I SA/SZ 254/23

I SA/Sz 254/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący/
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 2 i 3, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt. 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2 rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej też "organ" lub "ZUS") na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, zw. dalej: "u.s.u.s."):
w pkt 1 decyzji odmówił B. L. (dalej też zwanej "skarżącą") umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
odsetek w kwocie [...]zł naliczonych na [...] października 2022 r. przypadających od składek za okres 09.2014, 09.2015-12.2016, 03-04.2017, 06-11.2017 odsetek w kwocie [...]zł naliczonych na [...] października 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09.2014, 09.2015-12.2016, 03-04.2017, 06-11.2017,
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:
odsetek w kwocie [...]zł naliczonych na [...] października 2022 r. przypadających od składek (w części finansowanej przez płatnika składek) za okres 01-02.2014, 06.2014, 08.2014-12.2016, 03-11.2017, odsetek w kwocie [...]zł naliczonych na [...] października 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01-02.2014, 06.2014, 08.2014- 12.2016, 03-11.2017,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z tytułu odsetek w kwocie [...]zł naliczonych na [...] października 2022 r. przypadających od składek za okres 01.2014-12.2016, 03-11.2017.
oraz w pkt 2,
na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zw. dalej: "rozporządzeniem", odmówił umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...]zł (naliczonych na [...] października 2022r.) przypadających od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym:
- w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 09.2014, 09.2015-12.2016, 03-04.2017, 06-11.2017,
- w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01- 02.2014, 06.2014, 08.2014-12.2016,03-11.2017
- w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres 01.2014-12.2016, 03-11.2017.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w okresie od [...].04.2009 r. do [...].11.2017 r. (z przerwą) skarżąca prowadziła działalność gospodarczą (data skreślenia z CEIDG - [...] grudnia 2017 r.). W związku z nieopłaceniem składek, na koncie skarżącej powstały zaległości. Wnioskiem z [...] października 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu, z prośbą o umorzenie odsetek naliczonych od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że zadłużenie pochodzi z okresu, kiedy jej życie było pasmem nieszczęść. Skarżąca wskazała, że zaufała nieodpowiedniej osobie. W czasie gdy zajmowała się chorymi na nowotwór rodzicami, małym dzieckiem i chorym partnerem a jednocześnie była jedynym faktycznym żywicielem rodziny, partner skarżącej, którego obowiązkiem było dbanie o sprawy urzędowe, sprzeniewierzył zarobione przez skarżącą pieniądze i zamiast odprowadzać opłaty, przez lata za plecami skarżącej zadłużał ją, firmę skarżącej i jej rodzinę. Dodatkowo skarżąca wskazała na niepoprawne postępowanie ZUS, który na skutek nierzetelnych rozliczeń konta, utwierdził skarżącą w przekonaniu o tym, że nie posiada ona żadnego zadłużenia z tytułu składek odprowadzanych w trakcie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w latach 2013-2017 ( pismo ZUS z lipca 2020 r.). Skarżąca zwróciła uwagę, że otrzymywała kilkukrotnie sprzeczne ze sobą informacje odnośnie stanu zadłużenia, a pismo z lipca 2020 r. sugerowało całkowicie błędne księgowanie wpłat i stwierdzało nadpłatę. W końcu skarżąca wniosła o rozliczenie konta – który to wniosek, również nie mógł być rozpatrzony w terminie, bo na koncie było zbyt dużo nieścisłości i przedłużano termin do rozpatrzenia sprawy. Czas, który upłynął na wyjaśnianiu nieporozumienia wynikającego z pisma ZUS z lipca 2020 r. spowodował dla skarżącej wymierne straty i kolejne niepotrzebne koszty.
Skarżąca wskazała, że w 2008 r. urodziła syna i przeprowadziła się ze S. do Ł., aby razem z partnerem wychowywać dziecko. W sierpniu 2009 r. rozwiązała umowę o pracę w S. i została na stałe w Ł.. We wrześniu 2009 r. u partnera skarżącej stwierdzono raka piersi stopnia 4. Stan był bardzo poważny i nie było już czasu na czekanie w kolejce do operacji. Amputację piersi wykonano więc w Centrum Medycznym w W. prywatnie, korzystając z kredytu odnawialnego na karcie kredytowej skarżącej. Chemioterapię i hormonoterapię partner skarżącej przechodził w W., co miesiąc, a do tego dochodziły dodatkowe koszty. W tym czasie skarżąca miała 1,5 rocznego syna, któremu starała się zapewnić jak najlepszą opiekę. W trakcie leczenia partnera, skarżąca straciła źródła utrzymania w związku z tym, że krótko przed chorobą rozwiązała umowę w S. i nie zdążyła znaleźć nowej pracy. Skarżąca podjęła więc pracę zmianową w McDonalds. Syn zostawał z chorym tatą. W 2012 r. skarżąca przeprowadziła się do S., ponieważ tu znalazła pracę jako przedstawiciel handlowy. Działalność gospodarcza, którą otworzyła, miała być źródłem dochodów rodziny skarżącej, jednak wszystkimi urzędowymi sprawami miał zajmować się partner, który był pełnomocnikiem skarżącej. Przebywał on w domu, a skarżąca ciągle faktycznie pracowała. Nie miała czasu na kolejne obowiązki. Ponadto w 2015 r. wykryto u mamy skarżącej raka wątroby. Wykonano zabieg operacyjny, ale guz okazał się nieoperacyjny. Rana bardzo długo się goiła (ok. 6 miesięcy), co wymagało częstych wizyt w szpitalu. To był dla skarżącej kolejny cios. W międzyczasie skarżąca starała się zajmować małym synem i całym domem, bo partner skarżącej był mało mobilny. Mama skarżącej przeszła 6 cykli chemioterapii, niestety w 2017 r. zmarła. W czasie choroby mamy, także tata skarżącej zachorował na nowotwór złośliwy płuc. Przebywał w szpitalu w Zdunowie. Skarżąca przywoziła mu posiłki i codziennie odwiedzała. Potem opiekowała się ojcem w domu organizując opiekę, specjalistyczne łóżko i inne potrzebne rzeczy. Bywały takie dni, kiedy skarżąca musiała tatę zawozić na radioterapię paliatywną, a mamę na kolejną chemioterapię w tym samym czasie. Było jej bardzo ciężko. Tato też niestety zmarł. Te kilka lat były "wyjęte z życiorysu" skarżącej, poświęcone opiece nad obojgiem rodziców, nad małym synem oraz chorym partnerem przed przeszczepem i pracy zarobkowej. Skarżąca dodała, że jej partner był bardzo inteligentny i miał doskonałe umiejętności informatyczne, mógł więc być pomocny w sprawach urzędowych i opłatach. Ufała mu, jednak jak się później okazało to był błąd. Na przełomie 2020 i 2021 r. stan zdrowia partnera znacznie się pogorszył. To był okres kolejnych pobytów w szpitalach, w czasie których skarżąca napotykała ciągle przeszkody w opiece nad partnerem i uzyskiwaniu informacji o jego kondycji, mimo, że wszędzie była do tego upoważniona. Napotykając różne trudności w opiece, skarżąca postanowiła wziąć ślub, który odbył się krótko przed jego śmiercią. Następnie już po jego śmierci okazało się, że partner nie informował skarżącej o ważnych sprawach i problemach, które zaczęły narastać w firmie. Obsługą konta i płatnościami przez wszystkie lata miał zajmować się partner skarżącej. Około 2017 r. po śmierci rodziców, skarżąca zamknęła swoją firmę i przeszła załamanie. Wówczas skarżąca nie miała żadnych informacji o tym, że w firmie narosły jakieś długi. Dopiero po śmierci partnera zaczęły napływać do niej, różne informacje związane z firmą, jak i jej sytuacją majątkową. Okazało się, że partner zostawił skarżącą z ogromnymi długami, a firma skarżącej również była poważnie zadłużona. Skarżąca zastała puste konta, zadłużenie i została z dnia na dzień bez pracy (pracowała w tamtym okresie w firmie partnera). W domu skarżąca znalazła schowane dziesiątki listów, korespondencji urzędowej, z US, ZUS, spółdzielni, wezwania do zapłaty itp., o których nie miała pojęcia. Co więcej skarżąca odkryła, że jej mieszkanie w Ł. zostało zlicytowane na aukcji komorniczej. Wszelkie pisma sądowe, komornicze, windykacyjne odbierał i ukrywał partner skarżącej. Na żadnym dokumencie nie widniały podpisy skarżącej, tylko jej partnera - T. L.. Korespondencja nigdy nie była skarżącej przekazywana. Tak samo w przypadku należności ZUS. W dokumentach partnera skarżąca znalazła szczątkowe informacje i dokumenty z poprzednich lat, w tym postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z ZUS. Wówczas skarżąca nawiązała kontakt z prawnikiem partnera, którego dane znalazła na dokumentach. Prawnik zapewniał skarżącą, że wszelkie sprawy skarżącej związane z zadłużeniami ZUS zostały wyjaśnione i nie ma powodu do niepokoju. Skarżąca uzyskała również informację, że partner opłacał składki, ale zostały one przez ZUS źle rozksięgowane w 2020 r. Na potwierdzenie tego faktu skarżąca znalazła postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS. Skarżąca wskazała, że została sama, bez pieniędzy, z dorastającym 13-letnim synem, który również musiał się zmierzyć ze śmiercią taty. Ilość długów przeraziła i załamała skarżącą. Okazało się, że skarżąca posiada zadłużenie w [...] i kredyt mieszkaniowy jeszcze na 11 lat na mieszkanie w Ł., które bez wiedzy skarżącej zostało zlicytowane w trybie egzekucji. Partner ukrywał całą korespondencję. Był cały czas w domu, a skarżąca pracowała i zarabiała na rodzinę, wykonując jego polecenia. Zaraz po śmierci partnera, skarżąca zaczęła szukać pracy. W tym czasie uczyła się w rocznej szkole Technik Sterylizacji Medycznej, wykonując praktyki w Szpitalu i ostatecznie została zatrudniona. Egzamin państwowy skarżąca zdała z wyróżnieniem.
Skarżąca dodała, że ciężko pracuje, bierze nadgodziny, jest doceniana i dostaje nagrody. Nie uchyla się od spłaty długu. Nie ukrywała swoich dochodów, a wręcz przeciwnie bierze wszystkie możliwe nadgodziny, aby spłacić jak najwięcej. Przez ostatnie pół roku oddała do ZUS znaczną kwotę zadłużenia. Gdyby od razu złożyła wniosek o raty, to zapewne sytuacja wyglądałaby lepiej, bo wciąż narastały odsetki. Skarżąca poprosiła o zrozumienie, że posiadając tak sprzeczne informacje - jak np. postanowienie ZUS z 2020 r. o tym, że na jej koncie istnieje nadpłata w składkach ZUS, musiała podjąć wszelkie możliwe starania, aby dojść prawdy. Pracownicy ZUS przeciągali sprawę, nie rozpoznawali jej w terminie, decyzje były uchylane i przekazane do ponownego rozpatrzenia, aby ostatecznie ustalić, jakie jest rzeczywiście zadłużenie nieprzedawnione w koncie rozliczeniowym. Ten czas działał na jej niekorzyść, ale uczciwie skarżąca starała się doprowadzić sprawę do końca. Kwota, która na poczet zaległości jest teraz pobierana z pensji skarżącej, jest ogromna. Skarżącej pozostaje na życie [...] zł, a czasami mniej. Bez pomocy teściów (mieszkających w K.) i brata nie dałaby rady. Syn skarżącej ma 14 lat, to trudny wiek, ale uczy się bardzo dobrze. Skarżąca chciałby żeby jak najmniej odczuł tą sytuację. Syn nie ma renty po tacie, skarżąca złożyła wniosek już ponad rok temu, ale sprawa nadal jest w toku. Syn bardzo szybko rośnie, ma 186 cm i wszystkie ubrania musiała skarżąca kupować od nowa. Skarżąca oszczędza na wszystkim, dlatego poprosiła o rozłożenie na raty swojego długu i umorzenie odsetek.
Skarżąca raz jeszcze wskazała, że partner bardzo skutecznie ukrywał przed nią całą korespondencję i zapewniał, że wszystko jest w porządku. W styczniu 2021 r. skarżąca zawarła związek małżeński, jednak gdyby wiedziała, jaka jest sytuacja, nigdy nie zgodziłaby się na małżeństwo.
Następnie skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo ciężka. Na wydatki miesięczne składa się: czynsz [...] zł, prąd [...] zł / 2 miesiące, zadłużenie z tytułu umów zawartych przez partnera na skarżącą - O. [...] zł, P. [...] zł, T. [...] zł (umowy do maja 2023 r.), NN - [...] zł, obiady syna w szkole -[...] zł, Aikido [...] zł, pianino - [...] zł x 4 razy w miesiącu, korepetycje z matematyki [...] zł x 4 razy w miesiącu, pożyczka w pracy zaciągnięta na pokrycie kosztów życia - rata [...] zł miesięcznie, rata kredytu w PKO za mieszkanie, które zostało zlicytowane - 70 franków.
Skarżąca wskazała, że walczy o godne funkcjonowanie syna każdego dnia. Skarżąca dodała, że również jest pod opieką i stałą kontrolą poradni onkologicznej z powodu wykrytej zmiany w piersi. Skarżąca zaproponowała ratalną spłatę zadłużenia głównego w ZUS, co jest adekwatne do jej możliwości i aktualnej sytuacji.
Następnie w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca wskazała, że umorzenie przynajmniej części zobowiązań w ZUS pozwoli powrócić jej do normalnego życia. Obecnie skarżąca zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę, z której utrzymuje skarżąca siebie i syna. W ostatnich miesiącach skarżąca otrzymuje mniejszą pensję ze względu na to, że nie ma możliwości brania nadgodzin. Syn skarżącej potrzebuje jej w domu. Skarżąca na bieżąco stara się spłacać wszystkie swoje zobowiązania, ale obecne obciążenia przychodów z tytułu długu wobec Urzędu Skarbowego są tak duże, że faktyczna pensja, którą otrzymuje "na rękę" wynosi ok. [...] zł. Ponadto, syn skarżącej w ciągu ostatnich 2 lat bardzo urósł w związku z tym skarżąca musiała wymienić mu całą garderobę. Dalsze kształcenie to kolejne wyższe wydatki. Szkoła średnia to już koszt książek (obecnie są darmowe) i innych opłat. Skarżąca dodała, że jest coraz starsza i nie ma już tyle siły, żeby pracować, tak jak przez ostatnie 1,5 roku. Skarżąca bardzo chce uregulować swoje zobowiązania i dlatego prosi o pomoc i umorzenie. Gdyby wcześniej dowiedziała się o swojej sytuacji, od razu zabrałaby się za jej rozwiązywanie.
Skarżąca raz jeszcze podkreśliła, że mąż zostawił ją bez niczego, bez zatrudnienia i z długami oraz pustym kontem, bo to on prowadził wszystkie sprawy finansowe. Skarżąca nie była świadoma swojego zadłużenia. Niestety skarżąca posiada jeszcze kredyt hipoteczny na mieszkanie w Ł., które zostało zlicytowane na poczet długów po mężu. Kredyt ten będzie spłacać jeszcze 11 lat (do 2034 r.).
W toku prowadzonego postępowania skarżąca przedłożyła dodatkowe szczegółowo wymienione dokumenty, w tym: "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej" z [...] listopada 2022 r., listy płac (9 szt.), faktury VAT za bieżące rachunki wraz ze szczegółami rozliczenia i powiadomieniami (14 szt.).
Do rozpatrzenia wniosku organ wykorzystał informacje pozyskane z urzędu, tj.: informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów (wg stanu na [...] października 2022 r.), informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych (wg stanu [...] października 2022 r.), informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z [...] października 2022r., pismo ZUS z [...] września 2022r.
Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy organ ustalił, że skarżąca pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę w Szpitalu Klinicznym nr [...] w S. i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Zgodnie z załączonymi listami płac, w ostatnich 3 miesiącach skarżąca otrzymała następujące wynagrodzenie: 09.2022 r. - [...] zł brutto, wypłacono [...] zł, 10.2022 r. - [...] zł brutto, wypłacono [...] zł, 11.2022 r .- [...] zł brutto, wypłacono [...] zł. Z wynagrodzenia za pracę są dokonywane potrącenia egzekucyjne przez Urząd Skarbowy i przekazywane również na poczet zaległości w ZUS.
Organ wskazał, że analiza konta ubezpieczonego wykazała, że skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Szpitalu Klinicznym nr [...] w S., a podstawa składki emerytalno-rentowej wynagrodzenia w ostatnich miesiącach zatrudnienia wyniosła: 09.2022r. – [...] zł brutto, 10.2022r.- [...] zł brutto, 11.2022 r.- [...] zł brutto. Ponadto, do [...] listopada 2022 r. skarżąca figurowała jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenia: w [...], a podstawa składki zdrowotnej wynagrodzenia w 10.2022 r. wyniosła [...] zł brutto, w Ośrodku skoku o tyczce, a podstawa składki zdrowotnej wynagrodzenia w 09.2022 r. wyniosła [...] zł brutto. Skarżąca jest wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem F. L.. Skarżąca nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, finansowo wspierają ją teściowie oraz brat. Skarżąca pobiera świadczenie wychowawcze 500+ na syna.
We wniosku o umorzenie z października 2022 r. skarżąca wymieniła następujące miesięczne wydatki: czynsz [...] zł, prąd [...] zł / 2 miesiące, zadłużenia z tytułu umów zawartych przez partnera na skarżącą - O. [...] zł, P. [...] zł, T. [...] zł (umowy do maja 2023 r.), NN -260 zł, obiady syna w szkole -[...] zł, Aikido [...] zł, pianino - [...] zł x 4 razy w miesiącu, korepetycje z matematyki [...] zł x 4 razy w miesiącu, pożyczka w pracy zaciągnięta na pokrycie kosztów życia - rata [...] zł miesięcznie, rata kredytu w [...] za mieszkanie, które zostało zlicytowane - [...] franków.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca określiła stałe wydatki związane z utrzymaniem (w łącznej kwocie [...]zł), w tym: z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty związane z leczeniem - [...] zł, inne - [...] zł. Natomiast w przesłanej [...] listopada 2022 r. dokumentacji skarżąca wykazała wydatki na łączną kwotę [...]zł.
Skarżąca wymieniła, że posiada następujące zobowiązania pieniężne: w bankach (za okres 2004-2034) w łącznej kwocie [...]CHF, miesięcznie [...] CHF (ok. [...] zł) oraz w instytucjach ( za okres 2021-2024) w łącznej kwocie [...]zł, miesięcznie [...] zł. Ww. zobowiązania są spłacane w formie dobrowolnych wpłat w łącznej miesięcznej kwocie [...]zł.
Skarżąca wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni [...] m2, położonego w S., przy ul. [...]. Nieruchomość jest obciążona hipoteką przymusową na rzecz ZUS. Z ustaleń dokonanych w Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że na nazwisko skarżącej nie są zarejestrowane żadne pojazdy. Skarżąca wskazała, że posiada inne składniki mienia ruchomego: komputer o wartości [...] zł, telewizor o wartości [...] zł.
Skarżąca powołał się na swoją sytuację zdrowotną. Wskazała, że cierpi na alergię, subkliniczną niedoczynność tarczycy. Od 2 lat jest pod opieką onkologa ze względu na rozpoznane guzy na piersi. Ponadto, syn skarżącej choruje na atopowe zapalenie skóry.
Skarżąca ubiega się o rozłożenie zadłużenia w systemie ratalnym. Zaproponowała miesięczną ratę w kwocie [...]zł.
Organ wskazał, że obecnie całość zadłużenia jest objęta przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Ł.. Dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Egzekucja jest skuteczna, na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano łącznie [...] zł.
Należności z tytułu składek figurujące na koncie są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ szczegółowo przy tym opisał czynności, które wpłynęły na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Organ wskazał, że wniosek skarżącej został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3 a u.s.u.s., których treść powołał.
Zdaniem organu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Także wysokość zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji skarżącej nie ma zastosowania.
Skarżąca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej tylko jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Jest właścicielką nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia swojej wierzytelności. Ubiega się o rozłożenie zadłużenia na raty. Całość zadłużenia jest objęta przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Ł.. Dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Egzekucja jest skuteczna, na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano łącznie [...] zł. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009 r. sygn. V SA/Wa 969/09 organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
W ocenie organu, przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.
Organ ocenił sytuację skarżącej także z uwzględnieniem przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie odsetek naliczonych od nieopłaconych składek figurujących na koncie.
Organ wskazał, że ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia stwierdza, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie przychodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS.
Organ wskazał, że do wykazywanych obecnych problemów zdrowotnych skarżącej podchodzi ze zrozumieniem, bowiem są one utrudnieniem w codziennej egzystencji. Nie kwestionuje także trudnej sytuacji, z jaką skarżąca musiała się mierzyć podczas trwania opieki nad śmiertelnie chorymi członkami rodziny łączonej z opieką nad synem oraz pracą zarobkową i docenia poświęcenie skarżącej. Jednak w ocenie organu, przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia. Skarżąca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy i jest w wieku aktywności zawodowej. Zatem skarżąca nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na stan zdrowia, który wykluczałby ją z rynku pracy i uniemożliwiałby wykonywanie pracy zarobkowej. Obecnie skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna skarżącej bądź jej najbliższych, uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez skarżącą dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.
Jak wskazał organ, rozważył on również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącą zadłużenia pozbawiałaby skarżącą i jej rodzinę, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia).
Odnosząc się do potrąceń egzekucyjnych dokonywanych z wynagrodzenia skarżącej organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzi się zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności, nie dyskwalifikując przy tym wierzyciela. Nawet jeżeli otrzymywane wynagrodzenie nie jest wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu. Skarżąca jest wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem F. L.. Skarżąca pobiera świadczenie wychowawcze 500+ na syna. Organ zauważył, że ww. świadczenie ma wpływ na poprawę sytuacji materialnej rodziny i możliwości zaspakajania jej potrzeb.
Organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji finansowej jest kwota określająca minimum socjalne, które dla 2 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł, [...] zł - na osobę. Dochód rodziny skarżącej (przed dokonaniem potrąceń egzekucyjnych) jest zatem wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS (II kwartał 2022 r.) dla ww. 2-osobowego gospodarstwa. W związku z tym, w ocenie organu skarżąca nie znajduje się w sytuacji ubóstwa, a konieczność spłaty zaległości nie pozbawia skarżącej możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb i życiowych.
Odnosząc się do stałych wydatków skarżącej związanych z bieżącym utrzymaniem organ wskazał, że posiadanie innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale nie powinna pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.
Zdaniem organu, powoływana sytuacja finansowa skarżącej nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.
Organ dodał, że analizując możliwość umorzenia należności należy mieć także na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. Jak wskazał organ, nie kwestionuje on obecnej sytuacji materialnej skarżącej, na którą ma wpływ samotne macierzyństwo oraz spłata licznych zobowiązań, jakimi została skarżąca obciążona na skutek działań jej zmarłego męża. Jednak aktualnie skarżąca pracuje na podstawie umowy o pracę. Skarżąca uzyskiwała również dochody z umowy zlecenia. Nadto, skarżąca nie udowodniła, że istnieją przeciwskazania zdrowotne (potwierdzone orzeczeniem) uniemożliwiające lub w znacznym stopniu ograniczające możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia. Wiek skarżącej i stan zdrowia pozwala na aktywność zawodową. Dodatkowo skarżąca ubiega się o rozłożenie zadłużenia na raty, proponując kwotę miesięczną [...] zł, zatem potwierdziła skarżąca swoje zdolności płatnicze.
Organ wskazał, że podchodzi ze zrozumieniem do podnoszonych przez skarżącą argumentów, jednak dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 28 ust.3 u.s.u.s.
Organ podkreślił przy tym, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości.
Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialność za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.
Organ dodał, że decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.
Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na skarżącej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącej.
W ocenie organu, na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia skarżącej spłatę zaległych należności wobec ZUS.
Organ wskazał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do skarżącej nie ma zastosowania, ponieważ skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Mając na uwadze powyższe, a w szczególności brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz przesłanek zawartych w rozporządzeniu, organ odmówił umorzenia odsetek naliczonych od nieopłaconych składek.
W skardze do sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej organ odmówił umorzenia odsetek w kwocie [...]zł (na dzień [...].10.2023 r.) przypadających od zaległych składek na ubezpieczenie osoby prowadzącej działalność gospodarczą.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez ich wadliwą wykładnię, skutkującą odmową przyznania pomocy pomimo że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej uzasadniają zastosowanie ww. przepisów.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazał, iż w żadnej mierze nie uchyla się od obowiązku spłaty ciążącego na niej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym celu zwróciła się do ZUS z wnioskiem o rozłożenie należności głównej na raty, oferując comiesięczną kwotę [...]zł, jako realną do podźwignięcia.
Skarżąca wskazała, że przedstawiając swoją sytuację majątkowo-rodzinną, wykazała rzetelnie wszystkie swoje dochody i wydatki. Biorąc pod uwagę fakt, jak poważne sumy są potrącane z jej wynagrodzenia dla zaspokojenia należności ZUS, kwota jaka pozostaje na utrzymanie jej i jej małoletniego syna [...], kształtuje się poniżej minimum socjalnego (ok. [...] zł na 2 osoby). Z tej sumy skarżąca przewiduje, że da radę spłacać ratalne zobowiązania wobec ZUS (o ile jej wniosek zostanie uwzględniony), jednak stale rosnące odsetki sprawiają, że kwota do spłaty wciąż się powiększa. Dla tej między innymi przyczyny, skarżąca zawnioskowała o umorzenie odsetek.
Skarżąca rozumie, że niemożliwe jest umorzenie składek/odsetek należnych za zatrudnianych pracowników, jednak z punktu widzenia jej sytuacji życiowej, uważa, że nie jest słuszne odmawianie jej umorzenia odsetek od składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zwłaszcza w sytuacji, w jakiej postawił ją ZUS, tj. w przeciągającym się braku informacji na temat jej rzeczywistego zadłużenia, a także wobec całkowicie wprowadzającej w błąd informacji o stwierdzeniu nadpłaty. Skarżąca nadal nie wie, jak kształtuje się saldo jej długu. W istocie bowiem, ZUS cały czas dokonuje egzekucji z jej wynagrodzenia za pracę, a zatem istnieje możliwość, że odsetki podlegały już zaspokojeniu.
W ocenie skarżącej, odmowy uwzględnienia wniosku organ nie może uzasadniać przedkładaniem interesu społecznego jako nadrzędnego, nad interes indywidualny ubezpieczonego. Z art. 28 u.s.u.s. wynika, że umorzenie może nastąpić również w części. Pozwala to na znalezienie właściwego rozwiązania, dostosowanego do realiów konkretnej sprawy i umożliwiającego pogodzenie interesu publicznego z indywidualnym. ZUS nawet nie podjął próby rozważenia możliwości chociaż częściowego umorzenia odsetek.
Skarżąca wskazał, że niesprawiedliwe jest również swoiste "karanie" wnioskodawcy, który próbuje uporać się z zadłużeniem, oferując realny dla niego układ ratalny, poprzez wnioskowanie o jego pełnej "wypłacalności" i tym samym wydawanie decyzji odmownej odnośnie odsetek.
Skarżąca wskazała, że organ zapomina, że z wykazanych sum, skarżąca musi opłacić bieżące opłaty mieszkaniowe, koszty szkoły i zajęć dziecka, spłacać kredyt, a także zakupić żywność i środki higieniczne. Dodała, że minimum socjalne, przyjęte przez pion badawczy Polityki Społecznej w 2021 r. dla województwa zachodniopomorskiego określono na kwotę [...]zł/osobę, tymczasem ww. sumy przeznaczone są na zaspokojenie potrzeb dwóch osób.
Świadczenie 500+ jest oczywiście wsparciem, jednak w ocenie skarżącej, nie powinno stanowić przełożenia na sytuację materialną zobowiązanego, gdyż służy wyłącznie częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieki i zaspokojeniem jego potrzeb. Tym samym ZUS, nie powinien oczekiwać, że powyższe środki będą przeznaczane na pokrycie zadłużenia. Ponadto świadczenie to jest przyznawane wyłącznie do uzyskania przez dziecko pełnoletności, a syn skarżącej ma obecnie niecałe 15 lat.
Skarżąca raz jeszcze wskazała, iż zaistniała sytuacja powstała nie z jej winy, lecz stanowi wyłącznie konsekwencję nielojalnego postępowania jej partnera, a następnie małżonka.
Końcowo skarżąca wskazała, że nie może być aprobaty dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Organ powinien być również obrońcą interesów jednostki, zwłaszcza wówczas, gdy strona podejmuje aktywne działania, zmierzające do ustalenia swojej sytuacji i rozliczenia zadłużenia. Nie powinno być też tak, że instytucja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 16 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III, stwierdził swoją niewłaściwość do rozpoznani skargi i przekazał skargę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie jako właściwemu miejscowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia skarżącej odsetek w łącznej kwocie [...]zł (naliczonych na [...] października 2022 r.) przypadających od zaległych, nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.
Zdaniem skarżącej, jej stan majątkowy i sytuacja rodzinna uzasadniają zastosowanie wnioskowanej ulgi. W ocenie natomiast organu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby za umorzeniem zobowiązania.
Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek (odsetek od nieopłaconych składek) na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.
Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń - wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia.
A zatem nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Odnosząc powyższe generalne rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków.
Nie budzi w sprawie wątpliwości, że w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącej z tytułu odsetek od zaległych składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W stosunku do działalności skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym, przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Także wysokość zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji skarżącej nie ma zastosowania. Nadto, jak to ustalił organ, skarżąca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, tylko jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Jest właścicielką nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia swojej wierzytelności. Całość zadłużenia jest objęta przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Ł., dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Egzekucja jest skuteczna. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Zasadnie zatem organ uznał, że wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
Zdaniem Sądu, organ w sprawie nie dokonał jednak rzetelnej i wnikliwej analizy sytuacji skarżącej, biorąc pod uwagę jej aktualną sytuację materialną i finansową pod kątem wystąpienia przesłanek wskazanych w § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Należy podkreślić, że ustalenia, iż strona jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej, spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16). A zatem, przy badaniu podstaw do umorzenia zaległości z tytułu odsetek od zaległych składek istotne jest prawidłowe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanej. Tymczasem organ nie dokonał prawidłowej analizy w tym przedmiocie.
W opinii Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, podstawowy błąd organu przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej polegał przede wszystkim na tym, że obliczając jej uzyskiwane dochody nieprawidłowo uwzględnił kwotę [...]zł, pobieraną z tytułu świadczenia wychowawczego 500+. Nie można stracić z pola widzenia, że celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk [...]) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowaniem. Brak jest zatem podstaw prawnych aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu strony, umożliwiającego spłatę odsetek od zaległych składek w ZUS.
Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia chociażby przepis art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego. W konsekwencji stwierdzić należy, że świadczenia tego nie uwzględnia się przy badaniu dochodu przypadającego na członka rodziny, świadczenie to jest nieopodatkowane i nie stanowi dochodu w myśl przepisów podatkowych, nie wlicza się go do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej czy rodzinnych, a w postępowaniu sądowym w sprawie o alimenty Sąd nie bierze pod uwagę faktu, że dziecko otrzymuje świadczenie wychowawcze.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podkreśla, że tożsamy pogląd został także sformułowany m.in. w wyroku WSA we Wrocławiu z 24 listopada 2020 r., III SA/Wr 538/19 od którego skargę kasacyjną oddalono wyrokiem NSA z 5 października 2021 r., I GSK 61/21 (takie samo stanowisko zajęto w prawomocnym wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 17 marca 2021 roku, sygn. akt III SA/Wr 184/20, czy w wyrokach z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 620/22 oraz z 6 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 564/22 ). Stąd jasna jest konkluzja, że już tylko z tego względu zaskarżona decyzja, która nie uwzględniła ww. zapatrywania została wydana z naruszeniem norm procesowych art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skoro organ poprzez uwzględnienie w dochodzie świadczenia wychowawczego 500+ w sposób błędny ustalił rzeczywistą sytuację materialną (możliwości dochodowe) strony skarżącej, to ustalenia faktyczne organu już z tego choćby powodu, nie odpowiadają zasadzie prawdy obiektywnej. W konsekwencji tego rozważania dotyczące aspektu wyważenia interesu publicznego i indywidualnego – w ramach wspomnianego uznania administracyjnego – nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.
Nadto wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu zaległych składek (odsetek) pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych (w niniejszej sprawie małoletniego syna), w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.
Dla oceny czy powyższa przesłanka jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów skarżącej pozwala na ustalenie, że w jej budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09).
Pomimo tego, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek (odsetek) na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy, nie zwalnia to jednak z organu z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki dokonywanej przy wydawaniu tego rodzaju. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. Organ nie dokonał oceny faktycznie otrzymywanej przez skarżącą comiesięcznej kwoty dochodu oraz nie rozważył należycie czy jest ona wystarczająca na pokrycie kosztów utrzymania skarżącej i jej małoletniego syna w zestawieniu z codziennymi wydatkami.
Organ nie zastosował się zatem do zasad wynikających z art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego.
Dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło indywidualizacji sytuacji zarówno strony skarżącej jak i jej rodziny. Strona skarżąca w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ma na utrzymaniu małoletniego syna. Tymczasem organ w uzasadnianiu decyzji nie zindywidualizował swoich rozważań - przede wszystkim – właśnie w zakresie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych dziecka zobowiązanej, także w aspekcie długoterminowym.
Dodatkowo, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadnicza jego część poświęcona została przedstawieniu dotychczasowego toku postępowania oraz przytoczeniu treści obowiązującej regulacji prawnej. Brak jest natomiast wniosków organu wynikających z zebranego materiału dowodowego. Organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Okoliczności przedstawione przez skarżącą powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, zwłaszcza że w tym przypadku decyzja dotyczy kwestii mającej zasadnicze znaczenia z punktu widzenia sfery elementarnych potrzeb skarżącej i jej dziecka.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja wydana została także z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej skarżącej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ kierował się tylko interesem społecznym rozumianym jako interes finansowy ZUS, pomijając całkowicie interes skarżącej i nie rozważając go w sposób należyty.
Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ nie zadziałał prawidłowo, czym w konsekwencji naruszył ww. przepisy rozporządzenia wykonawczego. Doszło także do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasad procesowych. Powyższe skutkowało koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ w pełni uwzględni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku Sądu.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd mając bowiem na uwadze treść skargi i będąc związany granicami sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie objętym skargą, tj. w zakresie pkt 2 decyzji.
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.