I SA/Sz 204/25

I SA/Sz 204/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Elżbieta Dziel /przewodniczący/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Celne prawo
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1  art. 77 ust. 1-3
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. W. [...] M. Z., W. Z. S. Jawna z siedzibą w P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie należności celnych i podatku od towarów i usług z tytułu importu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. W. [...] M. Z., W. Z. S. Jawna z siedzibą w P. Z. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (Dyrektor Izby, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. (Naczelnik UCS, organ I instancji, organ celny) z 2 października 2024 r., nr 428000-CZCl.4322,22.2024 (428000-COC.4322.83.2023), w której określono wobec P. Spółka Jawna z siedzibą w P. (spółka, strona, skarżąca) kwotę należności celnych (typ opłaty AOO) w wysokości [...] zł z zastosowaniem podstawowej stawki celnej w wysokości 2,7 %; różnicę w wysokości [...] zł między kwotą podatku od towarów i usług z tytułu importu w prawidłowej wysokości (16 558 zł), a kwotą podatku wykazaną w zgłoszeniu celnym (16 129 zł), a ponadto sprostowano dane zawarte w zgłoszeniu celnym [...] z 5 lipca 2022 r. w związku ze zmianą typu preferencji na kod 100.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2023.2383 ze zm. - O.p.); art. 67a i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U.2022.2073 ze zm. - Prawo celne); art. 48, art. 56, art. 77 ust. 1-3, art. 172 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.U.UE.L.2013.269.1 ze zm. - UKC); art. 1, art. 2 i art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz Wspólnej Taryfy Celnej (Dz.U.UE.L.1987.256.1 ze zm.); art. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 2021/1832 z dnia 12 października 2021 r. zmieniającego załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz.U.UE.L.2021.385 ze zm.); art. 32 Dodatku I Regionalnej konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia (Dz.U.E.L.2013.54.4 ze zm. - Regionalna konwencja); art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 19 ust. 9, art. 30b ust. 1 i ust. 4, art. 33 ust. 2a, art. 34 ust. 4, art. 41 ust. 1, art. 146aa ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2022.931 ze zm. - u.p.t.u.), w następującym stanie sprawy.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Agencja Celna "J. " K. K., działając w formie przedstawiciela bezpośredniego, złożyła 5 lipca 2022 r. w imieniu strony zgłoszenie celne (zarejestrowane pod numerem [...]) o dopuszczenie do obrotu towaru – naczepy z plandeką SCHWARZMULLER SPA 3/E o numerze identyfikacyjnym [...] (zadeklarowany kod TARIC 8716 3980 00). W dniu przyjęcia zgłoszenia celnego strona zawnioskowała o zastosowanie preferencji celnych (kod 300) na podstawie świadectwa przewozowego
EUR. 1 [...] z 28 czerwca 2022 r., z którego wynika unijne pochodzenie towaru. Należności celne zostały ustalone z zastosowaniem stawki celnej 0%,
a podatek od towarów i usług z tytułu importu został określony w zgłoszeniu celnym
na kwotę [...]zł.
Polski organ celny wystąpił do szwajcarskich władz celnych z wnioskiem o weryfikację świadectwa przewozowego EUR.1, które zostało przedłożone przez stronę wraz ze zgłoszeniem celnym. W odpowiedzi szwajcarskie władze celne w piśmie z 3 listopada 2023 r., nr [...], przekazały wynik weryfikacji i poinformowały, że pojazd jest towarem o nieustalonym kraju pochodzenia, a dowód pochodzenia został wystawiony nieprawidłowo.
Następnie Naczelnik UCS wydał wymienioną decyzję z 2 października 2024 r. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła m.in. o ponowną konsultację ze szwajcarską administracją celną w sprawie weryfikacji dokumentu EUR. 1 potwierdzającego preferencyjne unijne pochodzenie pojazdu. Ponadto spółka poinformowała, że poprosiła eksportera szwajcarskiego o zwrócenie się do szwajcarskiej administracji celnej z wnioskiem o ponowną weryfikację dokumentu EUR.1 w tej i pozostałych analogicznych sprawach.
Dyrektor Izby utrzymał w mocy decyzję Naczelnika UCS.
Organ wyjaśnił, że polskie organy celne (kraju przywozu), pismem z 28 lutego 2023 r. wystąpiły do władz Szwajcarii w trybie art. 32 Dodatku I Regionalnej konwencji z wnioskiem o weryfikację przedstawionych przez spółkę 36 świadectw przewozowych EUR.1, w tym dokumentu Nr [...] z 28 czerwca 2022 r. Przyczyną wystosowania takiego wniosku były wątpliwości co do statusu pochodzenia importowanych towarów ze względu na to, że były to pojazdy używane. Szwajcarska administracja celna poinformowała w piśmie z 3 listopada 2023 r. znak: [...], że dochodzenie nie pozwoliło jednoznacznie ustalić pochodzenia pojazdu wymienionego na świadectwie przewozowym EUR.l [...] i należy go uznać za towar o nieustalonym pochodzeniu. Stwierdziła, że dla tego pojazdu dowód pochodzenia został wystawiony nieprawidłowo.
Organ uznał wynik dochodzenia prowadzonego przez szwajcarskie władze celne za jednoznaczny. Stwierdził, że władze celne kraju eksportu podjęły odpowiednie kroki do zbadania prawidłowości przekazanych dowodów pochodzenia - zgodnie z postanowieniami art. 32 Dodatku I Regionalnej Konwencji, a eksporter - firma M. SA - przedstawił dokumenty dla potwierdzenia preferencyjnego statusu jedynie 23 z 39 pojazdów.
Zdaniem organu odwoławczego w kontekście odpowiedzi szwajcarskich władz celnych, brak jest podstaw do zarzucenia organowi I instancji błędów w zakresie ustaleń co do statusu pochodzenia pojazdów. Organ podkreślił, że celem dochodzenia szwajcarskich władz celnych było ustalenie "pochodzenia preferencyjnego", a nie kraju produkcji pojazdu. Z kolei przekazanie kopii świadectwa, z wypełnionym polem 14, jest formalnym dowodem przeprowadzonej weryfikacji, ponieważ na rewersie dokumentu znajdują adnotacje związane z weryfikacją dowodu pochodzenia: (pole 13 zawiera wniosek o weryfikację, a pole 14 - wynik weryfikacji). Tym samym władze celne kraju eksportu odznaczają w nim odpowiednią informację o kontrolowanym świadectwie, mając do wyboru dwie możliwości: świadectwo zostało wystawione przez wskazany urząd celny i zawarte w nim informacje są prawidłowe, albo świadectwo nie spełnia wymogów co do autentyczności i prawidłowości. Dla naczepy z plandeką SCHWARZMULLER SPA 3/E o numerze identyfikacyjnym [...], ujętej na świadectwie przewozowym EUR.1 [...] (wymienionej w punkcie 26 załącznika do pisma władz celnych Szwajcarii ) wyniki dochodzenia nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia i zostało odznaczone pole negatywnej weryfikacji. Oznacza to, że eksporter nie przedstawił szwajcarskim władzom celnym stosownych dokumentów potwierdzających status pochodzenia wywożonych przez niego towarów przez okres przynajmniej trzech lat i spełniających także pozostałe wymogi Regionalnej konwencji.
Dyrektor Izby podkreślił, że polski organ celny - jako organ kraju przywozu - nie ma prawnych możliwości przeprowadzenia własnych ustaleń i kwestionowania uzyskanych w trybie weryfikacji wyników, ani domagania się od władz celnych Szwajcarii wykazania, że postępowanie weryfikacyjne zostało właściwie przeprowadzone. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że opisana procedura weryfikacji wyklucza prowadzenie przez organ celny kraju importu dodatkowego postępowania dowodowego w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej
Dyrektor Izby nie negował, że w dniu importu towaru, strona dysponowała stosownym dowodem pochodzenia, wystawionym przez władze celne Szwajcarii, który upoważniał do zastosowania preferencyjnej stawki celnej. Po zwolnieniu towarów, polskie organy celne mogą jednak weryfikować prawidłowość i kompletność informacji podanych w zgłoszeniu celnym. W jej ramach - na podstawie przepisów umowy EWG-Szwajcaria - uprawnione są do weryfikacji przedłożonych do zgłoszenia celnego dowodów pochodzenia w celu sprawdzenia, czy przywożony produkt rzeczywiście pochodzi z danego kraju i spełnia wymogi do uznania go za towar pochodzący. Import towarów objętych preferencyjnymi stawkami celnymi niesie za sobą ryzyko zakwestionowania ich pochodzenia przez władze celne kraju importu. Ryzyko to spoczywa na importerze, niezależnie również od tego, że mógł on działać w dobrej wierze i przeświadczeniu, że przywożone przez niego towary spełniają warunki uznania ich za pochodzące z krajów, wobec których Wspólnota stosuje preferencje celne.
Dyrektor Izby za nieuzasadnione uznał również pozostałe zarzuty odwołania i stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo zanegował zastosowane w zgłoszeniu celnym preferencje celne w związku z negatywnym wynikiem świadectwa przewozowego EUR.1, które stanowiło podstawę ich zadeklarowania. W konsekwencji w sposób prawidłowy określił należności celne z zastosowaniem stawki celnej erga omnes oraz różnicę w podatku od towarów usług pomiędzy prawidłową wysokością tych podatków a kwotą wykazaną w zgłoszeniu celnym
Spółka zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby, której zarzuciła naruszenie:
1) naruszenie art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w zw. z art. 71 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego - poprzez brak zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności oparcie rozstrzygnięcia na lakonicznej informacji ze strony szwajcarskich władz celnych, że "pojazd uznały za towar o nieustalonym pochodzeniu, a świadectwo przewozowe EUR.1 zostało wydane nieprawidłowo" - przy braku podjęcia próby dalszego wyjaśnienia ze Szwajcarską Administracją Celną kwestii pochodzenia przedmiotowych towarów w świetle nowych dowodów, o co wnioskowała spółka;
2) naruszenie art. 32 ust. 2 Dodatku I Regionalnej konwencji - poprzez brak skierowania odpowiednio uzasadnionego wniosku o przeprowadzenie weryfikacji świadectwa EUR.1 do Szwajcarskiej Administracji Celnej,
a w konsekwencji:
3) naruszenie art. 56 ust. 1 i ust. 2 UKC, przepisów Taryfy Celnej UE oraz art. 2 i art. 3 ust. 2 Umowy EWG-Szwajcaria - poprzez zastosowanie w stosunku do towaru będącego przedmiotem postępowania niewłaściwej stawki celnej i brak zastosowania preferencyjnej stawki 0%, skutkujące błędnym określeniem wysokości długu celnego;
4) naruszenie art. 30b ust. 1 i art. 33 ust. 2a u.p.t.u. - poprzez błędne określenie podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług w zakresie importu towaru będącego przedmiotem postępowania na skutek błędnego określenia wysokości zobowiązań celnych, a w konsekwencji - błędne określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z 30 maja 2025 r., organ przedstawił dodatkowe wyjaśnienia i wnioski. Podał, iż ze względu na to, że Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne organu w analogicznych sprawach, 16 maja 2025 r. organ wystąpił do szwajcarskich władz celnych z zapytaniem - czy przekazane przez importera dokumenty mają wpływ na ustalenie pochodzenia pojazdów i wynik weryfikacji. Szwajcarskie władze celne przekazały odpowiedź z 28 maja 2025 r., w której wyjaśniły okoliczności kontroli 36 świadectw przewozowych EUR.1, przekazanych przez organ do weryfikacji przy piśmie z 28 lutego 2023 r., nr [...] Dyrektor Izby wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci pisma z 16 maja 2025 r. nr [...] (tłumaczenie robocze) i odpowiedzi szwajcarskiej administracji celnej z 28 maja 2025 r. nr [...] (tłumaczenie robocze).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a na skutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozstrzygnięcie sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy podatkowe dla importowanego towaru – naczepy z plandeką SCHWARZMULLER SPA 3/E o numerze identyfikacyjnym [...] (zadeklarowany kod TARIC 8716 3980 00) właściwie i w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu zastosowały w stosunku do skarżącej stawkę celną w wysokości 2,7% w związku
z negatywnym wynikiem weryfikacji świadectwa przewozowego EUR. 1 No T 0204285 z 28 czerwca 2022 r. i w konsekwencji zasadnie określiły także różnicę w kwocie podatku VAT z tytułu importu.
Sąd wyjaśnia, że analogiczne sprawy były już przedmiotem rozstrzygnięcia tutejszego sądu m.in. w wyrokach I SA/Sz 518/23 I I SA/SZ 519/23 z 6 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokami z 14 maja 2025 r. I GSK 412/24 oraz I GSK 410/24 oddalił skargi kasacyjne organu w ww. sprawach. Stąd też w dalszych rozważaniach przedstawiona zostanie argumentacja częściowo zbieżna z prezentowaną już przez sąd w analogicznych sprawach.
W pierwszej kolejności należy zatem wskazać na zastosowanie przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (UKC).
Stosownie do postanowień art. 77 ust 1 i 2 UKC w wyniku objęcia towaru nieunijnego procedurą dopuszczenia do obrotu, w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego, powstaje dług celny. Zgodnie z: art. 56 ust. 1 UKC podstawą należności celnych przywozowych i wywozowych jest Wspólna Taryfa Celna. Z art. 56 ust. 2 UKC wynika natomiast, ze Wspólna Taryfa Celna obejmuje między innymi: - Nomenklaturę scaloną towarów, określoną w rozporządzeniu (EWG) nr 2658/87 (a);
- konwencyjne lub zwykłe autonomiczne stawki celne, stosowane w odniesieniu do towarów objętych Nomenklaturą scaloną (c);
- preferencyjne środki taryfowe określone w umowach zawartych przez Unię z niektórymi krajami lub terytoriami znajdującymi się poza obszarem celnym Unii lub grupami takich krajów lub terytoriów (d).
Według art. 1 ust. 1 Protokołu 3 do umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską Dz.U.UE.L.1972.300.191 ze. zm. - umowa EWG-Szwajcaria), na potrzeby wykonania umowy stosuje się dodatek I oraz odpowiednie postanowienia dodatku II do Regionalnej Konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia (zwanej dalej "konwencją") z uwzględnieniem ostatnich zmian, opublikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Wskazać należy, że podstawą stosunków między UE a Szwajcarią jest umowa o wolnym handlu z 1972 r. (umowa EWG-Szwajcaria). Natomiast reguły pochodzenia są określone w Regionalnej konwencji w sprawie paneurośródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia (Regionalna konwencja).
Z kolei wymogi dotyczące reguł pochodzenia określono w Dodatku I do Regionalnej konwencji. Eksporterzy i importerzy muszą przestrzegać procedur pochodzenia. Procedury te są określone w tytule V (Dowód pochodzenia)i tytule VI (Uzgodnienia dotyczące współpracy administracyjnej). Regulacje te w ogólnym sensie wyjaśniają np. w jaki sposób deklarować pochodzenie produktu, w jaki sposób ubiegać się o preferencje lub w jaki sposób organy celne mogą zweryfikować pochodzenie produktu.
Analizę przepisów prawa dotyczących dowodów pochodzenia i wzajemnej współpracy poprzedzić należy wskazaniem, iż stosownie do art. 2 ust. 1 Dodatku I do Regionalnej konwencji - do celów wykonania odpowiedniej umowy następujące produkty uważa się za pochodzące z Umawiającej się Strony przy wywozie do innej Umawiającej się Strony:
a) produkty całkowicie uzyskane na terytorium Umawiającej się Strony w rozumieniu art. 4;
b) produkty uzyskane na terytorium Umawiającej się Strony zawierające materiały, które nie zostały w pełni tam uzyskane, pod warunkiem że materiały te zostały poddane wystarczającej obróbce lub przetworzeniu na terytorium Umawiającej się Strony w rozumieniu art. 5;
c) towary pochodzące z Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) w rozumieniu protokołu 4 do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Przy wywozie odpowiednio z Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu lub Norwegii (państwa EOG) do Umawiającej się Strony innej niż państwa EOG towary te uważa się za pochodzące z Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu lub Norwegii.
Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 Dodatku I do Regionalnej konwencji - postanowienia ust. 1 lit. c) mają zastosowanie, pod warunkiem że między Umawiającą się Stroną przywozu a państwami EOG mają zastosowanie umowy o wolnym handlu.
W myśl art. 15 ust. 1 lit. a) Dodatku I do Regionalnej konwencji - produkty pochodzące z jednej z Umawiających się Stron przy przywozie do innej Umawiającej się Strony korzystają z postanowień odpowiednich umów po przedstawieniu jednego z następujących dowodów pochodzenia, tj. świadectwa przewozowego EUR.1, którego wzór zamieszczony jest w załączniku IIIa.
W przepisie art. 16 Dodatku I do Konwencji została uregulowana procedura wystawiania świadectwa przewozowego EUR.1 lub EUR-MED i tak: świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED wystawiane jest przez organy celne Umawiającej się Strony wywozu na pisemny wniosek eksportera lub na wniosek upoważnionego przedstawiciela działającego w imieniu eksportera (ust. 1 ), w tym celu eksporter lub jego upoważniony przedstawiciel wypełniają zarówno świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED, jak i formularz wniosku, których wzory zamieszczone są w załącznikach IIIa i IIIb, formularze te wypełnia się w jednym z języków, w których sporządzona została odpowiednia umowa, oraz zgodnie z przepisami kraju wywozu, jeśli formularze wypełnia się odręcznie, wypełnia się je tuszem, drukowanymi literami, opis produktów zamieszcza się w przeznaczonym do tego polu bez pozostawiania pustych wierszy, jeżeli pole nie jest wypełnione w całości, poniżej ostatniego wiersza opisu należy nakreślić poziomą linię, przekreślając puste miejsce (ust. 2).
Świadectwo przewozowe jest zatem dokumentem urzędowym wystawianym przez organy celne kraju wywozu na pisemny sformalizowany wniosek eksportera. Eksporter występujący z wnioskiem o wystawienie świadectwa przewozowego EUR.1 lub EUR-MED jest zobowiązany do przedłożenia na każde żądanie organów celnych Umawiającej się Strony wywozu, gdzie wystawiono świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED, wszystkich odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia przedmiotowych produktów i spełnienie pozostałych wymogów niniejszej Konwencji ust. 3 art. 16 Dodatku I do Konwencji).
W dalszych ustępach od 4 do 6 art. 16 Dodatku I do Regionalnej konwencji zostały wskazane sytuacje, w których organy celne wydają świadectwo przewozowe.
Stosownie natomiast do art. 16 ust. 7 Dodatku I do Regionalnej konwencji organy celne wystawiające świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zweryfikowania statusu pochodzenia produktów i wypełnienia innych wymogów niniejszej Konwencji, w tym celu mają one prawo żądać przedstawienia wszelkich dowodów oraz przeprowadzić weryfikację ksiąg rachunkowych eksportera lub innego rodzaju kontrolę, którą uznają za stosowną, organy celne wystawiające świadectwo dopilnowują także, by formularze, o których mowa w ust. 2, były należycie wypełnione, w szczególności sprawdzają, czy pole przeznaczone na opis produktów zostało wypełnione w sposób wykluczający możliwość dodania fałszywych wpisów.
Zatem organy celne kraju wywozu już w chwili wydawania świadectwa przewozu podejmują działania mające na celu weryfikację statusu pochodzenia produktów.
Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 9 Dodatku I do Regionalnej konwencji organy celne wystawiają świadectwo przewozowe EUR.1 lub EUR-MED i udostępniają je eksporterowi od chwili faktycznego dokonania wywozu lub zapewnienia go.
Świadectwo przewozowe jest zatem wydawane i udostępniane eksporterowi.
W rozpoznawanej sprawie krajowy organ celny zwrócił się do szwajcarskiego organu celnego o dokonanie weryfikacji poszczególnych świadectw przewozowych wystawionych przez szwajcarski organ celny, w tym dotyczącego przywozu do kraju ww. pojazdu przez skarżącą już po jego przywozie do kraju.
Podstawę prawną takiego wystąpienia stanowi art. 32, który w ust. 1 stanowi, że późniejsze weryfikacje dowodów pochodzenia przeprowadza się wyrywkowo lub w każdym przypadku, gdy organy celne Umawiającej się Strony przywozu mają uzasadnione wątpliwości dotyczące autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia danych produktów lub spełnienia innych wymogów niniejszej Konwencji.
W związku z powyższym uznać należy, że późniejsze weryfikacje dowodów pochodzenia mogą być przeprowadzane w dwóch sytuacjach: po pierwsze wyrywkowo i po drugie w sytuacji, gdy organy celne kraju przywozu będą miały uzasadnione wątpliwości dotyczące autentyczności tychże dokumentów, uzasadnione wątpliwości co do statusu pochodzenia produktów lub spełnienia innych wymogów konwencji. Innymi słowy weryfikacja nie odbywa się w każdym przypadku wystawienia świadectwa pochodzenia przez organy celne kraju eksportu, lecz wyrywkowo, bądź w przypadku istnienia uzasadnionych wątpliwości do autentyczności świadectwa pochodzenia, statusu pochodzenia produktów czy spełnienia innych wymogów konwencji.
Uwzględniając powyższe regulacje podkreślić należy, że zadaniem organu było przeprowadzenie postępowania, które wywołane zostało zgłoszeniem celnym skarżącej, w sposób kompletny i wyczerpujący. Tak jak wskazano powyżej postępowanie to miało na celu weryfikację, czy skarżąca dokonując zgłoszenia celnego na zasadzie preferencji celnej, potwierdziła we właściwy sposób uprawnienie do skorzystania z preferencji, przedkładając wymagane i właściwe dokumenty, w tym świadectwo przewozowe EUR.1.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę zauważa, że w realiach analizowanej sprawy organy powołały się jedynie na ogólną przesłankę przystąpienia do późniejszej weryfikacji świadectwa pochodzenia EUR.1 (importowane towary były używane, co wzbudziło podejrzenie utraty preferencyjnego pochodzenia), nie wskazując de facto podstaw swoich uzasadnionych wątpliwości dotyczących autentyczności przedłożonych przez skarżącą dokumentów jak i statusu pochodzenia produktów lub spełnienia innych wymogów konwencji.
Sposób przeprowadzania weryfikacji uregulowany został w art. 32 ust. 2 i 3 Dodatku I do Konwencji, stosownie do których, do celów stosowania ust. 1 organy celne Umawiającej się Strony przywozu zwracają świadectwa przewozowe EUR.1 lub EUR-MED oraz fakturę, jeżeli taką dostarczono, deklarację pochodzenia, deklarację pochodzenia EUR-MED lub kopie tych dokumentów organom celnym Umawiającej się Strony wywozu, w odpowiednich przypadkach przedstawiając uzasadnienie wniosku o przeprowadzenie weryfikacji, wszelkie uzyskane dokumenty lub informacje wskazujące, że informacje podane na dowodzie pochodzenia są nieprawdziwe, są przekazywane wraz z wnioskiem o przeprowadzenie weryfikacji (ust. 2).
Weryfikację przeprowadzają organy celne Umawiającej się Strony wywozu, w tym celu mają one prawo żądać przedstawienia wszelkich dowodów oraz przeprowadzić weryfikację ksiąg rachunkowych eksportera lub innego rodzaju kontrolę, którą uznają za stosowną (ust. 3).
Weryfikacja zatem jest przeprowadzana przez organy celne kraju wywozu po przedstawieniu stosownych informacji i dokumentów przez organy celne kraju przywozu produktów.
Z art. 32 ust. 5 Dodatku I do regionalnej konwencji wynika, że organy celne wnioskujące o weryfikację są informowane o jej wynikach możliwe najszybciej, w sytuacji, gdy wyniki takie jednoznacznie wskazują, czy dokumenty są autentyczne oraz czy przedmiotowe produkty mogą być uważane za produkty pochodzące z jednej z Umawiających się Stron i spełniają pozostałe wymagania Konwencji.
W przepisie tym zatem są uregulowane sytuacje, w których wyniki weryfikacji są jednoznaczne i potwierdzają autentyczność świadectw pochodzenia i pochodzenie produktów.
Natomiast art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej konwencji stanowi, że jeśli w przypadkach uzasadnionych wątpliwości brak jest odpowiedzi w terminie dziesięciu miesięcy od dnia przedstawienia wniosku o weryfikację lub jeśli odpowiedź nie zawiera informacji wystarczających do stwierdzenia autentyczności danego dokumentu lub rzeczywistego pochodzenia produktów, z wyjątkiem szczególnych okoliczności, organy celne występujące z wnioskiem o weryfikację odmawiają przyznania prawa do korzystania z preferencji.
Cytowany powyżej przepis reguluje w jakiej sytuacji organy celne, które występowały z wnioskiem o weryfikację odmawiają prawa do przyznania preferencji. Skutek w postaci odmowy prawa do przyznania preferencji jest dla podmiotu, który z tej preferencji przy przywozie produktów skorzystał jest daleko idący, z tego powodu przesłanki wystąpienia tego skutku powinny być precyzyjnie ustalone i przedstawione.
Przesłanki wystąpienia skutku w postaci odmowy przyznania prawa do preferencji wynikające z art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej konwencji są następujące:
- wystąpienie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dowodu pochodzenia, statusu pochodzenia produktu lub spełnienia innych wymagań Regionalnej konwencji,
- brak odpowiedzi organu kraju wywozu w terminie dziesięciu miesięcy,
- sytuacja, w której odpowiedź nie zawiera informacji wystarczających do stwierdzenia autentyczności danego dokumentu lub rzeczywistego pochodzenia produktów,
- brak wystąpienia szczególnych okoliczności.
Według sądu organy pominęły w rozpoznawanej sprawie, że odpowiedź szwajcarskich władz celnych, na której bazowały przy wydaniu zaskarżonej decyzji, w istocie nie zawierała żadnych informacji odnoszących się do przeprowadzonego dochodzenia, a tym samym do zakresu weryfikacji i stwierdzonych konkretnych przeszkód w jednoznacznym ustaleniu pochodzenia przedmiotu importu. Trzeba podkreślić, że szwajcarskie władze celne w swojej odpowiedzi nie wykluczyły w istocie preferencyjnego pochodzenia przedmiotu importu. Szwajcarskie władze celne odpowiedziały tylko tyle, że w wyniku weryfikacji wskazano, że ww. pojazd ma nieustalony kraj pochodzenia i tym samym dotyczący go dowód pochodzenia został wystawiony nieprawidłowo. Tym samym, w ocenie sądu, nie ustalono jednoznacznie pochodzenia przedmiotu importu.
Odnosząc powyższe okoliczności do analizowanego przepisu w pierwszej kolejności wskazać należy, że w wydawanych przez organ zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji rozstrzygnięciach nie wskazano, jakie w przedmiotowej sprawie wystąpiły konkretnie uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dowodu pochodzenia czy statusu pochodzenia produktu. Wskazano jedynie na okoliczność, że towar był używany. Nie wskazano jednak, czy przedmiotem wątpliwości organów celnych jest autentyczność dowodu pochodzenia, czy też pochodzenie towaru. Wprawdzie na etapie wystąpienia do organów celnych kraju wywozu organ celny kraju przywozu nie ma obowiązku wskazywania uzasadnienia do wystąpienia z wnioskiem o weryfikację, to jednak na etapie uznania, że podatnikowi należy odmówić prawa do skorzystania z preferencji, aktualizuje się obowiązek skonkretyzowania uzasadnionych wątpliwości. Podkreślić należy, że nie mogą to być jakiekolwiek wątpliwości, lecz wątpliwości uzasadnione i dotyczące autentyczności dowodu pochodzenia lub pochodzenia produktu. Wątpliwości takie, jak i ich uzasadnienie, w ocenie sądu powinny być wskazane w decyzji przez organ celny kraju przywozu w sposób wyraźny i poddający się kontroli sądu administracyjnego. Wynika to jednoznacznie z przytoczonego powyżej art. 32 ust. 6 Dodatku do Regionalnej konwencji. Dopiero wykazanie przesłanki istnienia uzasadnionych wątpliwości pozwala na skorzystanie przez organy celne z daleko idącego skutku w postaci odmowy przyznania preferencji. Odmowa ta może wystąpić w dwóch sytuacjach: braku odpowiedzi organu w terminie dziesięciu miesięcy od wystąpienia z wnioskiem o weryfikację, lub w sytuacji braku informacji wystarczających do stwierdzenia autentyczności danego dokumentu lub rzeczywistego pochodzenia produktów. W rozpoznawanej sprawie treść odpowiedzi organu celnego kraju wywozu może klasyfikować sytuację skarżącej jako drugi wymieniony wyżej przypadek, jednak organy nie wskazały de facto, czy chodzi tu o kwestionowanie autentyczności dowodu pochodzenia czy też pochodzenia produktu.
Organy w rozpoznawanej sprawie nie wspomniały również, z jakich powodów uznały, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej konwencji. Tymczasem jest to jedna z przesłanek, która powinna podlegać ocenie w ramach odmowy przyznania prawa do korzystania z preferencji celnych. Wyjaśnienia te winny znaleźć się przy tym w uzasadnieniu decyzji organu, której legalność ocenia sąd, a nie dopiero w pismach procesowych, które organ kieruje na etapie postepowania przed sądem administracyjnym
Zdaniem sądu, treść twierdzeń szwajcarskich władz celnych wymagała, aby organy przede wszystkim rozważyły, czy dotychczasowa odpowiedź władz szwajcarskich spełniała standardy Dodatku I do Regionalnej konwencji i może być uznana za wystarczającą, przesądzającą o niepreferencyjnym pochodzeniu przedmiotu importu. Organy powinny więc przeanalizować, czy tryb przeprowadzenia późniejszej weryfikacji spełnia wymagania zawarte w Dodatku I do Regionalnej konwencji, a w dalszej kolejności, czy w świetle twierdzeń i dowodów oferowanych przez skarżącą - wystąpiły szczególne okoliczności, do których nawiązuje art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej konwencji.
W opinii sądu ww. kwestie były kluczowe dla wyniku sprawy. Ich pominięcie przez organy świadczy o dowolności w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu sprawy.
Sąd zwraca uwagę, że czym innym jest stanowcze stwierdzenie, że ustalenia władz celnych przesądzają o braku preferencyjnego pochodzenia, a czym innym stwierdzenie, że dochodzenie nie pozwoliło na jednoznaczne uznanie, że pojazd ma pochodzenie preferencyjne, czy też że nie ustalono kraju pochodzenia pojazdu, bez jakiegokolwiek omówienia, co konkretnie uwzględniało to dochodzenie.
Sąd wskazuje ponadto, że przepisy art. 32 ust. 2, ust. 3, ust. 5 Dodatku I do Regionalnej konwencji wyraźnie stanowią o tym, że wszelkie uzyskane dokumenty lub informacje wskazujące, że informacje podane na dowodzie pochodzenia są nieprawdziwe, są przekazywane wraz z wnioskiem o przeprowadzenie weryfikacji. Weryfikację przeprowadzają organy celne Umawiającej się Strony wywozu. W tym celu mają one prawo żądać przedstawienia wszelkich dowodów oraz przeprowadzić weryfikację ksiąg rachunkowych eksportera lub innego rodzaju kontrolę, którą uznają za stosowną. Natomiast wyniki weryfikacji jednoznacznie wskazują, czy dokumenty są autentyczne oraz czy przedmiotowe produkty mogą być uważane za produkty pochodzące z jednej z Umawiających się Stron i spełniają pozostałe wymagania niniejszej Konwencji.
Dostrzec należy, że o takich dokumentach, które podważałyby materialną rzetelność świadectwa pochodzenia EUR.1 rozpatrywanego przedmiotu importu, nie wspominają ani organy, ani odpowiedź szwajcarskich władz celnych.
Sąd zaznacza również, że zgodnie z art. 73 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego – do postępowania w sprawach celnych znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy Działu IV (Postępowanie podatkowe) Rozdziału 11 (Dowody) - z wyłączeniem art. 200, oraz rozdziałów 21-23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Dodać zatem należy, że z reguł obowiązujących w postępowaniu podatkowym wynika, że organ podatkowy, dążąc do ustalenia prawdy materialnej, jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 122 i art. 187 § 1 O.p.). Jako dowód organ winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 i art. 181 O.p.). Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu organ winien uwzględnić, o ile przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem (art. 188 O.p.). Zebrane według powyższych reguł dowody, organ podatkowy ocenia w kontekście całokształtu zebranego materiału dowodowego, pod kątem ustalenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 O.p.).
Z uregulowań powyższych należy wyprowadzić wniosek, że organ podatkowy, na którym z mocy ustawy ciąży obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy, musi czuwać, jako dysponent tego postępowania, aby prowadzone przez niego postępowanie doprowadziło do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Stąd przeprowadzane postępowanie dowodowe musi mieć przymiot istotności i kompletności, co nie oznacza, że organ podatkowy jest zobowiązany prowadzić postępowanie dowodowe w sposób nieograniczony. Postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, a rezygnacja z przeprowadzania jakiegoś dowodu, czy odmienna od oczekiwań strony ocena dowodu nie musi automatycznie oznaczać naruszenia reguł postępowania dowodowego w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.), oficjalności postępowania dowodowego, czy swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.).
W ocenie sądu z powyżej przedstawionej analizy postępowania organów wynika, iż organy w rozpoznawanej sprawie nie sprostały powyższym wymogom postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym. Organy stwierdziły zaistnienie określonego faktu istotnego dla sprawy, tj. negatywnej weryfikacji przez władze Szwajcarii ww. świadectwa podnosząc, że są stanowiskiem tym związane.
Jednak, jak wskazano powyżej, oparcie się przez organy celne wyłącznie na wyniku weryfikacji uzyskanego od organu celnego Szwajcarii było przedwczesne, skoro organy nie wykazały istnienia pozostałych przesłanek przewidzianych w art. 32 Dodatku I do Regionalnej konwencji.
Sąd uznał zatem, że organy naruszyły wskazane w zarzutach skargi przepisy art. 187 § 1 i art. 191 O.p. przez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania w sprawie, skutkiem czego było także nieprawidłowe zastosowanie art. 32 ust. 6 Dodatku I do Regionalnej konwencji. Organy miały bowiem obowiązek wziąć pod uwagę całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, rozważyć jego kompletność, zupełność. Dopiero na tej podstawie wyprowadzić adekwatne wnioski dotyczące pochodzenia przedmiotu importu w rozumieniu Dodatku I do Regionalnej konwencji.
Organ, przeprowadzając ponowne postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie, zobowiązany będzie do uwzględnienia stanowiska prawnego przedstawionego przez sąd. Tym samym rzetelnie oceni normatywne wzorce, według których ustala się preferencyjne pochodzenie przedmiotu importu. Ponadto weźmie pod uwagę wszystkie okoliczności rozpatrywanej sprawy i w szczególności przeanalizuje, czy treść odpowiedzi szwajcarskich władz celnych uzasadnia odmowę przyznania prawa do korzystania z preferencji, według standardów ustanowionych w Dodatku I do Regionalnej konwencji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia winny znaleźć się pogłębione rozważania dotyczące uzasadnionych wątpliwości, o których mowa w art. 32 ust. 1 Dodatku do Regionalnej konwencji oraz szczególnych okoliczności, do których nawiązuje ust. 6 tego przepisu.
Sąd podkreśla, że pismo szwajcarskich władz celnych z 28 maja 2025 r., nr [...] stanowi odpowiedź na korespondencję skierowaną przez organ odwoławczy z 16 maja 2025 r., a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji i wniesieniu skargi w rozpoznawanej sprawie. Organ powołane dokumenty (w języku angielskim wraz z tłumaczeniem roboczym) nadesłał przed rozprawą wraz z pismem przewodnim, w którym zamieścił wniosek dowodowy oraz uzupełnienie argumentacji, co do meritum sprawy. W tym zakresie sąd rozpoznający sprawę podkreśla, że na rozprawie przedmiotowy wniosek został oddalony na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem ustaleń faktycznych w sprawie, lecz kontroluje prawidłowość ich przeprowadzenia, zaś celem uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok NSA z 14 maja 2025 r., sygn. akt II GSK 2313/21).
Z uwagi na powyższe przedwczesnym było odnoszenie się do zarzutów skargi w pozostałym zakresie, w tym w szczególności naruszenia art. 30b ust. 1 i art. 33 ust. 2a u.p.t.u. oraz art. 56 ust. 1 i ust. 2 UKC, przepisów Taryfy Celnej UE i art. 2 i art. 3 ust. 2 mowy EWG-Szwajcaria.
Z powodów opisanych powyżej zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2, § 4, art. 209 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1687). Koszty te obejmują wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (900 zł) i opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).
Przywołane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.