I SA/SZ 154/24

I SA/Sz 154/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /sprawozdawca/
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 1013/24 - Wyrok NSA z 2024-11-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
stwierdzono nieważność §
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 888
art.3ust.2a
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
Dz.U. 2020 poz 2028
art.27ust.6
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
Dz.U. 2024 poz 935
art.147 par.1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Z. Z. G. D. O. w C. z dnia 15 października 2021 r. nr uchwała Nr 13/2021 w przedmiocie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty I. stwierdzono nieważność § 3 uchwały Zgromadzenia Związku Gmin Dolnej Odry nr 13/2021 z dnia 15 października 2021 r., II. zasądza od Z. Z. G. D. O. w C. na rzecz K. K. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
K. K. (dalej "strona", "skarżący") zaskarżył uchwałę nr 13/2021 Zgromadzenia Związku Gmin Dolnej Odry (dalej też "organ") z dnia 15 października 2021 r. w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty (Dz. Urz. Woj. Zach.2021.4348 - Uchwała) w zakresie, w jakim zapisy Uchwały wykluczają z możliwości pomniejszenia ilości zużytej wody, która stanowi podstawę odpłatności za śmieci, wody bezpowrotnie zużytej w przypadku gospodarstw domowych wyposażonych w tzw. przydomową oczyszczalnię ścieków.
Skarżący przytoczył zapisy § 1 pkt 2 oraz § 3 Uchwały i wskazał, że posiadacze nieruchomości, którzy wyposażyli swoje nieruchomości w tzw. przydomowe oczyszczalnie ścieków, nie mogą skorzystać z rozwiązania opisanego w § 3 pkt 2, tj. nie wliczyć do ilości zużytej wody - ilości bezpowrotnie zużytej tzw. wody ogrodowej.
Skarżący wyjaśnił, że posiadacze przydomowych oczyszczalni ścieków w zasadzie nie generują kosztów tzw. ścieków i każda ilość wody jest w przypadku takich osób tzw. wodą bezpowrotnie zużytą. Jednocześnie w przypadku nieruchomości z tzw. przydomowymi oczyszczalniami ścieków dostawca wody odmawia zainstalowania dodatkowego wodomierza, o którym mowa w art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (Dz.U.2020.2028), gdyż zainstalowanie takiego wodomierza jest bezcelowe, ponieważ nie służy rozliczeniu zużytych ścieków, których w nieruchomości nie ma. Doprowadza to do sytuacji, w której całość wody zużywanej w nieruchomości stanowi podstawę ustalenia odpłatności za śmieci, mimo, że ścieki komunalne w tej nieruchomości nie występują. W takiej sytuacji, aby zachować równowagę stron oraz zachować równość obywateli wobec prawa oraz zobowiązań względem gminy w przypadku takich nieruchomości jak nieruchomość skarżącego – zasadnym rozliczeniem byłoby stosowanie ryczałtu określonego w § 1 pkt. 1 Uchwały.
Skarżący powołał się na zawartą w art. 32 Konstytucji zasadę równości wobec prawa i stwierdził, że w jego sytuacji w procesie stanowienia prawa doszło do naruszenia ww. zasady oraz stosowane są znacząco gorsze zasady rozliczenia odpłatności za wodę niż w stosunku do pozostałych mieszkańców Gminy M. , którzy mogą skorzystać bądź to z rozliczenia ryczałtowego, bądź to dokonać odliczenia tzw. wody bezpowrotnie zużytej.
Skarżący zaznaczył, że nawet gdyby obecnie chciał skorzystać z podłączenia do kanalizacji gminnej i korzystać z odliczenia wody tzw. ogrodowej, to nie może tego dokonać, ponieważ Gmina M. , projektując oraz wykonując instalacje kanalizacyjne, pominęła jego nieruchomość w podłączeniu do kanalizacji z uwagi na wysokie koszty. Podłączone są za to nieruchomości sąsiednie.
Skarżący zwrócił uwagę, że w samej jego miejscowości znajduje się kilkanaście rodzin będących w podobnej sytuacji, gdyż posiadają oczyszczalnie lub szamba, a nie mogą być podłączone do kanalizacji i nie mają możliwości odjęcia wody bezpowrotnie zużytej. Ich sytuacja jest więc znacząco gorsza niż pozostałych mieszkańców gminy, którzy mogą korzystać z odliczeń oraz podłączyć się do kanalizacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Według organu skarżący nie wykazał interesu prawnego w złożeniu skargi i powołał się jedynie na naruszenie ogólnej normy konstytucyjnej równości wobec prawa, poprzez zastosowanie wobec niego znacząco gorszych zasady rozliczania zużytej wody niż wobec pozostałych mieszkańców, którzy nie są wyposażeni w przydomową oczyszczalnię ścieków, a którzy mogą korzystać z "rozliczenia ryczałtowego" lub "dokonać odliczenia wody bezpowrotnie zużytej". Tego rodzaju twierdzenia mogłyby jednak świadczyć w ocenie organu co najwyżej o możliwości naruszenia pewnego interesu faktycznego skarżącego, a nie jego interesu prawnego. Żaden bowiem przepis prawa nie nadaje osobom wyposażonym w przydomową oczyszczalnię ścieków uprawnienia do obliczania wobec nich opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w określony, inny niż w stosunku do pozostałych odbiorców sposób. Do tej grupy odbiorców w drodze zaskarżonej uchwały zastosowano ogólne zasady rozliczania ilości zużytej wody, nie dyskryminując ani nie uprzywilejowując tej grupy w ramach przepisów Uchwały. Organ wskazał też, że niezależnie od tego, jak duże odnotowane zostałoby zużycie wody z konkretnej nieruchomości i niezależnie od tego, czy ilość zużytej wody byłaby pomniejszona o ilość wody bezpowrotnie zużytej w oparciu o wskazania dodatkowego wodomierza, czy nie, to wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i tak jest limitowana przez zapisy § 1 pkt 2 zaskarżonej Uchwały. Organ zauważył, że skarżący nie wykazał ani, że posiada zainstalowaną przydomową oczyszczalnię ścieków, ani nie wykazał ilości wody zużywanej przez swoje gospodarstwo domowe, ani, że w istocie zużywa jakiekolwiek ilości wody, które choćby potencjalnie mogłyby zostać zakwalifikowane jako "woda bezpowrotnie zużyta". Skarżący nie wykazał również twierdzeń, iż "dostawca wody odmawia zainstalowania dodatkowego wodomierza" w jego nieruchomości. Jednak nawet istnienie powyższych okoliczności nie wykazałoby jakiegokolwiek interesu prawnego skarżącego, wynikającego z konkretnego przepisu prawa.
W ocenie organu zapisy Uchwały dotyczące możliwości odliczenia od ilości zużywanej wody, wody bezpowrotnie zużytej w oparciu o wskazania dodatkowego wodomierza, stanowią pewnego rodzaju udogodnienie dla mieszkańców, którzy dzięki zamontowaniu dodatkowego wodomierza mogą uiszczać mniejsze opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie takiemu rozwiązaniu, które mieści się w ramach ustawowych i stanowi prawnie dopuszczalny sposób ustalania ilości zużytej wody na potrzeby ustalania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o którym mowa w delegacji ustawowej do podjęcia uchwały, zawartej w art. 6j ust. 3e ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepis Uchwały powoduje pomniejszenie opłaty za gospodarowania odpadami tych mieszkańców, którzy posiadają zainstalowany dodatkowy wodomierz, nie powodując jednocześnie w żaden sposób powiększenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi innych mieszkańców, tj. takich, którzy ww. dodatkowego wodomierza nie posiadają. Wyeliminowanie zatem z obrotu prawnego § 3 pkt 2 zaskarżonej Uchwały nie zmieniłoby zatem w żaden sposób sytuacji prawną osób, których nieruchomości nie są wyposażone w dodatkowy wodomierz, a jedynie mogłoby pogorszyć sytuację prawną innych osób, których nieruchomości są wyposażone w dodatkowy wodomierz.
Pismem z 10 czerwca 2024 r. skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy załączników w postaci: deklaracji Związku Gmin Dolnej Odry o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na 2023 r.; pisma P. sp. z o.o. w N. z 19 stycznia 2023 r. o odmowie zezwolenia na montaż podlicznika na ogród; fragmentu wypowiedzi Rzecznika Praw Obywatelskich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy
nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 147 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność
tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane
z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie
ich nieważności.
Obowiązkiem Sądu jest zatem zbadanie, czy wniesiona skarga podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny i czy spełnia wymogi formalne, do których
w niniejszej sprawie zaliczyć należy zaskarżenie uchwały z zakresu administracji publicznej oraz naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia wnoszącego skargę na uchwałę lub akt.
Przypomnieć zatem należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest uchwała nr 13/2021 Zgromadzenia Związku Gmin Dolnej Odry z dnia 15 października 2021 r. w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty
Wskazać zatem w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2021.1372 t.j.;
dalej: "u.s.g.") w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych gminy mogą tworzyć związki międzygminne. Związek międzygminny może być tworzony również w celu wspólnej obsługi, o której mowa w art. 10a. Związki międzygminne stanowią oddzielną kategorię jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną. Biorąc pod uwagę status prawny związku, wskazać należy, iż związkowi gmin mogą być przekazane wszelkie uzgodnione przez gminy zadania publiczne. Zgodnie
z art. 64 ust. 3 u.s.g. z dniem ogłoszenia statutu związku wszelkie prawa i obowiązki gmin uczestniczących w związku gmin związane z wykonywaniem przekazanych
mu zadań przechodzą z mocy prawa na właściwe organy tego związku. Zadania przekazane przez gminy stają się zadaniami własnymi związku. Związki gmin
nie mają statusu jednostek samorządu terytorialnego, nie oznacza to jednak,
że związek nie posiada delegacji ustawowej do stanowienia aktu prawa miejscowego w zakresie ustalenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 3 ust. 2a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości
i porządku w gminach (Dz.U.2021.888 t.j.; dalej: "u.c.p.g.") w razie wykonywania
przez związek międzygminny zadań, o których mowa w ust. 2 określone w ustawie prawa i obowiązki organów gminy, w tym uchwalanie aktów prawa miejscowego, wykonują właściwe organy tego związku (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2016 r.,
II FSK 3853/14). W konsekwencji powyższego uznać należy, że Związek Gmin Dolnej Odry, tj. Zgromadzenie Związku jako organ stanowiący, na gruncie obowiązujących przepisów był uprawniony do stanowienia aktu prawa miejscowego w zakresie ustalenia wysokości stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Sąd podkreśla, że powyższe nie jest sporne w sprawie.
Uchwałę w sprawie metody ustalania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia stawki tej opłaty niewątpliwie należy zaliczyć do uchwał z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g., zważywszy, że w orzecznictwie i doktrynie przeważa szerokie pojęcie sprawy z zakresu administracji publicznej. Szerokie rozumienie pojęcia sprawy z zakresu administracji publicznej zostało przyjęte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 1994 r. W. 10/93 (OTK 1994 cz. II poz. 46). Według niej cała działalność komunalna wykonywana w formach publicznoprawnych i mająca na celu realizację zadań publicznych, mieści się w zakresie administracji publicznej, a przez to może być poddawana kontroli sądu administracyjnego dokonywanej w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2003 r., II SA 659/02, Wokanda 2003/6/35). Tym samym, zdaniem Sądu, zaskarżona uchwała, jako akt z zakresu administracji publicznej, może zostać zaskarżona do sądu administracyjnego.
Dalej Sąd zbadał, czy zaskarżona uchwała narusza interes prawny Skarżącego, co daje legitymację do wniesienia skargi. Zgodnie bowiem z treścią
art. 101 ust. 1 u.s.g., prawo do zaskarżania uchwały na jego podstawie przysługuje jedynie podmiotowi, który wykaże naruszenie przez zaskarżoną uchwałę gminy – w rozpoznawanej sprawie Zgromadzenia Związku Gmin - własnego interesu prawnego lub uprawnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepis ten daje prawo skargi każdemu, czyj interes prawny lub uprawnienie zostało naruszone uchwałą organu gminy, podjętą w sprawie z zakresu administracji publicznej. Nie jest to natomiast skarga powszechna (actio popularis), służąca każdemu, kto zarzuca wyłącznie naruszenie obiektywnego porządku prawnego. Do jej wniesienia nie legitymuje stan zagrożenia naruszeniem prawa ani samo naruszenie prawa, bez wykazania związku tego naruszenia z sytuacją prawną skarżącego. Skarżący, kwestionując uchwałę organu gminy na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g., musi wykazać istnienie związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą, a jego indywidualną sytuacją prawną. Musi on udowodnić, że zaskarżona uchwała naruszając prawo, jednocześnie negatywnie wpływa na jego sferę prawnomaterialną, pozbawia go pewnych uprawnień albo uniemożliwia ich realizację (por. wyrok NSA z 1.03.2005 r., OSK 1437/04; wyrok NSA z 15.07.2014 r., II GSK 902/13 i wyrok WSA w Warszawie z 1.06.2005 r., II SA/Wa 1928/04). Interes prawny skarżącego,
do którego wprost nawiązuje cyt. art. 101 ust. 1 u.s.g., musi wynikać z normy prawa materialnego kształtującego sytuację prawną wnoszącego skargę, przy czym interes ten winien być bezpośredni i realny, aktualny, a nie przyszły, hipotetyczny
lub ewentualny. Związek pomiędzy własną, indywidualną sytuacją prawną skarżącego, a zaskarżoną uchwałą musi więc powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia danego podmiotu konkretnych uprawnień lub nałożenia na niego obowiązków. Niespełnienie natomiast powyższej przesłanki, winno skutkować odrzuceniem skargi - stosownie do art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a.
Skarżący niewątpliwie jest objęty zakresem odziaływania ww. uchwały (podlega opłatom za gospodarowanie odpadami komunalnymi za nieruchomość położoną w D. , gm. M.) a zatem posiada legitymację skargową w niniejszej sprawie, albowiem zaskarżona uchwała dotyczy bezpośrednio nałożonego na Skarżącego obowiązku ponoszenia opłaty w wysokości w niej określonej. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona w rozpoznawanej sprawie uchwała, stanowiła podstawę naliczania Skarżącemu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za nieruchomość położoną w D. , g. M. . Co więcej Skarżący do akt sprawy przedłożył pismo P. sp. z o.o. w N., z którego wynika, że dla jego nieruchomości położonej w [...] nr [...], powołując się na art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, odmówiono zgody na montaż podlicznika do pomiaru ilości bezpowrotnie zużytej wody, z uwagi na to, iż nie posiada on z ww. przedsiębiorstwem umowy na odbiór ścieków a jedynie dostawę wody.
Przechodząc zatem do istoty sporu w rozpoznawanej sprawie Sąd wskazuje, że rozpoznawana sprawa dotyczy skargi na ww. Uchwałę.
Sąd wskazuje również, że jako podstawa prawna zaskarżonej Uchwały wskazane zostały przepisy art. 6k ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 2a pkt 2 i 4, ust. 3 i 4a oraz art. 6j ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 3f oraz art. 3 ust. 2a u.c.p.g., art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1 w zw. z art. 69 ust. 3 u.s.g. oraz § 6 ust. 1 Statutu Związku Gmin Dolnej Odry.
Wyjaśnić należy zatem, że stosownie do treści art. 6c ust. 1 i ust. 2 u.p.c.g. gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Rada gminy może, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, postanowić o odbieraniu odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne. Przepis art. 6k ust. 1 pkt 1 u.p.c.g. zawiera ustawowe upoważnienia dla rady gminy i związku gmin do podjęcia uchwały w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi spośród metod określonych w art. 6j ust. 1 i 2 oraz do ustalenia stawki takiej opłaty. Zgodnie z kolei
z art. 6j ust. 1 w przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6c ust. 1, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn:
1) liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, lub
2) ilości zużytej wody z danej nieruchomości, lub
3) powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, z późn. zm.),
- oraz stawki opłaty ustalonej na podstawie art. 6k ust. 1.
W myśl ust. 2 w przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6c ust. 1, rada gminy może uchwalić stawkę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od gospodarstwa domowego.
Zgodnie z ust. 2a rada gminy może zróżnicować stawki opłat, o których mowa w ust. 1 i 2, w zależności od powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, ilości zużytej wody z danej nieruchomości lub lokalu mieszkalnego, liczby mieszkańców zamieszkujących nieruchomość, liczby osób lub ilości zużytej wody w gospodarstwie domowym, odbierania odpadów z terenów wiejskich lub miejskich, a także od rodzaju zabudowy lub od faktu objęcia nieruchomości uchwałą, o której mowa w art. 2a ust. 1. Rada gminy może stosować łącznie różne kryteria różnicujące stawki opłat.
Zgodnie zaś z ust. 3e w przypadku:
1) wyboru przez radę gminy metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w ust. 1 pkt 2,
2) wyboru przez radę gminy metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w ust. 2, i zróżnicowania stawki opłaty ze względu na ilość zużytej wody w gospodarstwie domowym,
3) ustalenia opłaty na podstawie ust. 3a
- rada gminy w uchwale, o której mowa w art. 6k ust. 1, określa sposób ustalania ilości zużytej wody na potrzeby ustalania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w szczególności sposób ustalania ilości zużytej wody w przypadku braku wodomierza lub w przypadku nieruchomości, dla których brak jest odpowiednich danych dotyczących ilości zużytej wody, lub odliczania wody zużytej na określone cele.
Uznać zatem należy, że wysokość opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi i wybór metody ustalenia opłaty należy do rady gminy
– w rozpoznawanej sprawie do Zgromadzenia Związku Gmin. Ponadto wskazać należy, że opłaty te są daninami publicznymi, ale niemającymi charakteru podatku (odróżnia je od podatku cecha odpłatności – por. wskazanego wyrok TK K 7/12, ), do których stosuje się przepisy O.p. i do których pobierania i określania właściwe są samorządowe organy podatkowe (art. 6q u.c.p.g.).
Zaskarżoną Uchwałą organ dokonał wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi spośród metod określonych w art. 6j ust. 1 i 2 u.c.p.g.
Jak stanowi bowiem § 1 Uchwały dokonuje się wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy:
1) w przypadku nieruchomości, w której średniomiesięczne zużycie wody nie przekracza 3,5 m3 opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi będzie ponoszona od gospodarstwa domowego;
2) w przypadku pozostałych nieruchomości opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn średniomiesięcznej ilości m3 zużytej wody na nieruchomości i stawki opłaty określonej w § 2 ust. 2, przy czym opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie może wynieść więcej niż 7,8% przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na 1 osobę ogółem za gospodarstwo domowe, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na 1 osobę ogółem, ogłoszonego w poprzednim roku kalendarzowym
Zasady natomiast ustalania ilości zużytej wody na potrzeby ustalenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, zostały zawarte w § 3 Uchwały.
Zgodnie bowiem z § 3 Uchwały określa się następujący sposób ustalenia ilości zużytej wody na potrzeby ustalenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w § 1 pkt 2:
1) na podstawie ilości m3 średniomiesięcznego zużycia wody za poprzedni rok kalendarzowy, na podstawie wskazań wodomierza głównego, z zastrzeżeniem pkt 2-5;
2) do ilości zużytej wody, o której mowa w pkt 1, nie wlicza się ilości bezpowrotnie zużytej wody za poprzedni rok kalendarzowy, której ilość ustala się na podstawie wskazań dodatkowego wodomierza (art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, Dz. U. z 2020 r. poz. 2028);
3) w przypadku nieruchomości, które nie są wyposażone w wodomierz, o którym mowa w pkt 1, do określenia ilości zużytej wody przyjmuje się 3,5 m3/miesiąc/osobę;
4) w przypadkach: nabycia własności nieruchomości lub nabycia prawa do władania nieruchomością (np. najem, dzierżawa), podłączenia nieruchomości do sieci wodociągowej, zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca, przez okres do zakończenia pierwszego pełnego roku kalendarzowego zamieszkiwania na nieruchomości, do określenia ilości zużytej wody przyjmuje się 3,5 m3/miesiąc/osobę;
5) w przypadku nieruchomości, która czasowo - powyżej 6 miesięcy następujących po sobie - nie była zgłoszona jako nieruchomość zamieszkała, do zakończenia pierwszego pełnego roku kalendarzowego zamieszkiwania na nieruchomości, do określenia ilości zużytej wody przyjmuje się 3,5 m3/miesiąc/osobę.
Analizując powyższe uregulowania u.c.p.g., a w szczególności art. 6j ust. 3e w kontekście zarzutów skargi, należy zatem uznać, że co do zasady organ miał prawo do wydania uchwały w której pozwolił na odliczanie wody zużytej na określone cele od ilości zużytej wody, dla potrzeb ustalania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami.
Zasadniczą zatem kwestią sporną było to, czy uchwalenie, że do ilości zużytej wody, o której mowa w pkt 1, nie wlicza się ilości bezpowrotnie zużytej wody za poprzedni rok kalendarzowy, której ilość ustala się na podstawie wskazań dodatkowego wodomierza [z odesłaniem do art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (Dz. U. z 2020 r. poz. 2028] – co pozostawiało poza zakresem powyższego uregulowania gospodarstwa domowe w których odprowadzanie ścieków następuje do przydomowej oczyszczalni ścieków lub zbiornika bezodpływowego (szamba) - stanowi naruszenie zasady równości o której mowa w art. 32 Konstytucji.
W ocenie Sądu zarzut strony w tym zakresie jest uzasadniony.
Co prawda jak już wskazano, art. 6j ust. 3e u.c.p.g. pozwala organowi na wprowadzenie regulacji powalającej na odliczanie wody zużytej na określone cele od ilości zużytej wody będącej podstawą naliczania opłaty, jednak regulacje te nie mogą dyskryminować określonych grup podmiotów.
W zaskarżonej Uchwale organ ustanowił, że do ilości zużytej wody, stanowiącej podstawę naliczenia wysokości opłaty nie wlicza się ilości bezpowrotnie zużytej wody za poprzedni rok kalendarzowy, której ilość ustala się na podstawie wskazań dodatkowego wodomierza (art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, Dz. U. z 2020 r. poz. 2028 dalej "u.z.w.").
Wyjaśnić zatem należy, że powyższy przepis u.z.w. stanowi, iż w rozliczeniach ilości odprowadzonych ścieków, ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadkach, gdy wielkość jej zużycia na ten cel ustalona jest na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy usług. Zatem z treści ww. przepisu art. 27 zarówno w ust. 6 u.z.w., jak i ustępów poprzednich tego artykułu wynika, że ustalenia ilości bezpowrotnie zużytej wody w jego rozumieniu dokonuje się tylko do potrzeb rozliczenia ilości odprowadzonych ścieków. Z istoty tej regulacji wynika zatem, że podlegają jej wyłącznie gospodarstwa domowe które odprowadzają ścieki do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Z tego też powodu odmawia się montażu podlicznika osobom/gospodarstwom które nie odprowadzają nieczystości płynnych do kanalizacji i nie mają podpisanej umowy na odbiór ścieków (właściciele przydomowych oczyszczalni ścieków/zbiorników bezodpływowych tj. szamb) i nie mogą one skorzystać z regulacji § 3 pkt 2 Uchwały.
Wyjaśnić należy tu, że u.c.p.g. przewiduje różnorakie formy postępowania z nieczystościami ciekłymi. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych (...). Jednym bowiem ze sposobów utrzymywania porządku w odniesieniu do nieczystości płynnych jest bowiem wskazywane w art. 5 ust. 1 pkt 3 a u.c.p.g. gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych lub osadnikach w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków;
Sąd zauważa, że przyczyną powodującą przyjmowanie regulacji w stosownych uchwałach, pozwalających na odliczanie zużytej "bezpowrotnie" wody od ilości wody, stanowiącej podstawę obliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami jest na ogół to, aby wysokość tej opłaty dla mieszkańców domów jednorodzinnych nie była sztucznie zawyżana poprzez zaliczanie do podstawy jej obliczania wody zużywanej "na zewnątrz" budynku, najczęściej do potrzeb utrzymania ogrodu. Dlatego też często używa się przy tym pojęcia "woda ogrodowa". Wysokość zużycia tej wody do potrzeb utrzymania ogrodu nie ma bowiem na ogół istotnego związku z ilością wytwarzanych odpadów, natomiast istotnie zawyża wysokość samej opłaty.
Zdaniem Sądu dyskryminująca i naruszająca zasadę równości wynikającą z art. 32 Konstytucji RP jest sytuacja w której, tak jak w zaskarżonej uchwale, obniżenie to jest dopuszczalne tylko i wyłącznie dla osób/gospodarstw, które odprowadzają nieczystości ciekłe do kanalizacji, natomiast nie jest to dopuszczalne dla osób/gospodarstw które odprowadzają nieczystości ciekłe do zbiorników bezodpływowych/oczyszczalni przydomowych.
Zdaniem Sądu nie ma bowiem racjonalnego uzasadnienia do tego, aby woda zużyta np. w ogrodzie, obniżała wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami właścicielowi nieruchomości odprowadzającemu ścieki do kanalizacji, a nie obniżała wysokości tej samej opłaty właścicielowi nieruchomości odprowadzającemu ścieki do oczyszczalni przydomowej/ zbiornika bezodpływowego (szamba).
Sąd jednocześnie wyjaśnia, że wydając powyższy wyrok miał na uwadze pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt III FSK 614/22, wydanym w wyniku skargi na uchwałę tego samego organu (jak również na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej tego samego organu), a z którego wynika, iż sąd administracyjny kontrolując uchwałę nie może stwierdzić nieważności jej konkretnego przepisu jedynie w określonym zakresie (np. w odniesieniu do części jej adresatów). Jak wynika bowiem z lektury tego wyroku NSA, niedopuszczalne jest unieważnienie danej jednostki redakcyjnej przepisu uchwały jedynie w odniesieniu do części adresatów uchwały i takie działanie wykracza poza możliwość orzekania sądu co do uchwały. Jak podkreśla NSA znajdując podstawę do stwierdzenia nieważności części uchwały sąd może to uczynić, ale jedynie co do całej, konkretnej myśli wyrażonej odpowiednio w jednostce redakcyjnej aktu.
Zatem zgadzając się z powyższym stanowiskiem NSA, jak i również w istocie ze stanowiskiem organu, że "wyeliminowanie z obrotu prawnego tylko § 3 pkt 2 zaskarżonej Uchwały nie zmieniłoby zatem w żaden sposób sytuacji prawnej osób, których nieruchomości nie są wyposażone w dodatkowy wodomierz, a jedynie mogłoby pogorszyć sytuację prawną innych osób, których nieruchomości są wyposażone w dodatkowy wodomierz" – Sąd uznał, że koniecznym jest wyeliminowanie całej regulacji zawartej w § 3 zaskarżonej uchwały, co pozwoli organowi, jak i skłoni go do ponownej i całościowej regulacji wskazanego mechanizmu ustalenia ilości zużytej wody na potrzeby ustalenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z uwzględnieniem wadliwości tego mechanizmu dostrzeżonej przez Sąd, w odniesieniu do gospodarstw/osób odprowadzających nieczystości ciekłe do przydomowych oczyszczalni ścieków/zbiorników bezodpływowych .
Zatem wobec faktu, że kontrolowana Uchwała w § 3, w zakresie wskazanym w niniejszym uzasadnieniu, została podjęta z naruszeniem zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP, Sąd uznał że zaszła konieczność stwierdzenia jej nieważności w tej części. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., orzekł
jak w pkt I sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z 205 § 1 P.p.s.a.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.