I SA/Sz 227/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2022-10-26
NSApodatkoweWysokawsa
opłata adiacenckaumorzenie zaległościważny interes zobowiązanegointeres publicznyfinanse publicznesamorządowe kolegium odwoławczeWojewódzki Sąd Administracyjnynieruchomościwzrost wartości nieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej, uznając, że mimo ważnego interesu strony, interes publiczny przemawia za koniecznością jej uiszczenia.

Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł. Skarżąca, osoba niepełnosprawna, argumentowała trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Organy administracji, po wielokrotnych postępowaniach i uchyleniach decyzji, ostatecznie odmówiły umorzenia, uznając, że choć istnieje ważny interes strony, to interes publiczny (dochód gminy) oraz fakt, że opłata powstała w wyniku działań skarżącej, przemawiają za jej uiszczeniem. Sąd administracyjny zgodził się z organami, podkreślając, że umorzenie jest wyjątkiem, a sytuacja finansowa skarżącej, choć trudna, nie zagraża jej egzystencji i pozwala na rozważenie spłaty ratalnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy K. odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł. Opłata ta została ustalona w związku ze wzrostem wartości nieruchomości skarżącej po ich podziale. Skarżąca, osoba niepełnosprawna od czterech lat, wnioskowała o umorzenie opłaty ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Po wielokrotnych postępowaniach, uchyleniach decyzji i ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy administracji uznały, że choć istnieje ważny interes strony (wynikający z jej stanu zdrowia i sytuacji materialnej), to interes publiczny, charakter należności oraz fakt, że opłata powstała w wyniku działań skarżącej (podział nieruchomości), przemawiają za odmową umorzenia. Sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji, zgodził się z organami. Podkreślono, że umorzenie jest formą ulgi o charakterze uznaniowym i stanowi wyjątek od zasady płacenia należności publicznoprawnych. Sąd uznał, że organy prawidłowo wyważyły interes publiczny z ważnym interesem zobowiązanego, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym fakt, że obecna sytuacja finansowa skarżącej, choć trudna, nie zagraża jej podstawowym potrzebom życiowym, a dochody z emerytur i zasiłku pielęgnacyjnego, wraz z mężem, zapewniają stabilizację. Dodatkowo, organ odwoławczy zwrócił uwagę na możliwość skorzystania z innych form ulgi, takich jak rozłożenie należności na raty, a także na fakt, że w przypadku egzekucji zastosowanie znajdą przepisy chroniące kwotę wolną od zajęcia. Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie i zastosowały prawo materialne, a zarzuty skargi, w tym dotyczące naruszenia przepisów postępowania, nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Umorzenie zaległości jest decyzją uznaniową organu, który ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, ale musi ono wynikać z wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy. Samo istnienie ważnego interesu zobowiązanego nie przesądza o obowiązku umorzenia, jeśli interes publiczny przemawia przeciwko temu.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że przepis art. 64 ust. 1 u.f.p. używa sformułowania 'może', co oznacza swobodę uznania administracyjnego. Organ musi wyważyć interes publiczny z indywidualnym interesem strony, ale jeśli żadna z przesłanek umorzenia nie zostanie spełniona, organ jest zobowiązany odmówić.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.f.p. art. 64 § 1 pkt 2a

Ustawa o finansach publicznych

Przepis ten stanowi podstawę do umarzania należności w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, przy czym organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego.

u.f.p. art. 64 § ust. 1

Ustawa o finansach publicznych

Podstawa prawna odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej.

Pomocnicze

u.f.p. art. 60

Ustawa o finansach publicznych

Wymienia rodzaje dochodów pobieranych przez jednostki budżetowe, do których mogą mieć zastosowanie przepisy o umarzaniu.

Ord.pod. art. 67a § § 1

Ordynacja podatkowa

Przywołany przez skarżącą jako podstawa zarzutu naruszenia prawa materialnego, choć sąd wskazał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy u.f.p.

K.p.a. art. 121 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

K.p.a. art. 122

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący braku dążenia do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego.

K.p.a. art. 187 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

K.p.a. art. 32

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący uniemożliwienia pełnomocnikowi uczestniczenia w sprawie.

K.p.a. art. 10 § § 1 i 40 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący uniemożliwienia pełnomocnikowi uczestniczenia w sprawie i składania wniosków dowodowych.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący niedokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisu postępowania dotyczący niewłaściwej oceny dowodów.

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przywołana w kontekście ograniczeń egzekucji należności od emerytury.

P.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 107

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądów administracyjnych do wykonania zaleceń wynikających z wyroków.

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przeprowadzania przez sąd dowodów uzupełniających z dokumentów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy prawidłowo wyważyły ważny interes zobowiązanego z interesem publicznym. Sytuacja finansowa skarżącej, choć trudna, nie zagraża jej egzystencji i pozwala na rozważenie spłaty ratalnej. Opłata adiacencka powstała w wyniku działań skarżącej, a jej umorzenie stanowiłoby nadmierne uprzywilejowanie. Brak przedstawienia dowodów zakupu sprzętu i rachunków potwierdzających poniesione nakłady na przystosowanie nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Obraza prawa materialnego (art. 55, 61 ust. 1 pkt 4, 64 ust. 1 w zw. z art. 67 u.f.p. w zw. z art. 67a § 1 Ord.pod.) poprzez przyjęcie braku ważnego interesu podatnika. Obraza przepisów postępowania (art. 121 § 1, 122, 187 § 1 Ord.pod.) w zakresie braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego i zaniechania ustalenia stanu faktycznego. Obraza przepisów postępowania (art. 32, 10 § 1, 40 § 2 K.p.a.) poprzez uniemożliwienie pełnomocnikowi udziału w sprawie. Obraza przepisów postępowania (art. 7 K.p.a.) poprzez niedokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Obraza przepisów postępowania (art. 80 K.p.a.) poprzez niewłaściwą ocenę dowodów. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Godne uwagi sformułowania

Umorzenie zaległości jest formą ulgi o charakterze uznaniowym. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Ważny interes zobowiązanego nie może być ograniczany tylko do sytuacji nadzwyczajnych. Umorzenie jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych. Opłata adiacencka nie powstała wskutek nadzwyczajnej okoliczności. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie. Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Umorzenie zaległości nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej.

Skład orzekający

Anna Sokołowska

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Dziel

sędzia

Marzena Kowalewska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć 'ważnego interesu zobowiązanego' i 'interesu publicznego' w kontekście umorzenia należności publicznoprawnych, zasady uznania administracyjnego organów, wyważanie interesów strony i publicznego, a także zakres kontroli sądów administracyjnych nad decyzjami uznaniowymi."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy konkretnego przepisu (art. 64 u.f.p.) i specyfiki opłaty adiacenckiej, ale ogólne zasady dotyczące uznania administracyjnego i wyważania interesów mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność procedury umarzania należności publicznoprawnych i konieczność wyważenia indywidualnych potrzeb z dobrem publicznym. Pokazuje również, jak sądy administracyjne kontrolują decyzje uznaniowe organów.

Czy trudna sytuacja życiowa zawsze oznacza umorzenie długu? Sąd wyjaśnia granice uznania administracyjnego.

Dane finansowe

WPS: 38 640 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 227/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-10-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Anna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Dziel
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 305
art. 64 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. nr SKO.WE.441/4004/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 sierpnia 2021 r. nr Fn.3134.1.2019.MS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 10 listopada 2017 roku organ I instancji ustalił T. W. (dalej: "wnioskodawczyni", "strona", "zobowiązana", "skarżąca") opłatę adiacencką w wysokości 38.640 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...], obręb K., powstałych w wyniku podziału działki nr [...], obręb K., o powierzchni 0,5002 ha.
W dniu 9 stycznia 2019 r. pełnomocnik wnioskodawczyni – jej mąż, złożył wniosek do Wójta Gminy K. o umorzenie w całości opłaty adiacenckiej ustalonej ww. decyzją Wójta Gminy K.. Powyższy wniosek uzasadnił bardzo trudną, a zarazem pogarszającą się sytuacją materialną wnioskodawczyni i jej rodziny.
Organ I instancji w dniu 8 lutego 2019 r. wydał decyzję, nr Fn.3134.1.2019.MS w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskutek wniesionego odwołania od ww. decyzji przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), decyzją z dnia 29 marca 2019 r. utrzymało ją w mocy. Strona zaskarżyła decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 427/19 uchylił ją.
Kolegium, z uwagi na zasadę dwuinstancyjności - decyzją z dnia 16 kwietnia 2020 r., po ponownym rozpoznaniu odwołania od decyzji z dnia 8 lutego 2019 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując iż w toku prowadzonego postępowania, winien on ponownie ocenić zebrany materiał dowodowy w całości, z uwzględnieniem uwag i wytycznych zawartych w wyroku WSA w Szczecinie dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 427/19.
W nowo prowadzonym postępowaniu organ I instancji w dniu 30 października 2020 r. wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł, która w dniu 3 grudnia 2020 r. została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego przez pełnomocnika strony.
Następnie, Kolegium wydało w dniu 29 kwietnia 2021 r. decyzję nr SKO.Sz.441/4403/2020, w której uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując iż organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu powinien dokonać prawidłowego zebrania materiału dowodowego, z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku WSA w Szczecinie (sygn. akt I SA/Sz 427/19).
Organ I instancji w dniu 2 czerwca 2021 r. wezwał wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia o aktualnym stanie majątkowym, rodzinnym i sytuacji materialnej, z którego wynikało, iż osiąga ona wraz z małżonkiem miesięczny dochód w kwocie 3.520,84 zł, a na koszty utrzymania domu, jedzenie, leki wydaje 1.118 zł, czyli do dyspozycji miesięcznie pozostaje kwota 2.402.84 zł. W ocenie organu aktualny dochód strony oraz wysokość ponoszonych podstawowych wydatków wskazuje, iż może ona poczynić oszczędności, które pozwolą na spłatę naliczonej przedmiotowej opłaty adiacenckiej, bez konieczności sięgania po pomoc społeczną. Organ ponownie podkreślił, iż nie jest to dla niego do zaakceptowania, iż strona, będąc zobowiązana do zapłaty opłaty adiacenckiej, mając świadomość konieczności jej uiszczenia dla gminy, dokonała darowizny dla syna, czyniąc przy tym przysporzenie jego majątku, równocześnie umniejszając dochód gminy. W konsekwencji organ I instancji, w dniu 11 sierpnia 2021 r. wydał decyzję, nr Fn.3134.1.2019.MS w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł. Pełnomocnik strony złożył odwołanie do SKO w Szczecinie od ww. decyzji, zarzucając zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego, a także naruszenie prawa procesowego.
Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości; lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez umorzenie wobec wnioskodawczyni zobowiązania z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł.
Organ odwoławczy ww. decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. w uzasadnieniu, organ odwoławczy powołał treść zastosowanych w sprawie przepisów, tj. art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 305 z późn. zm., dalej: "u.f.p.") oraz podkreślił, że w przedmiotowym postępowaniu został wydany wyrok przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z dnia 6 listopada 2019 r. (sygn. akt I SA/Sz 427/19).
Następnie organ odwoławczy wskazał, że od ww. wyroku WSA w Szczecinie upłynęły już ponad dwa lata, zatem wystąpiły zmiany w sytuacji dochodowej strony, które organ był zobowiązany uwzględnić i dokonać ponownej oceny wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego.
Organ odwoławczy, dalej opisał sytuację materialną strony, wynikająca z ustaleń organu I instancji, wskazując, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Otrzymuje (wg stanu na 25.06.2021 r.), dochody z tzw. "emerytury matczynej" w kwocie 1.550,00 zł, również jej mąż otrzymuje emeryturę - w kwocie 1.755,00 zł. Z informacji uzyskanych od Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej
w K. (pismo z dnia 14.06.2021 r.) wynika, że wnioskodawczyni i jej mąż w latach 2020-2021 nie korzystali z dodatkowej pomocy finansowej Ośrodka, wnioskodawczyni pobiera jedynie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Organ odwoławczy ustalił, że łącznie zatem miesięczny dochód rodziny wynosi 3.520,84 zł. Na miesięczne wydatki gospodarstwa domowego według danych wskazanych w ww. oświadczeniu strony składają się: opłata za energię elektryczną 100 zł, opłata za gaz 60 zł, opłata za wodę 75 zł, opłata za telefon 30 zł, koszty ogrzewania mieszkania 167 zł (2.000 zł na rok), leki 200 zł, pampersy 106 zł, podatek 33 zł (99 zł/kwartał), zwierzęta domowe 50 zł, 345 zł rata kredytu. Łącznie wydatki wynoszą: 1.118,00 zł. Do dyspozycji pozostaje zatem kwota ok. 2.402 zł.
Organ odwoławczy wskazał, że z powyższych ustaleń bazujących m.in. na dostarczonych przez stronę dokumentach wynika, że wnioskodawczyni i jej mąż, uzyskują obecnie stałe miesięczne dochody zapewniające rodzinie stabilizację. Po odjęciu od kwoty uzyskiwanych przez rodzinę dochodów kwoty wyżej wymienionych wydatków pozostaje kwota nadwyżki. Zdaniem Kolegium, obecna sytuacja finansowa strony nie wyklucza zatem możliwości uiszczenia chociażby części przedmiotowej należności w systemie ratalnym.
Natomiast brak środków na jednorazową spłatę należności nie może przesądzić jeszcze o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi, skutkującą uchyleniem w całości obowiązek zapłaty należności z tytułu opłaty adiacenckiej.
Organ odwoławczy wskazał również na majątek wnioskodawczyni, który stanowi nieruchomość zabudowana domem jednorodzinnym poł. w miejscowości K. nr [...], w którym to domu mieszka wnioskodawczyni wraz z mężem, a także ich córka z rodziną oraz ich syn z rodziną. Kolegium odniosło się także do sytuacji zdrowotnej strony, wskazując, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, leżącą od 4 lat. Organ odwoławczy odniósł się także, do okoliczności poniesienia znacznych wydatków ze środków otrzymanych ze sprzedaży działki gruntu na zakup sprzętu oraz przystosowanie domu dla potrzeb osoby niepełnosprawnej (działkę tę sprzedano za kwotę 405.270,00 zł i po spłaceniu zobowiązań spadkowych pozostała do dyspozycji wnioskodawczym kwota 99.183,86 zł). Wskazał, że dokonane przez organ I instancji oględziny mieszkania wnioskodawczyni potwierdziły, że w mieszkaniu znajduje się łóżko rehabilitacyjne, wózek inwalidzki oraz sprzęt do rehabilitacji, natomiast nie stwierdzono natomiast wykonania prac związanych z przystosowaniem do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wymieniono natomiast drzwi wejściowe i wylano cementem podjazd, wymieniono także ogrodzenie bez podjazdu dla wózka inwalidzkiego. W toku postępowania nie przedstawiono żadnych dowodów zakupu ww. sprzętu i rachunków potwierdzających poniesienie nakładów na prace dostosowawcze.
Kolegium odniosło się do odmowy przez organ I instancji przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości przeprowadzonych prac związanych z dostosowaniem nieruchomości dla potrzeb odwołującej oraz wartości zakupionego sprzętu, stwierdzając, że brak jest podstaw do uznania, że dowód ten miałby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Kolegium pozyskanie informacji odnośnie wartości przeprowadzonych prac związanych z dostosowaniem nieruchomości dla potrzeb odwołującej oraz wartości zakupionego sprzętu nie wpłynęłoby na rozstrzygnięcie w sprawie. W ocenie Kolegium, uznać należy za prawdopodobne, że część środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości wnioskodawczym przeznaczyła na cele związane ze swoją niepełnosprawnością. Wobec jednakże nie dysponowania przez stronę dowodami zakupu sprzętu, czy też rachunkami potwierdzającymi przeprowadzone prace, nie zostało wykazane, czy i jaka kwota, na ten cel pochodziła z jej środków. Wycena rzeczoznawcy nie zastąpi natomiast takiego dowodu.
W ocenie Kolegium sama wcześniejsza trudna sytuacja finansowa strony powodująca konieczność korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, czy też niewątpliwie zły stan zdrowia strony - wskazujące na występowanie ważnego interesu zobowiązanego - nie stanowią okoliczności które automatycznie przemawiałyby za zastosowaniem wobec strony najdalej idącej formy ulgi. Musi bowiem wystąpić pewne istotne powiązanie pomiędzy stanem zdrowia osoby zobowiązanej lub osób pozostających na jej utrzymaniu, z niemożnością uiszczenia należności publicznoprawnej w jakiejkolwiek formie bez uszczerbku - istotnego wpływu na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w tym także na możliwość ponoszenia wydatków na ratowanie życia, czy zdrowia. Tymczasem aktualnie strona wraz z mężem posiadają stałe źródło dochodów z tytułu emerytury, trudno zatem przyznać, że zagrożona jest ich egzystencja, gdyż zaspokajane są podstawowe potrzeby życiowe rodziny.
Organ odwoławczy, zwrócił także uwagę, że w przypadku gdyby doszło do przymusowej egzekucji przedmiotowej należności, to zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na kwotę wolna od egzekucji oraz że w przypadku egzekucji pozostała kwota należna wnioskodawczyni wraz z emeryturą męża zapewni zabezpieczenie podstawowych potrzeb wnioskodawczyni i jej męża pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
Natomiast definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi gminy należności, w sytuacji braku wyczerpania wszystkich możliwości spłaty zadłużenia byłaby przedwczesna i sprzeczna z interesem publicznym.
Organ odwoławczy wskazał, że za brakiem wystąpienia na gruncie rozpatrywanej sprawy przesłanki ważnego interesu publicznego uzasadniającej udzielenie wnioskowanej ulgi w spłacie należności przemawia także okoliczność, iż obowiązek zapłaty opłaty adiacenckiej nie powstał wskutek nadzwyczajnej okoliczności, której wnioskodawczyni nie mogła się spodziewać.
Kolegium wskazało, że wobec dokonanego przez wnioskodawczynię podziału nieruchomości położonej w miejscowości K. (działki nr [...]) doszło do wzrostu wartości nieruchomości, wnioskodawczyni powinna się zatem liczyć z obowiązkiem zapłaty ciążącej z tego tytułu opłaty adiacenckiej, zaś należności z tytułu opłaty adiacenckiej są źródłem budżetu gminy będącej wspólnotą jej mieszkańców. Odwołująca również jest beneficjentem budżetu gminy poprzez korzystanie z instytucji gminnych, w tym pomocy społecznej.
W ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie nie można także pominąć okoliczności, że wnioskodawczyni w dniu 11 kwietnia 2018 r., a więc w dacie istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji administracyjnej ustalającej opłatę adiacencką, przekazała synowi w drodze darowizny nieruchomość. Działanie takie można uznać za mające na celu udaremnienie egzekucji obowiązku wynikającego z decyzji w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, tym bardziej, iż ze znajdujących się w sprawie zeznań syna wnioskodawczyni wynika, że nie było ustaleń co do zapewnienia opieki chorej matce ani udzielenia pomocy finansowej z jego strony w zamian za darowiznę. Na koniec Kolegium wskazało odnosząc się do naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nie znajdowały one zastosowania. W ocenie Kolegium organ I instancji postępowanie w przedmiotowej sprawie przeprowadził prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów, zaś odmowa przyznania odwołującej ulgi w postaci umorzenia w całości ww. zaległości, nie narusza prawa.
Zwrócono uwagę na możliwość zastosowania innych ulg w spłacie należności, na podstawie u.f.p.
W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 stycznia 2022 r., reprezentujący skarżącą pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wójta Gminy K. w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez umorzenie wobec skarżącej zobowiązania z tytułu opłaty adiacenckiej.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. obrazę prawa materialnego, a to art. 55, art. 61 ust. 1 pkt 4 i art. 64 ust. 1 w zw. z art. 67 u.f.p. w zw. z art. 67a §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, wyrażającą się w przyjęciu, że w stosunku do skarżącej brak jest ważnego interesu podatnika, który uzasadniałby umorzenie w całości zaległości z tytułu opłaty adiacenckiej;
2. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to:
2.1. art. 121 §1, 122, 187 § 1 Ordynacji podatkowej wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do wyczerpującego ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy, w szczególności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości przeprowadzonych prac związanych z dostosowaniem nieruchomości dla potrzeb Skarżącej oraz wartości zakupionego sprzętu;
2.2. art. 32, art. 10 § 1 i 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "K.p.a.") poprzez uniemożliwienie pełnomocnikowi uczestniczenia w sprawie wyrażające się w niezawiadamianiu go o jakichkolwiek czynnościach i niedoręczaniu jakiejkolwiek korespondencji, co uniemożliwiło składanie wniosków dowodowych na etapie postępowania przed organem (choćby w zakresie opinii biegłego czy wykazania kosztów poniesionych zakupów i prac budowlanych poprzez przedstawienie stosownych cenników), ale też uniemożliwiło udział w przeprowadzanych dowodach np. przesłuchaniu świadków, którego zeznania organ uczynił istotnymi dla ustalenia stanu faktycznego;
2.3. art. 7 K.p.a. poprzez niedokładnie wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, a w szczególności pominięcie ustalenia kosztów i nakładów jakie skarżąca poniosła na wyposażenie i remont domu związane z jej nagłą i nieprzewidzianą chorobą;
2.4. art. 80 K.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę dowodów i ustalenie, że:
2.4.1. skarżąca wykazuje, że wszystkie wydatki miesięczne ponosi sama, a jej syn twierdzi, że opłaty są współdzielone, podczas gdy w istocie organ pytał skarżącą o wysokość ponoszonych przez nią wydatków i taką informację uzyskał. Skarżąca poinformowała o tym jakie ona (wraz z mężem) uiszczają opłaty, a nie jakie są koszty utrzymania budynku;
2.4.2. "zły stan zdrowia" skarżącej nie jest spowodowany nadzwyczajnymi okolicznościami, podczas gdy skarżąca z dnia na dzień została osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, co nie jest wydarzeniem zwyczajnym;
2.4.3. "do dyspozycji skarżącej" miesięcznie pozostaje kwota 2.402,84 zł" podczas gdy kwota ta jest zdecydowanie mniejsza, nadto organ pominął całkowicie w swojej ocenie fakt, że przez kilka ostatnich lat to dzieci, w dużej części, utrzymywały skarżącą i jej męża z uwagi na osiągane przez nich w latach 2017 - 2020 dochody.
Ponadto pełnomocnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa celem ustalenia wartości nakładów finansowych na przebudowy dokonane w związku z chorobą skarżącej. Wskazał, że na wcześniejszym etapie nie miał możliwości złożenia stosownego wniosku, albowiem organ uniemożliwił mu udział w sprawie.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
Kolegium, w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia oceny legalności odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu opłaty adiacenckiej w wysokości 38.640 zł.
W kontrolowanej sprawie podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p., którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród, których ustawodawca wymienił m.in. dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw; - pkt 7 art. 60), właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. (nie ma zastosowania Ordynacja podatkowa). Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 K.p.a, tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek, tj. np. w sytuacji ustalenia przez organ, że w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.
Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się natomiast do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 K.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a, w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia i co szczególnie ważne Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.
Zaznaczyć należy przy tym, że sporne między stronami są zarówno ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej skarżącej, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń, a także ich ocena.
Jak wynika z akt sprawy Skarżąca jest osobą niepełnosprawną (leżącą od 4 lat), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Jako źródło dochodu dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżąca wykazuje emeryturę w wysokości 1.550 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, zaś mąż skarżącej otrzymuje emeryturę w kwocie 1.755 zł. Poza zasiłkiem pielęgnacyjnym, skarżąca na dzień orzekania przez organy nie korzystała z innych form pomocy społecznej. Zatem miesięczny dochód rodziny według ustaleń organu wynosił 3.520,84 zł. Z kolei miesięczne wydatki, wykazane w oświadczeniu przez stronę wynosiły razem 1.118 zł i stanowią je opłaty za media, leki, środki higieny, wyżywienie zwierząt domowych, rata kredytu. Organ stwierdził, że po odliczeniu ww. wydatków do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 2.402 zł. Ponadto organ ustalił, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym, w której mieszka również jej syn i córka z rodzinami. Organ przeprowadził oględziny w przedmiotowej nieruchomości, w celu potwierdzenia oświadczeń skarżącej o wyposażeniu nieruchomości w niezbędne urządzenia i sprzęty dla osoby niepełnosprawnej, zakupionego ze środków uzyskanych ze sprzedaży działki gruntu. Ustalono, że w mieszkaniu znajduje się łóżko rehabilitacyjne, wózek inwalidzki oraz sprzęt do rehabilitacji. Organ nie potwierdził natomiast, w trakcie oględzin wykonania robót związanych z przystosowaniem nieruchomości do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Organ zauważył, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, np. rachunków potwierdzających wykonanie takich prac czy zakupy i ceny sprzętu.
Uwzględniając powyższe, zdaniem organu, dokonana, na podstawie posiadanych dowodów ocena aktualnej sytuacji skarżącej, wykazała, że z uwagi na wcześniejszą trudną sytuację finansową, która uległa poprawie (strona i jej mąż uzyskali prawo do świadczeń emerytalnych oraz problemy zdrowotne, skarżąca znajduje się w trudnym położeniu. W związku z powyższym organ stwierdził, że w przedmiotowym przypadku zaistniał ważny interes zobowiązanego, co nie jest jednak jednoznaczne z obowiązkiem przyznania wnioskowanej ulgi. W tym miejscu, w ocenie Sądu, należy szczególnie podkreślić, że wbrew zarzutom skargi, organ dostrzegł trudną sytuację zdrowotną i finansową skarżącej. Co więcej z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ przyjął, że w rozpatrywanej sprawie występuje ważny interes strony, a następnie organ dokonał wyważenia ważnego interesu skarżącej z interesem publicznym uwzględniając przy tym całokształt okoliczności sprawy.
Organ w niniejszej sprawie słusznie zwrócił uwagę nie tylko na sytuację finansową i obecne możliwości płatnicze skarżącej, ale zasadnie również zaakcentował charakter należności, o której umorzenie strona się ubiega, sposób jej powstania, a także okoliczność przekazania przez skarżącą części majątku na rzecz syna. Dokonując ważenia tych okoliczności w kontekście ustawowo określonych interesów (ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego), organ podkreślił, że udzielenie ulgi jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych, a opłata adiacencka naliczona z uwagi na wzrost wartości nieruchomości, spowodowany jej podziałem, nie powstała wskutek okoliczności nadzwyczajnych, a była następstwem decyzji i działań skarżącej. Sąd podziela powyższe stanowisko organu. W ocenie Sądu, przy ocenie ważenia ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego nie można całkowicie abstrahować od szczególnego charakteru przedmiotowych należności nałożonych w drodze decyzji administracyjnych, jak i faktu, że nałożenie na skarżącą opłaty adiacenckiej było konsekwencją określonego jej zachowania, traktowanego, w myśl przepisów jako rodzący obowiązek poniesienia ciężaru zapłaty. Zasadnie także zauważył organ, że skarżąca powinna była się liczyć z obowiązkiem zapłaty takich należności, które stanowią dochód budżetu gminy, którego beneficjentem jest wspólnota jej mieszkańców, ale również sama skarżąca, korzystając z instytucji gminnych. Umorzenie zaś opłaty prowadzi niewątpliwie do uszczuplenia budżetu jednostki samorządu terytorialnego oraz ograniczenia jej wydatków. Zatem uzasadniony interes jednostki samorządu terytorialnego w takich przypadkach wymaga, ażeby opłata adiacencka stanowiąca jej dochód była przez zobowiązaną poniesiona w całości.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, nie narusza zasad uznania administracyjnego przyjęcie przez organ, że rezygnacja z nałożonego obowiązku uiszczenia opłaty adiacenckiej byłaby zbytnim uprzywilejowaniem strony w stosunku do innych obywateli, gdyż wywołać by to mogło poczucie niesprawiedliwości społecznej, skoro przyczyną powstania należności były działania zmierzające do zwiększenia wartości nieruchomości w celu jej sprzedaży, czy uczynienia przedmiotem darowizny.
Odnosząc się do kwestii zagrożenia bytu materialnego skarżącej, wskazać przyjdzie, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza bezsprzecznie, że sytuacja, w jakiej się znajduje obecnie skarżąca, jest trudna i nie pozwala na jednorazową spłatę opłaty adiacenckiej, co zgodnie przyznały organy obu instancji. Niemniej jednak, nie nosi cech dowolności stanowisko organu, że okoliczność niskich dochodów (a nawet ich braku) i złego stanu zdrowia nie jest samoistną przesłankę zastosowania ulgi w radykalnej formie, jaką jest umorzenie, a w realiach rozpatrywanej sprawy istnienie zobowiązania po stronie skarżącej nie zagraża pogorszeniu jej sytuacji bytowej. Organ ocenił sytuację skarżącej jako stabilną i należy się z tym zgodzić. Skarżąca ma zapewnione zaspokojenie potrzeb życiowych z otrzymywanych dochodów, nadto posiada nieruchomość, co nie wyklucza, że w przyszłości osiągnie dochód umożliwiający spłatę nałożonej opłaty. Przy tym, nie jest osobą samotną, gdyż mieszka z innymi członkami rodziny.
Zasadnie podkreślił również organ, że sytuacja skarżącej, jakkolwiek obecnie nie kwalifikuje się do zastosowania ulgi w postaci umorzenia, choć nie ma środków na jednorazową spłatę zadłużenia, ale może być przedmiotem badania w postępowaniu o przyznanie układu ratalnego, na dogodnych dla skarżącej warunkach.
Słusznie również zauważył organ, że istotne znaczenie w sprawie ma również to, że w sytuacji zaistnienia podstaw do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że skarżącej muszą pozostać środki na pokrycie podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją. W związku z okolicznością, że egzekucja podlega ograniczeniom byt materialny skarżącej nie będzie zatem zagrożony nawet w przypadku wszczęcia wobec niej postępowania mającego na celu przymusowe wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Tym samym odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpłynie na sytuację finansową skarżącej nawet w sytuacji wszczęcia egzekucji i nie pozbawi ją środków, koniecznych do egzystencji. Nadto, ponownie należy zauważyć, że skarżąca nie jest osobą samotną, a racji przekazania części majątku dzieciom, powinna liczyć na ich ewentualne wsparcie, zwłaszcza w sytuacji przekazania im części majątku.
Reasumując w ocenie Sądu, organ dokonał zatem prawidłowego wyważenia ważnego interesu zobowiązanego z interesem publicznym i zdecydował, mając na względzie całokształt okoliczności sprawy, który z nich zasługuje na ochronę. Stanowisko to zostało jasno uzasadnione, zarówno, co do faktów i co do prawa, ale także, co do wyjaśniania motywów podjętej decyzji. Tym samym nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja narusza zasady uznania administracyjnego. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., wykonały prawidłowo zalecenia wynikające z wyroku WSA w Szczecinie z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 427/19.
Sąd zauważa, że kolejna w sprawie skarżącej decyzja o odmowie umorzenia została podjęta przy uwzględnieniu upływu czasu pomiędzy złożeniem wniosku o umorzenie, a jego ponownym rozstrzyganiem (z uwagi na wcześniejsze uchylanie decyzji przez organ odwoławczy i Sąd). Organ bowiem uzupełnił materiał dowodowy, wzywając wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia o aktualnym stanie majątkowym, rodzinnym i sytuacji materialnej. Ustalenia w zakresie wysokości dochodów i ponoszonych wydatków, wynikają z oświadczeń skarżącej, zaś kwota pozostająca do dyspozycji skarżącej z matematycznego zestawienia podanych kwot, tym samym za niezrozumiały Sąd uznał zarzut w skardze, jakby organ dokonał błędnych ustaleń w zakresie wydatków oraz środków pozostających skarżącej do dyspozycji. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów pozwalających na zmniejszenie tej kwoty. Za niezasadny Sąd również uznał zarzut niewyjaśnienia okoliczności poniesienia przez skarżącą wydatków i nakładów na wyposażenie i remont domu, związanego z chorobą skarżącej. Organ w tym zakresie przeprowadził oględziny, w trakcie których potwierdził częściowo okoliczności wskazywane przez stronę, wskazał bowiem na zakup łóżka rehabilitacyjnego i wózka inwalidzkiego oraz innego sprzętu, wymianę drzwi wejściowych, wylanie cementem podjazdu, wymianę ogrodzenia bez wykonania podjazdu dla wózka, nie stwierdzając innych prac przystosowawczych w nieruchomości, co potwierdza znajdująca się w aktach dokumentacja fotograficzna. Organ podkreślił, że w toku postępowania nie przedstawiono żadnych dowodów zakupu ww. sprzętu i rachunków potwierdzających poniesienie nakładów na prace dostosowawcze, nie negując przy tym, że skarżąca wydatkowała część uzyskanych środków ze sprzedaży nieruchomości na zakupy związane z niepełnosprawnością. Organ zasadnie nie uwzględnił wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie wykonania prac oraz wyceny sprzętu i robót. Zdaniem Sądu, nieuwzględnienie nieudokumentowanych wydatków przez organ jest prawidłowe, jak również stanowisko, że wycena rzeczoznawcy nie zastąpi dowodów zakupu. Trafnie zatem uznał organ odwoławczy, że uzyskanie informacji odnośnie wartości przeprowadzonych prac związanych z dostosowaniem nieruchomości dla potrzeb skarżącej oraz wartości zakupionego sprzętu nie wpłynęłoby na rozstrzygnięcie w sprawie. Organ nie był więc zobowiązany do skorzystania z wiadomości specjalnych i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.
Sąd nie stwierdził nadto naruszenia prawa materialnego. Organ dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p.. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ uznając, że w rozpatrywanej sprawie istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanej, a nie istnieje przesłanka interesu publicznego, dokonał prawidłowego wyważenia obu tych interesów i w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, w szczególności uwzględniając charakter należności o umorzenie, której wystąpiła skarżąca.
Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności lub celowości. Poza tym, sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Jak wskazano na wstępie, władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. System kontroli decyzji uznaniowych przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności.
Podsumowując Sąd stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącą ulgi. W ocenie Sądu organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ odwoławczy ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. Organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył również przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje skarżąca. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił stan zdrowotny i sytuację ekonomiczną skarżącej, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu opłaty adiacenckiej. Sąd dodatkowo stwierdza, że dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności, nie jest wystarczające subiektywne przekonanie dłużnika, że taki jest właśnie jego interes w uzyskaniu ulgi, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności tego nie potwierdzają.
Odnośnie do zarzutów skargi zawartych w pkt 2.2 pisma, Sąd, w wyniku analizy akt stwierdza z zarzuty naruszenia wskazanych przepisów K.p.a., w tym art. 10 K.p.a. są zasadne. Jednakże uchybienia te nie miały wpływu na wynik sprawy. W postępowaniu odwoławczym skarżącą reprezentował profesjonalny pełnomocnik, który składał odwołania od kolejnych decyzji organu I instancji, w odwołaniach wskazywał wnioski dowodowe (w zakresie powołania biegłego), do których odniósł się organ odwoławczy w merytorycznej decyzji, pełnomocnik zapoznał się więc z aktami sprawy, brał więc udział w postępowaniu odwoławczym. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., a więc zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wskazać bowiem należy, że może być on skuteczny, o ile strona wykaże, że uchybienie to uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, przy czym chodzi o wykazanie uniemożliwienia takich czynności, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki NSA: z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 2709/21; z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 636/21). Jak natomiast wynika z treści skargi, skarżąca nie wykazała aby tego rodzaju sytuacja zaistniała w sprawie.
Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa w celu ustalenia wartości nakładów na przebudowy w związku z chorobą skarżącej. Sądy administracyjne nie są zobligowane do przeprowadzania postępowania dowodowego i czynienia ustaleń zamiast organów. Nie ulega wątpliwości, że zakres kognicji sądu administracyjnego, ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem własnych ustaleń, a temu służyłoby w szczególności powoływanie biegłych i ustalenie określonych faktów. Sąd administracyjny jest w zasadzie sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji. Gdyby zaistniała potrzeba dokonania ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu (co w niniejszej sprawie nie ma miejsca), sąd powinien wówczas uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego do uzupełnienia. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, o jakiej wspomina skarga. Opinia biegłego jest bowiem innym środkiem dowodowym niż "dowód z dokumentu" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1445/11 i z 26 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 911/10). Zgodnie zaś z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Niedopuszczalne jest zatem przeprowadzanie dowodów innego rodzaju.
Na koniec, podkreślić należy że rozstrzygnięcia w kwestii ulg nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że wnioski w tym przedmiocie mogą być ponawiane stosownie do zmiany okoliczności. Tak więc jeśli skarżąca zdecyduje się wniosek ponowić, będzie mogła powołać się na te nowe okoliczności, o uwzględnienie których wnosi.
Sąd nie stwierdził zatem w niniejszej sprawie żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI