I SA/Sz 253/25
Podsumowanie
WSA w Szczecinie uchylił postanowienia organów obu instancji odmawiające wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie przekazania środków z rachunku VAT po śmierci upadłego, uznając prawo syndyka masy upadłości do wystąpienia z takim wnioskiem.
Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie przekazania środków zgromadzonych na rachunku VAT po śmierci upadłego. Syndyk masy upadłości złożył wniosek o przekazanie tych środków, argumentując, że jako podmiot zarządzający masą upadłości ma do tego prawo. Organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że syndyk nie posiada przymiotu strony w tej sprawie, a prawo do wniosku przysługuje spadkobiercom. WSA w Szczecinie uchylił postanowienia organów, stwierdzając, że syndyk masy upadłości ma prawo wystąpić z takim wnioskiem, niezależnie od śmierci upadłego w trakcie postępowania upadłościowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę syndyka masy upadłości na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie przekazania środków zgromadzonych na rachunku VAT. Wniosek syndyka złożony po śmierci upadłego dotyczył przekazania tych środków na wskazany rachunek bankowy. Organy podatkowe uznały, że syndyk nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym uwolnienia środków z rachunku VAT zmarłego upadłego, a prawo do złożenia takiego wniosku przysługuje spadkobiercom. Sąd administracyjny nie zgodził się z tym stanowiskiem. Podkreślił, że zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego, po ogłoszeniu upadłości postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Syndyk prowadzi postępowanie na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym. Sąd uznał, że śmierć upadłego w trakcie postępowania upadłościowego nie jest przeszkodą do kontynuowania postępowania przez syndyka i nie pozbawia go legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem o przekazanie środków z rachunku VAT. WSA uchylił zaskarżone postanowienia, wskazując na naruszenie przez organy przepisu art. 165a Ordynacji podatkowej w związku z art. 108b ustawy o VAT, poprzez błędne uznanie braku podstaw formalnoprawnych do wszczęcia postępowania na wniosek syndyka.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, syndyk masy upadłości posiada legitymację procesową do złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT po śmierci upadłego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że śmierć upadłego w trakcie postępowania upadłościowego nie pozbawia syndyka masy upadłości legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem o przekazanie środków z rachunku VAT. Syndyk działa w imieniu własnym na rzecz upadłego, a przepisy prawa upadłościowego pozwalają na kontynuowanie postępowania przez syndyka.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.p.t.u. art. 108b § ust. 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
O.p. art. 165a § § 1
Ustawa Ordynacja podatkowa
Pomocnicze
u.p.u. art. 188 § ust. 1
Ustawa Prawo upadłościowe
u.p.u. art. 61
Ustawa Prawo upadłościowe
u.p.u. art. 62
Ustawa Prawo upadłościowe
u.p.u. art. 144 § ust. 1
Ustawa Prawo upadłościowe
u.p.u. art. 144 § ust. 2
Ustawa Prawo upadłościowe
u.p.u. art. 188 § ust. 2
Ustawa Prawo upadłościowe
O.p. art. 97 § § 1 i § 2
Ustawa Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Syndyk masy upadłości posiada legitymację procesową do złożenia wniosku o przekazanie środków z rachunku VAT po śmierci upadłego. Śmierć upadłego w trakcie postępowania upadłościowego nie pozbawia syndyka prawa do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie środków z rachunku VAT. Organy podatkowe błędnie odmówiły syndykowi statusu strony postępowania.
Odrzucone argumenty
Prawo do złożenia wniosku o uwolnienie środków z rachunku VAT po śmierci upadłego przysługuje spadkobiercom, a nie syndykowi masy upadłości.
Godne uwagi sformułowania
Nielogiczność tego wnioskowania jest oczywista. Sprawa dotyczy etapu formalnej oceny wniosku, a nie jego merytorycznego rozpoznania. Brak jest uzasadnionych podstaw prawnych do różnicowania sytuacji procesowej syndyka masy upadłości ze względu na okoliczność, czy upadły żyje, czy też zmarł w toku postępowania upadłościowego.
Skład orzekający
Alicja Polańska
sprawozdawca
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
członek
Wiesława Achrymowicz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że syndyk masy upadłości ma legitymację procesową do występowania z wnioskami dotyczącymi masy upadłości, w tym o przekazanie środków z rachunku VAT, nawet po śmierci upadłego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji po śmierci upadłego w trakcie postępowania upadłościowego i dotyczy kwestii formalnoprawnych wszczęcia postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii procesowej w kontekście upadłości i podatków, pokazując, jak sąd interpretuje prawa syndyka po śmierci dłużnika, co jest istotne dla praktyków prawa upadłościowego i podatkowego.
“Czy śmierć upadłego blokuje dostęp do środków z rachunku VAT? Sąd administracyjny wyjaśnia rolę syndyka.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I SA/Sz 253/25 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2025-09-03 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-05-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Alicja Polańska /sprawozdawca/ Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Wiesława Achrymowicz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono postanowienie I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 361 art. 15, art. 108b ust. 1, Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Dz.U. 2024 poz 794 art. 188 ust. 1, art. 61 i art. 62, art. 160 ust. 1, art. 188 ust. 2, art. 144, art. 61 , art. 62, Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.) Dz.U. 2023 poz 2383 art. 97 § 1 i § 2, art. 165a, Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 3 § 1, art. 145 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 200, art. 205 § 1, Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] września 2025 r. sprawy ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie przekazania środków zgromadzonych na rachunku VAT I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz S. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 marca 2025 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 15 stycznia 2025 r. nr [...] odmawiające wszczęcia na wniosek A. G. - syndyka masy upadłości E. P. z dnia 22 listopada 2024 r. postępowania w sprawie przekazania środków zgromadzonych na rachunku VAT na wskazany rachunek bankowy. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, że syndyk masy upadłości wystąpił z ww. wnioskiem po śmierci upadłego. Upadły zmarł 2 października 2022 r. We wniosku syndyk masy upadłości argumentował, że śmierć upadłego spowodowała, że nie jest on czynnym podatnikiem podatku VAT, nie ciążą na nim obowiązki podatkowe w zakresie podatku VAT. Ponadto ustał byt prawny upadłego, ponieważ przestał istnieć, a jego NIP wygasł. W uzupełnieniu wniosku syndyk podał, że 30 listopada 2024 r. nastąpiło zamknięcie rachunku bankowego masy upadłości osoby zmarłej. Ww. postanowieniem z dnia 15 stycznia 2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ przywołał przepisy art. 15, art. 108b ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.); dalej: "u.p.t.u.", art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794); dalej: "u.p.u.", oraz art. 97 § 1 i § 2, art. 165a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.); dalej: "O.p.". Organ wyjaśnił, że w przypadku śmierci upadłego prawo do złożenia wniosku o uwolnienie środków z rachunku VAT może przejść na jego spadkobierców, ale nie na syndyka masy upadłości, bowiem syndyk masy upadłości nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym uwolnienia środków zgromadzonych na rachunku VAT zmarłego upadłego. W tych okolicznościach nie było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem syndyk masy upadłości złożył zażalenie, w którym - powołując przepisy art. 61 i art. 62 u.p.u. - argumentował, że ustawodawca jasno w nich zdefiniował, czym są środki pieniężne znajdujące się na rachunku VAT należącym do upadłego. Podkreślił, że to syndyk masy upadłości pod nadzorem i kontrolą sędziego komisarza dysponuje środkami stanowiącymi masę upadłości i ma prawo nieograniczonego do nich dostępu. Podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu środków będących składnikiem masy upadłości ogranicza prawo syndyka masy upadłości, co jest niedopuszczalne. W dalszej kolejności, odwołując się do art. 160 ust. 1 u.p.u., syndyk podkreślił znaczenie i sens funkcji i roli syndyka masy upadłości oraz wskazał, że nie można odmówić syndykowi statusu podatnika w sensie formalnym, ponieważ w czasie trwającego postępowania upadłościowego upadły (podatnik w sensie materialnym) nie może podejmować żadnych czynności dotyczących masy upadłości. Według syndyka prawo domagania się zwrotu środków z rachunku VAT przysługuje właśnie jemu, a nie upadłemu. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, wskazał, że gdy postępowanie spadkowe po osobie zmarłej nie jest jeszcze zakończone lub zmarły nie posiadał spadkobierców, sąd na wniosek syndyka masy upadłości ustanawia kuratora, w celu zabezpieczenia interesów spadkobierców upadłego. Kurator działa do momentu wstąpienia do postępowania spadkobierców, niejako "w zastępstwie" upadłego. Organ dodał, że powołany w tym trybie kurator nie jest kuratorem spadku, o którym mowa w art. 666 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wstąpienie do postępowania spadkobierców upadłego powoduje utratę mocy ustanowienia kuratora dla spadkobierców (art. 188 ust. 2 u.p.u.). Nadto z chwilą śmierci upadłego, który prowadził działalność gospodarczą, kończy się jego byt prawny, w tym jako podatnika podatku VAT. Wygasają, także nadane numery NIP oraz REGON, a upadły podlega wykreśleniu z rejestru podatników VAT. Według organu odwoławczego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Nie należą do spadku ani prawa, ani obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego). Organ dodał, że prawa i obowiązki, które wynikają z przepisów prawa podatkowego nie należą do spadku. Ich przyjęcie jest możliwe tylko na podstawie i w granicach przepisów art. 97 § 1 i § 2 O.p. Zatem, według organu odwoławczego, prawo do złożenia wniosku o uwolnienie środków z rachunku VAT może przejść jedynie na spadkobierców upadłego. Prawo takie nie przechodzi na syndyka masy upadłości, ponieważ nie jest on właścicielem środków zgromadzonych na rachunku VAT upadłego i nie może wystąpić jako strona postępowania w sprawie ich uwolnienia. Organ końcowo wskazał, że orzeczenia powołane w uzasadnieniu zażalenia odnoszą się do odmiennego stanu faktycznego, nie rozważano w nich sytuacji po śmierci upadłego. Sprawy te dotyczą żyjących oraz istniejących dłużników będących w upadłości. W skardze na powyższe postanowienie skarżący podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 108b ust. 1 u.p.t.u. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, w konsekwencji czego organy obu instancji bezpodstawnie odmówiły przyznania syndykowi przymiotu strony - podatnika; 2) art. 62 u.p.u. polegające na jego niezastosowaniu, w konsekwencji czego organy obu instancji z przekroczeniem uprawnień dokonały samoistnego wyłączenia z masy upadłości części majątku w postaci prawa (wierzytelności) do zwrotu środków zgromadzonych na rachunku VAT. Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając skargę, skarżący powołał orzeczenia sądów administracyjnych i podkreślił, że kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje funkcja i rola syndyka w postępowaniu upadłościowym. Podkreślił, że - wbrew twierdzeniom organów podatkowych - nie można odmówić syndykowi masy upadłości statusu podatnika w aspekcie formalnym. W czasie trwającego postępowania upadłościowego upadły - podatnik w sensie materialnym - nie może podejmować żadnych czynności dotyczących masy upadłości, w tym domagać się zwrotu środków z rachunku VAT. Prawo do takich działań przypisane jest wyłącznie syndykowi masy upadłości. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Istotą sporu w sprawie jest ocena zasadności zastosowania przez organ podatkowy przepisu art. 165a § 1 O.p. jako podstawy odmowy wszczęcia postępowania z wniosku A. G. - syndyka masy upadłości E. P. z 22 listopada 2024 r. złożonego po śmierci upadłego, o wydanie w trybie art. 108b ust. 1 u.p.t.u. zgody na przekazanie środków zgromadzonych na wskazanym przez podatnika (upadłego) rachunku VAT na wskazany we wniosku rachunek bankowy. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 165a § 1 O.p. reguluje nie tylko formę rozstrzygnięcia, ale również samą instytucję odmowy wszczęcia postępowania. Przepis ten zawiera dwie autonomiczne względem siebie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania: pierwsza to - gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną, druga to - gdy z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Dyspozycja normy wyrażonej w art. 165a § 1 O.p. stanowi wyłącznie podstawę do oceny formalnej, a nie rozstrzygania kwestii materialnoprawnych, które co do zasady zarezerwowane są dla rozstrzygnięcia kończącego postępowanie z przyczyn merytorycznych. Zgodnie z art. 108b ust. 1 u.p.t.u., na wniosek podatnika naczelnik urzędu skarbowego wydaje, w drodze postanowienia, zgodę na przekazanie środków zgromadzonych na wskazanym przez podatnika rachunku VAT na wskazany przez niego rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, dla których jest prowadzony ten rachunek VAT. W ww. regulacja stanowi o uprawnieniu podatnika. Niemniej jednak, na gruncie niniejszej sprawy, należy przeanalizować wpływ szczególnych okoliczności faktycznych i prawnych, które stały się podstawą do odmowy przez organ wszczęcia postępowania z wniosku syndyka masy upadłości o przekazanie po śmierci upadłego w trybie art. 108b ust. 1 u.p.t.u. środków zgromadzonych na rachunku VAT. Organy podatkowe, odwołując się do przepisu art. 165a § 1 O.p., stwierdziły, że podmiot dysponuje interesem prawnym jedynie, gdy na podstawie przepisów prawa materialnego organ będzie uprawniony do rozstrzygnięcia jego sytuacji prawnej. Tym samym uznały, że syndyk masy upadłości nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym uwolnienia środków zgromadzonych na rachunku VAT zmarłego upadłego. Zdaniem organów prawo do złożenia wniosku w trybie art. 108 b ust. 1 u.p.t.u. o uwolnienie środków z rachunku VAT przysługiwać będzie spadkobiercom upadłego, pod warunkiem przystąpienia do postępowania upadłościowego, nie będzie natomiast przysługiwać syndykowi masy upadłości. Skarżący prezentuje stanowisko, zgodnie z którym przepisy o funkcji i roli syndyka masy upadłości w postępowaniu upadłościowym przyznaje mu status podatnika w sensie formalnym, podczas gdy upadły ma status podatnika w sensie materialnym. Zatem, w toku postępowania upadłościowego, to wyłącznie syndyk masy upadłości może podejmować czynności dotyczące masy upadłości. Tym samym, tylko syndyk masy upadłości może domagać się zwrotu środków z rachunku VAT należącego do zmarłego upadłego. Sąd podziela stanowisko skarżącego, co do istotnego znaczenia funkcji i roli syndyka masy upadłości dla oceny zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o uwolnienie środków z rachunku VAT. Stosownie do brzmienia art. 144 u.p.u., po ogłoszeniu upadłości, postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1) Postępowanie, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). Podkreślić należy, że ogłoszenie upadłości wywiera skutki w sferze procesowej upadłego. Z powołanej regulacji wynika, że po ogłoszeniu upadłości postępowanie, m.in. administracyjne może być wszczęte i dalej prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (P. Janda [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 144). Nadto, z chwilą powstania masy upadłości, upadły traci zarówno czynną, jak i bierną legitymację procesową. Należy zwrócić uwagę, że ustawowe zastępstwo syndyka powoduje, że upadły nie ma legitymacji procesowej, lecz nie odbiera mu się legitymacji materialnej. Jednak, wszystkie postępowania sądowe, administracyjne oraz sądowoadministracyjne powinny być prowadzone jedynie z udziałem syndyka lub z jego wniosku, pozwu. Syndyk samodzielnie występuje w sprawie, a nie obok upadłego, oraz nie potrzebuje na to zgody stron prowadzonego procesu (P. Janda [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 61). Powyższe uregulowanie koresponduje z przepisem art. 61 u.p.u. stanowiącym, że z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Zgodnie natomiast z art. 62 u.p.u., w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a. W sprawie nie można pominąć kwestii wpływu, jaki na pozycję procesową syndyka masy upadłości wywiera śmierć upadłego. To właśnie ta okoliczność stała się jedną z kluczowych dla rozstrzygnięcia organu podatkowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przekazania środków zgromadzonych na rachunkach VAT zgodnie z wnioskiem syndyka masy upadłości. Organ odwoławczy, odwołując się do przepisu art. 188 u.p.u., wskazał, że śmierć upadłego nie zmienia sytuacji procesowej syndyka masy upadłości, postępowanie upadłościowe jest bowiem prowadzone nadal. Po czym, wskazując na brzmienie art. 97 § 1i § 2 O.p., dodał, że prawo do złożenia wniosku o uwolnienie środków z rachunku VAT może więc przejść na spadkobierców upadłego, ale nie przechodzą na syndyka. Nadto organ ten krytycznie odniósł się do przywołanych przez skarżącego orzeczeń sądów administracyjnych, wskazując, że dotyczą one innego stanu faktycznego. Jako istotną odmienność wskazał okoliczność, iż w sprawach tych odmawiano zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunku VAT, ale w sytuacji gdy upadły żył. Z powyższego wynika, że organ różnicuje pozycję syndyka masy upadłości w postępowaniu z wniosku o uwolnienie środków z rachunku VAT upadłego. W konsekwencji, przyjmując argumentację przedstawioną przez organy podatkowe, możliwa jest sytuacja, że w przypadku gdy upadły żyje, to wniosek syndyka masy upadłości, po jego kontroli formalnej, spowoduje wszczęcie postępowania podatkowego. Natomiast, w przypadku gdy upadły w toku postępowania upadłościowego umrze, to wniosek syndyka masy upadłości, po kontroli formalnej, spowoduje odmowę wszczęcia postępowania podatkowego. Nielogiczność tego wnioskowania jest oczywista. Podkreślenia wymaga, że sprawa dotyczy etapu formalnej oceny wniosku, a nie jego merytorycznego rozpoznania. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że powołane w skardze orzeczenia różnią się od rozpoznawanej sprawy, lecz różnica ta dotyczy głównie etapu rozpoznania sprawy. W orzeczeniach tych sprawy były rozpoznawane w zakresie merytorycznych podstaw do zwolnienia środków z rachunku VAT, czyli po przeprowadzonym i zasadniczo niespornym rozpoznaniu formalnym wniosku syndyka o wszczęcie postępowania. Sądy administracyjne dopuszczają zatem rozpoznawanie spraw w zakresie sporu syndyka masy upadłości z organem podatkowym o zasadność odmowy zwolnienia środków z rachunku VAT, czyli w zakresie badania podstaw merytorycznych takiego zwolnienia. Uznać, więc należy prawo syndyka masy upadłości do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie środków z rachunku VAT (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt I FSK 1792/20; wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1789/12). Według sądu brak jest uzasadnionych podstaw prawnych do różnicowania sytuacji procesowej syndyka masy upadłości ze względu na okoliczność, czy upadły żyje, czy też zmarł w toku postępowania upadłościowego. Przyjęcie poglądu wyrażonego w postanowieniach organów podatkowych obu instancji powoduje uprzywilejowanie pozycji procesowej spadkobierców upadłego, a nawet przyznanie im praw, których w toku postępowania upadłościowego nie posiadał sam upadły. Ponadto nie bez znaczenia w sprawie jest okoliczność, że syndyk samodzielnie występuje w sprawie administracyjnej wszczętej w toku postępowania upadłościowego, a nie obok upadłego, oraz nie potrzebuje na to zgody stron prowadzonego procesu. Innymi słowy, do wszczęcia postępowania syndyk nie potrzebuje zgody ani upadłego, ani spadkobierców upadłego, czy kuratora ustanowionego w przypadku, gdy spadkobiercy do postępowania upadłościowego nie przystąpili. Zgodnie z art. 188 u.p.u., w przypadku śmierci upadłego jego spadkobierca ma prawo brać udział w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli spadkobierca nie jest znany albo nie wstąpił do postępowania, sędzia-komisarz na wniosek syndyka albo z urzędu ustanowi kuratora, do którego przepis art. 187 stosuje się (ust. 1). Ustanowienie kuratora na podstawie ust. 1 traci moc po wstąpieniu do postępowania spadkobiercy upadłego, który wykazał swoje prawa prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Przepisy o prawach i obowiązkach upadłego stosuje się odpowiednio do spadkobiercy (ust. 2). Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio, gdy ustanowiono kuratora spadku (ust. 3). Zatem, w ww. regulacji prawnej wynika, że śmierć upadłego w trakcie postępowania upadłościowego nie jest przeszkodą do kontynuowania upadłości. Przepis art. 188 u.p.u. umożliwia spadkobiercom udział w postępowaniu. Wstąpienie w prawa upadłego następuje z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci upadłego. W razie wstąpienia do udziału w postępowaniu spadkobierca wchodzi we wszystkie uprawnienia i obowiązki upadłego - staje się uczestnikiem postępowania. Nie staje się natomiast upadłym, a jego udział ma charakter procesowy. Przepisy o prawach i obowiązkach upadłego stosuje się odpowiednio do spadkobiercy (spadkobierców) (P. Janda [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 188). Nadto wszczęcie postępowania podatkowego w zakresie zwolnienia środków z rachunku VAT podatnika (upadłego) na wniosek syndyka masy upadłości, nie przesądza o materialnoprawnej skuteczności takiego wniosku. Kwestia ta nie stanowiła w związku z tym elementu rozważań sądu w sprawie. Sąd oceniał jedynie, czy w sprawie zaistniały skuteczne podstawy formalnoprawne do odmowy wszczęcia postępowania na wniosek syndyka masy upadłości, złożony w toku postępowania upadłościowego, ale po śmierci upadłego. Sąd, uwzględniając skargę, jednocześnie wskazuje, że o uchyleniu postanowień organów obu instancji nie zadecydowały sformułowane przez skarżącego zarzuty. W istocie bowiem, naruszenie art. 108b ust. 1 u.p.t.u. polegało na jego niezastosowaniu. Jednak było ono pochodną naruszenia przez organy przepisu art. 165a O.p., bowiem organy błędnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku syndyka masy upadłości. Niewłaściwie uznały one, że syndykowi masy upadłości należało odmówić statusu strony postępowania podatkowego, czyli prawa do wnioskowania o wszczęcie postępowania o zwolnienie środków z rachunku VAT upadłego. Według sądu nie jest trafny także zarzut naruszenia art. 62 u.p.u. (skład masy spadku). W istocie bowiem ewentualne naruszenie tego przepisu może być analizowane przy kontroli rozstrzygnięcia merytorycznego o wyrażenie zgody na przekazanie środków zgromadzonych na rachunek VAT. Sąd nie był związany zarzutami skargi, tak więc stwierdził, że postanowienia zostały wydane z naruszeniem art. 165a O.p. w zw. z art. 108b ust. 1 u.p.t.u. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku dalszego postępowania organy będą zobowiązane do uwzględnienia przedstawionego stanowiska, w tym oceny prawnej zastosowania w sprawie art. 165a O.p. w zw. z art. 108b ust. 1 u.p.t.u. Z powyższych względów sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, a na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. o kosztach postępowania, jak w pkt 2 sentencji wyroku, zasadzając koszty w wysokości 100 zł, tj. uiszczonego wpisu od skargi.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę