I SA/Sz 157/23

I SA/Sz 157/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Elżbieta Dziel /przewodniczący sprawozdawca/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 67a par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 września 2023 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2021 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
T. S. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") złożył do Wójta Gminy W. w dniu 4 kwietnia 2022 r. (data wpływu) wniosek o umorzenie "opłat wskazanych
w upomnieniu nr UP [...]/2022 z dnia 23 marca 2022 r." Wniosek ten został potraktowany przez organ jako wniosek o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wnioskodawca powołał się na dokonaną, min., przez sądy administracyjne ocenę jego sytuacji i stwierdził, że "bardzo trudna i ciężka sytuacja winna być skierowana do GOPS W.". Wyjaśnił, że nie posiada żadnego dochodu. Wskazał nadto na prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w S. śledztwo dotyczące jego rodziców. Do pisma dołączył postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 marca 2021 r. wydane w sprawie z wniosku Prokuratora
o ubezwłasnowolnienie, ustanawiające w pkt. 2 wnioskodawcę kuratorem dla uczestnika postępowania.
Wójt Gminy W. skierował do wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2022 r. wezwanie do dostarczenia niezbędnych dokumentów pozwalających ocenić obecną sytuację życiową. Wnioskodawca złożył w dniu 25 kwietnia 2022 r. oświadczenie o stanie majątkowym.
Organ ten decyzją z dnia 17 maja 2022 r. nr [...] odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 56,00 zł za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji wskazał na treść art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") i stwierdził, że przesłanki dotyczące ważnego interesu podatnika i interesu publicznego nie zostały spełnione.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr SKO.4141.1448.2022 uchyliło ww. decyzję Wójta Gminy W..
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że dokonana przez organ I instancji ocena przesłanek umorzenia zaległej opłaty jest dowolna, jako że organ nie ocenił zgromadzonego materiału dowodowego. Organ ten zalecił ustalenie, czy w sprawie ziściły się przesłanki z art. 67a §1 pkt 3 O.p., wskazał na konieczność oceny aktualnej sytuacji wnioskodawcy i przedstawienia szczegółowych rozważań dotyczących problemów finansowych podatnika, ich charakteru i możliwości rozwiązania sytuacji.
Organ I instancji kolejnym wezwaniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. zobowiązał wnioskodawcę do dostarczenia wskazanych w wezwaniu materiałów i dokumentów, szczególnie odnoszących się do sytuacji finansowej, rodzinnej, tj. o dostarczenie lub przesłanie do organu materiałów i dokumentów określających:
- wysokość uzyskiwanych dochodów (zaświadczenia z zakładu pracy, Urzędu Skarbowego lub Urzędu Pracy, odcinek renty lub emerytury, decyzję w sprawie przyznanych zasiłków lub innych świadczeń, itp.),
- wysokość ponoszonych kosztów stałych w gospodarstwie domowym (kserokopie rachunków),
- opis sytuacji majątkowej, rodzinnej, zdarzenia mające wpływ na zdolności finansowe oraz wszelkich innych dowodów i argumentów mających zdaniem podatnika wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie,
- złożenie wypełnionego wzoru oświadczenia o stanie majątkowym,
- złożenie oświadczenia, czy podatnik korzystał wcześniej z ulg w spłacie zadłużenia.
W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał swoje oświadczenie z dnia
5 września 2022 r. o stanie majątkowym, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, w którym wskazał, że jest opiekunem prawnym i z tego tytułu otrzymuje "1/10 GOSP W. ", ponosi wydatki na gaz 100 zł, prąd 300 zł, wodę 80-100 zł, koszt ogrzania mieszkania - kilka tysięcy złotych, koszt telefonu 30 zł, a internetu 85 zł; po kilkaset złotych przekazuje na leczenie, wyżywienie, środki czystości.
Wójt Gminy W. decyzją z dnia 25 października 2022 r. sygn. [...] odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres 1.01.2021 r. – 31.12.2021 r.
W uzasadnieniu przywołał treść art. 67a § 1 O.p., przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Stwierdził, że wnioskodawca jedynie wykazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. S., który jest ubezwłasnowolniony
i którego opiekunem prawnym jest wnioskodawca. Podał, że z oświadczenia tego wynika, że wnioskodawca otrzymuje z GOPS W. "świadczenie w kwocie 1/10", ponosi bieżące podstawowe stałe wydatki za media: gaz, prąd, woda, internet, telefon komórkowy. Organ ustalił we własnym zakresie, że skarżący (ur. 1962 r.) otrzymuje z GOPS W. 1/10 przeciętnego wynagrodzenia, co stanowi kwotę 623,52 zł miesięcznie. Zamieszkuje z J. S. (83 lat), który otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.863,68 zł miesięcznie. W ocenie organu podatkowego I instancji, ze złożonego "oświadczenia podatnika o jego stanie majątkowym" jednoznacznie wynika, że nie wykazał on żadnych dowodów, faktów, przesłanek do zastosowania ulgi umorzeniowej ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny. Organ stwierdził, że podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące wieloletnich postępowań prokuratorskich i nadzorczych, nie mają bezpośredniego wpływu na wynik sprawy; na podstawie całokształtu okoliczności nie znalazł przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W odwołaniu wnioskodawca podniósł, że żyje "w skrajnej nędzy – ubóstwie – totalnej biedzie", sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną i ma niewielkie dochody w wysokości 1/10 przeciętnego wynagrodzenia, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z podopiecznym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu sprawy
w związku z odwołaniem wnioskodawcy, zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. nr [...] r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 października 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawą podjęcia zaskarżonej decyzji był przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., znajdujący zastosowanie w sprawie stosownie do art. 6q ust. 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2021 r. poz. 888 ze zm.). Organ wyjaśnił, że kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się
z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów. Wskazał również, że podjęcie decyzji w omawianym trybie należy wyłącznie do kompetencji organu podatkowego I instancji. Kolegium nie miało w takiej sprawie kompetencji merytorycznych, tzn. nie wolno mu było rozstrzygać, czy udzielić ulgę, czy też nie. Kolegium wyjaśniło, że jako organ odwoławczy ma jedynie za zadanie ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, głównie pod względem formalnym. Stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zasługiwało na aprobatę.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy, powołując się na pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stwierdził, że nawet ustalenie istnienia przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., nie wiąże organu podatkowego, to znaczy, że organ podatkowy nie musi podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Może (w ramach swego uznania) zdecydować o odmowie przyznania ulgi, nawet wówczas, gdy istnieje "ważny interes podatnika", czy też "interes publiczny". Mając na uwadze treść art. 122 i 187 O.p. Kolegium, zauważyło, że w sprawach dotyczących ulg podatkowych, w których przedmiotem jest umorzenie zaległości podatkowych, a zatem stanowiących odstępstwo od obowiązku poniesienia ciężaru publicznego, podatnik powinien dołożyć wszelkich starań, by wykazać zasadność zgłoszonego żądania. Także w tej kwestii organ na poparcie swojego stanowisko przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych. Zdaniem organu, w przeciwieństwie do wszystkich innych spraw podatkowych, w postępowaniu o udzielenie ulgi podatkowej ciężar dowodowy spoczywa na podatniku. To on, domagając się uprzywilejowanego potraktowania w odniesieniu do innych podatników, musi przed organem podatkowym udowodnić, że w danym momencie dotknęła go nieprzewidziana ciężka sytuacja finansowa i nie może zapłacić podatku.
Organ odwoławczy wskazał, że dla uznania zaistnienia "ważnego interesu podatnika" nie wystarczy ustalenie trudnej sytuacji finansowo-osobistej; sytuacja ta musi mieć charakter wyjątkowy, "jawnie" różniący ją od sytuacji innych podatników.
Wyjaśnił dalej organ, że wnioskodawca podnosi jedynie, iż ma trudną sytuację finansową, zwrócił uwagę, że jest to sytuacja trwała, zatem nie sposób uznać, iż nastąpiła po jego stronie sytuacja wyjątkowa, tj. taka, która obiektywnie uzasadniałaby przyjęcie, że wystąpił ważny interes podatnika. Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca nie posiada innych zaległości w opłatach dla gminy. Z podanych przez niego danych nie wynika, by wystąpiły zdarzenia, które zagroziły egzystencji wnioskodawcy, a już zwłaszcza, do takiej sytuacji nie doprowadzi zapłata należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w niewielkiej de facto wysokości. Ponadto organ stwierdził, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną z rodziny nie przesądza o ważnym interesie podatnika. Zaznaczył przy tym, że to wnioskodawca w swoim oświadczeniu wskazał J. S. "w strukturze" rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też, w ocenie Kolegium, organ I instancji doszedł do poprawnych wniosków, iż
w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki opisane w art. 67a O.p., czyli ważny interes podatnika ani interes publiczny, Organ zwrócił uwagę, że umorzenie owej opłaty wnioskodawcy rzutuje na budżet gminy, zuboża go kosztem pozostałych osób składających się na ten budżet, a to właśnie z tej opłaty gmina musi zorganizować system odbioru odpadów komunalnych. Gmina nie "zarabia" na tej opłacie, a jest ona wyliczona w taki sposób, by to mieszkańcy danej gminy ponieśli je w całości.
W skierowanej do sądu skardze na przedstawioną wyżej decyzję, skarżący wskazał na swoją sytuację osobistą i majątkową. Podał, że został pozbawiony świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad wujkiem – osobą całkowicie niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną. Oświadczył, że utrzymuje się z kwoty 680 zł. Dodał, że z osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną nie ma "wspólnoty gospodarstwa domowego".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie uzupełniającym skargę, pełnomocnik skarżącego z urzędu wniosła
o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego oraz
o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Zarzuciła naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. W jej ocenie, organ niewystarczająco rozważył i ocenił cały materiał dowodowy i zachodzące w sprawie przesłanki, na podstawie których odmówiono umorzenia przedmiotowej należności.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, z akt sprawy, w szczególności
z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym wyraźnie wynika, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Uzyskuje on niskie świadczenie pieniężne z GOPS w W. w wysokości 623,52 zł, które jest niewystarczające na pokrycie jego podstawowych opłat i wydatków na bieżące potrzeby życia codziennego. Nie bez znaczenia jest, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną osobą.
Pełnomocnik nie podzieliła argumentacji organu odnoszącej się do braku nadzwyczajnych okoliczności w życiu skarżącego i w jego statusie finansowym, które uzasadniałyby przyjęcie że wystąpił waży interes podatnika. Stwierdziła, że organ pominął w swoich rozważaniach kwestię faktycznej możliwości wywiązania się przez skarżącego ze swego zobowiązania oraz ewentualne skutki egzekucji tejże należności.
Organ w żadnym zakresie nie wyjaśnił, na czym polegałoby naruszenie interesu publicznego w przypadku umorzenia wnioskowanej kwoty, która nota bene stanowi nieznaczną kwotę dla budżetu gminy, zaś dla skarżącego stanowi relatywnie wysoki wydatek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania jest rozpoznanie wniosku skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 56 zł, pobieranymi na podstawie ustawy z dnia ustawę z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 2519, dalej: "u.c.p.g."). Zgodnie z art. 6q ust. 1 tej ustawy, w sprawach opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy O.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Dlatego też podstawę prawną w przedmiocie zastosowania wnioskowanej ulgi stanowił art. 67a § 1 O.p.
Stosownie do art. 67a § 1 pkt 3 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika,
z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - ważny interes podatnika lub interes publiczny, przy czym spójnik "lub" użyty w treści komentowanego przepisu wskazuje na alternatywę łączną, a tym samym konieczność wystąpienia w sprawie co najmniej jednej z przytaczanych przesłanek. Podkreślić należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanych w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek
z przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny, albo obie przesłanki łącznie), organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. Treść przywołanego przepisu wyznacza zatem niejako dwie fazy postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15, orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu są dostępne w bazie orzeczeń NSA pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2011 r. sygn. akt III FSK 182/21, organ podatkowy wydając decyzję opartą na uznaniu administracyjnym w istocie dokonuje dwóch wyborów. W pierwszej kolejności rozstrzyga bowiem, czy spełniona jest co najmniej jedna z kierunkowych dyrektyw wyboru konsekwencji, uzasadniających orzekanie zgodnie z wolą wnioskodawcy. Jeśli zaś tak jest, dochodzi do rzeczywistego orzekania uznaniowego i organ może, ale nie jest do tego zobowiązany, zastosować się do treści otrzymanego podania. W każdej jednak sytuacji, ciąży na nim powinność wyjaśnienia swoich racji. Przestrzenią, w której się to dokonuje jest zaś uzasadnienie decyzji. To właśnie w tym miejscu podmiot dokonujący rozstrzygnięcia powinien rozważyć wszelkie kierunkowe dyrektywy konsekwencji
i wyjawić, dlaczego uwzględnił wniosek strony albo odmówił zastosowania ulgi.
Na pierwszym etapie postępowania organ podatkowy zobowiązany jest więc ustalić, czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanki ważny interes podatnika oraz interes publiczny. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 122 O.p. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 187 § 1 O.p. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego) oraz art. 191 O.p. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona), jak również właściwa wykładnia art. 67a § 1 O.p.
Jakkolwiek w interesie podatnika inicjującego postępowanie podatkowe w sprawie regulowanej w art. 67a § 1 O.p. powinno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, ewentualne braki argumentacyjne wniosku o zastosowanie ulgi lub ograniczenie się przez podatnika tylko do pewnych okoliczności (jego zdaniem wystarczających) nie zwalnia organu z obowiązków wymienionych w art. 122 czy art. 187 § 1 O.p., tj. samodzielnego dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych i ich oceny. W judykaturze nie budzi wątpliwości, że na podstawie art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (por.m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1703/13). Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, iż to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością (por. ww. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15 jak również z 7 maja 2018 r., II FSK 2845/17).
Wyjaśnić należy, że istnienia ważnego interesu zobowiązanego, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, nie można utożsamiać
z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o potrzebie umorzenia należności. Przyjmuje się, że przez ważny interes wnioskodawcy należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Umorzenie należności uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które zobowiązany nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. O istnieniu ważnego interesu świadczy m.in. utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Zawsze więc, w każdej sprawie wszczętej na wniosek podatnika w trybie art. 67a O.p., przesłanka ważnego interesu wymaga od organu ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpiłyby w wyniku realizacji zobowiązania przez zobowiązanego. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek zgromadzenia i zaprezentowania organowi, do którego zwraca się z wnioskiem o umorzenie zaległości, wszelkich danych jakie on sam uznaje za niezbędne dla wykazania swej sytuacji oraz zaprezentowania danych
i dokumentów, o jakie zwróci się w tym postępowaniu organ podatkowy.
Rozumienie tego pojęcia dotyczy zarówno zdarzeń nadzwyczajnych, które uniemożliwiają spłatę należności jak również normalnej sytuacji podatnika,
z uwzględnieniem wysokości osiąganych wydatków, dochodów, możliwości spłaty innych zobowiązań a następnie ocena tej "normalnej sytuacji strony". Trzeba również pamiętać, że kontrola sądu administracyjnego tego rodzaju rozstrzygnięć ogranicza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd bada zatem, czy organ dochował wystarczającej staranności i nie przekroczył dopuszczalnych granic przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie nie może być kwestionowana. Innymi słowy sąd nie jest uprawniony do ograniczania opartych na uznaniowości uprawnień organu
w sytuacji, w której organ ten odniósł się do istotnych okoliczności sprawy oraz racjonalnie uzasadnił swoje stanowisko w kwestii odmowy wnioskowanego przez stronę umorzenia (tak NSA w wyroku z 17 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 1026/19).
Przesłankę "interesu publicznego" charakteryzuje natomiast pogląd wyrażony
w wyroku NSA z 12 lutego 2003r., sygn. akt: III SA 1838/01, w którym interes ten określono jako "dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp.". Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia gminy, a w rezultacie jej mieszkańców, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulgi nie udzielać. Unika się w ten sposób obniżenia potencjalnych wpływów - w tym przypadku z opłat za gospodarowanie odpadami - jak i nie wprowadza się różnic w traktowaniu poszczególnych zobowiązanych, w szczególności zaś nie premiuje się tych osób, które zaniechały regulowania opłaty (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013r., sygn. akt: II FSK 1351/11). Przesłanka "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a§1 pkt 3 O.p. powinna być jednak oceniania wielopłaszczyznowo, tj. nie tylko z punktu widzenia interesu fiskalnego, ale także z uwzględnieniem następstw odmowy udzielenia ulgi zarówno
w sferze życia społecznego, jak i indywidualnego (por. wyroki NSA z 10 lutego 2016r., sygn. akt: II FSK 3139/13 oraz z 3 lipca 2017r., sygn. akt: I FSK 1026/06).
W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a§1 pkt 3 O.p. wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007r., sygn. akt: I FSK 477/06).
Należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie organy prowadzące postępowanie administracyjne nie zaprzeczają trudnej sytuacji życiowej skarżącego. W ocenie sądu organy zebrały wystarczający materiał dowodowy pozwalający na dokładne określenie sytuacji skarżącego słusznie wskazując, że przytoczone przez niego okoliczności nie stanowią jednak wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych. Jak wynika z akt sprawy, organ nie tylko poprzestał na oświadczeniu wnioskodawcy, ale poczynił też własne ustalenia w sprawie, w zakresie istotnym do podjęcia decyzji
w sprawie, tj. w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Zwrócenia uwagi wymaga, że skarżący (ur. w 1962 r.), wezwany przez organ w piśmie z dnia 31 sierpnia 2022 r. (poz. 12 akt administracyjnych) do złożenia dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, sytuację majątkową, rodzinną, czy zdarzenia mające wpływ na zdolności finansowe, złożył jedynie lakoniczne oświadczenie w dniu 5 września 2022 r (poz. 13 akt administracyjnych), że jest opiekunem prawnym i otrzymuje "1/10 GOPS W.".
W sprawie organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawca nie wykazał żadnych dowodów, faktów, przesłanek do zastosowania ulgi umorzeniowej ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny. Wnioskodawca jedynie wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. S., który jest osobą ubezwłasnowolnioną, a wnioskodawca jest jego opiekunem prawnym. Ponadto z oświadczenia wynikało, że zobowiązany otrzymuje z GOPS W. świadczenie w kwocie 1/10 (przeciętnego wynagrodzenia), ponosi bieżące podstawowe stałe wydatki za media: gaz, prąd, woda, internet, telefon komórkowy. Organ ustalił, że wnioskodawca nie posiada żadnych zobowiązań z tytułu podatków od nieruchomości, opłat za wodę, opłat z tytułu czynszu; otrzymuje z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. miesięcznie 1/10 przeciętnego wynagrodzenia, co stanowi kwotę 623,52 zł, zamieszkuje z J. S. lat 83, który otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.863,68 zł miesięcznie.
W ocenie sądu, po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego, w tym sytuacji przedstawionej w oświadczeniach majątkowych skarżącego, organy zasadnie przyjęły, że okoliczności, które zaistniały w sprawie nie są wyjątkowe, nadzwyczajne, czy niezależne od zachowania skarżącego, w związku z czym nie mogą uzasadniać wystąpienia w tej sprawie przesłanki zastosowania ulgi w postaci ważnego interesu podatnika.
Przesłanka ważnego interesu podatnika powinna mieć charakter wyjątkowy, mogąca mieć zastosowanie tylko w szczególnych sytuacjach. Samo istnienie po stronie podatnika trudnej sytuacji materialnej (utrzymywanie się ze świadczeń z pomocy społecznej w wysokości 623,52 zł) w realiach niniejszej sprawy nie stanowi dostatecznej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Zwrócenia uwagi wymaga, że z niekwestionowanych ustaleń w sprawie wynika, iż wysokość zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1.11.2021 r. – 31.12.2021 r.,
o której umorzenie wnioskodawca się ubiegał, to kwota 56 zł.
W ocenie sądu, każdy podmiot powinien w pierwszej kolejności wywiązywać się
z nałożonych na niego obowiązków, w szczególności zapłaty należnych danin publicznoprawnych. Zobowiązania podatkowe są bowiem należnościami o charakterze publicznoprawnym, a obowiązek ich ponoszenia obciąża każdego obywatela. Nie może być bowiem tak, że opłaty należne gminie będą traktowane w kategorii dalszej konieczności, gdyż de facto będzie to dla niej strata.
Powszechnie obowiązującą zasadą jest terminowe płacenie wszelkich należności publicznoprawnych. Ulgi podatkowe są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach.
Jako nieuzasadnione należało też ocenić powoływanie się przez skarżącego we wniosku o umorzenie przedmiotowej zaległości na dokonaną uprzednio ocenę jego sytuacji przez sądy administracyjne, nadto, na otrzymane pouczenia, wskazówki ze strony Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, czy Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej i jednoczesne wskazanie "zawiadamiam że nie posiadam żadnego dochodu o czym Pan Wójt doskonale – wie". Zwrócenia uwagi wymaga, że to każdorazowo ubiegający się
o ulgę w spłacie zaległości powinien szczegółowo przedstawić swoją aktualną sytuację materialną i rodzinną.
To w interesie podatnika inicjującego postępowanie powinno być podanie wszelkich okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Wnioskodawca nie może oczekiwać od organu poszukiwania dowodów uzasadniających zastosowanie ulgi w spłacie należności (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2023 r. III FSK 460/22).
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, na co zwrócił prawidłowo uwagę organ odwoławczy, że samo przekonanie podatnika o spełnianiu przesłanek do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty nie stanowi dostatecznej podstawy do umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa należy do trudnych, jednak nie budzi zastrzeżeń ocena organów, iż brak jest postaw do uznania, że jest to sytuacja na tyle wyjątkowa i niepowtarzalna, by móc umorzyć jego zaległości opiewające na kwotę 56 zł.
Jeszcze raz należy podkreślić, że obowiązek zapłaty opłaty za gospodarowanie opadami komunalnymi jest obowiązkiem spoczywającym na każdym właścicielu nieruchomości i odstąpienie od tej zasady może odbyć się na zasadach określonych w przytoczonych powyżej przepisach.
Według Kolegium, dla uznania zaistnienia "ważnego interesu podatnika" nie wystarczy ustalenie trudnej sytuacji finansowo-osobistej; sytuacja ta musi mieć charakter wyjątkowy, jawnie różniący ją od sytuacji innych podatników. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca podnosi jedynie, że ma trudną sytuację finansową, jest to sytuacja trwała, a więc trudno uznać, że nastąpiła po jego stronie sytuacja wyjątkowa, tj. taka, która by obiektywnie uzasadniała przyjęcie, że wystąpił ważny interes podatnika. Organ zwrócił nadto uwagę, że wnioskodawca nie posiada innych zaległości w opłatach dla gminy.
Z podanych przez niego danych nie wynika, by wystąpiły w jego życiu zdarzenia, które zagroziły jego egzystencji, a już zwłaszcza, gdyby zapłacił należną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w niewielkiej de facto wysokości. Ponadto fakt opieki nad osobą niepełnosprawną z rodziny nie przesądza o ważnym interesie podatnika. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że to wnioskodawca w swoim oświadczeniu wskazał J. S. w strukturze rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego podzielił ocenę organu pierwszej instancji co do tego że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki opisane w art. 67a Ordynacji podatkowej, czyli ważny interes podatnika lub interes publiczny. Kolegium wskazało, że umorzenie przedmiotowej opłaty wnioskodawcy rzutuje na budżet gminy, zuboża go kosztem pozostałych osób składających się na ten budżet, a z tej opłaty gmina musi zorganizować system odbioru odpadów komunalnych. Gmina nie "zarabia" na tej opłacie, a jest ona wyliczona w taki sposób, by to mieszkańcy danej gminy ponieśli je w całości.
Dodać należy, iż umorzenie zaległości podatkowej, w tym dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami, jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku.
W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, że przesłanka ważnego interesu podatnika ani interesu publicznego nie została spełniona.
W ocenie sądu, strona skarżąca powinna mieć świadomość, że z faktu posiadania nieruchomości będą wynikać pewne obowiązki publicznoprawne. Skarżący nie może oczekiwać, że ktoś inny będzie pokrywał koszty wywozu odpadów komunalnych z jego nieruchomości, tym bardziej, że jest ona zamieszkiwana przez co najmniej dwie osoby, a zatem odpady są na niej wytwarzane. Takie zachowanie w sposób ewidentny narusza zasady sprawiedliwości społecznej. Skoro inni mieszkańcy regulują swoje zobowiązania z tytułu opłat, zaś skarżący, powołując się na ogólnikowe, lakoniczne twierdzenia o ubóstwie i braku dochodów, wnioskuje o umorzenie opłaty w wysokości 56 zł, to
w odczuciu społecznym przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości w tej opłacie byłoby działaniem niesprawiedliwym, odbiegającym od przyjętych norm społecznych. To gmina ponosi koszty wywozu odpadów komunalnych, które powinny być rekompensowane opłatami uiszczanymi przez mieszkańców.
Wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie organ podatkowy przeprowadził postępowanie w sposób zgodny ze wskazanymi wyżej przepisami Ordynacji podatkowej. Działania organów i wyprowadzone z nich wnioski mieszczą się w zakresie powołanych przepisów i nie wykraczają poza ramy swobodnej oceny dowodów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w skład którego wchodziły dokumenty zgromadzone przez organ
i informacje dostarczone przez skarżącego, pozwalał na podjęcie ostatecznego rozstrzygnięcia. Treść wydanych decyzji potwierdza także niewątpliwie, że organy podatkowe poddały analizie i ocenie całość materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego.
Dodatkowo wskazać należy, że decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, która odnosi się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan sprawy, a więc uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz po drugie, czy nie naruszył w ramach uznania zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania organów podatkowych.
Podsumowując, sąd uznał, że zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena organu nie jest dowolna; została przeprowadzona w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Przede wszystkim ocena ta uwzględnia przyjętą w orzecznictwie wykładnię przepisów dotyczących przyznawania przywilejów podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Wynik powyższej oceny, mimo że niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej nie może oznaczać, iż przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.