I SA/Sz 11/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2025-06-11
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościewidencja gruntów i budynkóworgan odwoławczypostępowanie dowodoweuchylenie decyzjizasada dwuinstancyjnościzakaz orzekania na niekorzyść strony

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował przepis o uchyleniu decyzji organu I instancji, zamiast merytorycznie rozpoznać sprawę.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości, gdzie organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, powołując się na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. WSA w Szczecinie uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p. i w istocie próbował obejść zakaz orzekania na niekorzyść strony (art. 234 O.p.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu I instancji ustalającą zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości. Organ odwoławczy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie potrzebą ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, powołując się na art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej (O.p.). Skarżący zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych, w tym błędne zastosowanie art. 233 § 2 O.p. i pominięcie dowodów świadczących o mieszkalnym wykorzystaniu budynków. Sąd uznał skargę za zasadną. W uzasadnieniu podkreślono, że decyzja kasacyjna na podstawie art. 233 § 2 O.p. jest wyjątkiem i wymaga wykazania konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, a organ odwoławczy ma obowiązek wskazać konkretne okoliczności faktyczne do zbadania. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie wykazał takich przesłanek, a jego działanie miało na celu obejście zakazu orzekania na niekorzyść strony (art. 234 O.p.). Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że organ odwoławczy powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę lub zastosować art. 229 O.p. do uzupełnienia materiału dowodowego, a nie stosować art. 233 § 2 O.p. w sposób nieuzasadniony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może zastosować art. 233 § 2 O.p. bez wykazania konkretnych przesłanek wskazujących na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Zastosowanie tego przepisu jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p. i w istocie próbował obejść zakaz orzekania na niekorzyść strony (art. 234 O.p.). Organ odwoławczy powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę lub uzupełnić materiał dowodowy na podstawie art. 229 O.p., a nie stosować art. 233 § 2 O.p. w sposób nieuzasadniony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

O.p. art. 233 § § 2

Ustawa - Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.o.l. art. 2 § 1 pkt 1, pkt 2

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.o.l. art. 3 § 1 pkt 1

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.o.l. art. 4 § 1 pkt 1, pkt 2

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.o.l. art. 5 § 1 pkt 2 lit. a - lit. e

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.o.l. art. 6 § ust. 7

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.g.k. art. 20 § ust. 1

Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne

u.p.g.k. art. 21 § ust. 1

Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne

O.p. art. 120

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 125 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 127

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 194 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 200 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 1 pkt 6 i § 4

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 229

Ustawa - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 234

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p. Organ odwoławczy zastosował art. 233 § 2 O.p. w celu obejścia zakazu orzekania na niekorzyść strony (art. 234 O.p.). Organ odwoławczy powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę lub uzupełnić materiał dowodowy na podstawie art. 229 O.p.

Godne uwagi sformułowania

Organ odwoławczy ma obowiązek wykazać konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja kasacyjna na podstawie art. 233 § 2 O.p. stanowi wyjątek od merytorycznego orzekania w sprawie. Organ odwoławczy zadziałał wyłącznie w celu obejścia zakazu ustanowionego w art. 234 O.p.

Skład orzekający

Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka

przewodniczący

Wiesława Achrymowicz

sprawozdawca

Jolanta Kwiecińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących postępowania odwoławczego, w szczególności art. 233 § 2 i art. 234 O.p., oraz zasady dwuinstancyjności postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania odwoławczego w sprawach podatkowych, w szczególności stosowania decyzji kasacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie wyjaśnia istotne kwestie proceduralne dotyczące postępowania odwoławczego w sprawach podatkowych, w tym granice stosowania art. 233 § 2 O.p. i zakazu orzekania na niekorzyść strony. Jest to kluczowe dla praktyków prawa podatkowego.

Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję? WSA wyjaśnia granice art. 233 O.p.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Sz 11/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 70
art. 2 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a - lit. e, art. 6 ust 7,
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1 ,
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 2025 poz 111
art. 120, 122, 187 § 1, 191, 194 § 1 , art. 210 § 1 pkt 6 i § 4, art. 200 § 1, art. 234 , art. 233 § 2 , art. 125 § 1,
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] czerwca 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2023 r. uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) uchyliło decyzję Burmistrza Miasta B. (organ I instancji) z [...] lutego 2023 r. ustalającą J. K. (podatnik) zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości na 2023 r. w wysokości [...] zł i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości była nieruchomość położona w B. przy ul. [...].
Organ nawiązał do:
- art. 2 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a - lit. e, art. 6 ust 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.2023.70 w brzmieniu dla rozpatrywanego roku podatkowego - u.p.o.l.);
- art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U.2024.1151 ze zm. - u.p.g.k.).
Podkreślił zasadę, w myśl której treść ewidencji gruntów i budynków wiąże organ podatkowy. Odstępstwo od związania wpisami zawartymi w ewidencji gruntów i budynków może mieć miejsce w sytuacji, gdy informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków pozostają w sprzeczności z danymi zamieszczonymi w innych rejestrach publicznych, których pierwszeństwo (przed danymi ewidencyjnymi) wynika z regulujących ich prowadzenie bezwzględnie obowiązujących przepisów lub też w przypadku, gdy posłużenie się wyłącznie danymi ewidencyjnymi musiałoby się wiązać z pominięciem przepisów zawartych w ustawie podatkowej, mających wpływ na wymiar podatku. Jednocześnie organ zaznaczył, że danymi bezwzględnie wiążącymi organ podatkowy (dopóki ewidencja w tym zakresie nie zostanie zmieniona w przewidzianym prawem trybie administracyjnym) są:
- położenie, granice i powierzchnia gruntów, rodzaj użytków gruntowych i klasy gleboznawcze;
- w odniesieniu do budynków i lokali stanowiących odrębny przedmiot własności także informacje dotyczące ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i powierzchni użytkowej lokali.
Następnie organ stwierdził, że podatnik jest właścicielem działki nr [...] położonej w B. ul. [...] o powierzchni [...] m˛ sklasyfikowanej jako "B" - tereny mieszkaniowe. Wymieniona działka jest zabudowana budynkiem niemieszkalnym o powierzchni użytkowej [...] m˛. Wynika to z ewidencji gruntów i budynków, aktu notarialnego z [...] kwietnia 2011 r. oraz z decyzji organu z [...] maja 2024 r. dotyczącej podatku od nieruchomości na 2024 r.
Organ zaznaczył, że podatnik nie godził się z opodatkowaniem budynku stawką podatku od nieruchomości przewidzianą dla budynków pozostałych. Zdaniem podatnika, należało bowiem zastosować stawki właściwe dla opodatkowania podatkiem od nieruchomości budynków mieszkalnych.
W ocenie organu, kluczowe znaczenie ma art. 21 ust. 1 u.p.g.k. Skoro treść ewidencji gruntów i budynków w zakresie funkcji budynku bezwzględnie wiązała organ podatkowy, to sposób opodatkowania budynku przez organ I instancji w części jako mieszkalny ([...] m˛) i w części jako pozostały ([...] m˛) był pozbawiony podstaw prawnych, czym organ I instancji naruszył art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2025.111 ze zm. - O.p.). O przeznaczeniu gruntu, budynku dla celów wymiaru podatku od nieruchomości rozstrzygała wyłącznie treść ewidencji gruntów i budynków, a nie sposób rzeczywistego wykorzystania nieruchomości przez podatnika.
Tym samym, zdaniem organu, niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność ustalenia faktycznego sposobu wykorzystywania budynku, czy są w nim zaspokajane potrzeby mieszkaniowe. Podważenie danych ujętych w ewidencji gruntów i budynków może nastąpić w postępowaniu prowadzonym przed właściwymi organami administracji. W postępowaniu podatkowym przeprowadzenie tego rodzaju postępowania nie jest możliwe, wykracza poza kompetencje organów podatkowych. Do czasu zmiany treści ewidencji gruntów i budynków obowiązujące w niej zapisy wiążą wszystkie organy i sądy.
"Reasumując, zaskarżoną decyzję należało uchylić w całości i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z uwagi na naruszenie art. 120, 122, 187 § 1, 191, 194 § 1 O.p. Pochylając się nad sprawą ponownie organ I instancji wezwie podatnika do przedłożenia informacji IN-1 wraz z załącznikami, w której to ujmie w sposób prawidłowy przedmioty opodatkowania (oczywiście od tego organ I instancji odstąpi, gdy strona już temu zadośćuczyniła patrz SKO. 4140.489.2024), a gdyby to nie zostało uczynione wszcznie i przeprowadzi zgodnie z regułami zawartymi w O.p. postępowania podatkowe i wyda stosowną decyzję w której uwzględni wykładnie przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie i stosownie ją uzasadni (art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p.). Przed wydaniem decyzji, mając na względzie zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu organ podatkowy I instancji, winien wyznaczyć stronie siedmiodniowy termin w trybie art. 200 § 1 O.p. - do wypowiedzenia się, w sprawie zebranego materiału dowodowego. W rachubę nie wchodziło orzekanie merytoryczne z uwagi na treść art. 234 O.p., bo organ odwoławczy orzekłby na niekorzyść strony, a zatem zasadne było wydanie decyzji kasatoryjnej po to, by gminny organ podatkowy mógł wydać merytoryczne rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy ponadto nadmienia, iż wynikającą z art. 234 O.p. zasadę zakazu refomationis in peius czyli wydania przez organ odwoławczy decyzji "na niekorzyść strony" należy rozumieć w znaczeniu materialnym. Do naruszenia omawianego przepisu dojść może zatem tylko w tej sytuacji, gdy w postępowaniu w II instancji organ decyduje się na merytoryczne załatwienie sprawy w sposób odmienny od tego, w jaki sprawa została rozstrzygnięta przez organ I instancji. Zakaz wydawania decyzji na niekorzyść strony nie dotyczy natomiast decyzji kasacyjnych, wydanych na podstawie art. 233 § 2 O.p. (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 568/19)."
J. K. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzucił naruszenie:
- art. 121 § 1, art. 233 § 2 O.p. przez uchylenie decyzji organu I instancji, pomimo że organ miał podstawy do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść skarżącego zgodnie z wniesionym odwołaniem;
- art. 120, art. 122, art. 191 O.p. z powodu oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie na części materiału dowodowego, zasadniczo na treści ewidencji gruntów i budynków z pominięciem dowodów świadczących o korzystaniu przez skarżącego z opodatkowanych budynków wyłącznie na cele mieszkalne;
- art. 125 § 1 O.p. ze względu na uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, w której organ dysponował pełnym materiałem dowodowym, co w sposób nieuzasadniony przedłuża postępowanie podatkowe i stan niepewności skarżącego co do jego sytuacji prawnej.
W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W ocenie skarżącego, zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu naruszają jego prawa. Organy znają sposób wykorzystania opodatkowanych budynków i posiadają wszystkie dowody. Dlatego organ powinien był wydać decyzję merytoryczną, rozstrzygającą istotę sprawy. Nie miał podstaw do stosowania art. 233 § 2 O.p.
Według skarżącego, kwestionowana decyzja organu prowadzi jedynie do przedłużenia postępowania podatkowego oraz do pozostawienia skarżącego w stanie niepewności prawnej. Taka postawa organu, obok naruszenia zasad ogólnych postępowania podatkowego, godzi również w konstytucyjne prawa skarżącego: do załatwienia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; do traktowana przez organy publiczne z poszanowaniem godności, w sposób sprawiedliwy.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.
Przede wszystkim należy wyjaśnić, że granice sądowej kontroli legalności wyznaczyła zaskarżona decyzja organu. W następstwie przedmiot sądowej kontroli legalności dotyczył wyłącznie przesłanek wymienionych w art. 233 § 2 O.p., bowiem ten przepis był podstawą prawną spornego rozstrzygnięcia organu.
W konsekwencji na obecnym etapie poza granicami sądowej kontroli legalności pozostawał spór o wysokości zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości, a w szczególności o opodatkowanie budynków, ich przeznaczenie, wysokość stawki podatkowej.
Zgodnie z art. 233 § 2 O.p. organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, przy czym jednocześnie z uchyleniem decyzji organu I instancji organ odwoławczy ma obowiązek wskazać okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Przepis ten stanowi realizację zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 127 O.p., zgodnie z którą istota tego postępowania polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, a nie tylko na kontroli orzeczenia organu I instancji.
Wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 § 2 O.p. możliwe jest wyłącznie wtedy, kiedy brak jest elementarnych przesłanek faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przewidziana bowiem w tym przepisie możliwość uchylenia przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji stanowi odstępstwo od zasady szybkiego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy co do jej istoty przez organy podatkowe obu instancji (por. art. 125 § 1, art. 127 O.p.).
Zatem stosując, na zasadzie wyjątku, art. 233 § 2 O.p., organ odwoławczy ma obowiązek wykazać konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, organ odwoławczy ma obowiązek wskazać konkretne okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji.
Zgodnie z art. 229 O.p. organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zastosowanie tego przepisu jest jednym ze sposobów realizacji prawdy obiektywnej przez organ prowadzący postępowanie odwoławcze, co wymaga oceny wyczerpującego materiału dowodowego zgodnie z art. 187 § 1, art. 191 O.p. Wykonanie uprawnienia do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego na etapie postępowania odwoławczego w świetle zasady dążenia do odtworzenia prawdy materialnej w sprawie (por. art. 122 O.p.) należy traktować jako obowiązek organu odwoławczego. W postępowaniu dowodowym prowadzonym na etapie postępowania odwoławczego nie obowiązuje wszakże wyłączenie dopuszczalności uzupełniania materiału dowodowego (przeprowadzania nowych dowodów) dla ustalenia określonych okoliczności faktycznych. Z zasady prawdy obiektywnej wynika dla organu odwoławczego obowiązek uwzględnienia ewentualnych żądań strony przeprowadzenia dowodu czy dowodów, chyba że uzupełniające postępowanie dowodowe stanowiłoby w istocie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego od nowa i w całości, a przynajmniej w znacznej części, co już naruszałoby zarówno art. 229 O.p., jak też przyjętą w art. 127 O.p. zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Niezależnie od omówionej wyżej relacji między art. 229 i art. 122 O.p. równie istotne jest powiązanie art. 229 z art. 125 § 1 i art. 127 O.p., którego istota polega na tym, że uprawnienie organu odwoławczego do uzupełnienia materiału dowodowego ma za zadanie sprawne załatwienie sprawy w toku instancji postępowania podatkowego.
W związku z tym trzeba pamiętać, że zawsze decyzja kasacyjna, podejmowana na zasadzie art. 233 § 2 O.p., stanowi wyjątek od merytorycznego orzekania w sprawie i jest ona ściśle determinowana przesłankami określonymi w tej regulacji prawnej w powiązaniu z art. 229 O.p. Zatem każdorazowo omawianej decyzji kasacyjnej musi towarzyszyć przekonujące uzasadnienie, w którym zostaną wyczerpująco wykazane konkretne przesłanki uprawniające organ odwoławczy do jej wydania, a tym samym do odstąpienia od rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji co do jej istoty.
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Nie może więc ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, ale zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy przez organy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów przedstawionych przez organ I instancji, na wyliczeniu błędów organu I instancji.
Korzystanie z instytucji przewidzianej w art. 233 § 2 O.p. należy więc zaaprobować jedynie w wyjątkowych sytuacjach, kiedy rzeczywiście w materiale dowodowym istnieją znaczące luki, których uzupełnienie wykracza poza zakres wyznaczony w art. 229 O.p. Luki te muszą być na tyle istotne, że nie pozwalają organowi odwoławczemu zrekonstruować stanu faktycznego, w następstwie wykluczają prawidłowe zastosowanie materialnego prawa podatkowego, a więc i finalne załatwienie sprawy.
Co do zasady jednak, organ odwoławczy w sposób merytoryczny rozpoznaje i rozstrzyga sprawę uprzednio rozpoznaną i rozstrzygniętą przez organ I instancji.
Podsumowując, w świetle powyższych unormowań istota dwuinstancyjnego postępowania polega na tym, że organ odwoławczy zobowiązany jest do rozpoznania sprawy co do istoty, a w tym celu do stosowania art. 229 O.p. Dopiero kiedy istotne braki w stanie faktycznym sprawy nie mogą być uzupełnione w trybie art. 229 O.p. przez organ odwoławczy, otwiera się możliwość stosowania art. 233 § 2 O.p.
Zatem organ rozpatrujący odwołanie jest uprawniony skorzystać z możliwości uregulowanej w art. 233 § 2 O.p. wyłącznie wówczas, kiedy postępowanie dowodowe nie zostało w ogóle przeprowadzone przez organ I instancji albo też wymagane jest uprzednie przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznej części, co powinno zostać konkretnie, rzetelnie i wyczerpująco wykazane w uzasadnieniu omawianej decyzji kasacyjnej.
Powyższe rozgraniczenie obu trybów przewidzianych w art. 229 i art. 233 § 2 O.p. jest o tyle istotne, że zasadą jest dwuinstancyjność postępowania podatkowego, czyli obowiązek dwukrotnego rozpoznania sprawy. Z tego też względu celowe staje się rozgraniczenie obu trybów, umożliwiających organom podatkowym uzupełnienie materiału dowodowego, w sytuacji stwierdzenia na etapie postępowania odwoławczego jego niekompletności.
Tryb przewidziany w art. 229 O.p. umożliwia organowi odwoławczemu przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego wyłącznie w takim zakresie, w jakim dana okoliczność faktyczna była poddana ocenie organu I instancji, lecz w niewystarczającym stopniu, czy też zebrane w tym zakresie dowody wymagają uzupełnienia lub weryfikacji.
Zupełnie inna jest natomiast sytuacja, w której organ I instancji całkowicie pominął w swoich ustaleniach pewne okoliczności, istotne dla końcowej oceny prawnej skutków podatkowych. W takim przypadku organ odwoławczy nie ma możliwości zastąpienia brakujących ustaleń organu I instancji poprzez zastosowanie przewidzianego w art. 229 O.p. trybu postępowania uzupełniającego (por. szerzej między innymi sprawy sygn.: III FSK 185/23, I FSK 934/22, I FSK 900/19, II FSK 15/23, I FSK 2109/18, I FSK 847/18, III FSK 683/21, I FSK 557/18, II FSK 2736/18, II FSK 592/20 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ustawodawca w art. 233 § 2 O.p. sformułował przesłankę w postaci potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ I instancji w całości lub w znacznej części. Pojęcia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części nabierają konkretnej treści dopiero na gruncie indywidualnego sporu podatnika z organem podatkowym, konkretnych dowodów, faktów i przepisów materialnego prawa podatkowego, stanowiących wzorzec rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Dopiero wówczas wiadomo, jakie okoliczności faktyczne okazują się istotne dla wyniku konkretnej sprawy, jakie dowody zgromadził organ I instancji i co konkretnie z nich wynika, czy wystąpiły luki w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia organu I instancji, czego konkretnie dotyczą i jaki jest ich zakres, jakie dowody w związku z tym trzeba jeszcze przeprowadzić, aby właściwie zastosować adekwatne przepisy materialnego prawa podatkowego.
Odnosząc powyższe uwagi do realiów tej konkretnej, analizowanej sprawy, należy stwierdzić, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazał konieczności przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego, dowodowego w znacznej części, tym bardziej w całości. Przeciwnie, organ stwierdził, że prowadzenie jakiegokolwiek dodatkowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność spornego przeznaczenia budynków jest niedopuszczalne.
Przytoczone argumenty organu nie wpisują się w przesłankę określoną w art. 233 § 2 O.p. Nie stanowią o potrzebie przeprowadzenia postępowania dowodowego, wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
Jeśli, zdaniem organu, organ I instancji nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy, pominął istotne elementy faktyczne w nim zawarte, organ prowadzący postępowanie odwoławcze miał ustawowy obowiązek prawidłowo ocenić całokształt zebranych dowodów w granicach ustawowej swobody i w kontekście ustawowych przesłanek opodatkowania. Natomiast rozważany art. 233 § 2 O.p. nie uprawniał organu do uchylenia decyzji organu I instancji w celu zastosowania przepisów materialnego prawa podatkowego zgodnie ze stanowiskiem organu.
Należy zauważyć, że art. 233 § 1 O.p. w pierwszej kolejności zobowiązuje organ odwoławczy do naprawienia błędów organu I instancji z zachowaniem ograniczenia przewidzianego w art. 234 O.p. Ten ostatni przepis stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny.
Wobec tego nie odpowiada prawu analizowane postępowanie organu, który zastosował art. 233 § 2 O.p. z pominięciem przesłanek określonych w tym przepisie, a jedynie w tym celu, aby organ I instancji ustalił wyższą kwotę zobowiązania podatkowego. Ewentualne błędy organu I instancji w sposobie zastosowania przepisów materialnego prawa podatkowego nie realizują przesłanek z art. 233 § 2 O.p., pozostają poza granicami tego unormowania. Wyeliminowanie takich ewentualnych błędów organu I instancji należy - co do zasady - do obowiązków organu odwoławczego na zasadach art. 120, art. 122, art. 127 i art. 234 O.p.
Z punktu widzenia obowiązków organu odwoławczego, wynikających z art. 127, art. 120, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 229, art. 235 O.p., kluczowe znaczenie ma treść, kompletność i wiarygodność zgromadzonego dotąd materiału dowodowego, który organ miał obowiązek samodzielnie ocenić i na tej podstawie podjąć rzeczywistą próbę wyprowadzenia własnego stanowiska na płaszczyźnie faktów i prawa podatkowego.
Odejście od zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się ustawodawca przewidział wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 234 O.p. - rażącego narusza prawa lub interesu publicznego.
Innymi słowy art. 233 § 2 O.p. i art. 234 O.p. opisują odrębne sytuacje proceduralne. Jakkolwiek zakaz z art. 234 O.p. ze swej istoty nie dotyczy decyzji wydanej w trybie art. 233 § 2 O.p., to jednak trzeba pamiętać, że art. 233 § 2 O.p. znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacjach w nim opisanych.
Podsumowując, w świetle dotychczasowej argumentacji organu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zostały wykazane przesłanki wymienione w art. 233 § 2 O.p. Organ natomiast zadziałał wyłącznie w celu obejścia zakazu ustanowionego w art. 234 O.p.
W dalszym postępowaniu organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko prawne sądu. Jeśli nie rozpozna przesłanek z art. 233 § 2 O.p., zastosuje jedno z rozstrzygnięć wymienionych w art. 233 § 1 O.p. z uwzględnieniem ustawowych reguł prowadzenia postępowania odwoławczego.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI