I SA/SZ 160/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2021-05-26
NSAAdministracyjneŚredniawsa
dotacjefinanse publiczneoświataumorzenie należnościwzględy społecznewzględy gospodarczespółka z o.o.zwrot dotacjipostępowanie administracyjne

Podsumowanie

WSA w Szczecinie oddalił skargę spółki prowadzącej szkołę na decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranej dotacji oświatowej, uznając, że względy społeczne nie mogą zastąpić analizy sytuacji finansowej.

Spółka prowadząca szkołę wnioskowała o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji oświatowej, powołując się na względy społeczne, takie jak użyteczność działalności i brak nastawienia na zysk. Organy administracji odmówiły umorzenia, wskazując na konieczność kompleksowej analizy, w tym sytuacji finansowej strony, której spółka odmówiła przedstawienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę, potwierdzając, że względy społeczne same w sobie nie są wystarczające do umorzenia należności, a sytuacja finansowa zobowiązanego musi być brana pod uwagę.

Sprawa dotyczyła skargi P. Szkoły S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji oświatowej. Spółka argumentowała, że prowadzi działalność użyteczną społecznie, nie nastawioną na zysk, a zobowiązanie powstało nieumyślnie. Wnioskowała o umorzenie należności na podstawie ważnych względów społecznych, zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o finansach publicznych. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznały, że umorzenie należności wymaga kompleksowej analizy, uwzględniającej nie tylko względy społeczne, ale także sytuację finansową strony, której spółka odmówiła przedstawienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę, stwierdzając, że decyzje organów były prawidłowe. Sąd podkreślił, że instytucja umorzenia ma charakter uznaniowy i wymaga rozważenia wszystkich przesłanek, w tym możliwości płatniczych zobowiązanego. Sąd uznał, że same względy społeczne nie są wystarczające do umorzenia należności, zwłaszcza gdy strona odmawia ujawnienia swojej sytuacji finansowej, co uniemożliwia pełną ocenę zasadności wniosku. Sąd potwierdził również, że fakt wydatkowania dotacji nie wyłącza obowiązku jej zwrotu w przypadku nienależnego pobrania.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, względy społeczne same w sobie nie są wystarczające do umorzenia należności. Konieczna jest kompleksowa analiza obejmująca również sytuację finansową zobowiązanego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że instytucja umorzenia należności ma charakter uznaniowy i wymaga rozważenia wszystkich przesłanek, w tym możliwości płatniczych zobowiązanego. Odmowa przedstawienia sytuacji finansowej przez stronę uniemożliwia organom pełną ocenę wniosku. Samo prowadzenie działalności społecznie użytecznej nie zwalnia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.f.p. art. 64 § 1 pkt 2 lit. a)

Ustawa o finansach publicznych

Możliwość umorzenia należności w całości w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

u.f.p. art. 64 § 1 pkt 2 lit. b)

Ustawa o finansach publicznych

Możliwość umorzenia należności w części, odroczenia terminu spłaty lub rozłożenia na raty w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Pomocnicze

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

K.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny, czy okoliczność istotna dla wyniku sprawy została udowodniona.

K.p.a. art. 107 § § 1 pkt 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymóg zawarcia w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

u.f.p. art. 60

Ustawa o finansach publicznych

Należności podlegające zwrotowi, w tym dotacje.

Ustawa Prawo oświatowe art. 170 § ust. 1

Prowadzenie szkół nie jest działalnością gospodarczą.

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 1

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 2

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 17

Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych art. 35

Argumenty

Skuteczne argumenty

Względy społeczne same w sobie nie są wystarczające do umorzenia należności, gdy strona odmawia przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Nienależnie pobrana dotacja podlega zwrotowi, nawet jeśli została już wydatkowana. Decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy i wymaga kompleksowej analizy wszystkich przesłanek.

Odrzucone argumenty

Względy społeczne (użyteczność działalności, brak nastawienia na zysk) powinny być wystarczające do umorzenia należności. Brak zawinienia w nienależnym pobraniu dotacji oraz fakt jej wydatkowania powinny stanowić samoistną podstawę do umorzenia. Sytuacja finansowa strony nie powinna mieć znaczenia przy ocenie wniosku o umorzenie z uwagi na względy społeczne.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja uznaniowa nie może charakteryzować się zupełną dowolnością. Przekroczenie granic uznania ma miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe. Ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości.

Skład orzekający

Jolanta Kwiecińska

przewodniczący sprawozdawca

Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka

członek

Bolesław Stachura

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych dotacji, w szczególności relacji między względami społecznymi a sytuacją finansową zobowiązanego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spółki prowadzącej działalność oświatową i ma charakter uznaniowy, co ogranicza jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak organy administracji i sądy podchodzą do wniosków o umorzenie należności publicznych, nawet gdy strona powołuje się na społeczną użyteczność swojej działalności. Jest to istotne dla podmiotów korzystających z dotacji.

Czy społeczna misja szkoły zwalnia z obowiązku zwrotu dotacji? Sąd wyjaśnia.

Sektor

edukacja

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Sz 160/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2021-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Pomoc publiczna
Oświata
Sygn. powiązane
I GSK 1397/21 - Wyrok NSA z 2025-03-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 869
art. 64
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi P. Szkoły S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2020 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję
Burmistrza B. z [...] października 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia P. C. E. "S. S." Sp. z o.o. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") należności z tytułu kwoty nienależnie pobranej dotacji oświatowej podlegającej zwrotowi do budżetu Miasta B. uzupełnioną postanowieniem z [...] października 2020 r. w zakresie pouczenia o prawie i trybie zaskarżenia decyzji.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz.U.2020.256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a"), art. 60 pkt 1, art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2019.869 j.t. ze zm.;
dalej: "u.f.p."), art. 1 i art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U.2018.570).
Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
Pismem z 15 czerwca 2020 r. Strona zwróciła się do Burmistrza B.
o umorzenie należności wskazanej w wezwaniu do zapłaty z 13 maja 2020 r., obejmującym dotację pobraną w nadmiernej wysokości w okresie 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Strona, na wezwanie organu, uzupełnił ww. wniosek pismami
z 6 sierpnia 2020 r. i 10 września 2020 r.
Strona wskazała, iż jako spółka prawa handlowego wpisana jest do rejestru przedsiębiorców, jednakże nie prowadzi działalności gospodarczej, bowiem
jej działalność polega na prowadzeniu szkół, a zgodnie z art. 170 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe prowadzenie szkół nie jest działalnością gospodarczą. Nadto w piśmie
z 10 września 2020 r. Strona, po analizie danych zawartych w kwestionariuszu przekazanym przez organ, wskazała, że nie będzie składał informacji w tym zakresie, bowiem podstawą wniosku nie jest sytuacja finansowa Strony albo jej możliwości płatnicze. Strona wyjaśniła bowiem, iż zwróciła się o umorzenie należności ze względu na ważne względy społeczne, bowiem:
1) wnioskodawca - jako organ prowadzący dla kilku szkół - prowadzi działalność wysoce użyteczną społecznie; działalność wnioskodawcy nie jest nastawiona na zysk oraz jest źródłem miejsc pracy i stanowi istotne uzupełnienie oferty edukacyjnej dla uczniów gminy B.;
2) zobowiązanie powstało wskutek nieumyślnego działania wnioskodawcy, który pozostawał w najlepszej wierze, co do prawidłowości swojego postępowania w zakresie wskazania danych w Systemie Informacji Oświatowej;
3) wnioskodawca dobrowolnie spłacił należności wynikające z dotacji pobranej w nadmiernej wysokości z. tożsamego tytułu w okresie I kwartału 2020 r.
- również objętej wezwaniem do zapłaty z dnia 13 maja 2020 r. w wysokości [...] zł;
4) otrzymane dotacje zostały zużyte w okresie roku budżetowego 2019 oraz zostały spożytkowane zgodnie z celami określonymi w art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, tj. na realizację przez szkołę zadań w zakresie nauki, wychowania i opieki.
Dnia [...] października 2020 r. organ I instancji wydał decyzję o odmowie wnioskowanego umorzenia.
Strona zaskarżyła ww. decyzję odwołaniem, decyzji tej zarzucając naruszenie przepisów art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) i b) u.f.p., art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 pkt 6) K.p.a.
Powyżej wskazaną decyzją z [...] grudnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wydanej decyzji Organ odwoławczy zauważył,
że postępowanie zainicjowane wnioskiem Strony jest konsekwencją wezwania Strony do zwrotu dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Wezwanie opiewało na kwotę łącznie [...] zł (w tym kwotę [...]zł za 2019 r.
oraz kwotę [...]zł tytułem dotacji z 2020 r.). Ostatnią ze wskazanych kwot Strona zwróciła na rachunek budżetu jednostki samorządu terytorialnego, natomiast
co do kwoty [...]zł zwróciła się o umorzenie należności na podstawie
art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
Kolegium uznało, że nie można przyjąć za słuszne zarzutów podniesionych przez Stronę, a sprowadzających się do twierdzenia, że dopuszczalne jest udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji oświatowej podlegającej zwrotowi w sytuacji spełnienia się jedynie przesłanki względu społecznego, bez odniesienia się do sytuacji finansowej Strony. Jak wskazał organ
nie ma obowiązku przyznania prymatu względom społecznym i wyłącznie
po ich stwierdzeniu pominięcia pozostałych okoliczności sprawy. Wyjątkowy charakter instytucji umorzenia wskazuje, że słuszne było wezwanie Strony przez organ I instancji do przedstawienia jej sytuacji finansowej, czego Strona jednakże odmówiła, bowiem przesłanki udzielenia ulgi winny być rozpatrzone kompleksowo.
Kolegium stwierdziło, że ustawodawca przewidział zasady zwrotu dotacji oświatowych wydatkowanych niezgodnie z przeznaczeniem i w nadmiernej wysokości także po ich wydatkowaniu i rozliczeniu. Przyjęcie odmiennej tezy, jak to czyni Strona, sprowadzałoby się do konstatacji, iż prowadzenie działalności oświatowej w każdym przypadku i niezależnie od podejmowanych działań nie wiąże się z odpowiedzialnością za wydatkowanie publicznych środków finansowych pochodzących z dotacji. Kwestia, iż otrzymana dotacja pobrana nienależnie została już wydatkowana i rozliczona,
nie ma zatem wpływu na ustalenie przesłanek warunkujących ulgę.
Według Kolegium organ I instancji sprostał zasadom określonym w przepisach art. 7, 77 oraz 107 § 1 pkt 6) K.p.a. Z zasady prawdy obiektywnej nie wypływa przy tym obowiązek nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla odwołującej
się w sytuacji, gdy strona w postępowaniu zainicjowanym na jej żądanie nie przedstawia dokumentów, którymi dysponuje i które mają kluczowe znaczenie dla przedmiotu postępowania.
Strona zaskarżyła decyzję Kolegium w całości skargą wniesiona do tutejszego Sądu wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie
z wnioskiem.
Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie:
1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) i b) u.f.p. poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności poprzez uznanie, że podstawą umorzenia może być de facto jedynie trudna sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy, w tym wywołana nadzwyczajnymi okolicznościami, tym samym uznanie przez organy, że niemożliwym jest zastosowanie przepisu
art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p., poprzez uwzględnienie wniosku - choćby w części - na rzecz strony, której możliwości płatnicze pozwalają na zwrot należności,
ale zachodzą inne, ważkie względy społeczne;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 pkt 6) K.p.a. poprzez nieustalenie istnienia podstaw dla uwzględnienia wniosku, choćby w części, w szczególności ograniczenie badania wniosku jedynie do wymiaru ekonomicznego sytuacji wnioskodawcy oraz pominięciu oceny okoliczności wskazanych we wniosku
– w sytuacji, w której okoliczność możliwości płatniczych zobowiązanego nie była sporna, tj. skarżąca wnosiła o umorzenie należności w całości lub części z uwagi na względy społeczne, ale nie na swoje możliwości płatnicze, które co do zasady pozwalają na zwrot należności.
W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skargę należało uznać za niezasadną.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.: dalej: "P.p.s.a.") zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które
to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2) P.p.s.a, albowiem stosowny wniosek
w tym zakresie złożył organ w odpowiedzi na skargę zaś Skarżąca, w odpowiedzi
na wezwanie sądu, w piśmie z dnia 29 marca 2021 r. oświadczyła, że nie wnosi
o przeprowadzenie rozprawy.
Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia należności Skarżącej z tytułu nienależnie pobranej dotacji oświatowej za okres od października 2019 r. do grudnia 2019 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami.
W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania Skarżącej
o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) i b) u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie
czy też należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane
z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki
od tych środków i od tych należności) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Zgodnie z kolei z art. 64 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Użyte w tym przepisie sformułowanie "może", przesądza o tym, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Trzeba też zauważyć,
że zastosowane kryteria udzielenia ulgi odwołują się do pojęć nieostrych
i niedookreślonych, co powoduje, że swoboda uznania organu decydującego
o udzieleniu lub nieudzieleniu ulgi jest dość znaczna (por. wyrok NSA z 27 maja
2020 r., I GSK 1658/19).
W związku z tym w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę, że decyzja uznaniowa nie może charakteryzować się zupełną dowolnością. Organ ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia,
ale jego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Przekroczenie granic uznania ma miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych,
na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe. Bogate orzecznictwo w tym względzie zostało co prawda wypracowane głównie na gruncie zbliżonych pojęć "ważny interes podatnika" i "interes publiczny", jednak odwołanie się do niego w kontekście nowszego uregulowania art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) i b) u.f.p. oraz instytucji uznania administracyjnego nie budzi zastrzeżeń.
Powyższe nie stanowi upoważnienia sądu do ograniczania opartych
na uznaniowości uprawnień organu w sytuacji, w której organ ten odniósł
się do istotnych okoliczności sprawy oraz racjonalnie uzasadnił swoje stanowisko
w kwestii odmowy wnioskowanego przez stronę umorzenia. Sądowa kontrola dotyczy tego, czy organ dochował wystarczającej staranności i nie przekroczył dopuszczalnych granic przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie nie może być kwestionowana. Sąd
nie może bowiem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia a tym bardziej udzielić wnioskowanej przez Skarżąca ulgi (o co Skarżąca wniosła
w rozpoznawanej skardze wnosząc o rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem), ta kompetencja należy wyłącznie do organu administracji. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zadaniem organów w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji wnioskodawcy przez pryzmat przesłanek wskazanych w ww. przepisie, a także ocena, czy jest uzasadnione uszczuplenie należności budżetu, aby de facto poprawić kondycję gospodarczą zobowiązanego.
Konsekwencją powyższego jest więc obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło
ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 K.p.a.,
tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero
po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek.
W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ
nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany
jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza,
że decyzji organu jest prawidłowa.
Zasadnie bowiem przyjęto, że ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości,
przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika.
O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy ogólnospołeczne wymagają, żeby zobowiązania publicznoprawne, w tym również w zakresie zwrotu dotacji pobranych nienależnie - tak jak to miało miejsce w przypadku Skarżącej
- były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Ponadto
w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności,
lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego. Tak więc dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa, w tym ustawy o finansach publicznych, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania", od której wyłomem są ulgi w ich zapłacie.
Jeżeli chodzi o wskazane w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. kryterium możliwości płatniczych zobowiązanego, to organ trafnie stwierdził, że sama Skarżąca nie powołuje się na okoliczność, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia
czy też utrudnia w jakikolwiek sposób spłatę ww. kwoty nienależnie pobranej przez nią dotacji. Sąd wskazuje również, że Skarżąca nie kwestionuje faktu, że ww. kwota dotacji, o umorzenie której wnioskuje, została przez Skarżącą pobrana nienależnie. Ponadto, co Sąd podkreśla, Skarżąca odmówiła organom przedstawienia swojej sytuacji finansowej, tym samym uniemożliwiając organom zbadanie przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi.
Sąd wskazuje ponadto, że kryterium wystąpienia "uzasadnionych względów społecznych", pomimo odmowy przez Skarżącą przedstawienia jej sytuacji finansowej, zostało jednak ocenione przez organ w rozpoznanej sprawie. Organ
co prawda rzeczywiście stwierdził, że argumenty Skarżącej, iż jej działalność jest cenna społecznie, nie są same w sobie wystarczające do zastosowania ulgi jednak wskazał równocześnie, w odniesieniu do powołanej przez Skarżącą okoliczności braku prowadzenia działalności gospodarczej i prowadzenia szkoły (a także podejmowanych w jej zakresie działań), że fakt ten sam w sobie również nie może przesądzać o zasadności odstępstwa od spłacania obciążeń publicznoprawnych, skoro zasadą jest ich płacenie. Również powoływanie się przez Skarżącą, obok charakteru i zakresu prowadzonej działalności, na brak zawinienia w nienależnym pobraniu dotacji oświatowej a także na fakt jej wydatkowania nie mogą samoistnie uzasadniać spełnienia przesłanek do zastosowania ww. ulgi i umorzenia kwoty nienależnie pobranej dotacji oświatowej ww. wysokości.
Sąd w tym miejscu przypomina, że Skarżąca zarzuca w istocie, że już sam fakt prowadzenia przez nią pożytecznej społecznie działalności, brak zawinienia
w nienależnym pobraniu dotacji oświatowej i fakt jej wydatkowania wypełniają znamiona przesłanki względów społecznych i powinny stanowić samoistną podstawę do udzielenia wnioskowanej ulgi oraz, że bez jakiegokolwiek znaczenia w tym zakresie, w świetle art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) i b) u.f.p., pozostaje sytuacja finansowa Skarżącej, której ujawnienia odmówiła.
Sąd poważnego stanowiska Skarżącej nie podziela. Sąd zwraca bowiem uwagę, że istotą uznania w świetle ww. przepisów u.f.p. jest rozgraniczenie sprzecznych interesów – publicznego w zakresie uszczuplenia finansów publicznych na skutek udzielenia ulgi i "prywatnego" w zakresie przysporzenia kosztem stanu finansów publicznych na skutek odroczenia płatności czy też zwolnienia z obowiązku zapłaty całości lub części należności publicznoprawnych. Organ nie miał zatem obowiązku dania prymatu wyłącznie przesłance względów społecznych z uwagi
m.in. na charakter działalności podmiotu wnioskującego o ulgę i po ich stwierdzeniu pominięcia pozostałych okoliczności sprawy, czego w istocie domaga się Skarżąca. Gdyby bowiem uznać stanowisko Skarżącej w tym zakresie za zasadne
to tym samym uznać by należało, że wszelkie podmioty prowadzące działalność społecznie użyteczną, nawet jeżeli ich sytuacja finansowa i majątkowa umożliwia zapłatę zobowiązań publicznoprawnych bez jakiegokolwiek uszczerbku dla ich bytu
i interesu, winne zostać zwolnione z obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit b) u.f.p. Powyższe jednakże stoi nie tylko w sprzeczności z zasadą uiszczania tych należności lecz i charakterem prawnym spornej ulgi, która stanowi wyjątek od wskazanej zasady i nie powinna
być interpretowana rozszerzająco.
Tym samym Sąd przyznał rację organom, iż nie jest zasadne uznanie,
że dopuszczalne jest udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności w sytuacji spełnienia się jedynie przesłanki względu społecznego czy ważnego interesu zobowiązanego, bez jednoczesnego odniesienia się do sytuacji finansowej Skarżącej, która to sytuacja finansowa pozwala m.in., w świetle ww. przepisów u.f.p.,
na rozgraniczenie sprzecznych interesów – publicznego i "prywatnego". W świetle powyższego zasadnie zatem wskazał organ, że nie ma obowiązku przyznania prymatu względom społecznym, i po ich stwierdzeniu pominięcia pozostałych okoliczności sprawy. Wyjątkowy charakter instytucji umorzenia wskazuje bowiem,
że przesłanki udzielenia ulgi winny być rozpatrzone kompleksowo, w tym przez pryzmat sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie tej ulgi.
Zasadnie, w ocenie Sądu, wskazał ponadto organ, że ustawodawca przewidział zasady zwrotu dotacji oświatowych wydatkowanych niezgodnie
z przeznaczeniem i w nadmiernej wysokości także po ich wydatkowaniu i rozliczeniu. Przyjęcie odmiennej tezy sprowadzałoby się do konstatacji, iż prowadzenie działalności oświatowej w każdym przypadku i niezależnie od podejmowanych działań nie wiąże się z odpowiedzialnością za wydatkowanie tych środków finansowych. Kwestia, iż otrzymana dotacja pobrana nienależnie została
przez Skarżącą już wydatkowana i rozliczona, nie ma zatem wpływu na ustalenie przesłanek warunkujących ulgę.
Reasumując, podkreślić należy, że organ wykazał zatem, z jakich przyczyn udzielenie wnioskowanej przez Skarżącą ulgi nie było możliwe. W ocenie sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, wykazał z jakich przyczyn udzielenie wnioskowanej przez Skarżącą ulgi nie było możliwe nie przekraczając przy tym granicy swobodnej oceny dowodów. Wydana decyzja nie nosi znamion dowolności,
a sama okoliczność, że nie spełniono żądania Skarżącej nie oznacza, że doszło
do przekroczenia granic uznania administracyjnego czy też wskazanego w zarzutach skargi naruszenia prawa materialnego i procesowego. Sąd podkreśla, że organ
nie kwestionował przy tym społecznie użytecznego charakteru działalności Skarżącej i rozpatrzył de facto przesłankę względów społecznych, na którą powołała
się Skarżąca w złożonym wniosku, wyjaśniając jednocześnie z jakich przyczyn odstąpiono od przyznania Skarżącej wnioskowanej ulgi oraz powołując i wyjaśniając mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Organ wskazał w szczególności
na odmowę przez Skarżącą przedstawienia jej sytuacji finansowej.
Powyższe oznacza, że organy administracji nie naruszyły prawa
ani materialnego, ani procesowego, w tym przepisów wskazanych w zarzutach skargi.
Sąd wskazuje bowiem, że art. 7 K.p.a. nakazuje podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Rozwinięciem
i dopełnianiem art. 7 K.p.a. jest norma art. 77 § 1 K.p.a., która nakłada na organ administracji obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zaś art. 80 K.p.a. nakazuje mu ocenić, czy okoliczność istotna
dla wyniku sprawy została udowodniona. Ponadto zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6) K.p.a. decyzja zawiera uzasadnienia faktyczne i prawne. Jak z kolei stanowi
art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których
się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności
i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, jak i przywołania przepisów prawa, na których organ oparł wydane rozstrzygnięcie stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Podkreślić również należy, że odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi ponadto jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić
do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Stanowi również jedną
z gwarancji prawidłowej realizacji zasady pogłębiania zaufania wynikającej
z art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
W ocenie Sądu zarzuty naruszenia ww. przepisów nie zostały przez Skarżącą wykazane, co dodatkowo oznacza, że nie są skuteczne.
Wobec tego, że w sprawie organy nie naruszyły ani powołanych w skardze przepisów postępowania, ani prawa materialnego a sąd nie stwierdził naruszeń innych przepisów prawa, to skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić
na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę