I SA/Sz 240/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2025-07-09
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od spadkówdarowiznyrachunek bankowywspólny rachunekmasa spadkowadziedziczeniedata nabycia spadkupodstawa opodatkowaniaOrdynacja podatkowaKodeks cywilny

WSA w Szczecinie oddalił skargę podatniczki, potwierdzając prawidłowość opodatkowania połowy środków z wspólnego rachunku bankowego spadkodawczyni, mimo ich późniejszej wypłaty.

Podatniczka zaskarżyła decyzję Dyrektora IAS utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika US ustalającą zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn. Spór dotyczył sposobu kalkulacji podstawy opodatkowania środków pieniężnych zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża. Podatniczka argumentowała, że do podstawy opodatkowania powinna być zaliczona jedynie kwota faktycznie jej wypłacona. Sąd uznał, że połowa wartości środków na wspólnym rachunku na dzień śmierci spadkodawczyni stanowiła masę spadkową, niezależnie od późniejszych operacji bankowych, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpatrzył skargę L. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego ustalającą zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn. Sprawa dotyczyła opodatkowania spadku po M. J., która zmarła w marcu 2019 r. Podstawą sporu było ustalenie wartości nabytych przez podatniczkę środków pieniężnych zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża. Organ podatkowy, opierając się na przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz Kodeksu cywilnego, uznał, że do podstawy opodatkowania należy zaliczyć połowę wartości środków znajdujących się na tym rachunku na dzień śmierci spadkodawczyni, tj. [...] zł. Podatniczka kwestionowała to stanowisko, argumentując, że opodatkowaniu powinna podlegać jedynie kwota faktycznie jej wypłacona ze spadku ([...] zł), a pozostałe środki zostały wykorzystane przez jej męża na bieżące potrzeby. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów podatkowych. Sąd podkreślił, że nabycie spadku następuje z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), a wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych ustala się według stanu z dnia nabycia. Okoliczność, że środkami pieniężnymi dysponował mąż spadkodawczyni po jej śmierci, nie miała wpływu na ustalenie podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, gdyż obiektywny zakres masy spadkowej nabytej przez podatniczkę został ustalony na dzień otwarcia spadku. Sąd zauważył również, że organ zastosował korzystniejszą dla podatniczki kwotę wolną od podatku, co uniemożliwiło uchylenie decyzji na jej niekorzyść.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Do podstawy opodatkowania należy zaliczyć połowę środków znajdujących się na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża na dzień śmierci spadkodawczyni, niezależnie od późniejszych operacji bankowych i faktycznej wypłaty.

Uzasadnienie

Nabycie spadku następuje z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych ustala się według stanu z dnia nabycia. Okoliczność dysponowania środkami przez inną osobę po śmierci spadkodawcy nie wpływa na ustalenie podstawy opodatkowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (39)

Główne

u.p.s.d. art. 1 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podatkowi podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem dziedziczenia.

u.p.s.d. art. 5

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

u.p.s.d. art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku.

u.p.s.d. art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.

u.p.s.d. art. 7 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

u.p.s.d. art. 8 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych - w wysokości tych wkładów.

O.p. art. 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Definiuje obowiązek podatkowy.

O.p. art. 5

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określa zobowiązanie podatkowe.

O.p. art. 6

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Postrzega podatek jako świadczenie pieniężne.

K.c. art. 922 § § 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców.

K.c. art. 924

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

K.c. art. 925

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Dz.U.2018.644 art. 1 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podatkowi podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem dziedziczenia.

Dz.U.2018.644 art. 4 § ust. 1 pkt 5

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Określa, kto podlega opodatkowaniu.

Dz.U.2018.644 art. 5

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy.

Dz.U.2018.644 art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku.

Dz.U.2018.644 art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą stwierdzenia nabycia przez pismo lub powołania się na fakt nabycia.

Dz.U.2018.644 art. 7 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podstawa opodatkowania - wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów, według stanu z dnia nabycia.

Dz.U.2018.644 art. 7 § ust. 3

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Długi i ciężary obejmują m.in. koszty pogrzebu.

Dz.U.2018.644 art. 8 § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Wartość praw do wkładów oszczędnościowych - w wysokości tych wkładów.

Dz.U.2018.644 art. 9 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Kwota wolna od podatku dla III grupy podatkowej.

Dz.U.2018.644 art. 14 § ust. 1, ust. 2, ust. 3

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Określa sposób ustalania wartości nabytych rzeczy i praw.

Dz.U.2018.644 art. 15 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Stawka podatku dla III grupy podatkowej.

Dz.U.2018.644 art. 15 § ust. 3

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podatek wynosi 20% od nadwyżki ponad kwotę wolną.

Dz.U.2018.1025 art. 922

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego na spadkobierców.

Dz.U.2018.1025 art. 924

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Otwarcie spadku z chwilą śmierci spadkodawcy.

Dz.U.2018.1025 art. 925

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Nabycie spadku z chwilą otwarcia spadku.

Pomocnicze

u.p.s.d. art. 17a § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Podatnicy są zobowiązani do złożenia zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.

O.p. art. 68 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określa termin na wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.

O.p. art. 68 § § 2 pkt 1, pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określa dłuższy termin na wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.

K.c. art. 1012

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności, z ograniczeniem lub go odrzucić.

K.c. art. 1015 § § 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia dowiedzenia się o tytule powołania.

K.c. art. 1015 § § 2

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawowa podstawa do oddalenia skargi.

P.p.s.a. art. 134 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakaz orzekania na niekorzyść strony skarżącej.

Prawo bankowe art. 51a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe

Dotyczy rachunków wspólnych.

Dz.U. 2025 poz 111 art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

Dz.U. 2024 poz 935 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Dz.U.1997.78.483 art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada zaufania obywatela do państwa i prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Połowa środków na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża na dzień śmierci spadkodawczyni stanowi masę spadkową. Data nabycia spadku (śmierć spadkodawcy) determinuje stan prawny i wartość nabytych składników majątkowych dla celów opodatkowania. Operacje bankowe dokonane po śmierci spadkodawcy na wspólnym rachunku nie wpływają na ustalenie podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.

Odrzucone argumenty

Do podstawy opodatkowania powinna być zaliczona jedynie kwota faktycznie wypłacona spadkobiercy. Koszty leczenia i opieki poniesione po śmierci spadkodawcy mogą stanowić ciężar spadkowy obniżający podstawę opodatkowania. Naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i prawa.

Godne uwagi sformułowania

Nabycie spadku następuje z chwilą otwarcia spadku, którą jest chwila śmierci spadkodawcy. Wartość środków pieniężnych na rachunku bankowym nabytych w drodze dziedziczenia ustala się zawsze na dzień nabycia, którym jest dzień śmierci spadkodawcy. Okoliczność, że z dokumentów bankowych przedłożonych do akt sprawy nie wynika, jakie operacje bankowe zostały dokonane na wspólnym rachunku bankowym (i kto ich dokonał) po jej śmierci [...] pozostaje bez wpływu na ustalenie podstawy opodatkowania w tej sprawie. Kluczowe znaczenie ma spostrzeżenie, że czym innym jest nabycie spadku w drodze dziedziczenia, a czym innym powstanie obowiązku podatkowego z tytułu tego nabycia.

Skład orzekający

Elżbieta Dziel

przewodniczący

Wiesława Achrymowicz

sprawozdawca

Bolesław Stachura

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn w przypadku wspólnych rachunków bankowych spadkodawców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wspólnego rachunku bankowego i interpretacji przepisów dotyczących daty nabycia spadku oraz wartości masy spadkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego związanego z dziedziczeniem środków z rachunków bankowych, co jest istotne dla wielu osób. Interpretacja sądu w kwestii daty nabycia i wartości masy spadkowej jest kluczowa.

Dziedziczysz pieniądze z wspólnego konta? Sprawdź, jak sąd rozlicza to z urzędem skarbowym!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 240/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Elżbieta Dziel /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art.122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (organ) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (organ I instancji) z 11 grudnia 2024 r. ustalającą L. K. (podatniczka) zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w wysokości [...] zł z tytułu dziedziczenia po M. J. (spadkodawczyni) zmarłej [...] marca 2019 r.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że [...] grudnia 2023 r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] grudnia 2023 r. sygn. I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej [...] marca 2019 r. M. J.. Na podstawie testamentu notarialnego z [...] października 2012 r. spadek w całości nabyła podatniczka.
Następnie [...] stycznia 2024 r. do organu I instancji wpłynęła informacja [...] w C., że [...] stycznia 2024 r. dokonano wypłaty z tytułu spadkobrania po zmarłej M. J. kwoty [...]zł na rzecz podatniczki.
Podatniczka elektronicznie złożyła zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych na formularzu SD-3, w którym podała stosunek pokrewieństwa do spadkodawczyni - "obcy" i wykazała nabycie po zmarłej środków pieniężnych zgromadzonych w Banku S. M. w kwocie [...]zł oraz długi i ciężary w postaci kosztów pochówku (nagrobek) w wysokości [...] zł.
Z upływem czasu [...] marca 2024 r. podatniczka złożyła pismo zatytułowane "Dodatkowe informacje do SD-3", do którego dołączyła dowód otrzymania [...] stycznia 2024 r. przelewu w kwocie [...]zł na swoje konto w banku [...] S.A. z rachunku należącego do spadkodawczyni, a także dowód poniesienia kosztów wybudowania nagrobka dla spadkodawczyni i jej męża.
Bank [...] w C. Oddział w M. poinformował organ I instancji, że stan środków na rachunku bankowym oszczędnościowo - rozliczeniowym, prowadzonym jako rachunek wspólny na rzecz współposiadaczy: M. J. i J. J., na dzień śmierci:
- M. J. zmarłej [...] marca 2019 r. wynosił [...] zł;
- J. J. zmarłego [...] października 2021 r. wynosił [...] zł.
Ponadto organ I instancji ustalił, że małżonkowie M. i J. J. posiadali nieruchomość gruntową niezabudowaną położoną w S. gmina C. o powierzchni [...] ha, której podatniczka nie wykazała w zeznaniu podatkowym. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji podatniczka [...] września 2024 r. złożyła korektę zeznania podatkowego SD-3, w której wykazała wymienioną nieruchomość gruntową i określiła wartość udziału nabytego po spadkodawczyni (1/2 część) na [...] zł. Organ - za organem I instancji - przyjął, że jest to wielkość zgodna z cenami rynkowymi podobnych gruntów w dacie powstania obowiązku podatkowego.
Zdaniem organu - podobnie jak organu I instancji - do podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn należało zliczyć połowę wartości środków pieniężnych zgromadzonych w Banku Spółdzielczym w C. Oddział w M. na wspólnym rachunku bankowym według stanu na dzień śmierci spadkodawczyni, czyli [...] zł (1/2 część kwoty [...]zł zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez bank [...] kwietnia 2024 r.).
Organy konsekwentnie nie zgodziły się z podatniczką, która przekonywała, że jedynie wypłacona jej kwota [...]zł mogła zostać zaliczona do podstawy opodatkowania rozpatrywanym podatkiem.
W podstawie prawnej przyjętego rozstrzygnięcia organ nawiązał do:
- art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4, art. 7 ust. 1, ust. 3, art. 8 ust. 1, ust. 3, art. 9 ust. 1 pkt 3, art. 14 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 15 ust. 1 pkt 3, ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U.2018.644 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku po spadkodawczyni, czyli [...] marca 2019 r. - u.p.s.d.);
- art. 922, art. 924, art. 925 ustawy Kodeks cywilny (Dz.U.2018.1025 ze zm. w brzmieniu dla daty otwarcia spadku po spadkodawczyni - K.c.).
Na kanwie powyższych unormowań prawnych organ tłumaczył, że do podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn zalicza się te składniki majątkowe, które należały do spadkodawcy w chwili jego śmierci i weszły w skład masy spadkowej. Wartość środków pieniężnych na rachunku bankowym nabytych w drodze dziedziczenia ustala się zawsze na dzień nabycia, którym jest dzień śmierci spadkodawcy.
W rozpatrywanej sprawie nabycie spadku nastąpiło w dniu śmierci spadkodawczyni - [...] marca 2019 r. Dlatego do podstawy opodatkowania należało zaliczyć połowę wartości środków pieniężnych zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża ([...] zł).
Według organu, "Okoliczność, że z dokumentów bankowych przedłożonych do akt sprawy nie wynika, jakie operacje bankowe zostały dokonane na wspólnym rachunku bankowym (i kto ich dokonał) po jej śmierci (stan środków na wspólnym koncie na dzień śmierci [...].03.2019 roku - [...] zł) do czasu wypłaty na rzecz pani L. K.: [...].11.2022 roku kwoty [...]zł po zmarłym J. J. i [...].01.2024 roku kwoty [...]zł po zmarłej M. J., pozostaje bez wpływu na ustalenie podstawy opodatkowania w tej sprawie."
W rezultacie organ zaakceptował wyliczenie wysokości zobowiązania podatkowego dokonane przez organ I instancji:
- od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej podatek wynosi [...] zł i 20% od nadwyżki ponad [...] zł;
- kwota wolna od podatku dla osób zaliczonych do III grupy podatkowej [...] zł;
- wartość nabytego udziału [...] zł;
- długi, ciężary i nakłady obciążające nabyty majątek [...] zł;
- czysta wartość majątku [...] zł;
- zobowiązanie podatkowe [...] zł.
Podatniczka złożyła skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzuciła naruszenie:
- art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1 u.p.s.d. przez błędne określenie wartości masy spadkowej nabytej przez podatniczkę;
- art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2025.111 ze zm. - O.p.) z powodu niedokładnego ustalenia stanu faktycznego;
- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) ze względu na naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i prawa.
W następstwie formułowanych zarzutów podatniczka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z [...] grudnia 2024 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska podatniczka - podobnie jak w postępowaniu podatkowym - wykazywała, że "rachunek bankowy prowadzony był jako wspólny, zgodnie z art. 51a ustawy - Prawo bankowe, a zatem każdy z małżonków miał prawo do samodzielnego dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku. Po śmierci M. J. bank nie zablokował rachunku, co jednoznacznie wskazuje, że zgodnie z treścią umowy zawartej z bankiem środki pozostały do wyłącznej dyspozycji J. J., a rachunek został przekształcony w indywidualny. Skarżąca nie posiadała wiedzy co do treści umowy z bankiem. Wskazuje natomiast, że rachunek był wykorzystywany przez J. J. na pokrycie kosztów bieżącej opieki nad zmarłą M. która od 2011 r. była osobą obłożnie chorą, wymagającą całodobowej opieki, jak również jego własnych kosztów leczenia i opieki a także utrzymania. W okresie tym zatrudnione były opiekunki 7 dni w tygodniu, a wydatki te w całości pochłaniały dostępne środki finansowe. Z tych względów Skarżąca nie podejmowała wcześniej działań spadkowych po M. J..
Po uprawomocnieniu aktu poświadczenia dziedziczenia po M. J., w dniu [...] stycznia 2024 roku, Skarżąca otrzymała wypłatę z rachunku bankowego, zablokowanego po śmierci - tytułem spadkobrania po M. J. w kwocie [...]zł. Kwota ta została zadeklarowana w deklaracji [...]
Ponieważ postępowania w stosunku do spadku obojga małżonków toczyły się jednocześnie, organ miał wiedzę, iż do realizacji spadku po M. J. doszło dopiero w 2024 roku, i jaką kwotę przysporzenia skarżąca uzyskała. W ocenie skarżącej w przypadku oceny przez Sąd, iż spadek po M. J. powinien być rozliczony wg stanu środków w dniu jej śmierci, to kwota nie wypłacona spadkobiercy powinna albo stanowić dług/ciężar spadkowy w stosunku do spadku po J. J., albo nie powinna być uwzględniona w podstawie opodatkowania."
Według podatniczki, decyzje organów naruszają zasadę wyrażoną w art. 7 ust. 1 u.p.s.d., skoro opodatkowana została wartość, której ani nie nabyła, ani nie uzyskała, ani nie mogła uzyskać. Tym samym organy przyjęły podstawę opodatkowania oderwaną od stanu faktycznego i prawnego.
Ponadto, w przekonaniu podatniczki, nawet gdyby przyjąć, że środki zgromadzone na wspólnym rachunku bankowym małżonków w połowie stanowiły majątek spadkodawczyni i z tego tytułu weszłyby do masy spadkowej po niej, to ich wykorzystanie przez J. J. po jej śmierci - za wiedzą i zgodą banku - nie może być utożsamiane z ich dziedziczeniem, lecz jedynie z realizacją uprawnienia wynikającego z umowy o prowadzenie rachunku wspólnego. W konsekwencji może stanowić "dług/ciężar spadkowy w stosunku do J. J.".
Podatniczka tłumaczyła, że "Nie doszło zatem do formalnego nabycia tych środków w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn. Skarżąca nie otrzymała ich, nie mogła nimi dysponować i nie uzyskała z nich żadnego przysporzenia majątkowego. Opodatkowaniu (w stosunku do obojga spadkodawców) mogła zatem podlegać jedynie kwota rzeczywiście wypłacona przez bank z tytułu spadkobrania po M. J., tj. [...] zł. Ewentualnie - przy założeniu, że słuszna zdaniem Sądu jest wykładnia, iż spadek po M. J. powinien być rozliczony wg stanu środków w dniu jej śmierci, to kwota nie wypłacona spadkobiercy powinna stanowić dług/ciężar spadkowy w stosunku do spadku po J. J.."
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga podatniczki nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu jest zgodna z prawem.
Spór podatniczki z organem koncentrował się na sposobie kalkulacji podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn w zakresie środków pozostawionych przez spadkodawczynię na rachunku bankowym.
Wobec tego należy przypomnieć, że w myśl art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej "podatkiem", podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego.
Według art. 5 u.p.s.d. obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze dziedziczenia - z chwilą przyjęcia spadku.
Jednak art. 6 ust. 4 u.p.s.d. stanowi, że jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.
Przy czym art. 4 O.p. definiuje obowiązek podatkowy jako wynikającą z ustaw podatkowych nieskonkretyzowaną powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach.
Z kolei art. 5 O.p. określa, że zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego.
W treści art. 6 O.p. ustawodawca postrzega podatek jako publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej.
Następnie art. 7 u.p.s.d. przewiduje, że podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru (art. 7 ust. 1).
Jeżeli spadkobierca, obdarowany lub osoba, na której rzecz został uczyniony zapis zwykły lub windykacyjny, zostali obciążeni obowiązkiem wykonania polecenia lub zapisu zwykłego, wartość obciążenia z tego tytułu stanowi ciężar spadku, darowizny, zapisu zwykłego lub windykacyjnego, a w przypadku polecenia, o ile zostało wykonane (art. 7 ust. 2).
Do długów i ciężarów zalicza się również koszty leczenia i opieki w czasie ostatniej choroby spadkodawcy, jeżeli nie zostały pokryte za jego życia i z jego majątku, koszty pogrzebu spadkodawcy, łącznie z nagrobkiem, w takim zakresie, w jakim koszty te odpowiadają zwyczajom przyjętym w danym środowisku, jeżeli nie zostały pokryte z majątku spadkodawcy, z zasiłku pogrzebowego lub nie zostały zwrócone w innej formie, oraz koszty postępowania spadkowego, wynagrodzenie wykonawcy testamentu, obowiązki wykonania zapisów i poleceń zamieszczonych w testamencie, wypłaty z tytułu zachowku oraz inne obowiązki wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących spadków (art. 7 ust. 3).
W art. 8 ust. 1 u.p.s.d. ustawodawca przyjął, że wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych - w wysokości tych wkładów.
Natomiast art. 17a ust. 1 u.p.s.d. zobowiązuje podatników, z zastrzeżeniem ust. 2, do złożenia, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.
W dalszej kolejności z perspektywy systemu obowiązującego prawa trzeba odnotować unormowania zawarte w ustawie Kodeks cywilny istotne dla wyniku niniejszej sprawy.
Zgodnie z art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.
Według zaś art. 924 i art. 925 K.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
Z kolei art. 1012 K.c. zawiera rozwiązanie, w myśl którego spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.
Unormowanie zawarte w art. 1015 K.c. mówi o tym, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1).
Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2).
W okolicznościach analizowanej sprawy w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że obowiązek podatkowy powstał w trybie art. 6 ust. 4 u.p.s.d., a więc [...] grudnia 2023 r. Poza sporem pozostawała okoliczność, że podatniczka do prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku (do [...] grudnia 2023 r.) nie złożyła zupełnego zeznania podatkowego stosownie do art. 17a ust. 1 u.p.s.d. W konsekwencji organ I instancji ustalił podatniczce wysokość zobowiązania podatkowego z zachowaniem terminu z art. 68 § 1 O.p. w wymiarze trzech lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W tej sytuacji zbędne było rozważanie dłuższego terminu na wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, o którym stanowi art. 68 § 2 pkt 1, pkt 2 O.p.
Przechodząc do istoty sporu podatniczki z organem, sąd ocenia, że organ trafnie zaliczył do masy spadkowej po spadkodawczyni środki pieniężne zgromadzone na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża na dzień otwarcia spadku po spadkodawczyni w wysokości połowy kwoty [...]zł (zaświadczenie wydane przez bank [...] kwietnia 2024 r.).
W analizowanej sprawie kluczowe znaczenie ma spostrzeżenie, że czym innym jest nabycie spadku w drodze dziedziczenia, a czym innym powstanie obowiązku podatkowego z tytułu tego nabycia. Są to dwa odrębne zdarzenia o istotnie odmiennych skutkach prawnych, przy czym nie ulega wątpliwości, że powstanie obowiązku podatkowego z tytułu podatku od spadków i darowizn jest konsekwencją nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w wyniku dziedziczenia.
W art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. ustawodawca mówi, że omawianemu podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem dziedziczenia. Tak więc nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych pod tytułem dziedziczenia jest tym zdarzeniem, którego nastąpienie wyznacza adekwatny reżim prawny opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.
Spadkobierca nabywa spadek na zasadach art. 922 § 1, art. 924, art. 925 K.c., a więc - zasadniczo rzecz ujmując - z chwilą otwarcia spadku, którą jest chwila śmierci spadkodawcy. W konsekwencji to data śmierci spadkodawcy - jako data nabycia spadku - wyznacza stan prawny, według którego należy rozpoznać powstanie obowiązku podatkowego w rozumieniu art. 4 O.p., art. 6 ust. 4 u.p.s.d., a następnie wysokość podstawy opodatkowania, zobowiązania podatkowego i podatku stosownie do odpowiednio art. 5, art. 6 O.p., definiujących zobowiązanie podatkowe, podatek, z uwzględnieniem adekwatnych unormowań u.p.s.d.
Wobec tego wymaga odnotowania, że art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 u.p.s.d. odwołują się do stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia, a więc w dniu otwarcia spadku - śmierci spadkodawcy. W niniejszej sprawie nie wchodzi w rachubę ustalanie cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Dlatego konsekwentnie okoliczność, że [...] stycznia 2024 r. bank wypłacił podatniczce [...] zł jako spadkobierczyni M. J. pozostaje bez wpływu na przedmiotowy zakres nabycia pod tytułem dziedziczenia i w dalszej kolejności na mechanizm kalkulacyjny podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, na wysokość tego zobowiązania podatkowego.
Kluczowe i rozstrzygające znaczenie ma bowiem okoliczność, że podatniczka pod tytułem dziedziczenia nabyła połowę kwoty [...]zł i ta wielkość kształtowała wysokość podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Od [...] marca 2019 r. skarżąca była uprawniona z tytułu dziedziczenia po spadkodawczyni do środków zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym spadkodawczyni i jej męża w wysokości [...] zł. Nabycie tych środków stało się następnie źródłem powstania obowiązku podatkowego.
Jeśli środkami pieniężnymi nabytymi przez podatniczkę pod tytułem dziedziczenia zadysponował mąż spadkodawczyni (czy ktokolwiek inny), nie mogło to wpływać na obiektywnie postrzegany przedmiotowy zakres masy spadkowej nabytej przez podatniczkę pod tytułem dziedziczenia, na wymiar podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, na wysokość spornego zobowiązania podatkowego. W świetle przytoczonego wyżej stanu prawnego takie ewentualne postępowanie męża spadkodawczyni (czy innych osób) - z szerszej perspektywy - pozostawało poza ustawowymi przesłankami, kształtującymi relację między podatniczką a organem podatkowym ściśle wyznaczoną przez przepisy u.p.s.d. i K.c.
W zaistniałej sytuacji, zdaniem sądu, podatniczka niezasadnie powoływała się na koszty leczenia, i opieki w czasie ostatniej choroby spadkodawczyni. Po pierwsze - mogły być to koszty z istoty rzeczy ponoszone wyłącznie do śmierci spadkodawczyni, do otwarcia spadku. Tymczasem, jak to zostało wyjaśnione wyżej, rozstrzygające znaczenia miał stan środków pieniężnych na dzień nabycia spadku przez podatniczkę rozumiany jako chwila otwarcia spadku - śmierci spadkodawczyni. Po drugie zaś - podatniczka, chcąc wykazać ogólnie opisywane długi, czy ciężary, miała obowiązek przedstawić wiarygodne dowody na okoliczność konkretnego przeznaczenia spornej różnicy między [...] zł a [...] zł, czego podatniczka nie uczyniła. W takim stanie sprawy organ nie miał żadnych przesłanek faktycznych i prawnych do zmniejszenia podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn zgodnie z oczekiwaniem podatniczki, wyłącznie na podstawie przekonań podatniczki.
Innymi słowy, kwestia kto, w jaki sposób zadysponował środkami pieniężnymi, które nabyła podatniczka pod tytułem dziedziczenia z chwilą otwarcia spadku po spadkodawczyni, nie miała znaczenia przy wymiarze podstawy opodatkowania i w efekcie zobowiązania podatkowego na gruncie podatku od spadków i darowizn. Wobec tego organ na potrzeby kalkulacji prawidłowej wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn nie miał obowiązku ustalać co stało się z kwotą, stanowiącą różnicę między [...] zł a [...] zł, w jakich okolicznościach została ona rozdysponowana. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że wiedzę w tym zakresie - z istoty rzeczy - powinna mieć przede wszystkim podatniczka, ale tej wiedzy nie przedstawiła ani organowi, ani sądowi w skardze.
Dlatego zarzuty stawiane organom przez podatniczkę nie mogły prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na zakończenie należy zauważyć, że organ z korzyścią dla podatniczki bazował na stanie prawnym na dzień [...] grudnia 2023 r. z pominięciem stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia objętego przedmiotowym zakresem u.p.s.d. w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1, to jest nabycia spadku, a więc otwarcia spadku, śmierci spadkodawczyni. W ten sposób organ przyjął wyższą kwotę wolną od podatku z art. 9 ust. 1 pkt 3 u.p.s.d. [...] zł zamiast [...] zł oraz 20% od nadwyżki ponad [...] zł zamiast od nadwyżki ponad [...] zł z art. 15 ust. 1 u.p.s.d.
Ten błąd organu nie uprawniał sądu do uchylenia kontrolowanej decyzji ze względu na zakaz orzekania na niekorzyść strony skarżącej ustanowiony w art. 134 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.).
Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI