I SA/Sz 1504/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Szczecinie uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów, uznając prawo do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w przypadku nabycia przez zasiedzenie fizycznie wydzielonej części nieruchomości przez współwłaściciela.
Sprawa dotyczyła prawa do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przy nabyciu przez zasiedzenie udziału w lokalu mieszkalnym. Skarżąca nabyła część lokalu przez dziedziczenie, a następnie przez zasiedzenie kolejny udział, który odpowiadał fizycznie wydzielonej części nieruchomości. Organ podatkowy odmówił zastosowania zwolnienia, twierdząc, że zasiedzenie dotyczyło jedynie udziału, a nie fizycznie wydzielonej części. Sąd, opierając się na wcześniejszym wyroku NSA, uchylił interpretację, stwierdzając, że zwolnienie ma zastosowanie do fizycznie wydzielonych części nieruchomości nabytych przez zasiedzenie przez współwłaściciela, do wysokości jego udziału.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę ze skargi L. Sz. na interpretację indywidualną Ministra Finansów dotyczącą zastosowania zwolnienia z art. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn (u.p.s.d.). Skarżąca nabyła pierwotnie udział w lokalu mieszkalnym przez dziedziczenie po matce. Następnie, wraz z mężem, nabyła przez zasiedzenie kolejny udział w tym lokalu, który odpowiadał fizycznie wydzielonej części nieruchomości, z której korzystali. Organ podatkowy uznał, że zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. nie ma zastosowania, ponieważ skarżąca nabyła jedynie udział, a nie fizycznie wydzieloną część nieruchomości jako nowy przedmiot własności. Sąd pierwszej instancji początkowo oddalił skargę, jednak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 września 2013 r. uchylił ten wyrok, wskazując, że zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. odnosi się do sytuacji, gdy współwłaściciele dokonują fizycznego podziału nieruchomości i każdy nabywa jedną z wydzielonych części. Sąd NSA podkreślił, że współwłaściciel może nabyć przez zasiedzenie udział drugiego współwłaściciela w fizycznie wydzielonej części nieruchomości, a ta część korzysta ze zwolnienia do wysokości udziału. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Szczecinie, związany wykładnią NSA, uznał skargę za zasadną. Sąd wyjaśnił, że zasiedzenie może dotyczyć fizycznie wydzielonych części nieruchomości, a zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. ma charakter techniczny i upraszcza opodatkowanie w sytuacji przekształcenia prawa. Sąd podkreślił, że nabycie przez zasiedzenie fizycznie wydzielonej części nieruchomości przez współwłaściciela, do wysokości jego udziału, spełnia przesłanki do zastosowania zwolnienia. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, zwolnienie ma zastosowanie do fizycznie wydzielonych części nieruchomości nabytych przez zasiedzenie przez współwłaściciela, do wysokości jego udziału we współwłasności.
Uzasadnienie
Sąd, opierając się na wykładni NSA, uznał, że zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. ma charakter techniczny i służy uproszczeniu opodatkowania w sytuacji przekształcenia prawa. Nabycie przez zasiedzenie fizycznie wydzielonej części nieruchomości przez współwłaściciela, do wysokości jego udziału, spełnia przesłanki do zastosowania tego zwolnienia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.p.s.d. art. 4 § ust. 1 pkt 8
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Zwalnia się od podatku nabycie własności fizycznie wydzielonych części nieruchomości w drodze zasiedzenia przez osoby będące współwłaścicielami ułamkowych części nieruchomości - do wysokości udziału we współwłasności.
Pomocnicze
u.p.s.d. art. 1 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Przedmiotem opodatkowania jest nabycie tytułem zasiedzenia przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
u.p.s.d. art. 5
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.
u.p.s.d. art. 6 § ust. 1 pkt 6
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Obowiązek podatkowy w przypadku nabycia w drodze zasiedzenia powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie.
p.p.s.a. art. 190
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną.
k.c. art. 45
Kodeks cywilny
Definicja rzeczy jako przedmiotu materialnego, wyodrębnionego i mogącego samodzielnie występować w obrocie.
k.c. art. 46 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja nieruchomości.
k.c. art. 195
Kodeks cywilny
Definicja współwłasności jako prawa własności przysługującego kilku osobom.
k.c. art. 198
Kodeks cywilny
Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych.
k.c. art. 206
Kodeks cywilny
Każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej.
k.c. art. 172
Kodeks cywilny
Zasiedzenie jako instytucja nabycia prawa na skutek upływu czasu.
k.c. art. 176
Kodeks cywilny
Zasiedzenie jako instytucja nabycia prawa na skutek upływu czasu.
k.r.o. art. 501
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
W razie ustania wspólności majątkowej, udziały małżonków są równe.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. ma zastosowanie do fizycznie wydzielonych części nieruchomości nabytych przez zasiedzenie przez współwłaściciela, do wysokości jego udziału. Nabycie przez zasiedzenie fizycznie wydzielonej części nieruchomości przez współwłaściciela, odpowiadającej jego udziałowi, jest technicznym uproszczeniem opodatkowania.
Odrzucone argumenty
Zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. nie ma zastosowania, gdy zasiedzenie dotyczy jedynie udziału, a nie fizycznie wydzielonej części nieruchomości jako nowego przedmiotu własności.
Godne uwagi sformułowania
górną granicą zwolnienia przewidzianego art. 4 ust.1 pkt 8 u.p.s.d. jest wysokość udziału we współwłasności (w tym przypadku spadkowej), przysługującej osobie, która zasiedziała wydzieloną fizycznie cześć nieruchomości. zasiedzieć można wyłącznie cudzą nieruchomość współwłaściciel może nabyć przez zasiedzenie tylko udział drugiego współwłaściciela w fizycznie wydzielonej części nieruchomości. zwolnienie uregulowane w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. odnosi się do takiej sytuacji, gdy dwie lub więcej osób jest współwłaścicielami nieruchomości, dokonują fizycznego nieformalnego jej podziału i następnie każdy lub jeden z nich nabywa jedną z wydzielonych jej części. zarówno pod rządem obowiązywania kodeksu cywilnego, jak i prawa rzeczowego z 1946 r. – w nauce prawa i w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że dopuszczalne jest zasiedzenie przez współwłaścicieli fizycznie określonych części nieruchomości.
Skład orzekający
Joanna Wojciechowska
przewodniczący
Marzena Kowalewska
sprawozdawca
Alicja Polańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przy nabyciu przez zasiedzenie fizycznie wydzielonych części nieruchomości przez współwłaściciela."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zasiedzenie dotyczy fizycznie wydzielonej części nieruchomości, a nie tylko idealnego udziału.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii podatkowej związanej z zasiedzeniem nieruchomości i interpretacją przepisów, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym i cywilnym.
“Zasiedzenie nieruchomości a podatek – kiedy zwolnienie działa na Twoją korzyść?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Sz 1504/13 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2014-02-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2013-12-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Alicja Polańska Joanna Wojciechowska /przewodniczący/ Marzena Kowalewska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6114 Podatek od spadków i darowizn 6560 Hasła tematyczne Interpretacje podatkowe Skarżony organ Minister Finansów Treść wyniku Uchylono zaskarżoną intepretację indywidualną Powołane przepisy Dz.U. 2004 nr 142 poz 1514 art 4 ust1. pkt 8 Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi L. Sz. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w B. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego 1. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącej L. Sz. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie W dniu 29 września 2010 r. wpłynął do Izby Skarbowej Biura Krajowej Informacji Podatkowej wniosek L. S. o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej zastosowania zwolnienia z art. 4 ust.1 pkt 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r. Nr 142, poz. 1514 ze zm. - zwaną dalej "u.p.s.d."). We wniosku tym został przedstawiony następujący stan faktyczny. Pierwotnie właścicielami lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ulicy [...] , stanowiącego odrębny przedmiot własności, byli dziadkowie Wnioskodawczyni. Po ich śmierci (babcia zmarła [...] r., dziadek zaś w roku [...] ) spadek, w skład którego wchodził wyżej powołany lokal mieszkalny nr [...], nabyła w całości w drodze dziedziczenia ustawowego ich jedyna córka, M. S., tj. matka Wnioskodawczyni. Po jej śmierci, w roku 1996 spadek w drodze dziedziczenia ustawowego nabyły: Wnioskodawczyni - L. S. w udziale ½ części w masie spadkowej i Jej dwie bratanice w udziałach po ¼ części. W skład spadku po M. S., oprócz lokalu mieszkalnego, wchodziły również inne przedmioty. Prawomocne stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej matce M. S. zapadło w roku 2003. Ze względu na przewlekłość postępowania w sprawie o dział spadku, Wnioskodawczyni wraz z mężem, R. S. wystąpiła na drogę sądową o zasiedzenie lokalu mieszkalnego. W roku 2008 Sąd prawomocnie stwierdził, że w przedmiotowym lokalu mieszkalnym Wnioskodawczyni wraz z mężem, R. S. nabyli przez zasiedzenie do majątku wspólnego udział wynoszący [...] części. Mąż Wnioskodawczyni obecnie nie żyje. Udziały we wspólnym majątku były równe. W tej sytuacji – zdaniem Wnioskodawczyni – należy uznać, że z mocy prawa po śmierci męża zachowała Wnioskodawczyni z tytułu zasiedzenia udział wynoszący [...] części tego lokalu. Udział zaś, jaki wcześniej przypadł Wnioskodawczyni z tytułu dziedziczenia tego lokalu, wynosił [...] części. Podatek z tytułu dziedziczenia po swojej matce, jak i mężu, Wnioskodawczyni już zapłaciła. Nadto Wnioskodawczyni wskazała, że udział [...] części, jaki zasiedziała wraz z mężem w lokalu, ustalono w oparciu o to, z jakiej fizycznie części tego lokalu korzystała wraz z mężem przez czas wymagany do zasiedzenia –[...] m ² z [...] m ² oraz, że obowiązek podatkowy z tytułu zasiedzenia powstał w 2008 r., wtedy kiedy Wnioskodawczyni była już współwłaścicielką lokalu nr [...]. W związku z powyższym Wnioskodawczyni zadała następujące pytanie. Czy w powyższym stanie faktycznym w oparciu o treść art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d., a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 1992 r., sygn. akt III SA 2258/92, Wnioskodawczyni zapłaci podatek od zasiedzenia udziału w lokalu, czy też brak podstawy opodatkowania, gdyż zwolnienie (wysokość udziału nabyta w drodze dziedziczenia) pochłania w całości podstawę opodatkowania (wysokość udziału nabytego przez zasiedzenie)? A zatem, czy ma zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d.? Zdaniem Wnioskodawczyni przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn jednoznacznie odnoszą się do jej przypadku i zwalniają ją z obowiązku podatkowego związanego z uzyskanym zasiedzeniem, gdyż udział w tym lokalu z tytułu zasiedzenia jest większy od udziału jaki nabyła Wnioskodawczyni, w tym lokalu z tytułu dziedziczenia, zgodnie z powołanym orzeczeniem NSA, w myśl którego górną granicą zwolnienia przewidzianego art. 4 ust.1 pkt 8 u.p.s.d. jest wysokość udziału we współwłasności (w tym przypadku spadkowej), przysługującej osobie, która zasiedziała wydzieloną fizycznie cześć nieruchomości. Na tle przedstawionego stanu faktycznego Dyrektor Izby Skarbowej, jako organ upoważniony przez Ministra Finansów do wydania interpretacji przepisów prawa podatkowego w interpretacji indywidualnej z dnia 28 grudnia 2010 r. nr [...] stwierdził, że stanowisko L S. przedstawione we wniosku z dnia 24 września 2010 r. o udzielenie pisemnej interpretacji - jest nieprawidłowe, gdyż Wnioskodawczyni nie nabyła w drodze zasiedzenia fizycznie wydzielonej części nieruchomości rozumianej jako nowy przedmiot własności (samoistna, odrębna rzecz, wydzielona z większej rzeczy macierzystej) a jedynie udział w niej, i w związku z tym zwolnienie przewidziane w art. 4 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn w ogóle nie ma zastosowania w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku. W dniu 11 kwietnia 2011 r. L. S., za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej, jako organu upoważnionego przez Ministra Finansów do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. pisemną interpretację przepisów prawa, zarzucając jej błędną i dowolną wykładnię przepisów prawa podatkowego w zakresie ustalenia zwolnienia określonego w art. 4 ust.1 pkt 8 u.p.s.d., wnosząc przy tym o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 446/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę L S. na powyższą interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2010 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżąca wskazała we wniosku, że w drodze zasiedzenia wspólnie z mężem nabyła określony udział w lokalu mieszkalnym nr 2, wskazując przy tym, że obecnie mąż nie żyje, a w związku z tym, że ich udziały w majątku wspólnym były równe, zdaniem skarżącej uznać należy, że z mocy prawa po zmarłym mężu zachowała udział [...] części tego lokalu mieszkalnego. W ocenie Sądu, to jest niewystarczające do ustalenia, czy po stronie Skarżącej doszło do fizycznego wydzielenia części nieruchomości w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d., zdarzenie to bowiem winno być odpowiednio udokumentowane organowi, gdyż stan współwłasności nieruchomości z tytułu zasiedzenia po śmierci męża skarżącej się zmienił. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Skarżącej od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2518/11 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji błędnie uznał, że Skarżącej nie przysługuje zwolnienie podatkowe uregulowane w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zwolnienie uregulowane w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. odnosi się do takiej sytuacji, gdy dwie lub więcej osób jest współwłaścicielami nieruchomości, dokonują fizycznego nieformalnego jej podziału i następnie każdy lub jeden z nich nabywa jedną z wydzielonych jej części. Jako że zasiedzieć można wyłącznie cudzą nieruchomość współwłaściciel może nabyć przez zasiedzenie tylko udział drugiego współwłaściciela w fizycznie wydzielonej części nieruchomości. Stosownie do tezy postawionej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 1992 r., sygn. akt III SA 2258/92 właśnie ta fizycznie wydzielona część nieruchomości należąca do współwłaściciela korzysta ze zwolnienia określonego w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. Górną granicą tego zwolnienia jest przysługujący mu udział we współwłasności. Zatem aby móc stwierdzić, czy w danym przypadku miało miejsce nabycie przez zasiedzenie własności fizycznie wydzielonych części nieruchomości, konieczne jest stwierdzenie, że pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości istniał nieformalny fizyczny jej podział na części do wyłącznego korzystania przez poszczególnych współwłaścicieli. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona interpretacja indywidualna narusza prawo. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwana: "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji nie można więc oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w cyt. art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na Sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Stan faktyczny natomiast, ustalony w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ zmianie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny w świetle przedstawiona stanu faktycznego, czy Skarżąca wspólnie z mężem nabyła w drodze zasiedzenia własność fizycznie wydzielonych części nieruchomości, co skutkowałoby zastosowaniem zwolnienia uregulowanego w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym z wyroku z dnia 6 wrzesnia 2013 r., w myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 u.p.s.d. przedmiotem opodatkowania jest nabycie tytułem zasiedzenia przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 5 u.p.s.d. obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. W przypadku nabycia w drodze zasiedzenia obowiązek ten powstaje - w myśl regulacji art. 6 ust. 1 pkt 6 u.p.s.d. - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Z kolei przepis art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności fizycznie wydzielonych części nieruchomości w drodze zasiedzenia przez osoby będące współwłaścicielami ułamkowych części nieruchomości - do wysokości udziału we współwłasności. Powyższe zwolnienie stanowi zwolnienie o charakterze technicznym, czyli mającym na celu uproszczenie podstawy podstawy wymiaru podatku od spadków i darowizn. Nabycie własności fizycznie wydzielonych części nieruchomości w drodze zasiedzenia przez osoby będące współwłaścicielami ułamkowych części nieruchomości, do wysokości udziału we współwłasności (górna granica), w istocie polegałoby na zaliczeniu wartości udziału we współwłasności do długów i ciężarów, a wartości fizycznej części nieruchomości do wartości rzeczy, o której mowa w art. 7 ust. 1 u.p.s.d. Wprowadzenie zwolnienia upraszcza więc tylko system opodatkowania. Tego typu zwolnienie nie dotyczy zatem sytuacji faktycznoprawnej, w której nabyte w drodze zasiedzenia fizyczne części nieruchomości są większe niż przypadające temu nabywcy udziały we współwłasności. Należy także zauważyć, że nabycie przez współwłaściciela nieruchomości jej części wydzielonej fizycznie nie uprawnia do wykreślenia go z grona współwłaścicieli co do pozostałej części tej nieruchomości. W uchwale z dnia 19 grudnia 1968 r., III CZP 106/68, OSNC 1969, nr 6, poz. 108, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że "zarówno pod rządem obowiązywania kodeksu cywilnego, jak i prawa rzeczowego z 1946 r. – w nauce prawa i w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że dopuszczalne jest zasiedzenie przez współwłaścicieli fizycznie określonych części nieruchomości. (...) Dla oceny zasiedzenia przez poszczególnych współwłaścicieli fizycznie wydzielonych i posiadanych części obojętną jest rzeczą, czy części te odpowiadają dotychczasowym ich udziałom, w jakich byli oni współwłaścicielami w ułamkowych częściach. Z chwilą bowiem upływu terminów potrzebnych do zasiedzenia dotychczasowi współwłaściciele stają się z mocy samego prawa wyłącznymi właścicielami wydzielonych i posiadanych przez nich części fizycznych danej nieruchomości. Z tą chwilą ustaje też współwłasność i każdy z dotychczasowych współwłaścicieli staje się właścicielem posiadanej przez niego fizycznej części nieruchomości. Dlatego też stan ten nie może w żadnym wypadku prowadzić do modyfikacji udziałów we współwłasności, która już przestała istnieć". Pogląd ten jest aktualny także obecnie (postanowienie SN z dnia 14 października 1999 r., I CKN 154/98, LEX nr 50683; uchwała SN z dnia 26 stycznia 1978 r., III CZP 96/77 OSNC 1978, nr 11, poz. 195). Innymi słowy: zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. następuje wyłącznie dlatego, że w konkretnym przypadku dochodzi jedynie do przekształcenia prawa, którego wartość nie ulega w istocie poważniejszej zmianie. (por. Stefan Babiarz, Komentarz do art. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, LEX). Interpretacja pojęcia "fizycznie wydzielonych części nieruchomości" wymaga odwołania do prawa cywilnego określającego takie pojęcia jak rzecz, nieruchomość, współwłasność oraz zasiedzenie. Stosownie do art. 45 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze z m. – dalej zwana "K.c.") rzeczami w rozumieniu kodeksu są tylko przedmioty materialne. W rozumieniu tego przepisu rzecz jako przedmiot stosunków cywilnoprawnych musi charakteryzować się następującymi cechami: być przedmiotem materialnym, stanowić przedmiot wyodrębniony, który może samodzielnie występować w obrocie (zob. Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do artykułów 1-44911 pod redakcją K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 247). W literaturze powszechnie akceptuje się definicję rzeczy rozumianą w ten sposób, iż rzeczami są materialne części przyrody w stanie pierwotnym lub przetworzonym, na tyle wyodrębnione (w sposób naturalny lub sztuczny), że w stosunkach społeczno-gospodarczych mogą być traktowane jako dobra samoistne. Natomiast nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 § 1 K.c.). Odnosząc się w dalszej kolejności do kwestii współwłasności, podnieść należy, że stosownie do treści przepisu art. 195 K.c. własność tej samej rzeczy może niepodzielnie przysługiwać kilku osobom (współwłasność). Przepis ten zawiera opisową definicję współwłasności jako rodzaju własności charakteryzującego się tym, że jedno i to samo prawo przysługuje więcej niż jednej osobie. Generalnie współwłasność przedstawia się jako prawo własności składające się z zespolonych udziałów. Wspólne prawo własności nie podlega podziałowi, który by je rozdzielał według jakichkolwiek kryteriów na odrębne, rozłączne uprawnienia współwłaścicieli. Niepodzielność wspólnego prawa polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części (por. S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003, s. 242 i nast.). W literaturze podkreśla się, że naturę prawa współwłasności określają trzy cechy: jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa, które polega na tym, że każdy ze współuprawnionych ma prawo do całej rzeczy (ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli), a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części fizycznej. Występują dwa rodzaje współwłasności: współwłasność w częściach ułamkowych i współwłasność łączna (art. 196 § 1 K.c.). W ramach współwłasności w częściach ułamkowych każdemu współwłaścicielowi przysługuje udział w prawie własności określony ułamkiem. Jest to samodzielne prawo, którym uprawniony może samodzielnie i wyłącznie dysponować. Współwłasność łączna nie wyróżnia natomiast udziałów. Jest związana z innym stosunkiem prawnym, który wprowadza ten rodzaj współwłasności. Typowe rodzaje współwłasności to małżeńska wspólność majątkowa (zgodnie z art. 31-46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) czy wspólność majątku wspólników spółki cywilnej (art. 863 K.c.). Jednocześnie, zgodnie z art. 198 K.c., każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Z istoty współwłasności wynika, że każdy ze współwłaścicieli jest także uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 K.c.). Każdy ze współwłaścicieli ma zatem prawo do korzystania z całej rzeczy. Korzystanie to obejmuje możliwość używania rzeczy, pozostaje zatem w ścisłym związku z faktycznym władaniem rzeczą (współposiadaniem), a ograniczone jest prawami pozostałych współwłaścicieli. Jest to tzw. ustawowy sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż współwłaściciele mogą w drodze nieformalnej umowy ustalić inny sposób korzystania z rzeczy poprzez wydzielenie każdemu z nich poszczególnych części rzeczy do wyłącznego użytku (tzw. podział quoad usum). W odniesieniu do nieruchomości polega on na wydzieleniu każdemu ze współwłaścicieli fizycznie określonej jej części. Ustalenie tych zasad rodzi skutki jedynie w sferze obligacyjnej, nie zmienia stosunków własnościowych. Z kolei zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu. Umożliwia ono, sankcjonując stan faktyczny, usunięcie długotrwałej niezgodności między stanem prawnym a stanem posiadania. Uregulowane zostało generalnie w art. 172-176 K.c. Na skutek zasiedzenia, które następuje ex lege, dotychczasowy uprawniony traci swoje prawo, a nabywca uzyskuje je niezależnie od niego; jest więc ono pierwotnym sposobem nabycia prawa podmiotowego. Nabyć przez zasiedzenie można tylko prawa rzeczowe i to jedynie niektóre. Prawem podlegającym zasiedzeniu jest przede wszystkim prawo własności, zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchomych. Przyjmuje się także za dopuszczalne nabycie w drodze zasiedzenia udziału we współwłasności (por. cyt. już postanowienie SN z dnia 14 października 1999 r., I CKN 154/98, Lex nr 50683; J. Hans, J. Ignatowicz, Dwugłos w sprawie zasiedzenia udziału we współwłasności, NP 1956, nr 9). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 1997 r. (II CKN 408/97, OSN 1998, nr 4, poz. 61), a ostatnio w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2010 r. (III CSK 300/09, Lex nr 852670), nie można też wykluczyć zasiedzenia przez współwłaściciela udziału innego współwłaściciela. Przypomnieć również należy nadal aktualny pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 stycznia 1978 r., sygn. akt III CZP 96/77 (OSNC 1978/11/195), w którym Sąd wskazał, że przedmiotem nabycia własności przez zasiedzenie może być zarówno nieruchomość gruntowa, jak i jej fizycznie wydzielona część, a także udział w prawie własności, czyli tak zwana idealna część nieruchomości. Ponadto Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 1988 r., sygn. akt III CRN 459/87 (LEX nr 8858) stwierdził, że część budynku może być przedmiotem samoistnego posiadania tylko wówczas, gdy stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności, taka część składowa (piwnica usytuowana pod domem mieszkalnym zajmowanym przez właściciela zabudowanego nim gruntu) nie może zostać nabyta w drodze zasiedzenia, zaś w uchwale z dnia 15 marca 1989 r., sygn. akt III CZP 14/89 (OSNC 1990, nr 2, poz. 27) za niedopuszczalne uznał też nabycie własności przez zasiedzenie jednego z kilku pokoi wchodzących w skład lokalu mieszkalnego. Wskazać również należy, że nabycie własności nieruchomości w drodze dziedziczenia wyklucza możliwość nabycia ich własności w drodze zasiedzenia, gdyż nie można zasiedzieć tego, co jest już własnością danej osoby (por. postanowienie SN z dnia 5 stycznia 1972 r., sygn.. akt II CR 534/71, LEX nr 7047). Przedmiotem nabycia może być zatem każda rzecz, która nie jest wyłączona z obrotu ze względu na jej charakter, osobę posiadacza albo gdy przepisy szczególnie wyłączają jej ze sposobu nabycia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 446/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przedmiotowej sprawie Skarżąca we wniosku o interpretację podnosiła, że fizycznie są wydzielone części w lokalu. Zatem błędna jest interpretacja, że do przedstawionego stanu faktycznego nie ma zastosowania zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. Skarżąca w 2008 r. – na mocy prawomocnego wyroku sądu - nabyła wraz z mężem do majątku wspólnego przez zasiedzenie własność udziału wynoszącego 11917/14849 we współwłasności lokalu mieszkalnego. Udział ten został ustalony przez Sąd w oparciu o to, z jakiej fizycznie części lokalu Skarżąca wraz z mężem korzystała przez czas wymagany do zasiedzenia, tj. [...] m2 z [...] m2. Bezspornym natomiast jest, że Skarżąca przed nabyciem udziału w lokalu mieszkalnym z tytułu zasiedzenia była już jego właścicielem w części [...] z tytułu dziedziczenia. W związku ze śmiercią męża Skarżącej zachowała ona udział w lokalu mieszkalnym w wysokości [...] ([...] : 2). Stosownie bowiem do treści art. 501 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przypomnieć jeszcze raz należy, że zwolnienie uregulowane w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. odnosi się do takiej sytuacji, gdy dwie lub więcej osób jest współwłaścicielami nieruchomości, dokonują fizycznego nieformalnego jej podziału i następnie każdy lub jeden z nich nabywa jedną z wydzielonych jej części. Jako że zasiedzieć można wyłącznie cudzą nieruchomość współwłaściciel może nabyć przez zasiedzenie tylko udział drugiego współwłaściciela w fizycznie wydzielonej części nieruchomości. Konkludując, w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę, że nabycie przez Skarżącą z tytułu zasiedzenia udziału [...] w lokalu mieszkalnym nastąpiło w oparciu o to, z jakiej fizycznie części lokalu Skarżąca wraz z mężem korzystała przez czas wymagany do zasiedzenia, zaś stosownie do tezy postawionej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 1992 r., sygn. akt III SA 2258/92 właśnie ta fizycznie wydzielona część nieruchomości należąca do współwłaściciela korzysta ze zwolnienia określonego w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d., zgodnie z którym górną granicą tego zwolnienia jest przysługujący mu udział we współwłasności. Udział ten jest jednakowy dla dowolnej części wspólnej nieruchomości, bez względu na wielkość tej części i stosunek liczbowy jej powierzchni do powierzchni całej rzeczy; niedopuszczalne i zbędne jest badanie, czy przedmiot zasiedzenia odpowiada powierzchnią udziałowi podatnika we współwłasności. W związku z tym, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie co bezsporne wynika ze stanu faktycznego przedstawionemu przez stronę w związku z interpretacją, pomiędzy Skarżącą a jej mężem oraz pozostałymi współwłaścicielami nieruchomości istniał nieformalny fizyczny podział na części do wyłącznego korzystania przez poszczególnych właścicieli co skutkowało nabyciem przez zasiedzenie własności tych fizycznie wydzielonych części zaś powyższe spełniało przesłanki do zastosowania zwolnienia uregulowanego w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. Rozpoznając ponownie sprawę organ interpretacyjny uwzględni przedstawione powyżej rozważania dotyczące spełnienia przez Skarżącą przesłanki do zwolnienia określonego w art. 4 ust. 1 pkt 8 u.p.s.d. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI