I SA/Sz 196/25

I SA/Sz 196/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-07-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Jolanta Kwiecińska
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca zdanie odrebne/
Symbol z opisem
6550
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 lipca 2025 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 stycznia 2025 r. nr 9016-2025-000019-65100 w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2022 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
E. P. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie (dalej: "Organ odwoławczy") z 16 stycznia 2025 r., nr 9016-2025-000019-65100, utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w M. (dalej: "Organ
I instancji") z 15 lipca 2024 r., nr 0315-2024-001554, w sprawie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za 2022 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
[...] maja 2022 r. wpłynął wniosek A. P. o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za rok 2022.
[...] marca 2023 r. Strona wystąpiła do Kierownika Biura Powiatu W. ARiMR z siedzibą w M. z wnioskiem o przejęcie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za rok 2022 po A. P. (tj. po mężu, zmarłym w dniu [...] września 2022 r.).
Do wniosku w przedmiocie przejęcia płatności załączono: kopię skierowanego
do Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w W. wniosku z [...] stycznia 2023 r.
o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym A. P.; oświadczenia współspadkobierców (Z. Ł., A. P. i R. P.)
o wyrażeniu zgody na wstąpienie Strony, jako współspadkobiercy w miejsce spadkodawcy i przyznanie płatności; dwie umowy dzierżawy gruntu rolnego.
Pismem z [...] kwietnia 2024 r. Organ I instancji wezwał do dostarczenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli zostało
już zakończone to postępowanie, wskazując jednocześnie terminy jaki obowiązują
w ramach danej sprawy. Wezwanie zostało skutecznie doręczone w [...] kwietnia 2024 r.
W dniu [...] maja 2024 r. wpłynęło do organu prawomocne (od [...] grudnia 2023 r.) postanowienie Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z [...] grudnia 2023 roku (sygn. akt I Ns [...]) w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po A. P. przez: żonę - P. E. P. oraz trójkę dzieci - Z. Ł., A. P.
i R. P..
Organ I instancji decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanej (20 marca 2023 r.) płatności po zmarłym A. P.. W uzasadnieniu podał, że Strona uchybiła terminowi na złożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Wyjaśnił, że przedmiotowe postanowienie powinno zostać złożone w terminie 14 dni od dnia jego uprawomocnienia, a termin ten liczyć należało od [...] grudnia 2023 r., czyli od dnia uprawomocnienia
się tego postanowienia (zgodnie z klauzulą zamieszczoną na uwierzytelnionej
kopii postanowienia z [...] grudnia 2023 r.). Decyzja została skutecznie doręczona
[...] lipca 2024 r.
Strona zaskarżyła ww. decyzję Organu I instancji odwołaniem (nadane przesyłką pocztową [...] sierpnia 2024).
Zaskarżoną do tutejszego Sądu ww. decyzją z [...] stycznia 2025 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu powołał się na przepisy § 24 ust. 1, ust. 2, ust. 5, ust. 7 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r.
w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2017-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie PRŚK" (powinno być "na lata 2014-2020" – przyp. Sądu).
Ponadto wyjaśnił, że dla wstąpienia do już toczącego się postępowania
w miejsce zmarłego rolnika nie jest zatem wystarczające złożenie samego wniosku w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku, ale konieczne jest, aby w tym
terminie został złożony także jeden z obligatoryjnych załączników wymienionych
w § 24 ust. 5 rozporządzenie PRŚK - termin na ich złożenie jest terminem materialnoprawnym. Warunek ten został przez Stronę spełniony.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie został przez Stronę spełniony warunek,
o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku uprawomocniło się [...] grudnia 2023 r., co potwierdza postanowienie
z [...] marca 2024 r. o stwierdzeniu prawomocności wydane przez Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w W.. Organ przyjął, że termin 14 dni na złożenie postanowienia
o stwierdzeniu prawomocności upłynął [...] stycznia 2024 r., podczas gdy prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego zostało nadane do Organu I instancji [...] maja 2024 r. (zgodnie z pieczęcią zamieszczoną na kopercie). Organ stwierdził w tych okolicznościach, że doszło do uchybienia 14-dniowego terminu na jego złożenie.
Organ odwoławczy uzasadniał, że termin, o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK, wbrew twierdzeniom Strony, nie jest terminem instrukcyjnym, lecz terminem procesowym. W tym względzie Organ odwołał się do uchwały składu 7 sędziów NSA z 29 października 2012 r., sygn. akt II GPS 3/12.
W opinii Organu odwoławczego dopełnieniem warunku przyznania płatności, jak w niniejszej sprawie, stało się złożenie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w terminie do tego wyznaczonym. Organ rozwinął, że skoro termin na złożenie prawomocnego postanowienia sądu jest terminem procesowym, to co do zasady mógł zostać przywrócony zgodnie z art. 58 § 2 ustawa z 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "K.p.a.".
Organ odwoławczy wyjaśnił, że Strona przedkładając [...] maja 2024 r. (data nadania), przez ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego oraz mając świadomość, że postanowienie to, mimo wniosku pełnomocnika Strony o jego wydanie, zostało przekazane w późniejszym terminie, nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu. Wniosku takiego Strona nie złożyła również na etapie odwołania.
Organ odwoławczy stwierdził, że w tych okolicznościach Strona rzeczywiście (tak jak słusznie ustalił to Organ I instancji) uchybiła terminowi do złożenia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku, co w pełni uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanych płatności.
Organ odwoławczy uznał, że w związku z tym, że brak jest wątpliwości prawnych
co do podstawy odmowy przyznania płatności w sytuacji braku spełnienia warunków do ich przyznania określonych w ww. § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK i w oparciu o utrwaloną praktykę stosowania prawa, nie doszło do naruszenia art. 7a i art. 8 K.p.a.
Organ odwoławczy powołał przepis art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 20 lutego
2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju
Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298) - dalej: "u.w.r.o.w." i podkreślił, że Organ odwoławczy działa na podstawie K.p.a., z zastrzeżeniem pewnych odmienności, do których należy m.in. brak związania treścią art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.
W nawiązaniu do powyższego nie zgodził się również z zarzutem naruszenia
art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Stwierdził, że skoro wniosek Strony skierowany do właściwego Sądu Rejonowego o doręczenie orzeczenia nie został złożony przed Organem I instancji, lecz wraz z pismem odwoławczym to nie świadczy o dochowaniu przez Stronę należytej staranności i nie wpływa na odmienna ocenę stanu prawnego.
Końcowo Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie Organu I instancji zostało wydane w oparciu o prawidłowo zebrany i przeanalizowany materiał dowodowy.
Strona zaskarżyła ww. decyzję z 16 stycznia 2025 r. skargą wniesioną do tutejszego Sądu, w której zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, to jest:
a) art. 9 K.p.a przez naruszenie zasady wyczerpującego poinformowania skarżącej o konsekwencjach złożenia odpisu prawomocnego postanowienia w przedmiocie nabycia spadku z uchybieniem 21 dniowego terminu, o którym mowa w § 7 ust. 5 rozporządzenia ONW (w przypadku płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej chodzi
o § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK i termin 14 dni – przyp. Sądu),
tj. w szczególności poprzez brak wyjaśnienia skarżące w piśmie z dnia [...] kwietnia 2024 r. sposobu postępowania w przypadku złożenia tego orzeczenia z uchybieniem terminu
i niepouczenia o możliwości przywrócenia terminu do jego złożenia, a to w trybie art. 58 § 2 K.p.a.;
b) art. 7 K.p.a. i art. 9 K.p.a. przez brak podjęcia z urzędu działań zmierzających do umożliwienia skarżącej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie nabycia spadku, w tym także postępowanie wbrew zasadzie pogłębiania zaufania, bez zachowania zasady bezstronności i z nastawieniem na to, aby wniosek skarżącej nie uwzględnić;
c) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez brak przyjęcia na korzyść skarżącej, jako spadkobiercy rolnika, iż dochowała ona należytej staranności, składając wniosek do właściwego sądu o doręczenie orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności w trakcie biegu 14 dniowego terminu, o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK, a ów właściwy
sąd powszechny, tj. Sąd Rejonowy w W., Wydział I Cywilny, przez blisko 3 miesiące realizował czynności niezbędne do odpowiedzi na ten wniosek.
W uzasadnieniu zarzutów skargi przytoczono argumenty celem wykazania ich zasadności.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji Organu, a także poprzedzającej jej decyzji Organu I instancji i przekazanie przedmiotowej sprawy Organowi I instancji
do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej
zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego i kosztu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie
z 16 stycznia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu W. ARiMR z siedzibą w M. z 15 lipca 2024 r. odmawiającą przyznania Stronie po zmarłym mężu (A. P.) płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za 2022 r., w trybie § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy Organy zasadnie odmówiły spadkobierczyni zmarłego rolnika przyznania płatności bezpośrednich stwierdzając, że Skarżąca nie spełniła warunku istotnego dla przyznania takiej płatności, tj. nie przedłożyła w przewidzianym przepisami prawa terminie odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym rolniku.
Organ odwoławczy uznał, że przedmiotowy odpis prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku powinien zostać złożony w Organie najpóźniej [...] stycznia 2024 r., a zatem złożenie przez Skarżącą ww. dokumentu dopiero [...] maja 2024 r. nastąpiło z uchybieniem terminu, o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK.
Tym samym, nie został przez Skarżącą spełniony jeden z istotnych warunków dla przyznania płatności w analizowanym w sprawie trybie. Organ odwoławczy podkreślił, że analizowany w sprawie termin, jako termin procesowy podlegać może przywróceniu, jednakże Skarżąca nie złożyła wniosku w tym zakresie na żadnym etapie postępowania.
Skarżąca twierdzi natomiast, że nie miała możliwości złożyć odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku w terminie wskazanym w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK, ponieważ Sąd Rejonowy właściwy dla stwierdzenia prawomocności, realizował czynności przez blisko 3 miesiące. Skarżąca podkreśliła, że skoro wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie prawomocności do Sądu Rejonowego
w terminie, o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK to dochowała należytej staranności.
Skarżąca podkreśliła, że w sprawie znaczenie ma treść pisma Organu I instancji
z [...] kwietnia 2024 r. (tj. wezwanie do złożenia wyjaśnień lub dokumentów), w którym jej zdaniem zabrakło jakiegokolwiek pouczenia o okolicznościach związanych
z uchybieniem 14-dniowego terminu, czy też wprost o możliwości jego przywrócenia
w trybie art. 58 § 1 K.p.a.
Zdaniem Skarżącej, okoliczności sprawy przesądzają, że nie powinna ona ponosić negatywnych konsekwencji, skoro Organ I instancji mógł potraktować pismo jej pismo
z [...] maja 2024 r. jako wniosek o przywrócenie terminu. Skarżąca stwierdziła, że zachowanie Organu I instancji było stronnicze.
Sąd wskazuje, że przyjęty za podstawę zaskarżonej decyzji stan faktyczny sprawy nie budzi zastrzeżeń i został ustalony w zgodzie z treścią dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych.
W sprawie ustalono, że Skarżąca będąca spadkobiercą rolnika (który zmarł
[...] września 2022 r.) w dniu [...] marca 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności. Do wniosku o przyznanie płatności Skarżąca dołączyła m.in. kopię skierowanego do Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w W. wniosku z [...] stycznia 2023 r. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym A. P.; oświadczenia współspadkobierców (Z. Ł., A. P. i R. P.) o wyrażeniu zgody na wstąpienie Strony, jako współspadkobiercy w miejsce spadkodawcy i przyznanie płatności; dwie umowy dzierżawy gruntu rolnego.
Na skutek wezwania z [...] kwietnia 2024 r. Organu I instancji w dniu 9 maja
2024 r. (nadanie przez pocztę [...] maja 2024 r.) Skarżąca przedłożyła prawomocne (od [...] grudnia 2023 r.) postanowienie Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny
z [...] grudnia 2023 roku (sygn. akt I Ns [...]) w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt spełnienia przez E. P. - spadkobierczynię po producencie rolnym A. P., przesłanek przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 za 2022 r., w trybie § 24 ust. 1-5 rozporządzenia PRŚK.
Natomiast organy zakwestionowały spełnienie przez Skarżącą warunku wynikającego z § 24 ust. 7 rozporządzenia PRŚK. Z przepisu tego wynika, że spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku
w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] grudnia 2023 r.
o sygn. akt I Ns [...] stało się prawomocne w dniu [...] grudnia 2023 r., zaś Skarżąca złożyła je w Organie I instancji w dniu [...] maja 2024 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), tj. z przekroczeniem 14-dniowego terminu.
Natomiast, zdaniem Skarżącej, złożenie postanowienia o nabyciu spadku po upływie terminu nie powinno skutkować odmową przyznania płatności. Spadkobierczyni rolnika dochowała bowiem należytej staranności, gdyż złożyła wniosek do właściwego sądu o doręczenie orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności w trakcie biegu 14 -dniowego terminu, o którym mowa w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK (pełnomocnik błędnie wskazał § 7 ust. 5 rozporządzenia ONW – przyp. Sądu), a Sąd Rejonowy w W., Wydział I Cywilny, przez blisko 3 miesiące realizował czynności niezbędne do odpowiedzi na ten wniosek.
Zatem kwestią sporną w sprawie jest zasadność odmowy przyznania Skarżącej jako spadkobiercy płatności bezpośredniej po zmarłym mężu, w związku z brakiem złożenia przez nią w terminie prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu spadku.
Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej reguluje Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków
i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2017-2020 (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 415 ze zm.) - zwanym dalej rozporządzeniem PRŚK.
Zgodnie z § 24 ust. 1 rozporządzenia PRŚK w przypadku śmierci rolnika lub zarządcy, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej do dnia doręczenia decyzji w sprawie
o przyznanie tej płatności, spadkobierca rolnika lub zarządcy może wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie o przyznanie tej płatności na miejsce zmarłego rolnika lub zarządcy, jeżeli objął w posiadanie grunty lub stado objęte tym wnioskiem.
Zgodnie z § 24 ust. 2 rozporządzenia PRŚK spadkobierca rolnika lub zarządcy wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie przyznania pierwszej płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej na miejsce zmarłego rolnika lub zarządcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Zgodnie z § 24 ust. 5 rozporządzenia PRŚK do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika lub zarządcy dołącza:
1) odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
2) oświadczenie tego spadkobiercy o złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, zawierające wskazanie imienia, nazwiska i numeru identyfikacyjnego rolnika lub zarządcy, którego jest spadkobiercą, w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, albo;
3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
W przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 2, składa odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (§ 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK).
Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że postępowanie Organów toczyło się w oparciu o tryb uregulowany przepisami § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK,
art. 27 ust. 1-4 u.p.s.w.b. w zw. z art. 3 ust. 2 u.p.s.w.b. i na podstawie przepisów K.p.a.,
z uwzględnieniem pewnych odmienności.
Sąd podkreśla, że poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt spełnienia przez E. P. - spadkobierczynię po producencie rolnym A. P., przesłanek przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w § 24 ust. 1-5 rozporządzenia PRŚK. W przedmiotowej sprawie rolnik, który złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich zmarł [...] września 2022 r., zatem upływ siedmiomiesięcznego terminu do złożenia przez spadkobiercę wniosku
o wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce spadkodawcy następował
[...] kwietnia 2023 r. W dniu [...] marca 2023 r. Skarżąca będąca spadkobiercą rolnika złożyła wniosek o przyznanie płatności. Tym samym uznać należy, że wniosek Skarżącej został złożony w zachowaniem siedmiomiesięcznego terminu o jakim mowa w art. § 24 ust. 7 rozporządzenia PRŚK.
Trzeba też zauważyć, że przepis § 24 ust. 5 rozporządzenia PRŚK dopuszcza możliwość dołączenia przez spadkobiercę do wniosku nie tylko prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza, ale w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku – zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:
– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo
– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji.
Sąd zauważa, że w akt sprawy znajduje się odpis postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] grudnia 2023 r., sygn. akt I Ns [...] (nadane przez Skarżącą [...] maja 2024 r., wpływ do Organu I instancji [...] maja 2024 r.). Na dokumencie widnieje klauzula z [...] marca 2024 r., zgodnie z którą orzeczenie jest prawomocne od [...] grudnia 2023 r.
Zdaniem Organów ww. dokument został złożony z uchybieniem terminu
z § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK. Skoro bowiem orzeczenie stało się prawomocne [...] grudnia 2024 r. to 14-dniowy termin do złożenia przed Organem
I instancji upływał [...] stycznia 2025 r.
W ocenie Sądu słusznie organ odwoławczy stwierdził, że termin, o którym mowa
w § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK nie jest terminem instrukcyjnym, lecz terminem procesowym, a dopełnieniem warunku przyznania płatności, jak w niniejszej sprawie, stało się więc złożenie prawomocnego postanowienia sądu w terminie do tego wyznaczonym. Termin ten zatem mógł zostać przywrócony zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei, w myśl art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść
w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie
z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Wniosek o przywrócenie terminu powinien odpowiadać wymaganiom stawianym pismom procesowym (art. 63 § 2 K.p.a.). Żądanie przywrócenia terminu musi być wyraźne. "Przepisom k.p.a. nie jest znany przypadek milczącego czy też dorozumianego przywrócenia terminu. Przywrócenie terminu uregulowane w art. 58 i n. K.p.a. może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego" (wyrok NSA z 10 stycznia 2008 r.,
sygn. akt II OSK 1822/06). "Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu" (wyrok NSA z 3 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 268/07; podobnie NSA w wyroku z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 596/09, w którym stwierdzono, że: "1. Warunkiem koniecznym rozpoznania przez organ zagadnienia przywrócenia terminu jest złożenie stosownej prośby (wniosku) przez zainteresowanego. Nie ma natomiast prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu – bez wniosku strony. 2. Sam fakt dokonania czynności procesowej po terminie nie stwarza domniemania, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, a pogląd jakoby można było złożyć wniosek o przywrócenie terminu w sposób dorozumiany nie znajduje oparcia w przepisach administracyjnej procedury"; zob. także wyrok NSA z 17.02.2012 r., II OSK 2287/10, w którym stwierdzono, że: "Instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób niebudzący wątpliwości domagać się przywrócenia uchybionego terminu").
Należy zatem wskazać, że organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:
1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony;
2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi;
3) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
W przedmiotowej sprawie rację zatem należy przyznać Organowi odwoławczemu, że Skarżąca przedkładając w dacie [...] maja 2024 roku (data nadania), przez ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego miała świadomość, że przedkłada je w późniejszym terminie, tj. po upływie terminu z art. § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK, nie wystąpiła z wnioskiem
o przywrócenie terminu w trybie art. 58 § 2 K.p.a. Wniosku takiego nie złożyła Skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, również na etapie odwołania. Natomiast w odwołaniu Skarżąca wskazała jedynie, że przepis ustawy o płatnościach określa termin 14 dni na złożenie odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym rolniku, lecz nie wskazuje on, iż jego uchybienie przez spadkobiercę będzie skutkować obligatoryjną odmową przyznania płatności.
Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do pouczenia strony o prawie do żądania przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2188/12).
Tym samym nie zasługują na akceptację argumenty zarzutu skargi, co do braku pouczenia w tym zakresie. Zatem za uchybienie regulacji § 24 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia PRŚK odpowiada Skarżąca, a w konsekwencji to Skarżącą obciąża brak wniosku
o przywrócenie przedmiotowego terminu. Sąd ponownie podkreśla, że wniosek taki nie został złożony ani w toku postępowania przed Organem I instancji ani na etapie odwołania.
Sąd dostrzega, że Skarżąca przed upływem określonego terminu 14 dni wystąpiła ze stosownym wnioskiem do Sądu Rejonowego o doręczenie orzeczenia, a sąd ten przez blisko 3 miesiące realizował jej wniosek. Należy jednak zauważyć, że postanowienie
o stwierdzeniu nabycia spadku, o ile nie wniesiono apelacji, staje się prawomocne po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Stwierdzenie prawomocności postanowienia, ma charakter deklaratoryjny, przybierając formę pieczęci stawianej na postanowieniu, a zatem niezależnie od daty otrzymania postanowienia wraz ze stwierdzeniem prawomocności, postanowienie staje się prawomocne po 14 dniach od dnia ogłoszenia na rozprawie. W przedmiotowej sprawie postanowienie stało się prawomocne od dnia [...] grudnia 2023 r.
W ocenie Sądu, to w interesie Skarżącej leżało uzyskanie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, tym bardziej, że wszczęła ona postępowanie administracyjne, ściśle związane z wykazaniem następstwa w zakresie płatności po zmarłym rolniku. Wystąpienie o płatność jest uprawnieniem rolnika,
a przyznawane w ramach płatności środki mają charakter publiczny. Ubiegając się
o środki publiczne, Skarżąca jako beneficjent (w tym przypadku spadkobierczyni) winna zatem dołożyć należytej staranności, by spełniać przesłanki określone w przepisach prawa. Tym samym Skarżąca, aby uniknąć uchybienia terminowi mogła wcześniej udać się do Sądu Rejonowego i odebrać przedmiotowe postanowienie, a następnie złożyć je osobiście, za pośrednictwem poczty lub osób trzecich w Biurze Powiatowym ARiMR.
Skarżąca przedmiotowe postanowienie przedłożyła dopiero po otrzymaniu wezwania przez organ, co również nastąpiło z uchybieniem terminu wyznaczonego
w wezwaniu. Słusznie zatem uznał Organ odwoławczy, że Skarżąca uchybiła terminowi do złożenia odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, co
w pełni uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanych płatności. Argumenty Skarżącej tłumaczące, że opóźnienie w złożeniu przedmiotowego postanowienia uzależnione było od opieszałości w podejmowaniu czynności przez Sąd Rejonowy, pozostają bez wpływu na skutki w toku postępowania o przyznanie płatności.
Mając powyższe na względzie brak jest w tej sprawie podstaw faktycznych
i prawnych uzasadniających uwzględnienie skargi. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszyła prawo w stopniu wymagającym jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Sąd nie stwierdził naruszenia wyartykułowanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i przeprowadziły postępowanie – obiektywnie oceniając - w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Niezadowolenie Skarżącej z wyniku sprawy nie świadczy o naruszeniu wskazanych w skardze zasad postępowania administracyjnego.
Odnośnie zarzutów skargi podkreślić należy, że Skarżąca wstępując do toczącego się już postępowania w sprawie płatności powinna mieć świadomość, że to na niej spoczywał obowiązek przedstawienia w stosownym terminie wszelkich wymaganych prawem dokumentów. Nie mogły jej w tym wyręczyć Organy, które mogą jedynie służyć wnioskodawcom pewną pomocą, o ile o taką wyraźnie się zwrócą. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 organ udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Jednocześnie, stosownie do ust. 2 tego przepisu, strona jest obowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na gruncie tych regulacji przyjmuje się, że prawo do uzyskiwania pomocy finansowej ze środków unijnych nie jest podmiotowym prawem konstytucyjnym, wymaga od beneficjentów takiej pomocy wiedzy, w tym zasad dotyczących przyznawania pomocy, z której mogą, ale nie muszą korzystać. W konsekwencji nakłada to na nich obowiązki w zakresie proceduralnej staranności, w których wypełnianiu nie mogą ich zastąpić organy administracji (por. wyroki NSA z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 1119/18 i z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 953/19).
Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 2 ww. ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Powyższe przepisy w istotny sposób modyfikują zatem obowiązki organów ARiMR w postępowaniach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich w stosunku do reguł obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego. Ograniczeniu uległy bowiem niektóre z podstawowych zasad, takie jak: zasada prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), zasada informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 K.p.a.) oraz zasada czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). Tym samym z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne, np. w zakresie stworzenia przez wnioskodawcę sztucznych warunków do otrzymania płatności. Nie mogły zatem w przedmiotowym postępowaniu zostać przez organy naruszone wskazane w zarzutach skargi art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., stanowiące podstawę prawną ustaleń faktycznych w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz nakładające na Organy obowiązek informacyjny.
Na marginesie należy zauważyć, że Skarżąca (wbrew twierdzeniom Organu odwoławczego) przedłożyła w toku postępowania przed Organem I instancji wniosek do właściwego Sądu Rejonowego o doręczenie jej postanowienia o nabyciu spadku. Niemniej jednak nie miało to znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia zasadności odmowy przyznania płatności. Jak już wskazano wcześniej, to na Skarżącej leżał obowiązek dopilnowania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie płatności.
Mając na uwadze powyższe, Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa ani materialnego, ani procesowego które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.