I SA/SZ 168/18

I SA/Sz 168/18 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2018-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Woźniak /sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 3440/18 - Wyrok NSA z 2022-10-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1870
64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu dotacji oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2017 r. J.K.(skarżący) prowadzący P. w C.złożył do Starosty wniosek o umorzenie należności wskazanych w decyzjach Starosty z dnia 25 sierpnia 2016 r. nr [...] oraz w upomnieniu z dnia 16 stycznia 2017 r. nr [...],
a także o wstrzymanie prowadzenia egzekucji należności wskazanych w decyzjach.
Decyzją z dnia 21 czerwca 2017 r. nr [...] Starosta odmówił umorzenia ww. należności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 12 września 2017 r. nr [...] uchyliło decyzję Starosty przekazując sprawę
do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że organ nie dokonał prawidłowych ustaleń sytuacji gospodarczej wnioskującego w zakresie "zagrożenia ważnego interesu dłużnika" w sytuacji ściągnięcia należności.
Ponownie rozpoznając sprawę, Starosta w pismach z dnia 20 września 2017 r.
i 16 października 2017 r., zwrócił się do skarżącego o złożenie informacji dotyczących jego sytuacji finansowej i gospodarczej.
Skarżący wypełnił wezwanie, przedstawiając szereg dokumentów źródłowych tj. informację z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w C. o udzielonych pożyczkach, oświadczenie o otrzymaniu pomocy de minimis z Powiatowego Urzędu Pracy (refundacja w kwocie [...] zł) oraz Polskiej Fundacji Przedsiębiorczości (pożyczka – [...] zł) wraz z terminarzem spłaty pożyczki, oświadczenie
o prowadzeniu działalności oświatowej, wydruk z CEIDG na dzień 11 października 2017 r., oświadczenie o stanie majątkowym rodzinnym i o sytuacji majątkowej z dnia 6 października 2017 r., plan spłaty kredytu udzielonego przez Pomorski Bank Spółdzielczy w Ś. Oddział w C. w kwocie [...] zł, zestawienia przychodów i kosztów w roku obrotowym 2017, dowody odbioru emerytury przez skarżącego i jego żonę za sierpień i wrzesień 2017 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36 w roku podatkowym 2016, 2015, 2014, faktury za media.
Ponadto, w toku postępowania skarżący składał wyjaśnienia udokumentowane stosownymi notatkami służbowymi m.in. dotyczącymi choroby żony, a także numeru księgi wieczystej posiadanej nieruchomości.
Starosta decyzją z dnia 15 listopada 2017 r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności wskazanych w decyzjach Starosty z dnia 25 sierpnia 2016 r. nr [...] oraz wskazanych w upomnieniu z dnia 16 stycznia 2017 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w sprawie nie ma podstaw
do przyjęcia, iż istnieje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny uzasadniający uwzględnienie wniosku i udzielenie ulgi.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący wskazał, iż wnosił nie tylko o całkowite umorzenie należności ale również alternatywnie o częściowe umorzenie należności, umorzenia odsetek wskazanych w decyzjach lub choćby rozłożenia na raty. Tymczasem decyzja dotyczy tylko kwestii całkowitego umorzenia należności.
Dalej skarżący podniósł, że w jego ocenie słusznie i jednoznacznie wykazał,
iż ściągnięcie należności zagraża ważnemu interesowi dłużnika oraz ważnemu interesowi publicznemu. Jako ważny interes dłużnika skarżący wskazał,
że ściągnięcie należności spowoduje zamknięcie szkół i pozbawienie go głównego źródła utrzymania, co w dalszej konsekwencji skutkować będzie popadnięciem skarżącego w ubóstwo. Ponadto zamknięcie szkół pozbawi mieszkańców Gminy możliwości edukacji w zakresie świadczonym przez szkoły skarżącego
i tym samym dojdzie do zagrożenia ważnego interesu publicznego.
Dodatkowo wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie miał wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i zwolnił skarżącego częściowo od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zarówno na etapie postępowania przez WSA jak i częściowo od kosztów postępowania kasacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 stycznia 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu, Kolegium wskazało, że całkowicie popiera i uznaje
za słuszne przedstawione w sprawie stanowisko organu I instancji.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika,
iż organowi I instancji nie można zarzucić, iż nie rozważył alternatywnego żądania strony dotyczącego częściowego umorzenia należności, umorzenia odsetek wskazanych w decyzjach lub choćby rozłożenia na raty, ponieważ treść wniosku skarżącego z dnia 25 stycznia 2017 r. oraz pisma z dnia 30 maja 2017 r. jest jednoznaczna, i nie wynika z nich by skarżący złożył alternatywny wniosek
o częściowe umorzenie należności, umorzenia odsetek wskazanych w decyzjach lub choćby rozłożenia na raty.
Następnie, organ odwoławczy wskazał, że uchylając poprzednią decyzję organu I instancji z dnia 25 sierpnia 2016 r., zarzucił organowi I instancji, że skarżący został w zasadzie wezwany do wykazania zasadności umorzenia należności cywilnoprawnych, podczas gdy domagał się umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji zastosował się do wytycznych Kolegium i dokonał ustaleń sytuacji gospodarczej skarżącego.
Z udzielonych przez skarżącego wyjaśnień, popartych dokumentami, wynikało że, dochód wszystkich wspólnie gospodarujących członków rodziny skarżącego to [...] zł. Na dochód ten składają się emerytury skarżącego ([...] zł) oraz jego żony H. K. ([...] zł) a także dochód z działalności gospodarczej
([...] zł). Skarżący ponosi przy tym koszty koniecznego utrzymania siebie i rodziny (podatki, media, telefon, utrzymanie samochodu) – [...] zł miesięcznie. Spłaca również na bieżąco raty kredytów i pożyczek: z Polskiego Funduszu Przedsiębiorczości, z Banku Spółdzielczego oraz z Kasy Zapomogowo Pożyczkowej. Łączna miesięczna kwota rat to [...] zł. Po uiszczeniu wszystkich wymienionych kosztów, Skarżącemu pozostaje kwota [...] zł, na inne wydatki.
Mając powyższe dane na uwadze, organ odwoławczy wskazał, że koszty kredytów tj. zobowiązań prywatnych, nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznymi do jakich należy zwrot nienależnie pobranych dotacji.
Nadto, organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego,
że ściągnięcie należności spowoduje zamknięcie szkół i pozbawienie go głównego źródła utrzymania, co w dalszej konsekwencji skutkować będzie popadnięciem skarżącego w ubóstwo. Argumenty te dotyczącą bowiem przyszłej i tylko hipotetycznej sytuacji skarżącego. Tymczasem, przy rozpatrywaniu wniosku
o zastosowanie ulgi w spłacie należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym właściwy organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja
w sprawie umorzenia należności.
W ocenie organu odwoławczego, obecnie sytuacja gospodarcza skarżącego jest natomiast bardzo dobra i korzystniejsza od sytuacji wielu osób w Polsce prowadzących działalność gospodarczą. Skarżący nie tylko posiada płynność finansową, ale także spory majątek: dwie nieruchomości - mieszkanie (wartość [...] zł) oraz dom przebudowany na przedszkole i żłobek (wartość [...] zł, nieruchomość obciążona hipoteką), a także samochód osobowy – [...]
o wartości około [...] zł. Dodatkowo w rodzinie skarżącego nie występują inne okoliczności jak choroba czy niepełnosprawność, które uzasadniałyby przyznanie ulgi. Z notatki służbowej poczynionej przez pracownika Starostwa wynikało,
że choroba żony, którą wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym to nic innego jak "starość".
W tych okolicznościach, organ odwoławczy uznał, że wobec skarżącego nie wystąpiły nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji dłużnika.
Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, umorzenia należności skarżącego nie sposób również uzasadnić naruszeniem ważnego interesu publicznego. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że w sprzeczności z tym interesem byłoby pozbawianie budżetu jednostki samorządu terytorialnego wpływów z tytułu nienależnie pobranych dotacji. Nie można bowiem przerzucać ryzyka związanego
z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym nieprawidłowości w zakresie rozliczania dotacji, na barki społeczeństwa w tym społeczności lokalnej. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że skarżący prowadzi działalność oświatową
od 20 lat, a zatem jest profesjonalistą w tej dziedzinie. Tymczasem, z tych lub innych przyczyn skarżący nieprawidłowo rozliczał i spożytkował dotacje przyznane
ze środków publicznych. W takim przypadku, konsekwencje nieprawidłowego działania skarżącego przerzucone byłyby w całości na społeczeństwo. Działanie takie nie może natomiast spotkać się z aprobatą organu.
Organ odwoławczy wskazał również, że nie można zapatrywać narażenia ważnego interesu publicznego w ewentualnym zamknięciu szkół prowadzonych przez skarżącego. Skarżący prowadzi bowiem prywatne, a nie publiczne placówki oświatowe. Podtrzymywana byłaby zatem prywatna działalność gospodarcza
i to z naruszeniem zasady równości podatników czy równości uczestników obrotu gospodarczego. Ponadto, w warunkach gospodarki rynkowej należy się spodziewać, iż zamknięte placówki zastąpione zostaną przez nowe, prowadzone przez inne podmioty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy
do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, mianowicie przepisów art. 60 pkt 1, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 64 ust. 2 ustawy z dnia
27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) – dalej: "u.f.p.", poprzez błędne przyjęcie, że brak jest ważnego interesu publicznego lub ważnego interesu dłużnika do zastosowania ulgi/pomocy w postaci umorzenia, w całości lub części, umorzenia odsetek, lub rozłożenia na raty, kwoty dotacji podlegającej zwrotowi.
2. przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Ponadto, skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy znajdujących się sądzie akt spraw I SA/Sz 35/17,1 SA/Sz 36/17 i I SA/Sz 37/17, które dotyczyły zwrotu dotacji wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych, co do których domaga się zastosowania ulgi/pomocy w postaci umorzenia, w całości lub części, umorzenia odsetek, lub rozłożenia na raty.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Spór w sprawie został wywołany wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu dotacji za lata 2013 – 2015. W ocenie skarżącego, jego aktualna sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia zastosowanie ulgi w spłacie należności
z ww. tytułu. W ocenie organu, sytuacja skarżącego nie uzasadnia zastosowania przedmiotowej ulgi, bowiem posiada on stałe źródło dochodu, majątek, a ponadto odmowa udzielenia przedmiotowej ulgi nie stoi w sprzeczności z interesem publicznym.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek skarżącego z dnia
23 stycznia 2017 r. dotyczył umorzenia należności wynikających z decyzji Starosty z dnia 25 sierpnia 2016 r. nr [...], którymi ustalono skarżącemu kwoty zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w wysokościach odpowiednio [...] zł za 2013 r., [...] zł za 2014 r. oraz [...] za 2015 r., a także kwoty zwrotu dotacji pobranej
w nadmiernej wysokości. Jak wynika z treści wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 września 2017 r. I SA/Sz 35/17, I SA/Sz 36/17 oraz I SA/Sz 37/17 ww. decyzje (wraz z utrzymującymi je w mocy decyzjami SKO) zostały uchylone przez sąd w części ustalającej kwoty zwrotu dotacji pobranej w nadmiernej wysokości (wyrok nieprawomocny). Oznacza to, że obecnie ewentualnej egzekucji mogą podlegać jedynie ww. kwoty zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w łącznej wysokości [...] zł. Zgodnie bowiem z art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.
Przechodząc do meritum sprawy na wstępie należy wskazać, że w sprawie znajdują zastosowanie następujące, niżej przywołane, uregulowania ustawy
o finansach publicznych (u.f.p.).
Zgodnie z art. 60 pkt 1 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym
są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych: kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie.
Na podstawie art. 64 ust. 1 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4 lub na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, albo umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Stosownie do treści art. 64 ust. 2 właściwy organ, na wniosek zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą, może udzielać określonych w ust. 1 pkt 2 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60, które
nie stanowią pomocy publicznej, lub stanowią pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych
w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis; lub stanowią pomoc publiczną mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi lub mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom
w gospodarce, zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.
Z treści ww. przepisów wynika, zatem że organ może na wniosek zobowiązanego umorzyć w całości kwoty dotacji podlegające zwrotowi
w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może" wynika, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji może, ale nie musi wydać decyzji pozytywnej, czyli zastosowanie ustanowionej w nim ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organów. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organ administracji publicznej działając zatem w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, którego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1334/14, oraz WSA w Opolu z dnia 31 stycznia 2018 r. I SA/Op 240/17).
Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej
stosownie do której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 21 lutego 2018 r. I SA/Op 444/17).
Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, a zatem organ administracji – w każdej sprawie indywidualnie - powinien ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny.
Interpretacja ww. przesłanek udzielenia ulg w spłacie zobowiązań została
w orzecznictwie wypracowana na tle przepisu art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (o.p.), zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika,
z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Mając zatem na uwadze,
że treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., będącego podstawą wydania decyzji
w sprawie jest zbieżna z treścią art. 67a § 1 pkt 3 o.p. przyjąć należy,
że wypracowane w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych ma również zastosowanie do decyzji w sprawach ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wydawanych na podstawie ustawy
o finansach publicznych.
I tak, w orzecznictwie wskazuje się, że kryterium ważnego interesu zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Oceniając sytuację zobowiązanego należy mieć na uwadze kryteria zobiektywizowane tj. zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak utożsamiać
z subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia należności (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 grudnia 2016 r. I SA/Sz 1314/15 i wyrok WSA w Warszawie
z dnia 12 kwietnia 2017 r. III SA/Wa 1041/16).
Natomiast, nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15, a także B. Adamiak,
J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa Komentarz 2015, Wrocław 2015, s. 376). Organ rozpatrując sprawę, za każdym razem powinien również ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi), przy uwzględnieniu wszelkie istotnych w danej sytuacji prawnej zasad konstytucyjnych (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r. II FSK 2474/15).
Według składu orzekającego w sprawie, uwzględniając powyżej przedstawione regulacje i prawidłowo je stosując w sprawie, organy obu instancji, prawidłowo, biorąc pod uwagę okoliczności i dokumenty przedstawione przez skarżącego oraz ustalone przez organ zgodnie z przepisami art. 77 i art. 80 k.p.a. prawidłowo ustaliły i następnie – w granicach uznania administracyjnego o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. – oceniły, sytuację życiową i finansową skarżącego.
W pierwszej kolejności, należy zauważyć, że skarżący wskazał i w znacznym zakresie udokumentował okoliczności dotyczące swojej aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej, a organy nie zakwestionowały tych danych.
Z treści ww. dokumentów wynika, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, a jego żona w wysokości [...] zł. Ponadto małżonkowie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskują miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Łącznie miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł, przy czym skarżący i jego żona nie mają innych osób
na utrzymaniu. Natomiast koszty ponoszonego przez nich na tzw. konieczne utrzymanie siebie i rodziny (podatki, media, telefon, utrzymanie samochodu) wynoszą ok. [...] zł miesięcznie.
Punktem odniesienia dla ww. danych określających sytuację materialną skarżącego może być m.in. wyznaczane w statystyce publicznej minimum socjalnego
i minimum egzystencji. Minimum socjalne jest normatywnym wzorem (modelem) zaspokajana podstawowych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, stanowiąc kategorię, która przede wszystkim pełni funkcję poznawczą. Kategoria ta, wyznacza linię niskich dochodów, równych kosztom utrzymania umożliwia ocenę społecznego zakresu zjawiska zagrożenia ubóstwem. Minimum socjalne wyznacza górną granicę obszaru ubóstwa. Natomiast minimum egzystencji wyznacza dolną granicę tego obszaru. Jest więc modelem konsumpcji (wydatków) ubogich gospodarstw domowych. Poziom minimum egzystencji umożliwia przeżycie, tj. zaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych na najniższym z dopuszczalnych poziomów. Konsumpcja niższa od poziomu wyznaczonego tą granicą prowadzi do biologicznego wyniszczenia (por. M. Dziubińska-Michalewicz, Minimum egzystencji
a minimum socjalne, Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Analiz, marzec 2011, nr 781; dostępne na: biurose.sejm.gov.pl).
Należy przy tym wyjaśnić, że w kwocie minimum socjalnego mieszczą się wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę, koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie i wychowanie dzieci, na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu.
Według danych zawartych na stronie Instytutu Pracy i Polityki Społecznej (www.ipps.com.pl), minimum socjalne w gospodarstwie emeryckim dwuosobowym
w 2017 r. wynosiło 1.864,73 zł, a minimum egzystencji w tym gospodarstwie wynosiło 906,82 zł. W tej sytuacji, łączna kwota dochodów netto skarżącego i jego żony
z samej emerytury w wysokości [...] zł znacznie przewyższa wskazane minima.
Reasumując, zestawienie ww. dochodów i wydatków, pozwala na stwierdzenie, że skarżący z pewnością nie jest osobą ubogą. Skarżący wraz z żoną posiadają 3 źródła utrzymania, przy czym sama wysokość świadczeń emerytalnych uzyskiwanych przez małżonków (łącznie ok. [...] zł) pozwala na zabezpieczenie ich podstawowych potrzeb życiowych oraz poczynienie oszczędności.
Oceny o dobrej kondycji finansowej skarżącego nie może przy tym zmienić okoliczność, że na skarżącym ciążą zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek
i kredytów w łącznej wysokości ok. [...] zł. Jak wynika z dokumentów źródłowych ww. kredyty i pożyczki dotyczą zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą tj. pożyczka z Polskiego Funduszu Przedsiębiorczości oraz kredytu
w Banku Spółdzielczym, a także potrzeb własnych tj. pożyczka w Kasie Zapomogowo-Pożyczkowej. Osiągany dochód z działalności gospodarczej ([...][zł) pozwala jednak na terminową spłatę ww. zobowiązań. Ponadto, wskazać należy, że – jak trafnie zauważył organ - spłata prywatnych zobowiązań, mimo że ograniczająca posiadane środki finansowe, nie jest pozytywną przesłanką do udzielenia ulgi.
W przypadku bowiem posiadania długów, z pierwszeństwa w spłacie korzystają długi wobec budżetu państwa, a nie zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli.
Nadto, należy zauważyć, że skarżący posiada także dwie nieruchomości - mieszkanie (wartość [...] zł) oraz dom przebudowany na przedszkole i żłobek (wartość [...] zł, nieruchomość obciążona hipoteką), a także samochód osobowy – [...] o wartości około [...] zł.
Mając zatem na uwadze, że skarżący wraz z żoną uzyskują dochody ze stałego źródła (emerytura) a nadto uzyskują dochody z działalności gospodarczej, które pozwalają na funkcjonowanie rodziny, a których wysokość, mając na względzie dane statystyczne, nie odstaje od średnich dochodów na członka rodziny w Polsce, pozwalając zarówno na egzystencję, jak również regulowanie należności budżetowych, organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Wskazać bowiem należy, że osoby fizyczne, w tym prowadzące działalność gospodarczą niejednokrotnie borykają się z problemami natury finansowej, co jednakże nie może każdorazowo prowadzić do odstąpienia od dochodzenia należności publicznych. Natomiast, o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającego zastosowanie ulgi decydują kryteria obiektywne, nie zaś subiektywne przekonanie podatnika o potrzebie umorzenia zaległości.
W rodzinie skarżącego nie występują również inne nadzwyczajne, losowe przypadki takie jak choroba niepełnosprawność, utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku, przez które nie jest on w stanie uregulować powstałej zaległości.
Z notatki służbowej poczynionej przez pracownika Starostwa wynika,
że choroba żony, którą skarżący wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym jest wyłącznie związana z jej wiekiem. Skarżący nie udokumentował przy tym w żaden sposób historii choroby żony i poczynionych w związku z nią wydatków. Wskazać natomiast należy, że w postępowaniach dotyczących udzielania ulg i zwolnień obowiązuje zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego tytułu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Skoro skarżący ubiega się
o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązania to w jego interesie jest odpowiednio uzasadnić wniosek, a po wszczęciu postępowania, należycie współpracować
z organem, celem ustalenia właściwego stanu faktycznego w sprawie. Tym samym nie przedłożenieww. dokumentacji związanej z chorobą żony, nie mogło spowodować by ta okoliczność przesądziła o udzieleniu wnioskowanej ulgi.
W sprawie nie bez znaczenie są także okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości. Okolicznościom prowadzącym do powstania zaległości nie można wprawdzie przyznawać roli nadrzędnej, jednak stanowią one ważną wskazówkę interpretacyjną i nie można ich pomijać w każdych okolicznościach sprawy, również i w przedmiotowej sprawie.
Jak wynika z treści ww. wyroków wydanych w sprawach ze skarg skarżącego na ww. decyzje Starosty z dnia 25 sierpnia 2016 r., ustalone kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem dotyczyły kwot pobranych dotacji, które skarżący przeznaczył na spłatę zobowiązania z tytułu dotacji za 2011 r. Skarżący został bowiem zobowiązany przez Urząd Kontroli Skarbowej do zwrotu części dotacji za 2011 r., co sfinansował z dotacji otrzymanej w 2013 r., 2014 r.
i 2015 r. Z przedstawionych okoliczności bezsprzecznie wynika, że powstałe zadłużenie jest związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą (oświatową) i podejmowanych w związku z nią decyzji gospodarczych. Przy jej realizacji, skarżący powinien natomiast przy jej wykonywaniu wykazywać najwyższą staranność cechującą profesjonalny obrót gospodarczy, zwłaszcza w kontekście kluczowych aspektów działalności. Takim aspektem – w przypadku skarżącego – było właśnie prawidłowe wydatkowanie i rozliczenie przyznanych dotacji, które mogły zostać przeznaczone jedynie na realizację zadań o których mowa w art. 90 ust. 3d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2015 r., poz. 2156).
Skoro zatem za przyznaniem ulgi na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. mogą przemawiać jedynie takie okoliczności, na powstanie których zobowiązany nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu postępowania podatnika
a obecna sytuacja skarżącego związana jest z podejmowanymi przez skarżącego
- w ramach ryzyka gospodarczego – decyzjami (przeznaczenie kwoty przyznanej dotacji na określone cele), to odmowa umorzenia zaległości nie stanowi naruszenia ww. przepisu ustawy o finansach publicznych.
Z powyższych przyczyn, wbrew argumentacji poczynionej w skardze, nie można również przyjąć, że brak umorzenia zaległości skarżącego jest sprzeczny
z interesem publicznym. Kwota zwrotu dotacji objętych wnioskiem o umorzenie wynika z treści ostatecznych decyzji Starosty z dnia 25 sierpnia 2016 r., które w tej części nie zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Szczecinie. W niniejszym postępowaniu sąd nie jest właściwy do rozstrzygania, czy ustalona kwota dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem została określona prawidłowo. Nadto, sąd nie ma podstaw do ustalania czy, wykorzystanie przez skarżącego niezgodnie z przeznaczeniem ustalonej kwoty dotacji, wynikało
z wprowadzenia go w błąd przez pracowników Starostwa.
Ważnego interesu publicznego nie uzasadnia również wskazywana
w skardze okoliczność, że ściągnięcie należności spowoduje zamknięcie prowadzonych przez skarżącego szkół, a w konsekwencji pozbawienie pracy
ok. 20 pracowników, utratę dochodów Starostwa z najmu pomieszczeń, a także Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego z podatków płaconych przez skarżącego (w związku z utratą przez niego znacznej części dochodów). Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że wskazane argumenty dotyczącą przyszłej i tylko hipotetycznej sytuacji skarżącego. Tymczasem, przy rozpatrywaniu wniosku
o zastosowanie ulgi w spłacie należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym właściwy organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja
w sprawie umorzenia należności.
Wskazać przy tym należy, że w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że istnienia przesłanki interesu publicznego nie można wiązać wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznych. Ulgi
w z spłacie zobowiązań publicznoprawnych nie stanowią przywileju samego w sobie, stanowiąc wyłom od zasady terminowego płacenia podatków lub innych należności
o tym charakterze, tylko pozornie stawiają w lepszej sytuacji korzystających z takiego zwolnienia, w stosunku do tych, którzy są obowiązani regulować swoje zobowiązania w terminie. Jest to forma pomocy udzielonej przez Państwo po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie należności) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby zobowiązanego, a także osób od niego zależnych. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości, Państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia (por. wyrok NSA z 31 października 2012 r., II FSK 510/11).
Przedstawiona powyżej sytuacja finansowa, majątkowa i zdrowotna skarżącego nie pozwala jednak na stwierdzenie, że w jego przypadku wyegzekwowanie należności spowoduje zagrożenie jego egzystencji, a ewentualna egzekucja okaże się bezskuteczna oraz spowoduje powstanie w istocie wyższych kosztów po stronie budżetu państwa niż umorzenie tej zaległości. Zaległość skarżącego wynosi [...] zł, jednak – jak już wcześniej wskazywano - skarżący posiada stałe źródła dochodów oraz majątek ruchomy i nieruchomy
o znacznej wartości. Tym samym, podjęcie czynności egzekucyjnych, powinno doprowadzić do spłaty zaległości, bez uszczerbku dla koniecznych potrzeb skarżącego i jego rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że w przypadku emerytur zgodnie z art. 141 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.) kwota wolna od zajęcia dla sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych
na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne wynosi [...] zł, przy czym organ nie może egzekwować więcej niż 25% świadczenia. Tym samym, organ egzekucyjny ze świadczenia skarżącego mógłby wyegzekwować miesięcznie nie więcej niż ok. [...] zł (25% z [...] zł). Pozostała kwota [...] zł wraz z emeryturą żony zapewnia natomiast zabezpieczenie podstawowych potrzeb skarżącego i jego rodziny, które jak sam wskazał wynoszą ok. [...] zł miesięcznie.
Jednocześnie, zgodzić się należy, ze skarżącym, że jego aktualna sytuacja finansowa związana również z koniecznością utrzymania płynności finansowej
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej może nie pozwalać na jednorazową spłatę zadłużenia z tytułu dotacji, lecz wskazana okoliczność nie może oznaczać automatycznego przyznania ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty. Trudna sytuacja materialna rozumiana jako zestawienie zaległych zobowiązań
z aktualnym majątkiem, jego możliwościami zarobkowymi oraz ewentualnymi innymi obciążeniami sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika, czy tym bardziej interesem publicznym. Rozluźnienie rygorów w zakresie przyznawania ulg w spłacie zobowiązań, w szczególności najdalej idącego umorzenia zaległości, stanowiłoby w istocie zachętę do powszechnego lekceważenia dyscypliny finansowej. Przewidziana w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. instytucja umorzenia kwoty dotacji podlegające zwrotowi stanowi wszak wyjątek od ogólnego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych dotacji i nie może być traktowany jako regułę stosowaną przy każdej trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o dołączenie do akt sprawy znajdujących się w sądzie akt sprawy I SA/Sz 35/17, I SA/Sz 36/17, I SA/Sz 37/17, wskazać należy, że wniosek ten został przez sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. oddalony ze względu na to, że skarżący także będąc reprezentowanym przez zawodowego pełnomocnika nie wskazał z jakich dokumentów znajdujących się w wymienionych aktach spraw i na jaką okoliczność sąd miałby przeprowadzić dowód.
Dodatkowo jedynie wskazać należy, że jak wynika z treści niniejszego uzasadnienia, sąd w składzie orzekającym w sprawie zapoznał się z wyrokami które zapadły ww. sprawach. Ponadto sądowi znane są – powoływane w skardze – wydane ww. sprawach orzeczenia w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy w tych sprawach. Z ich treści wynika, że referendarz sądowy i sąd częściowo przychylili się do wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Dokonując analizy sytuacji finansowej ustalono, że skarżący jest w stanie w każdej z ww. spraw uiścić wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł (tj. łącznie [...] zł), a także wpis sądowy od skargi kasacyjnej w sprawie I SA/Sz 35/17 w wysokości [...] zł. Ponadto
w sprawach I SA/Sz 36/17 i I SA/Sz 37/17 skarżący uiścił wpisy sądowe od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości. Oznacza to zatem, że uzyskiwane przez skarżącego dochody pozwalały na zapewnienie niezbędnych warunków utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu także na poniesienie ciężaru części kosztów postępowania sądowego. Powyższe potwierdza zatem, ww. wniosek, że wprawdzie skarżący nie jest w stanie jednorazowo spłacić całego zadłużenia, jest natomiast w stanie poczynić oszczędności i regulować je stopniowo (np. w ratach). Zauważyć przy tym wypada, że w rozpatrywanej sprawie skarżący również uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł.
Odnośnie natomiast do podnoszonej w skardze kwestii wnoszenia przez skarżącego alternatywnego wniosku o umorzenie zaległości, rozłożenie jej na raty
a także umorzenie odsetek zauważyć przy tym wypada, że wprawdzie,
w przedostatnim zdaniu wniosku z dnia 25 stycznia 2017 r. skarżący podał, że ulgą
w spłacie zobowiązań może być rozłożenie na raty, to jednak zdanie to było na tyle nieprecyzyjne, że należało rozumieć jako część jego argumentacji. Ponadto, z akt sprawy, w tym notatek służbowych sporządzonych przez pracowników Starostwa nie wynika by skarżący potwierdził, że domaga się również rozłożenia należności
na raty. Natomiast z jednoznacznego wniosku sformułowanego na pierwszej stronie pisma z dnia 25 stycznia 2017 r. oraz w piśmie z dnia 30 maja 2017 r. wynika wprost,
że skarżący domagał się jedynie umorzenia należności wskazanych
w ww. decyzjach. Tym samym, oceniając wniosek strony, organy prawidłowo ustaliły, że intencją skarżącego było umorzenie zaległości w całości.
Przypomnieć przy tym wypada, że wniosek o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. (umorzenie zaległości w całości) a także wnioski o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. (umorzenie w części, odroczenie terminu spłaty całości albo części należności lub rozłożenie na raty płatność całości albo części należności) mogą być jednak ponawiane i każdorazowo podlegać ocenie organu. Tym samym, skarżący może bez przeszkód wystąpić do organu o rozłożenie należności na raty bądź w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, w ocenie sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżącego wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane
i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji,
a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Sąd nie znalazł zatem podstaw
do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym wskazanych w skardze tj. art. 60 pkt 1, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku
z art. 64 ust. 2 u.f.p. a także art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W konsekwencji powyższych ustaleń, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi
(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - orzekł o oddaleniu skargi.
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne
są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.