organ zauważył, że w dziale IV aktualnej księgi wieczystej brak jest jakichkolwiek wpisów w tym przedmiocie. Wykreślone wpisy nie odnoszą
się do analizowanego stanu prawnego.
Oceniając przesłankę istnienia wady powodującej nieważność rozstrzygnięcia
z mocy prawa, organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził, że w zażaleniu
nie wskazano przepisu prawa, z którego wynikałaby sankcja nieważności. Organ
też nie stwierdził istnienia takich okoliczności, które skutkowałyby istnieniem wady,
o której mowa w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.
W ocenie organu z przedstawionych okolicznościach sprawy nie można wnosić,
że postanowienie z [...] grudnia 2023 r. narusza w sposób rażący, ani w jakikolwiek inny prawo. Nie zachodzi sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanego przepisu
a rozstrzygnięciem zawartym w przedmiotowym postanowieniu. Postępowanie
o stwierdzenie nieważności postanowienia nie może przekształcić się w postępowanie
o charakterze merytorycznym, w którym bada się ponownie wszystkie okoliczności sprawy. W postępowaniu nadzwyczajnym dokonywana jest jedynie ocena czy miało miejsce naruszenie prawa w sposób rażący.
Na koniec organ odwoławczy stwierdził, że wskazane w przepisach
art. 156 § 1 pkt 2, 4, 5 i 7 k.p.a. przesłanki nie wystąpiły. W sprawie nie wystąpiły także inne przesłanki stwierdzenia nieważności postanowienia, o których mowa
w art. 156 § 1 k.p.a.
Odnośnie do przekazanej [...] marca 2024 r. informacji dotyczącej przewidywanego otrzymania przez stronę w terminie do [...] marca 2024 r. zadatku z tytułu sprzedaży nieruchomości i pokrycia z niego zobowiązań podatkowych, organ wskazał,
że oświadczenie to pozostaje bez wpływu na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia.
We wniesionej skardze strona zaskarżyła w całości postanowienie organu odwoławczego z [...] marca 2024 r., wnosząc o jego uchylenie na podstawie 145 § 1
pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a., zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
W ocenie skarżącego postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem następujących przepisów prawa procesowego oraz zawiera wadę powodującą nieważność na mocy wyraźnie wskazanych przepisów prawa, tj.:
1. Art. 111m § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, w konsekwencji wydanie postanowienia o przybiciu mimo braku rozstrzygnięcia wniesionej przez skarżącego skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z 31 maja 2023 r., I SA/SZ 69/23.
2. Art. 111n u.p.e.a. w ten sposób, że organ nie odmówił przybicia, pomimo istnienia przesłanek odmawiających przybicia. Wskazał, że w obecnej sytuacji
ekonomiczno-gospodarczej ceny przedmiotowej nieruchomości, tzn. nieruchomości gruntowej, są znacząco wyższe, niż w 2017 r. Potwierdza to fakt, że ceny w miejscu położenia ww. nieruchomości są znacząco wyższe.
3. Art. 156 ust. 3 u.g.n. w ten sposób, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. W związku z tym udzielenie przybicia na podstawie operatu szacunkowego z 2017 r. ma znaczący wpływ na wynik sprawy oraz ujemne skutki
dla właściciela nieruchomości gruntowej. Organ zaniechał aktualizacji cen czym zaniżył wartość nieruchomości.
4. Art. 156 § 1 pkt 4, 5, 2 i 7 k.p.a. w związku z wyjściem nowym okoliczności w sprawie a mianowicie: fakt, że skarżący posiadał umowę o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej ze zmarłą żoną (załącznik nr [...] - akt notarialny z [...] października 1995 r.).
W związku z czym całe postępowanie egzekucyjne jest skierowane do niewłaściwej osoby oraz wartość zadłużenia również jest błędnie przeliczona, albowiem jak wynika
z przedłożonej informacji w sprawie zadłużenia skarżący posiada zaległości podatkowe w kwocie [...]zł natomiast zadłużenie zmarłej żony wynosi [...] zł.
W związku z tym wpisanie hipoteki w zakresie długu zmarłej żony jest nieprawidłowe
i powoduje istotny błąd prawny, który prowadzi do stwierdzenia nieważności decyzji.
Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów oraz ze względu na fakt,
że ww. zarzuty stanowią o wadliwości postanowienia wydanego przez organ odwoławczy, skarżący wniósł o uchylenie wydanego w tej sprawie postanowienia
oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy, a także
z ostrożności procesowej o wstrzymanie wykonania postanowienia w związku z realnym niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej oraz nieodwracalnej szkody w majątku skarżącego poprzez przeniesienie prawa własności nieruchomości gruntowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu
tego pisma procesowego organ po opisaniu dotychczasowego przebiegu sprawy, odniósł się do zarzutów zawartych w skardze.
W udzielonej na wezwanie sądu odpowiedzi, skarżący wskazał, że żąda wstrzymania m.in. postanowienia organu odwoławczego z [...] czerwca 2024 r., nr [...] i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z [...] kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości gruntowej.
Postanowieniem z 19 lipca 2024 r., I SA/Sz 267/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił wstrzymania wykonania postanowień objętych wnioskiem skarżącego. Drugim postanowieniem wydanym w tym samym dniu sąd oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania postanowienia organu odwoławczego
z [...] czerwca 2024 r., nr [...] i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] kwietnia 2024 r.,
nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości gruntowej w sprawie z jego skargi na postanowienie organu odwoławczego z 13 marca
2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia ostatecznego w sprawie udzielenia przybicia na rzecz licytanta.
W związku ze złożeniem przez skarżącego pisma z [...] sierpnia 2024 r., w którym przedstawił argumenty dotyczące wstrzymania wykonania postanowienia organu podatkowego, wskazując na daleko idące konsekwencje, które wywołuje zmiana właściciela spornej nieruchomości, która została zlicytowana w drodze postanowienia egzekucyjnego i na podstawie wydanych przez urząd skarbowy postanowień, wezwano skarżącego zarządzeniem z [...] sierpnia 2024 r. do doprecyzowania, jaki w istocie charakter należy przypisać treści ww. pisma, pod rygorem przyjęcia, że jest to ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania ww. postanowienia z [...] grudnia 2023 r. Skarżący
w wyznaczonym terminie nie udzielił odpowiedzi na wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 18 października 2024 r., I SA/Sz 267/24 odmówił zmiany postanowienia z 19 lipca 2024 r. o odmowie wstrzymania wykonania postanowień objętych wnioskiem z [...] kwietnia 2024 r.
W piśmie z [...] stycznia 2025 r. skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie z jego skargi na postanowienie organu odwoławczego z [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia ostatecznego w sprawie udzielenia przybicia
na rzecz licytanta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem
z 22 stycznia 2025 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, albowiem przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119
pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 roku, poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie bowiem
z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym,
na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl zaś art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd, że naruszono prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszono prawo dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ewentualnie w przypadku stwierdzenia innego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b
oraz lit. c p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczącego skargi na interpretację przepisów prawa podatkowego, opinię zabezpieczającą i na odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej
niż ta, w której wniesiono skargę.
Granice kontroli w niniejszej sprawie wyznaczyło zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z [...] marca 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu
I instancji z dnia [...] stycznia 2024 r. odmawiające stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia organu odwoławczego z [...] grudnia 2023 r. o utrzymaniu
w mocy postanowienia organu I instancji z [...] października 2023 r. o udzieleniu przybicia licytantowi po zamknięciu licytacji z ww. nieruchomości gruntowej.
W zaistniałym sporze sąd przyznał rację organowi, który orzekł, że w sprawie
nie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności ostatecznego postanowienia organu odwoławczego z [...] grudnia 2023 r. Wobec tego skarga
nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący dąży do zweryfikowania postanowienia w ramach nadzwyczajnego trybu wzruszenia ostatecznych orzeczeń organów administracji publicznej. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ustawodawca uregulował w art. 156 § 1 k.p.a. Na mocy art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz
art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Ze względu na poczynione zarzuty, wskazać trzeba, że na mocy
art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (pkt 4); była niewykonalna w dniu
jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały (pkt 5); zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (pkt 7). Przy czym zauważyć należy, że w art. 156 § 1
pkt 2 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie odrębne przesłanki stwierdzenia nieważności,
tj. wydanie decyzji bez podstawy prawnej i wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.
Rolą sądu administracyjnego, w prowadzonym wskutek skargi strony postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest zbadanie czy odmowa stwierdzenia nieważności była uzasadniona i zgodna z prawem. Sąd nie może natomiast oceniać
co do istoty sprawy postanowienia, którego stwierdzenia nieważności odmówiono.
Nie ma więc obowiązku (ani podstaw) do badania legalności ostatecznego postanowienia, bowiem wówczas wykroczyłby poza granice sprawy, poza zakres naruszeń prawa zakreślony wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., II FSK 714/11).
W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej (dotyczy również postanowień), stanowiąc wyjątek
od przewidzianej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości rozstrzygnięć administracyjnych, może być zastosowana tylko w przypadku zaistnienia przesłanek enumeratywnie wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco (wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894).
Celem tego nadzwyczajnego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy prowadzonej i zakończonej w postępowaniu zwykłym,
lecz wyłącznie ustalenie czy decyzja (postanowienie) wydana w tym postępowaniu
jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
W postępowaniu nieważnościowym organ administracji nie orzeka co do istoty sprawy, zatem brak jest tu podstaw do czynienia uzupełniających ustaleń faktycznych. W oparciu o zamknięty materiał dowodowy weryfikuje się bowiem prawidłowość samego orzeczenia wydanego w trybie zwykłym, przy czym oceny zgodności z prawem w kontekście przesłanek nieważnościowych należy dokonać według stanu faktycznego i prawnego aktualnych w dacie wydania zakwestionowanej decyzji (wyrok NSA z 16 grudnia 2024 r., I OSK 1936/21).
Przechodząc dalej wskazać należy, że przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi,
że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została
bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje kwestionowana decyzja (zob. szerzej M. Jaśkowska, komentarz
do art. 156, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Konkludując, należy podkreślić, że nie każde naruszenie prawa będzie stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tylko rażące naruszenie prawa może skutkować wydaniem rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej.
Kontrolując zaskarżone postanowienie i badając prawidłowość przedstawionego przez organ odwoławczy stanowiska w zakresie każdego z podniesionych zarzutów,
w świetle obowiązującej regulacji prawnej i ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, sąd nie znalazł podstaw do uchylenia kwestionowanego postanowienia.
W ocenie sądu organ zasadnie wskazał, że zarówno w zaskarżonym postanowieniu jak i postanowieniu je poprzedzającym wyjaśniono, że ustały przeszkody do udzielenia przybicia, o których mowa w art. 111m § 3 u.p.e.a. Zgodnie
z art. 111m § 1 u.p.e.a. po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie
o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Na podstawie art. 111m § 2 postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji,
z zastrzeżeniem § 3. Stosownie zaś do § 3. art. 111m jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu
do czasu ich rozstrzygnięcia. Na mocy z kolei art. 111m § 4 u.p.e.a. gdy przejęcie nieruchomości na własność ma nastąpić po niedojściu do skutku licytacji, organ egzekucyjny udziela przybicia na rzecz przejmującego po wysłuchaniu wnioskodawcy. Postanowienie o przybiciu zawiera firmę lub imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cenę nabycia (art. 111m § 5 u.p.e.a.)
W niniejszej sprawie [...] lutego 2023 r. organ egzekucyjny przeprowadził drugą licytację nieruchomości gruntowej objętej księga wieczystą KW nr [...],
w skład której wchodzi działka nr [...] położona w miejscowości B. gmina K. , podczas której wyłonił nabywcę. Z powodu złożenia przez skarżącego (będącego zobowiązanym) wielu środków zaskarżenia organ egzekucyjny postanowieniem z [...] marca 2023 r. wstrzymał udzielenie przybicia na rzecz licytanta.
W ten sposób zostało zrealizowane prawo zobowiązanego do ochrony w myśl art. 111m u.p.e.a. poprzez wstrzymanie się przez organ egzekucyjny z ogłoszeniem postanowienia o przybiciu do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zażalenia.
Dopiero po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku z 31 maja 2023 r., I SA/Sz 69/23 oddalającego skargę zobowiązanego, [...] października 2023 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie, w którym udzielił przybicia na rzecz licytanta. Oceniając pod tym kątem zaskarżone postanowienie, stwierdzić trzeba,
że właściwie w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia organ powołał się na środki prawne, z których skarżący korzystał w toku postępowania egzekucyjnego. Wskazał również, że na dzień wydania postanowienia w przedmiocie udzielenia przybicia wszystkie zainicjowane przez zobowiązanego postępowania zostały zakończone wydaniem postanowień, w których nie stwierdzono uchybień i które miały walor ostateczności. Jest to w sprawie istotne, albowiem w myśl art. 111m § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu, jeżeli wniesione zażalenia nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte. Ustawodawca w tym przepisie nie wprowadził wymogu wydania prawomocnego wyroku przez sąd. W tym zakresie wypada posiłkować się definicjami legalnymi zawartymi w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. – odnoszącymi się wprost
do pojęć "ostatecznych" i "prawomocnych" decyzji – z których odpowiednio wynika,
że: "ostatecznymi" są postanowienia, na które nie służy zażalenie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie; "prawomocnymi" są także postanowienia ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu. Zatem złożenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na ostateczne postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości
w postępowaniu egzekucyjnym, czy też skargi kasacyjnej od wyroku sądu pierwszej instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie stanowi negatywnej przesłanki
do wydania postanowienia o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta (sądowi z urzędu jest wiadome, że skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 31 maja 2023 r. I SA/Sz 69/23).
Ponadto należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne jest etapowe i ochrona praw strony jest w nim zabezpieczona, poprzez możliwość zaskarżania poszczególnych etapów tego postępowania określonymi środkami prawnymi. Dla każdego z etapów egzekucji z nieruchomości przewidziano odrębne środki zaskarżenia. Zakończenie każdego z etapów zwykle wiąże się z zamknięciem drogi do kwestionowania czynności po zakończeniu danego etapu (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 stycznia 2021 r., I SA/GI 942/21). W niniejszej sprawie skarżący z tego typu środków zaskarżenia korzystał
i zostały one zgodnie z prawem rozstrzygnięte przed wydaniem postanowienia
o przybiciu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 111n u.p.e.a. (dotyczącego odmowy przybicia) pod kątem jego rażącego naruszenia, w ocenie sądu słusznie organ wyjaśnił, że w postanowieniu o utrzymaniu w mocy postanowienia o udzieleniu przybicia zbadał, iż w sprawie nie zachodzą sytuacje w nim określone. Zgodnie z art. 111n § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg
lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba
że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie. Na podstawie
art. 111n § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy,
gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu.
Ugruntowaną w postępowaniu egzekucyjnym zasadą jest zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia w ramach u.p.e.a. Ma ona zapobiegać powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Środki różnią się bowiem między sobą z uwagi na przedmiot, którego mogą dotyczyć, kategorię podmiotów, którym przysługują, termin przewidziany do ich wniesienia, wymogi formalne, właściwość i kompetencje organu władnego rozpoznać konkretny środek,
a w konsekwencji - charakter postępowania, jakie wywołuje wniesienie środka zaskarżenia (por. M. Romańska, Skarga na czynności organu egzekucyjnego
lub egzekutora oraz na przewlekłość administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, Wydawnictwo C.H. Beck,
Warszawa 2004, s. 535 - 557).
Wobec powyższego, wskazać trzeba, że podstawa zażalenia postanowienia organu egzekucyjnego co do przybicia ogranicza się do naruszenia przepisów ustawy
na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do innych
faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Przedmiotem zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny na danym etapie postępowania. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a., zatem tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., III FSK 5089/21).
W związku z tym, należy zgodzić się z organem odwoławczym, że nie można
na każdym etapie postępowania egzekucyjnego kwestionować czynności dokonanych
w poprzednich fazach (por. wyrok NSA z 31 października 2024 r., III FSK 728/24;
z 12 kwietnia 2023 r., III FSK 4795/21; z 13 grudnia 2023 r., III 1172/23). Z uwagi
na brzmienie przytoczonych powyżej przepisów, prawidłowo organ wskazał,
że kwestionowanie wyceny nieruchomości nie mieści się w granicach sprawy udzielenia przybicia uregulowanej w oddziale 7 zatytułowanym Przybicie umieszczonym w rozdziale 7 Egzekucja z nieruchomości ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego zarzut z art. 111n u.p.e.a. jest niezasadny.
Co do zarzutu naruszenia art. 156 ust. 3 u.g.n., który stanowi, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154, należy zgodzić
się z organem, że w procesie wyceny nieruchomości nie określa się maksymalnej ceny,
a jedynie kwotę, którą można uzyskać w transakcji rynkowej w dniu, na który wartość została określona. Podstawowym mechanizmem, za pomocą którego dokonywany
jest "pomiar" wartości nieruchomości, jest mechanizm sprzedaży licytacyjnej, ostatecznie weryfikujący dokonane wcześniej oszacowanie. Zgodnie bowiem z art. 151 ust. 1 u.g.n., wartość rynkową nieruchomości stanowi szacunkowa kwota, jaką w dniu wyceny można uzyskać za nieruchomość w transakcji sprzedaży zawieranej na warunkach rynkowych pomiędzy kupujący a sprzedającym, którzy mają stanowczy zamiar zawarcia umowy, działają z rozeznaniem i postępują rozważnie oraz nie znajdują się w sytuacji przymusowej. Zatem, wartość rynkowa nieruchomości to jedynie najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku. Faktycznie zaś cenę tę ustala rynek, czyli sami kupujący (por. wyrok NSA z 24.11.2022 r., III FSK 2027/21).
Powyższe okoliczności były badane i oceniane przez organ odwoławczy
w postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z 19 grudnia
2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia. Wobec powyższego słusznie organ uznał,
że w sprawie nie wystąpiła przesłanka stwierdzenia nieważności postanowienia, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydania postanowienia z rażącym naruszeniem prawa.
Zauważyć wypada, że skarżący próbuje w ten sposób wykazać, że cena oszacowania, którą organ przyjął za podstawę do ustalenia ceny wywołania, była zbyt niska w stosunku do poziomu aktualnych cen na rynku nieruchomości. Jednakże stwierdzić należy, że okoliczności te nie mają wpływu na ocenę prawidłowości postępowania nadzwyczajnego, albowiem wykraczają one poza przedmiot kontrolowanej przez sąd sprawy. Jeszcze raz należy podkreślić, że zarzuty podnoszone na etapie postępowania o stwierdzenie nieważności ostatecznego postanowienia nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego i zmierzać
do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu także co do tego, że w świetle zebranego materiału dowodowego, umowy o wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej nie można było uznać za nową okoliczność w sprawie uzasadniające stwierdzenie nieważności postanowienia. Jako przykład organ podał postanowienie
z [...] lipca 2017 r. znak: [...], w którym organ egzekucyjny uwzględnił skargę skarżącego na czynności egzekucyjne i usunął stwierdzoną wadę czynności dotyczącą sposobu sporządzenia zawiadomienia z [...] czerwca 2017 r. znak: [...] i wskazał, że zajmuje udział ˝ niewydzielonej części przedmiotowej nieruchomości (k. 35 - 41 akt administracyjnych). Z kolei postanowieniem z [...] maja 2022 r. znak: [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego
w K. połączył postępowanie egzekucyjne prowadzone z udziałów nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę [...], należących do żony skarżącego
i samego skarżącego zajętych na podstawie 3 zawiadomień o zajęciu (k. 45 - 42 akt administracyjnych). Stąd organ wysnuł prawidłowy wniosek, że przedmiotowa umowa
o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej nie posiada przymiotu nowych okoliczności w sprawie w chwili wydania postanowienia. Oznacza to, że nie mogła
ona wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Wobec prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych i zastosowania obowiązujących przepisów, uprawnione było stwierdzenie organu, że egzekucja z przedmiotowej nieruchomości była skierowana i prowadzona wobec właściwej osoby.
Słusznie również organ uznał, że podniesione przez skarżącego kwestie dotyczące wysokości zadłużenia nie mogły być przedmiotem oceny w postępowaniu
o stwierdzenie nieważności postanowienia. W tym postępowaniu nie jest dopuszczalna weryfikacja prawidłowości ustalonego stanu faktycznego sprawy, bowiem ocenia
się w nim rażące naruszenie prawa materialnego.
Na koniec należy przypomnieć, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Jest to postępowanie odrębne w stosunku do tego, w którym wydano "główne" postanowienie (w rozpoznawanej sprawie o udzielenie przybicia na rzecz licytanta). Jego celem nie jest ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej takim rozstrzygnięciem, lecz ustalenie czy nie jest ono dotknięte jedną z wad enumeratywnie określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Stanowisko zajęte przez sąd koreluje także z zasadą, że egzekucja
z nieruchomości jest postępowaniem etapowym, zabezpieczonym przez ustawodawcę stosownymi środkami ochrony prawnej dla zobowiązanego. Wobec tego,
na poszczególnych jej etapach mogą być podnoszone wyłącznie kwestie związane
ze skarżeniem konkretnych czynności czy aktów prawnych. Dla przykładu, na etapie zażalenia i skargi na postanowienie o przybiciu nie mogą być podnoszone kwestie związane z opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości, gdyż kwestie te powinny być przedmiotem zaskarżenia na etapie wcześniejszym (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., III FSK 5089/21). Wobec powyższego negatywnie należy ocenić działanie skarżącego, który wszelkimi dostępnymi środkami, próbuje wyeliminować
z obrotu prawnego ostateczne postanowienie w przedmiocie udzielenia przybicia
na rzecz licytanta, który nabył nieruchomość należącą poprzednio do skarżącego.
Sąd wskazuje ponadto, że w treści skargi zawarty został wniosek dowodowy
o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia prawidłowej ceny nieruchomości gruntowej. W tym zakresie Sąd wskazuje, że wniosek dowodowy skarżącego nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd. Wskazać bowiem należy,
że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwe jest przeprowadzenie jedynie dowodu z dokumentu, co wprost wynika z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Przywołany przepis stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W powołaniu na ten przepis nie jest możliwe przeprowadzenie przez sąd administracyjny dowodu z opinii biegłego czy też przesłuchania świadków, albowiem przeprowadzenie takich dowodów nie jest przewidziane w ramach procedury obowiązującej przed sądem administracyjnym.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł
o oddaleniu skargi.