I SA/Sz 227/25

I SA/Sz 227/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Bolesław Stachura
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 par 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3  2 pkt 3, art. 145 par 1 pkt 1 lit a i lit c, art. 135, art. 200, art. 205 par 2, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1935
par 14 ust. 1 pkt 1 lit c
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64c par 6a pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61a,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Zienkowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej A. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 stycznia 2025 r. sygn. akt
I GSK 429/21 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 912/20 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o.
z siedzibą w S. (zwanej dalej: "spółką", "zobowiązaną", "skarżącą")
na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (zwanego dalej: "organem odwoławczym", "organem II instancji") z 12 października 2020 r. nr
3201-IEE3.711.144. 2020.2; 3201-IEE3.8.711.148.2020.2885 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. NSA orzekł również o zasądzeniu od organu na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że spółka w wyniku realizacji układu ratalnego dokonała spłaty należności objętych tytułami wykonawczymi odpowiednio w dniach:
- nr [...] - [...] lipca 2018 r.,
- nr [...] - [...] września 2018 r.,
- nr [...] - [...] maja 2018 r.,
- nr [...] - [...] stycznia 2020 r.,
- nr [...] - [...] kwietnia 2018 r.,
- nr [...] - [...] kwietnia 2019 r.
Wnioskiem z [...] sierpnia 2020 r. spółka zwróciła się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (zwanego dalej: "organem egzekucyjny", "organem I instancji") o wydanie i doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie powyższych sześciu tytułów wykonawczych. Postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku spółki. Organ wskazał
na terminy spłat zobowiązań objętych wymienionymi przez spółkę we wniosku tytułami wykonawczymi i uznał, że upłynął sześciomiesięczny termin, o którym mowa
w art. 64c § 6a u.p.e.a., na złożenie przez zobowiązaną wniosku o doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Ponadto organ zauważył,
że [...] maja 2020 r. wydał postanowienie na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych, gdyż zobowiązana spółka spłaciła zadłużenie w ramach zawartego układu ratalnego. Zatem w odniesieniu do wskazanych tytułów wykonawczych ziściła się pierwsza z przesłanek zawartych w przepisie art. 64c § 6a u.p.e.a., przez co 6-miesięczny termin określony w tym przepisie rozpoczął bieg od dnia następnego po dniu spłaty poszczególnych należności. Organ wskazał, że wydanie postanowienia z [...] maja 2020 r. nie oznacza, że 6-miesięczny termin miałby rozpocząć bieg na nowo.
Organ egzekucyjny wskazał także, że w stosunku do administracyjnych tytułów wykonawczych o nr [...] w dniu [...] maja 2020 r. i o nr [...] w dniu [...] kwietnia 2019 r. – wydano zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Wobec powyższego, organ egzekucyjny stwierdził, że zgodnie z art. 61a k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania była zasadna.
Organ II instancji po rozpoznaniu zażalenia spółki, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Następnie wskazał, że wniosek z [...] sierpnia 2020 r. o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony przez spółkę
po terminie określonym w art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a., zaś wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie oznacza, że ów 6-miesięczny termin (który upłynął ostatecznie [...] marca 2019 r.) rozpoczął biec na nowo.
Spółka zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowienie organu II instancji w części dotyczącej tytułów wykonawczych o nr: [...] W złożonej skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w zaskarżonej części oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniu organu II instancji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie art. 64c § 6a pkt 1a u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i arbitralne przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie znajduje termin wskazany w tym przepisie oraz naruszenie art. 64c § 6a pkt 1b u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten ustanawia alternatywny termin do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, który to termin został przez skarżącą spółkę zachowany;
2. naruszenie art. 61a k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie nie może być wszczęte, podczas gdy
na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzą żadne podstawy uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 912/20 oddalił skargę spółki, za prawidłowe uznając stanowisko zaprezentowane przez organ II instancji. Spółka wywiodła skargę kasacyjną
od ww. wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 stycznia 2025 r. sygn. akt I GSK 429/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz zasądził od organu II instancji na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku NSA jako zasadny ocenił podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego
błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnił, że w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. – w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r. mającym zastosowanie
w sprawie – ustawodawca przyjął, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego
o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne (lit. a); w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne (lit. b). Zatem rozpoczęcie biegu terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych ustawodawca powiązał z dniem wyegzekwowania wykonania obowiązku bądź też z dniem, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Ponadto, jeżeli wykonanie obowiązku zostanie wyegzekwowane w egzekucji z nieruchomości, będzie to dzień, w którym ostateczne stało się postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości. NSA wskazał, że należy przyjąć, iż wyegzekwowanie wykonania obowiązku może zaistnieć jedynie w wyniku przymusowych czynności organu egzekucyjnego przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucja nie może być prowadzona poza postępowaniem egzekucyjnym. Natomiast zapłata należności objętych tytułami wykonawczymi dobrowolnie – chociażby w ramach realizacji układu ratalnego, jak w rozpoznawanej sprawie – stanowi przykład wygaśnięcia obowiązku i organ kończy postępowanie egzekucyjne umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Natomiast w sytuacji, gdy obowiązek został wyegzekwowany, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 3026/21). Wreszcie, na co zasadnie wskazał Naczelny
Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2022 r. sygn. akt III FSK 269/21, nie można kwalifikować skutków zawarcia umowy stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy
z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2024 r. poz. 497; zwanej dalej: "u.s.u.s.") w zakresie należność jako istniejących zaległości. Zawarcie układu ratalnego oznacza, w świetle regulacji § 2 art. 29 u.s.u.s., że należności z tytułu składek nie są traktowane w okresie wykonywania układu jako zaległości. Nie można ich przymusowo egzekwować. Stąd należy uznać, że konstrukcja art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie budzi wątpliwości, jest zupełna i uniemożliwia powstanie sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zakończy się w inny sposób niż wyegzekwowanie wykonania obowiązku bądź umorzenie postępowania, np. na skutek wykonania tzw. układu ratalnego.
NSA wyjaśnił jednocześnie, że błędny jest pogląd skarżącej, że w pkt 1 lit. b art. 64c § 6a przewidziano zamienny sposób liczenia terminu do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia. Jeżeli ziści się przesłanka wyegzekwowania wykonania zobowiązania, to termin rozpoczyna swój bieg od dnia wyegzekwowania zobowiązania. Nie ma wówczas podstaw do umorzenia wykonanej egzekucji. W art. 59 u.p.e.a. nie przewidziano takiej podstawy. Zatem nie może się rozpocząć bieg terminu z ww. punktu. Jeżeli nie dojdzie do wyegzekwowania wykonania obowiązku a zostanie umorzone postepowanie egzekucyjne, to rozpocznie swój bieg termin z art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a.
NSA wskazał, że w rozpoznawanej skarżąca pismem z [...] sierpnia 2020 r. wystąpiła z wnioskiem o doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie wskazanych w sprawie tytułów wykonawczych, powołując się na doręczone jej postanowienie organu egzekucyjnego z [...] maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wynika z niego, że skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego, w wyniku układu ratalnego zawartego z wierzycielem, dokonała dobrowolnej spłaty należności objętych wskazanymi w sprawie tytułami wykonawczymi. Nie można więc mówić o przymusowej egzekucji należnego świadczenia.
NSA stwierdził także, że sąd I instancji na skutek wadliwej wykładni art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie zbadał zaistnienia przesłanek z art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. oraz że błąd wykładni powyższych przepisów prawa materialnego zaowocował też tym, że organ nie rozważył wszechstronnie przesłanek dopuszczalności zastosowania art. 61a k.p.a.
W końcowej części uzasadnienia NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę sąd I instancji winien uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię przepisów art. 64c § 6a pkt 1 lit. a i b u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r., ocenić, czy ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala na rozstrzygnięcie sprawy w granicach zakreślonych przez normy art. 133 i 134 p.p.s.a., a także ocenić prawidłowość zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając
w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa materialnego jak i procesowego. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – lit. c
i pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Na mocy art. 133 § 1 p.p.s.a. zdanie pierwsze sąd wydaje wyrok
po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Jednakże, zgodnie z brzmieniem art. 190 p.p.s.a. zdanie pierwsze, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Ostatni powołany powyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu I instancji, który nie posiada na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Wyjaśnić bowiem należy, że użyty w art. 190 p.p.s.a. termin: "wykładnia prawa" należy rozumieć jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu administracyjnego pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oznacza, że nie może
on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu drugiej instancji, a zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen (wyroki NSA z 24 listopada 2022 r. sygn. akt I FSK 1346/22, z 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt I GSK 101/22, z 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1602/12, z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 1498/13). Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Ratio legis unormowania art. 190 p.p.s.a. sprowadza się zatem do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. (wyroki NSA: z 2 grudnia 2014 r. sygn. akt I FSK 1448/13; z 20 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1117/05; z 20 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2214/14; z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1702/11; z 20 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1117/05).
W judykaturze i doktrynie zwraca się wprawdzie uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa, ale może to nastąpić jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności wówczas, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA (wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez NSA, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak-Molczyk (w:) H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005; por. wyroki NSA z 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 861/09 i z 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 7225/21).
W niniejszej sprawie zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny, nie uległy zmianie, dlatego przy badaniu legalności zaskarżonego postanowienia sąd jest związany oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 14 stycznia 2025 r., sygn. akt I GSK 429/21. Orzekając w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ponownie rozpoznając sprawę, stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca spółka pismem z [...] sierpnia 2020 r. wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie i doręczenie zawiadomienia
o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie wskazanych w sprawie tytułów wykonawczych. Powołała się przy tym na doręczone jej postanowienie organu I instancji z [...] maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z orzeczenia tego wynika, że skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego w związku z zawarciem układu ratalnego z wierzycielem, dokonała dobrowolnej spłaty należności objętych wskazanymi w sprawie sześcioma tytułami wykonawczymi.
Organ I instancji postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania ww. wniosku spółki. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego i postanowieniem z [...] października 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Spółka do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zaskarżyła postanowienie organu II instancji
w części dotyczącej czterech tytułów wykonawczych, tj. o nr: [...]
Istota sporu w badanej sprawie sprowadza się zatem do oceny czy organy egzekucyjne prawidłowo uznały, że złożenie ww. wniosku o wydanie i doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym nastąpiło z uchybieniem 6-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a., co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia procesowego na podstawie
art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że NSA w ww. orzeczeniu odnosząc się do oceny narzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, podkreślił, że egzekucja administracyjna jest prowadzona przez organy administracji publicznej, ale na koszt zobowiązanego. Ustawodawca szczegółowo określił wysokość opłat w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 64a u.p.e.a.), katalog wydatków egzekucyjnych (art. 64b u.p.e.a.), a także zasady prowadzenia egzekucji kosztów
(art. 64c u.p.e.a.). W przepisach określono zasady podwyższania kwot tych opłat
(art. 64d u.p.e.a.), zasady częściowego lub całkowitego umarzania kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.), a także rozkładania na raty zapłaty kosztów
(art. 64f u.p.e.a.). Daleko idące sformalizowanie problematyki kosztów egzekucyjnych oraz wyłączenie w tym zakresie swobody organu egzekucyjnego mają bez wątpienia chronić interesy zobowiązanego, a co za tym idzie – wzmacniają jego pozycję w toku prowadzonego postępowania. Zobowiązany ma więc prawo oczekiwać prawidłowego rozliczenia kosztów egzekucyjnych, przy czym prawo to zostało zabezpieczone możliwością żądania wydania w tej sprawie postanowienia, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. wniosek ów należy złożyć w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6a u.p.e.a.
W art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. – w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r., tj. mającym zastosowanie w sprawie - ustawodawca przyjął, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie
6 miesięcy od dnia:
a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie
o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,
b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.
Zatem rozpoczęcie biegu terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych ustawodawca powiązał z dniem wyegzekwowania wykonania obowiązku bądź też z dniem, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Ponadto, jeżeli wykonanie obowiązku zostanie wyegzekwowane w egzekucji z nieruchomości, będzie to dzień, w którym ostateczne stało się postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku wyegzekwowanie wykonania obowiązku może zaistnieć jedynie w wyniku przymusowych czynności organu egzekucyjnego przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucja nie może być prowadzona poza postępowaniem egzekucyjnym. Natomiast zapłata należności objętych tytułami wykonawczymi dobrowolnie – chociażby w ramach realizacji układu ratalnego, tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie – stanowi przykład wygaśnięcia obowiązku i organ kończy postępowanie egzekucyjne umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Natomiast w sytuacji, gdy obowiązek został wyegzekwowany, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3026/21). NSA zaznaczył, że nie można także tracić z pola widzenia tego, że na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu na skutek rozłożenia na raty spłaty należności. Ponadto, nie można kwalifikować skutków zawarcia umowy stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s.") w zakresie należność jako istniejących zaległości. Zawarcie układu ratalnego oznacza, w świetle regulacji § 2 art. 29 u.s.u.s., że należności z tytułu składek nie są traktowane w okresie wykonywania układu jako zaległości. Nie można ich przymusowo egzekwować.
Należy podzielić pogląd Naczelnego Sadu Administracyjnego, że konstrukcja
art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie budzi wątpliwości, jest zupełna i uniemożliwia powstanie sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zakończy się w inny sposób niż wyegzekwowanie wykonania obowiązku bądź umorzenie postępowania, np. na skutek wykonania tzw. układu ratalnego.
W świetle powyższych rozważań na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia przez organy art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. we wskazanym powyżej zakresie poprzez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy. Za częściowo wadliwy należy uznać zarzut naruszenia art. 64c § 6a pkt 1b u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie
w sytuacji, gdy przepis ten ustanawia alternatywny sposób liczenia 6 miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy zostało wydane postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W szczególności błędny jest pogląd, że w pkt 1b art. 64c § 6a przewidziano, zamienny sposób liczenia terminu do złożenia wniosku
o wydanie zawiadomienia. Jeżeli ziści się przesłanka wyegzekwowania wykonania zobowiązania, to termin rozpoczyna swój bieg od dnia wyegzekwowania zobowiązania. Nie ma wówczas podstaw do umorzenia wykonanej egzekucji. W art. 59 u.p.e.a. nie przewidziano takiej podstawy. Zatem nie może rozpocząć się bieg terminu z pkt. 1 lit. b. Jeżeli nie dojdzie do wyegzekwowania wykonania obowiązku a zostanie umorzone postępowanie egzekucyjne, to rozpocznie swój bieg termin z art. 64c § 6a pkt 1 lit. b. u.p.e.a.
Organy egzekucyjne w wyniku wadliwej wykładni art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie zbadały zaistnienia przesłanek z art. art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. Ponadto ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ
na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu okoliczności uprawniających
do zastosowania tego przepisu. Błąd wykładni powyższych przepisów prawa materialnego zaowocował także tym, że organ nie rozważył wszechstronnie przesłanek dopuszczalności zastosowania art. 61a k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ egzekucyjny uwzględni zaprezentowana powyżej wykładnię prawa materialnego (art. 64c § 6a pkt 1 lit. a i lit. b u.p.e.a.)
w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r., a następnie rozważy czy zaistniały przesłanki dopuszczalności zastosowania art. 61a k.p.a., na mocy którego organ odmawia wszczęcia postepowania.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie organu II instancji jak i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzekł
na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości [...] zł z tytułu opłaty za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą spółkę w postępowaniu przed sądem administracyjnym
I instancji (pkt II sentencji wyroku).