I SA/SZ 16/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2007-05-24
NSApodatkoweWysokawsa
zaległości podatkoweumorzenieodpowiedzialność solidarnaOrdynacja podatkowaVATodsetki za zwłokębezczynność organuinteres publicznyinteres podatnikakoszty postępowania

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych przez organy podatkowe.

Skarżący R. Ł. domagał się umorzenia zaległości podatkowych w VAT, za które został uznany solidarnie odpowiedzialny jako były prezes zarządu spółki. Organy podatkowe odmówiły umorzenia, wskazując na brak przesłanek ważnego interesu podatnika lub publicznego. Sąd uchylił decyzje organów, uznając, że nie rozważono wystarczająco zarzutów skarżącego dotyczących bezczynności organu podatkowego w egzekwowaniu należności od spółki i zwłoki w ustaleniu jego odpowiedzialności, co mogło przyczynić się do wzrostu zadłużenia.

Sprawa dotyczyła wniosku R. Ł. o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług, za które został uznany solidarnie odpowiedzialny jako były prezes zarządu spółki "DS". Organy podatkowe odmówiły umorzenia, uznając, że nie zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Skarżący argumentował, że zaległości powstały m.in. w wyniku zaniechań organu podatkowego w egzekwowaniu należności od spółki i zwłoki w ustaleniu jego odpowiedzialności, co doprowadziło do naliczenia wysokich odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy podatkowe nie rozważyły w sposób przekonujący zarzutów skarżącego dotyczących bezczynności organu w egzekwowaniu należności od spółki i zwłoki w ustaleniu jego odpowiedzialności. Sąd podkreślił, że takie zaniedbania organu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i potencjalnie uzasadniać umorzenie części zaległości (zwłaszcza odsetek) ze względu na interes publiczny. Sąd wskazał również na nieracjonalność sposobu rozłożenia zaległości na raty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zaniedbania organu podatkowego, prowadzące do wzrostu zadłużenia (zwłaszcza o odsetki), mogą uzasadniać umorzenie części zaległości ze względu na interes publiczny, nawet jeśli odpowiedzialność podatnika została ustalona w terminie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe nie rozważyły wystarczająco zarzutów skarżącego dotyczących bezczynności organu w egzekwowaniu należności od spółki i zwłoki w ustaleniu jego odpowiedzialności. Takie zaniedbania mogły prowadzić do nieuzasadnionego wzrostu zadłużenia (o odsetki) i naruszać standardy postępowania prawnego, co może przemawiać za umorzeniem części zaległości ze względu na interes publiczny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

Ordynacja podatkowa art. 67 § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, podejmowaną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, w ramach uznania administracyjnego.

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Ordynacja podatkowa art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji, gdy naruszono przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

Ordynacja podatkowa art. 116 § 1

Ordynacja podatkowa

Przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów prawa procesowego przez organy podatkowe, które nie rozważyły wystarczająco zarzutów skarżącego dotyczących bezczynności organu w egzekwowaniu należności od spółki i zwłoki w ustaleniu jego odpowiedzialności. Potencjalny wpływ zaniedbań organu na wzrost zadłużenia skarżącego (zwłaszcza o odsetki), co może uzasadniać umorzenie części zaległości ze względu na interes publiczny.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów podatkowych, że przepisy nie uzależniają odpowiedzialności osób trzecich od bezzwłoczności postępowania egzekucyjnego wobec podatnika, a termin przedawnienia jest jedynym ograniczeniem czasowym. Stwierdzenie organu odwoławczego, że brak natychmiastowego wszczęcia postępowania wobec osoby trzeciej po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji z majątku spółki działał w interesie skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

"Decyzje o umorzeniu zaległości podatkowych (...) mogą więc być wydawane jedynie 'w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym'" "Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności organu podatkowego, bowiem decyzje podejmowane w takich sytuacjach, a zwłaszcza decyzje negatywne, powinny być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione" "nie dokonano w niej przekonującego odniesienia do konsekwentnie podnoszonego przez skarżącego zarzutu o bezczynności organu podatkowego w zakresie egzekwowania od spółki 'DS' jej zobowiązań podatkowych oraz o zwłoce organu w ustaleniu solidarnej odpowiedzialności skarżącego za te zobowiązania." "jeśli miały miejsce podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z jej wydaniem, tj. bezczynność w postępowaniu egzekucyjnym lub nie znajdujące uzasadnienie, nadmierne opóźnienie w jej wydaniu, mogłoby to oznaczać, że postępowanie organu podatkowego naruszyło standardy postępowania prawnego w demokratycznym państwie prawnym, zatem w takiej sytuacji interes publiczny może przemawiać za tym, by finansowe skutki takiego działania obciążające skarżącego (naliczone odsetki) były w całości lub w części umorzone."

Skład orzekający

Kazimiera Sobocińska

przewodniczący

Kazimierz Maczewski

sprawozdawca

Marzena Kowalewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie umorzenia zaległości podatkowych ze względu na zaniedbania organów podatkowych i ich wpływ na wzrost zadłużenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której zarzuty dotyczące bezczynności organu są kluczowe dla oceny zasadności wniosku o umorzenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak zaniedbania organów państwowych mogą wpływać na sytuację finansową obywatela i jak sąd może interweniować w obronie jego praw, nawet w sprawach podatkowych.

Czy błędy urzędników mogą kosztować Cię fortunę? Sąd administracyjny staje po stronie podatnika.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 16/07 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2007-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Kazimiera Sobocińska /przewodniczący/
Kazimierz Maczewski /sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 67 par. 1 pkt 3,  art. 122,  art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za marzec, okres od lipca do listopada 2000 r. oraz styczeń i luty 2001 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności R. Ł. za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług Spółki z o. o. "DS" w K., za okres: marzec, lipiec – listopad 2000 r. oraz styczeń i luty 2001 r. w wysokości [...] zł (w tym należność główna [...] zł i odsetki za zwłokę do dnia wydania decyzji organu I instancji w wysokości [...] zł). Z akt sprawy wynika, że R. Ł. w wymienionej spółce pełnił funkcję prezesa zarządu od [...] do [...], przy czym zarząd spółki był jednoosobowy.
Wnioskiem z [...] R. Ł. wystąpił do organu podatkowego I instancji o umorzenie ww. zobowiązania podatkowego, lecz decyzją tego organu z [...] wniosek ten "rozpatrzono odmownie".
Wnioskiem z [...], następnie uzupełnionym, R. Ł. wystąpił o rozłożenie na raty przedmiotowej zaległości, proponując jej spłatę w ratach płatnych po [...] złotych miesięcznie. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego decyzją z [...] rozłożył spłatę tej zaległości na 8 rat, płatnych co miesiąc do 10 czerwca 2006 r., przy czym 7 pierwszych rat po ok. [...] zł, ostatnia w pozostałej do zapłaty kwocie, tj. [...] zł (w tym [...] zł opłata prolongacyjna).
R.Ł. zapłacił siedem pierwszych rat, po czym wnioskiem z [...] wystąpił do organu podatkowego o umorzenie ósmej raty zaległości w ww. wysokości, stwierdzając, iż nie jest w stanie zapłacić takiej kwoty.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego decyzją z [...] nr [...] wniosek ten "postanowił rozpatrzyć odmownie".
Nie zgadzając się z tą decyzją, w odwołaniu R. Ł. podniósł, iż odsetki za zwłokę w spłacie należności głównej powstały w wyniku zaniechania działania organu podatkowego I instancji, który - znając sytuację finansową spółki "DS" - do czasu wszczęcia postępowania wobec R. Ł., tj. do 2005 r. ukrywał przed nim "stan sprawy", przez co Skarb Państwa "nie został zaspokojony".
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że umorzenie należności podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, a decyzje podejmowane w takich sprawach należą do sfery tzw. uznania administracyjnego, które mogą być podjęte jedynie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Ważna jest przy tym ocena, czy uzasadnione jest uszczuplenie dochodów budżetu państwa w celu poprawy sytuacji finansowej podatnika.
Odnosząc się do zarzutu R. Ł. o bezczynności organu podatkowego w okresie od grudnia 2000 r., czyli od momentu powzięcia informacji o braku środków finansowych na koncie Spółki, do dnia złożenia przez Spółkę wniosku o restrukturyzację zobowiązań (złożonego przy zapoznaniu się z materiałem dowodowym), organ odwoławczy stwierdził, że przepisy podatkowe nie uzależniają odpowiedzialności osób trzecich od tego, czy postępowanie egzekucyjne przeciwko podatnikowi (Spółce) zostało wszczęte bezzwłocznie, czy też od tego, w jaki sposób to postępowanie było prowadzone. Nie nakazują również wszczęcia postępowania wobec osoby trzeciej bezpośrednio po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji z majątku podatnika. Jedynym ograniczeniem czasowym, możliwości dochodzenia zobowiązań od osoby trzeciej, jest termin przedawnienia samego zobowiązania podatkowego. Organ odwoławczy wskazał też, że mając na uwadze przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, do czasu istnienia jakiejkolwiek szansy uregulowania zaległości przez samego podatnika, nie wszczyna się postępowania w sprawie orzekania odpowiedzialności osobie trzeciej. Wobec tego organ uznał, że pomimo stwierdzenia w postanowieniu komornika sądowego z [...] o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki "DS" oraz stwierdzenia, w protokole z [...] spisanym przez poborcę skarbowego, braku majątku spółki - nie można było wykluczyć uregulowania istniejących zaległości przez spółkę, w okresie od 7 grudnia 2000 r. do 14 listopada 2002 r., tj. do dnia złożenia wniosku o restrukturyzację zaległości. Wprawdzie Spółka nie posiadała żadnego majątku, a od października 2001 r. straciła jedno źródło dochodów (z tytułu dzierżawy pomieszczeń), jednak działalność prowadziła nadal osiągając przychody z realizacji zleceń. Dlatego tak długo jak Spółka prowadziła działalność gospodarczą, zdaniem organu II instancji, istniała szansa uregulowania przez nią zaległych zobowiązań podatkowych, tym bardziej, iż w zeznaniach podatkowych (CIT-8) Spółka wykazała: w 2001 r. przychód – [...] zł, koszty – [...] zł, stratę – [...] zł; w 2002 r. przychód – [...] zł, koszty [...] zł, dochód – [...] zł.
Złożenie w dniu [...] wniosku o restrukturyzację należności publicznoprawnych (dotyczącą m.in. przedmiotowych zaległości) dawało Spółce szansę zlikwidowania całego długu podatkowego, wstrzymywało natomiast egzekucję należności objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że zarzuty R. Ł. dotyczące zaniechania organu podatkowego i "ukrywania" przez ten organ do 2005 r. stanu sprawy są bezpodstawne.
Dyrektor Izby Skarbowej potwierdził fakt wskazywany przez podatnika, że spółka "DS" prowadziła działalność gospodarczą do 2005 r., bowiem dopiero orzeczeniem Sądu Rejonowego w Koszalinie z 29 grudnia 2005 r. rozwiązano tę spółkę z uwagi na niespełnienie ustawowych wymogów w zakresie minimalnej wysokości kapitału zakładowego, a w dniu 9 lutego 2006 r. wpisano do Krajowego Rejestru Sądowego, że wykreśla się Spółkę z rejestru, a wpisuje "DS" Spółka z o.o. w likwidacji.
W ocenie organu odwoławczego, fakt ten nie stanowi pozytywnej przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, które obciążają R. Ł., bowiem praktyka w zakresie postępowania egzekucyjnego wskazuje, że tak długo jak podmiot prowadzi działalność istnieje szansa uregulowania zaległości. Okazało się jednak, że Spółka borykająca się przez szereg lat z trudnościami finansowymi, pomimo przystąpienia do postępowania restrukturyzacyjnego, nie poradziła sobie z nimi i w efekcie została rozwiązana.
Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej podzielił ocenę dokonaną przez organ pierwszej instancji w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej R. Ł. wskazując, że od [...] ma on ustanowioną rozdzielność majątkową z [...}, a źródłem jego dochodów jest świadczenie emerytalne w wysokości miesięcznej [...] zł (netto), po potrąceniu kwoty [...] zł wynikającej z aktualnych tytułów wykonawczych (nie dotyczących zaległości podatkowych). Według oświadczenia podatnika jego miesięczne koszty utrzymania (woda, wywóz nieczystości, gaz, telefon) wynoszą miesięcznie średnio ok. [...] zł, ponosi też opłaty za energię i telewizje kablową w kwocie [...] zł, a na zakup leków miesięcznie przeznacza średnio ok. [...] zł. Ponadto w okresie od 15 marca 2006 r. do 15 lutego 2008 r. spłacać będzie raty z tytułu orzeczonych przez Sąd Rejonowy w Koszalinie kosztów sądowych i grzywny w kwocie miesięcznej [...] zł.
Z zeznania podatkowego PIT-37 za 2005 r. wynika natomiast, że Podatnik osiągnął przychód z wynagrodzenia w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów wynosiły [...] zł, dochód [...] zł, przychody z emerytury stanowiły kwotę [...] zł, a przychody z praw majątkowych kwotę [...] zł.
Oceniając przedstawioną przez R. Ł. sytuację finansową i materialną organ odwoławczy podkreślił, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (intercyza), nie obejmuje tych stosunków majątkowych, które normuje prawo w przepisach o skutkach zawarcia małżeństwa. Niekwestionowanym faktem jest, że R. Ł. wraz z [...] tworzą rodzinę i wprawdzie wyłączenie wspólności majątkowej powoduje, że [...] nie odpowiada za jego długi, ale koszty utrzymania i wyżywienia rodzina ponosi wspólnie, zatem organ odwoławczy uznał, że [...] podatnika może okresowo wspomagać [...], poprzez zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, po to by umożliwić mu spłatę zaległości, chociażby w ratach. Organ uznał też, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w przyszłości jedynym źródłem dochodów podatnika będzie emerytura, bowiem uwzględniając jego dotychczasowe dochody można założyć, że istnieje prawdopodobieństwo uzyskania przez niego w następnych latach, również innych dochodów, które będzie mógł przeznaczyć na spłatę zaległości.
Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że ważny interes podatnika, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej istnieje w sytuacji, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych; natomiast interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych.
Zdaniem organu podatkowego II instancji, nie jest społecznie uzasadnione umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej, która powstała w wyniku niedopełnienia podstawowych obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego – jak w sprawie niniejszej, w której zaległość powstała na skutek niedopełnienia przez R. Ł. nadzoru nad prawidłowym rozliczeniem się z podatków przez spółkę, w której był prezesem. Ponadto umorzenie przedmiotowych zaległości byłoby nieuzasadnionym uprzywilejowaniem podatnika.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie R. Ł. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie prawa i wniósł o jej uchylenie. Uzasadniając skargę skarżący podniósł, iż w toku postępowania przed organami obu instancji, konsekwentnie uzasadniał wniosek o umorzenie zobowiązania podatkowego zarówno swoją trudną sytuacją materialną, jak i przede wszystkim tym, że nie powinien być obciążany zobowiązaniami spółki w ogóle, a już na pewno nie odsetkami za zwłokę, gdyż nie ściągnięcie tego podatku od spółki wynikało wyłącznie z powodu zaniechania stosownych działań wobec spółki przez organ podatkowy I instancji.
Zdaniem skarżącego, ta niczym nieuzasadniona bezczynność organu skarbowego trwała latami i w tym czasie nie podjęto praktycznie żadnych prób wyegzekwowania zaległego podatku. Przyjęto tylko do wiadomości postanowienie komornika z [...] o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki i na cztery lata sprawę "odłożono na półkę", aż do momentu wydania decyzji uznającej skarżącego jako solidarnie odpowiedzialnego za zaległości spółki.
Takie postępowanie organu podatkowego, a także fakt, że spółka praktycznie przestała istnieć z końcem roku 2005 spowodowało, iż odpowiedzialnym za te zobowiązania pozostał tylko skarżący – tym samym został on także pozbawiony prawa do ewentualnego regresu do spółki, która prowadząc działalność gospodarczą mogła zaspokoić w odpowiednim czasie należności Skarbu Państwa, bądź też skarżący, wiedząc odpowiednio wcześniej o skierowaniu do niego odpowiedzialności za te zaległości, mógłby podjąć w stosownym czasie odpowiednie kroki wobec spółki.
W związku z tym skarżący uważa za kuriozalne stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego nie przenosząc na skarżącego odpowiedzialności za zaległości spółki niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia o bezskuteczności egzekucji z jej majątku, w istocie działał w interesie skarżącego – bowiem w ten sposób nie zwolnił przedwcześnie Spółki z obowiązku podjęcia działań w celu przezwyciężenia kłopotów finansowych, a w konsekwencji uregulowania zaległości.
Nie zgadzając się z takim stanowiskiem, skarżący wskazał, iż orzeczenie o odpowiedzialności solidarnej osoby trzeciej, nie zwalnia od odpowiedzialności podatnika, wprost przeciwnie, daje wierzycielowi możliwość dochodzenia swoich roszczeń, od obu solidarnie zobowiązanych podmiotów. Ponadto, orzekając z kilkuletnią zwłoką o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki, przy jednoczesnym zaniechaniu jakichkolwiek działań wobec niej, mających na celu odchodzenie roszczeń, pozbawiono skarżącego możliwości prawnych do podjęcia działań wobec spółki, celem zaspokojenia Skarbu Państwa w odpowiednim czasie.
Powołując się na swą trudną sytuację materialną, a przede wszystkim na wykazane wyżej okoliczności, skarżący uważa, że zachodzą przesłanki określone w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, które powinny skutkować wydaniem decyzji umarzającej jego zaległości podatkowe, bądź co najmniej umorzenie niezawinionych przez skarżącego odsetek za zwłokę.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należy uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd podzielił zawarte w zaskarżonej decyzji wywody dotyczące charakteru prawnego instytucji umorzenia zaległości podatkowych – w tym w szczególności, jej wyjątkowego (nadzwyczajnego) charakteru wobec zasady powszechności obowiązków podatkowych, wynikającej z art. 84 Konstytucji RP, skonkretyzowanej w przepisach ustaw podatkowych, oraz z zasady równości wobec prawa. Umorzenie takich zobowiązań odnosić się więc powinno do sytuacji nadzwyczajnych, zwłaszcza losowych, niezawinionych przez podatnika.
Decyzje o umorzeniu zaległości podatkowych (a także odsetek za zwłokę lub opłaty promulgacyjnej) mogą więc być wydawane jedynie "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym" (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej).
Prawidłowe jest także stwierdzenie, wynikające wprost z ww. przepisu, iż decyzje takie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy "może" umorzyć zaległość podatkową, lecz nie jest do tego zobowiązany. Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności organu podatkowego, bowiem decyzje podejmowane w takich sytuacjach, a zwłaszcza decyzje negatywne, powinny być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Stwierdzić także należy, że w postępowaniu o umorzenie zaległości nie można kwestionować i weryfikować wysokości zobowiązania podatkowego, zatem w sprawie niniejszej ani organy podatkowe ani Sąd takiej weryfikacji wysokości zaległości podatkowej skarżącego, ustalonej decyzją ostateczną z [...] nr [...] Dyrektora Izby Skarbowej, podejmować nie mogą.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał jednak, iż pomimo obszernego i szczegółowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie dokonano w niej przekonującego odniesienia do konsekwentnie podnoszonego przez skarżącego zarzutu o bezczynności organu podatkowego w zakresie egzekwowania od spółki "DS" jej zobowiązań podatkowych oraz o zwłoce organu w ustaleniu solidarnej odpowiedzialności skarżącego za te zobowiązania. Oczywiście nie chodzi tutaj o podważanie (weryfikowanie) takiej odpowiedzialności skarżącego, ani wysokości zaległości, ale o wyjaśnienie i rozważenie oraz szczegółowe uzasadnienie, jakie czynności podejmowane były przez organ podatkowy w okresie po grudniu 2001 r., tj. po umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec spółki, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji - zwłaszcza że już w grudniu 2000 r. stwierdzony został przez poborcę skarbowego brak majątku spółki. Wprawdzie [...] spółka złożyła wniosek o restrukturyzację zaległości, a za rok 2002 wykazała dochód w kwocie [...] zł – co mogło oznaczać, że prowadzi nadal działalność gospodarczą i istnieją szanse na spłatę zaległości – to jednak w aktach sprawy brak jakichkolwiek ustaleń, jak i kiedy zakończyło się postępowanie restrukturyzacyjne i czy były następnie podejmowane czynności egzekucyjne wobec spółki.
W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono też przekonująco, czy istniały obiektywne powody ustalenia odpowiedzialności solidarnej skarżącego przez organ I instancji dopiero w dniu 13 maja 2005 r., a więc po upływie czterech lat po zwolnieniu z funkcji prezesa spółki – zwłaszcza przy znanej organowi od 2001r. złej kondycji finansowej spółki .
Takie ustalenia mają istotne znaczenie dla oceny zasadności zarzutu skarżącego o bezczynności organu w dochodzeniu należności od spółki i "zwłoce" organu w ustaleniu odpowiedzialności solidarnej skarżącego. Sąd uznał przy tym za nieprzekonujący w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej, argument organu odwoławczego, iż "przepisy podatkowe nie uzależniają odpowiedzialności osób trzecich od tego, czy postępowanie egzekucyjne przeciwko podatnikowi (Spółce) zostało wszczęte bezzwłocznie, czy też od tego, w jaki sposób to postępowanie było prowadzone. Nie nakazują również wszczęcia postępowania wobec osoby trzeciej bezpośrednio po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji z majątku Podatnika", a "jedynym ograniczeniem czasowym możliwości dochodzenia zobowiązań od osoby trzeciej, jest termin przedawnienia samego zobowiązania podatkowego".
Takie stwierdzenia są prawnie zasadne, ale w postępowaniu dotyczącym ustalenia solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej. W niniejszej sprawie natomiast skarżący wnosił o umorzenie ustalonego już wobec niego zobowiązania podatkowego (zaległości), natomiast zarzut skarżącego o bezczynności i zwłoce organu powinien być rozważony w odniesieniu do przesłanek umorzenia zaległości, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. przy ocenie czy kwestionowany przez skarżącego sposób postępowania organu podatkowego nie może mieć wpływu na uznanie, iż w sprawie wystąpił "ważny interes podatnika lub interes publiczny", przemawiający za umorzeniem zaległości podatkowej lub jej części.
W ocenie Sądu, organy podatkowe powinny wnikliwie rozważyć podnoszone przez skarżącego argumenty, iż [...] przestał być prezesem spółki i po tej dacie nie miał żadnego wpływu na jej działalność, w tym w szczególności na sposób regulowania zobowiązań podatkowych i utratę jej stałego źródła dochodu, jak również nie miał wpływu na podejmowane przez organ podatkowy działania zmierzające do wyegzekwowania od spółki zaległości podatkowych, ani na termin wydania decyzji o jego solidarnej odpowiedzialności za spółkę – co równocześnie oznaczało, iż w międzyczasie narastały odsetki od zaległości podatkowych spółki, a skarżący nie miał prawnych możliwości dochodzenia od spółki ewentualnej wzajemnej odpowiedzialności. Sąd nie podziela przy tym w pełni poglądu wyrażonego przez organ odwoławczy, iż z uwagi na treść przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, do czasu istnienia jakiejkolwiek szansy uregulowania zaległości przez samego podatnika, nie wszczyna się postępowania w sprawie orzekania odpowiedzialności osobie trzeciej – bowiem zgodnie z tym przepisem przesłanką wszczęcia takiego postępowania jest bezskuteczność w całości lub w części egzekucji z majątku spółki. W związku z tym, nie jest też w pełni zrozumiałe stwierdzenie organu odwoławczego zawarte w odpowiedzi na skargę, iż "Naczelnik Urzędu Skarbowego faktycznie w okresie od [...] (postanowienie nr [...] o bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki) do [...] (do dnia złożenia wniosku o restrukturyzację zaległości ...) nie prowadził postępowania egzekucyjnego" – jednak nie przyczyniło się to "do likwidacji Spółki". Ponadto Sąd podziela zarzut skarżącego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest zasadne stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego nie przenosząc na skarżącego odpowiedzialności za zaległości spółki niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia o bezskuteczności egzekucji z jej majątku, w istocie działał w interesie skarżącego (bowiem w ten sposób nie zwolnił przedwcześnie Spółki z obowiązku podjęcia działań w celu przezwyciężenia kłopotów finansowych). W rzeczywistości taki pogląd spowodował powiększenie kwoty zaległości obciążającej skarżącego o kwotę odsetek od należności głównej za okres ok. 3 lat.
Zdaniem Sądu, wyjaśnienie i rozważenie wskazanych wyżej okoliczności jest niezbędne dla prawidłowej oceny, czy w sprawie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu podatnika", a zwłaszcza "interesu publicznego". Nie można bowiem wykluczyć, iż w przypadku zaniedbań organu podatkowego dopuszczalne i uzasadnione byłoby uznanie, że jeśli wskutek takich nieprawidłowości kwota zobowiązania podatkowego ustalonego wobec skarżącego znacznie wzrosła o kwotę naliczonych odsetek, za umorzeniem części zaległości podatkowych (zwłaszcza w jej części stanowiącej doliczone odsetki) przemawia interes publiczny. Niewłaściwe postępowanie organu, prowadzące w konsekwencji do znacznego wzrostu kwoty zobowiązanie podatkowego (w tym okresie już bez żadnej winy, czy zaniedbań ze strony skarżącego) może być tak właśnie potraktowane.
Zatem nie kwestionując faktu, iż decyzja o ustaleniu odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowej spółki została wydana w dopuszczalnym przez prawo terminie, zdaniem Sądu, jeśli miały miejsce podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z jej wydaniem, tj. bezczynność w postępowaniu egzekucyjnym lub nie znajdujące uzasadnienia, nadmierne opóźnienie w jej wydaniu, mogłoby to oznaczać, że postępowanie organu podatkowego naruszyło standardy postępowania prawnego w demokratycznym państwie prawnym, zatem w takiej sytuacji interes publiczny może przemawiać za tym, by finansowe skutki takiego działania obciążające skarżącego (naliczone odsetki) były w całości lub w części umorzone.
Na marginesie jedynie, bowiem nie było to przedmiotem niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że sposób rozłożenia przedmiotowej zaległości na raty – określony w decyzji organu podatkowego z dnia [...] (siedem pierwszych rat miesięcznych po ok. 100 zł, ostatnia ósma rata w kwocie [... tys. zł]) trudno uznać za racjonalny, także i z tego powodu, że spłacone przez skarżącego siedem rat zaległości (ok. 700 zł), stanowią znacznie mniejszą kwotę od naliczonej mu kwoty opłaty prolongacyjnej ([...] zł).
Mając wszystko powyższe na względzie, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w omówionym wyżej zakresie naruszają normy prawa procesowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie l wyroku.
Orzeczenie zawarte w punkcie II ma swoje uzasadnienie w przepisie art. 200 wymienionej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI